Spis treści: Wstęp 3 rozdział I. Polityka pieniężna banku centralnego 4



Pobieranie 125,13 Kb.
Strona1/2
Data28.11.2017
Rozmiar125,13 Kb.
  1   2


Spis treści:

Wstęp 3

ROZDZIAŁ I. Polityka pieniężna banku centralnego 4

1. Ogólna charakterystyka polityki pieniężnej 4

2. Instrumenty polityki pieniężnej 7

3. Cele i strategie polityki pieniężnej 13

ROZDZIAŁ II. Polityka pieniężna W LATACH 1989-2005. 16

1. Okres 1989-1997 16

2. Okres 1998-2001 18

3. Okres 2002-2005. 21

Zakończenie. 24

Bibliografia: 25

Akty normatywne 26

Internet 26

Spis Tabel 26

Spis schematów 26


Wstęp


Zgodnie z art. 227 ust. 1 Konstytucji RP „Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość polskiego pieniądza”. Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim w art. 3 określa, że „podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP”.

Współcześnie banki centralne przez stabilność cen rozumieją inflację na tyle

niską, aby nie wywierała ona negatywnego wpływu na inwestycje, oszczędności i inne

ważne decyzje podejmowane przez uczestników życia gospodarczego. Zapewnienie tak

rozumianej stabilności cen jest podstawowym sposobem, w jaki bank centralny

przyczynia się swoimi decyzjami do osiągania wysokiego i trwałego wzrostu

gospodarczego. Banki centralne traktują stabilność cen symetrycznie, co oznacza, że

reagują zarówno na zagrożenia inflacyjne jak i deflacyjne.

Celem pracy jest przedstawienie założeń polityki pieniężnej w okresie 1989-2005r.

Rozdział pierwszy to scharakteryzowanie pojęć polityki pieniężnej. Przedstawiono tu założenia polityki pieniężnej. W tym rozdziale zobrazowano też wszystkie instrumenty polityki pieniężnej oraz cele i strategie.

Rozdział drugi to przedstawienie założeń polityki pieniężnej w poszczególnych okresach i zmian jakie przynosiły. Warunki początkowe były trudne ponieważ w 1989r hiperinflacja wynosiła ponad 250% średniorocznie, występowały duże niedobory na rynku, załamanie produkcji oraz niskie zaufanie do złotego.

W pracy wykorzystano dostępną literaturę fachową, czasopisma bankowe oraz źródła internetowe.


ROZDZIAŁ I. Polityka pieniężna banku centralnego

1. Ogólna charakterystyka polityki pieniężnej


W ostatnich latach w polityce banku centralnego, ukierunkowanej na walce z inflacją, przypisuje się coraz większą rolę w utrzymaniu stabilności finansowej.1

Polityka pieniężna, polityka monetarna to część ekonomicznej polityki państwa obejmująca decyzje dotyczące kształtowania podaży pieniądza, w celu dostosowania jej do potrzeb gospodarki2.

Politykę pieniężną można również rozpatrywać jako całokształt rozwiązań i działań, które są podejmowane w gospodarce narodowej w celu zaopatrzenia jednostek gospodarujących w pieniądze i kredyt, a także w celu regulowania wielkości pieniądza3.

Polityka pieniężna bywa też przedstawiana jako zestaw decyzji dotyczących rozmiarów podaży pieniądza4.

Polityka pieniężna (monetarna) polega przede wszystkim na kształtowaniu podaży pieniądza w gospodarce.

Ponieważ podaż pieniądza uzależniona jest od jego emisji oraz od wartości udzielonych przez banki komercyjne kredytów, sterowanie nią polega na utrzymywaniu określonego, możliwie stabilnego tempa emisji pieniądza oraz regulowaniu aktywności kredytowej banków komercyjnych5.

Od 1999 roku w realizacji polityki pieniężnej wykorzystuje się strategię bezpośredniego celu inflacyjnego. W jej ramach Rada Polityki Pieniężnej określa cel inflacyjny, a następnie dostosowuje poziom podstawowych stóp procentowych NBP tak, by maksymalizować prawdopodobieństwo osiągnięcia tego celu. Od początku 2004 roku NBP realizuje ciągły cel inflacyjny na poziomie 2,5% z dopuszczalnym przedziałem wahań +/- 1 punkt procentowy.6

Przyspieszenie inflacji obserwowane w Polsce od II kwartału 2004 jest spowodowane akcesją Polski do Unii Europejskiej, a w tym wynika ze wzrostu cen żywności na skutek znaczącego wzrostu zagranicznego popytu na polskie produkty żywnościowe oraz ze zmian podatków pośrednich. Zgodnie z raportem o inflacji Rady Polityki Pieniężnej z 2005 roku inflacja zacznie spadać i zbliży się do górnej granicy przedziału dopuszczalnych odchyleń od celu inflacyjnego, a następnie będzie utrzymywała się do końca horyzontu projektu w przedziale 3,0% - 3,5%, pozostając cały czas ponad poziomem celu inflacyjnego.7

NBP utrzymuje poziom stóp procentowych spójny z realizowanym celem inflacyjnym, wpływając na wysokość nominalnych krótkoterminowych stóp procentowych rynku pieniężnego. Stopy rynku pieniężnego mają wpływ na oprocentowanie kredytów i depozytów w bankach komercyjnych, a co za tym idzie na rozmiary kredytu, popyt w gospodarce i stopę inflacji. Wykorzystany przez NBP zestaw instrumentów polityki pieniężnej pozwala na kształtowanie rynkowych stóp procentowych8.

W zależności od przebiegu koniunktury w kraju bank centralny może też stosować politykę liberalną bądź restrykcyjną.

W okresach dekoniunktury lub recesji bank centralny może:


  1. obniżać wskaźnik rezerw obowiązkowych

  2. zmniejszać kwotę udzielanych kredytów refinansowych przy odpowiednio obniżonej stopie dyskontowej

  3. kupować papiery wartościowe na otwartym rynku kapitałowym

W okresach wzrostu napięć inflacyjnych i groźby załamania gospodarczego bank centralny może:

  1. podwyższać wskaźnik rezerw obowiązkowych

  2. ograniczać pulę kredytów refinansowych i podnosić stopę dyskontową

  3. sprzedawać obligacje rządowe znajdujące się w posiadaniu banku centralnego.

W pierwszym przypadku bank centralny za pomocą liberalnej polityki monetarnej zwiększa dopływ pieniądza do obiegu. W drugim zaś za pomącą restrykcyjnej polityki monetarnej zmniejsza nadmiar pieniądza w obiegu.

Z punktu widzenia banku centralnego ważna jest również identyfikacja uwarunkowań. Są to uwarunkowania:



  1. ZEWNĘTRZNE – perspektywy koniunktury gospodarki w świecie, sytuacja na rynkach światowych, tempo inflacji i stopy procentowej w innych krajach

  2. WEWNĘTRZNE – określenie jak będą kształtować się krajowe źródła podaży pieniądza, prognozy dotyczące deficytu budżetowego, wielkości i struktury dochodów ludności, źródeł finansowania podmiotów gospodarczych.

Na warunki prowadzenia polityki pieniężnej w Polsce składają się właśnie wspomniane czynniki wewnętrzne i otoczenie zewnętrzne. Te pierwsze ewoluują stopniowo w kierunku zbliżającym polską gospodarkę do dojrzalszych gospodarek rynkowych. Tak długo jednak, jak niedokończony pozostaje proces dochodzenia do stabilnej równowagi gospodarczej przy niskiej stopie inflacji, czynniki wewnętrzne przesądzają o specyficznym kształtowaniu środowiska dla polityki pieniężnej. Na tę szczególną cechę nakładają się typowe ograniczenia charakterystyczne dla gospodarki o relatywnie niewysokim poziomie rozwoju gospodarczego i zamożności, mierzonej wielkością PKB na jednego mieszkańca. Do ważniejszych należy niedostatek własnych zasobów kapitałowych, limitujący tempo stabilnego wzrostu gospodarczego i względna płytkość struktur finansowych, znacznie odstających od takich struktur w krajach wysoko uprzemysłowionych9.

Odpowiedzialny za politykę pieniężną jest przede wszystkim bank emisyjny, który wykorzystuje banki do transmisji wysyłanych przez siebie impulsów. Odpowiedzialne za politykę pieniężną jest także państwo (rząd), które, ustalając politykę finansową, ustala nie tylko cele fiskalne, ale także cele polityki pieniężnej. W tym ujęciu cele polityki pieniężnej należy rozpatrywać w ramach celów stawianych przed polityką gospodarczą danego kraju10.

Polityka pieniężna jest bowiem częścią tej polityki. Na osiągnięcie celów w sferze pieniężnej ma wpływ nie tylko polityka pieniężna, ale także polityka fiskalna i polityka dochodów.

Równocześnie trzeba pamiętać, że polityka pieniężna powinna mieć na uwadze także inne cele polityki gospodarczej:



  1. wysoki stan zatrudnienia,

  2. równowagę gospodarki zewnętrznej,

  3. wzrost gospodarczy.

Możemy wyróżnić dwa podstawowe, skrajne warianty polityki pieniężnej. Wariant pierwszy mamy wtedy, kiedy centralnie są ustalane najważniejsze wielkości ekonomiczne o charakterze parametrycznym, a przede wszystkim stopy procentowe i kursy walut. Należy zauważyć, że decyzja w tej sprawie, nawet jeśli jest oparta na starannych i kompetentnych analizach, zawsze ma charakter arbitralny. Nikt nie jest bowiem w stanie dokonać w pełni wiarygodnej symulacji tego, co się zdarzy na rynku pieniężnym. W tym przypadku podaż pieniądza ma charakter wynikowy. Jeśli władze nie narzucą systemu waluty reglamentowanej, to muszą zaopatrywać rynek w taką ilość pieniądza, na jaką jest popyt, wywołany m.in. przez ustalone przez te władze stopy procentowe i kursy. Wariant drugi to określanie (znów arbitralnie) wielkości podaży pieniądza i wtedy wynikowe są stopy procentowe (i kursy), które kształtują się swobodnie na rynku. W praktyce mamy najczęściej rozwiązania mieszane. Władze określają np. niektóre stopy procentowe i kursy i (lub) narzucają dopuszczalne przedziały ich kształtowania się na rynku, a równocześnie stosują zarówno bezpośrednią ingerencję w kreację pieniądza, jak i różne inne środki wpływania na sytuację na rynku pieniężnym (określanie wielkości rezerwy obowiązkowej dla banków komercyjnych, operacje otwartego rynku).

2. Instrumenty polityki pieniężnej


Instrumenty polityki monetarnej banku centralnego można podzielić na trzy grupy11:

  1. instrumenty kontroli ogólnej;

  2. instrumenty kontroli selektywnej;

  3. oddziaływanie przez perswazję.

Obecnie większość krajów stosuje klasyczną triadę instrumentów, którą tworzą12:

  1. rezerwa obowiązkowa;

  2. operacje kredytowo – depozytowe;

  3. operacje otwartego rynku.

Schemat 1: System operacyjny banku centralnego









Źródło: Opracowanie własne na podstawie O. Szczepańska, Operacje otwartego rynku jako element systemu operacyjnego EBC i banków centralnych kandydujących do UE...op.cit.



Rezerwę obowiązkową banków stanowi wyrażona w złotych część środków pieniężnych w złotych i walutach obcych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Środki pochodzą ze sprzedaży papierów wartościowych oraz innych środków przyjętych przez bank, które podlegają zwrotowi, z wyjątkiem środków przyjętych od innego banku krajowego, a także środków przyjętych od banku zagranicznego na podstawie umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy lub środków pozyskanych z zagranicy na co najmniej 2 lata.13

Rezerwa obowiązkowa jest instrumentem oddziaływania pośredniego, administracyjnego. Rezerwa obowiązkowa ma charakter pośredni, gdyż:



  1. stopy rezerw obowiązkowych utrzymują się we wszystkich krajach na niskim poziomie.

  2. ma liczne wady (min reakcja banków komercyjnych jest odległa w czasie).

  3. rezerwa obowiązkowa oddziałuje na kształtowanie się stóp rezerw rynkowych.

  4. banki komercyjne nie do końca reagują tak, jakby bank centralny sobie życzył.

Rezerwa obowiązkowa to procent naliczany od wszystkich wkładów w banku komercyjnym. Wielkość ta znajduje się na rachunkach bieżących w banku centralnym.

Rezerwa obowiązkowa obliczana jest od wszystkich rodzajów wkładów oraz wyemitowanych przez bank komercyjny papierów wartościowych.

Istnieją trzy systemy naliczania stopy rezerwy obowiązkowej w zależności od okresu naliczania i odprowadzania.


  1. system równoległy – naliczanie i odprowadzanie obejmuje ten sam okres, najczęściej koniec miesiąca.

  2. system częściowo opóźniony – okresy naliczane a ich odprowadzenie pokrywa się tylko częściowo.

  3. system opóźniony – okresy naliczania i odprowadzania nie nakładają się.

Suma rezerw obowiązkowych nie może przekroczyć14:

  1. 30% sumy środków pieniężnych, o których mowa w art. 38, ust. 2, od wkładów na żądanie;

  2. 20% sumy środków pieniężnych, o których mowa w art. 38, ust. 2, od wkładów terminowych;

Stopa ta jest ustalana od stanów średniomiesięcznych. Zarząd NBP może zwolnić bank z obowiązku utrzymywania rezerwy obowiązkowej w okresie realizacji postępowania naprawczego15.

Operacje kredytowo – depozytowe w większości krajów o rozwiniętych rynkach finansowych mogą być instrumentem, który wspomaga operacje otwartego rynku. Zawierane są z bankiem centralnym z inicjatywy banków komercyjnych, ale na warunkach ściśle określonych przez bank centralny. Instrumenty kredytowo – depozytowe z reguły mają termin jednodniowy. Mimo to pozwalają bankowi centralnemu wyznaczyć dopuszczalny przedział wahań dla jednodniowych stóp procentowych na rynku międzybankowym. Instrument ten może mieć dwa ogniwa i występować jako kredyt na koniec dnia i depozyt na koniec dnia.16

Kredyty refinansowe są ważnym instrumentem, jaki pozostaje w ręku NBP, który służy do oddziaływania na banki komercyjne17.

NBP może udzielić kredytu refinansowego bankowi dla realizacji programu postępowania naprawczego banku.

Kredyt ten może być udzielony18:



  1. do określonej kwoty w rachunku kredytu,

  2. pod zastaw papierów wartościowych do wysokości równej określonej części nominalnej wartości tych papierów (kredyt lombardowy),

  3. w innej formie, określonej przez Zarząd NBP.

Kredyt refinansowy jako instrument polityki pieniężnej cechuje ograniczona skuteczność. Trudno jest przy jego pomocy kontrolować płynność banków komercyjnych.

Wraz z liberalizacją i rozwojem rynków finansowych zaczęło wzrastać znaczenie narzędzi o charakterze rynkowym. Wyrazem tego jest rosnąca rola operacji otwartego rynku w polityce banków centralnych. W ramach tego instrumentu interwencje na rynku pieniężnym dokonywane są z inicjatywy banku centralnego, który staje się aktywnym i przynajmniej co do zasady równorzędnym uczestnikiem rynku. Dzięki różnym formom, operacje otwartego rynku stanowią najbardziej elastyczne narzędzie reagowania banku centralnego na odchylenia celu operacyjnego od wyznaczonego poziomu.19

Operacje otwartego rynku są interwencjami banku centralnego, który kupuje lub sprzedaje papiery wartościowe, regulując tym samym ilość pieniądza w obiegu20.

Bank centralny jest inicjatorem operacji otwartego rynku – są to transakcje, przeprowadzane z bankami komercyjnymi. Minimalną rentowność operacji otwartego rynku określa tak zwana stopa referencyjna.

Celem operacji otwartego rynku jest regulacja krótkoterminowych stóp procentowych – dzięki tym operacjom bank centralny wpływa na ilość pieniądza, znajdującego się w obiegu.

Operacje otwartego rynku pozwalają bankowi centralnemu na aktywne zarządzanie płynnością systemu bankowego i korygowanie odchyleń wybranej stopy rynku międzybankowego od poziomu pożądanego przez bank centralny. Zaletą tego instrumentu jest możliwość łatwej i szybkiej interwencji banku centralnego oraz różnorodność typów i sposobów zastosowania. Może on przyjmować różne terminy rozliczenia i zapadalności oraz oddziaływać na płynność w różnych kierunkach. Operacje te przeprowadzane są zawsze z inicjatywy banku centralnego. Dla zachowania rynkowego charakteru instrumentu operacje przeprowadzane są z reguły na zasadach przetargu, który ogłaszany jest przez bank centralny.21

Operacje otwartego rynku dzielimy na:


  1. warunkowe

  2. bezwarunkowe.

Operacje warunkowe jeśli w ramach operacji warunkowej bank centralny kupuje papiery wartościowe (tzw. repo), zobowiązuje jednocześnie sprzedawcę – bank komercyjny – do odkupienia tych samych papierów wartościowych, w określonym terminie i po określonej cenie. Podobnie wygląda transakcja warunkowej sprzedaży papierów wartościowych przez bank centralny (tzw. reverse repo) – bank centralny zobowiązuje tu kupującego (bank komercyjny) do odsprzedaży tych samych walorów w określonym terminie i po określonej cenie. Warto zaznaczyć, że warunkowy zakup papierów wartościowych przez bank centralny jest po prostu kredytem, udzielonym bankowi komercyjnemu. I odwrotnie: warunkowa sprzedaż jest de facto lokatą, złożoną przez bank komercyjny w banku centralnym.

Operacje bezwarunkowe to po prostu kupno lub sprzedaż przez bank centralny papierów wartościowych. Jeśli bank centralny skupuje papiery wartościowe, dostarcza jednocześnie na rynek gotówkę. Jeśli natomiast bank centralny ocenia, że na rynku jest zbyt dużo gotówki, może sprzedawać papiery wartościowe, absorbując (pochłaniając) w ten sposób nadmiar pieniędzy z rynku.

Operacje otwartego rynku występują, gdy bank centralny zmienia wielkość bazy monetarnej, kupując lub sprzedając papiery wartościowe na otwartym rynku.



Bank centralny dokonuje operacji na otwartym rynku, gdy22:

  1. ściąga z rynku nadmiar pieniądza gotówkowego, czyli obniża poziom płynności zasobów pieniężnych posiadanych przez ludność, poprzez zmianę waloru mniej płynnego na bardziej płynny i zatrzymanie go poza rynkiem,

  2. wpływa na podniesienie stopy procentowej poprzez zmniejszenie podaży wolnych środków na rynku i poprzez zmuszanie banków komercyjnych do konkurowania oprocentowanie depozytów z dochodem, przynoszonym przez bony skarbowe sprzedawane przez bank centralny,

  3. gromadzi środki dla potrzeb budżetu państwa – na zlecenie rządu. Nie ma większego znaczenia czy bank centralny zawiera transakcje bezpośrednio z bankami komercyjnymi czy z podmiotami wchodzącymi w skład sektora poza bankowego. Jeżeli sprzedaje on papiery wartościowe innym bankom to natychmiast obniżają się ich rezerwy gotówkowe. Jeżeli natomiast sprzedają papiery wartościowe ludności to wypisywane przez nich czeki w ciężar swych rachunków bankowych powodują, że obniżają się rezerwy gotówkowe w bankach. W ten sposób bank centralny wpływa na zmiany bazy monetarnej, rezerwy gotówkowe banków, rozmiary akcji kredytowych mających oparcie w postaci wkładów oraz podaż pieniądza.

Tabela 1: Główne operacje otwartego rynku NBP

Operacje stosowane w praktyce

Forma techniczno – prawna

Regularność operacji

Stopa procentowa dla przetargu

Rodzaj przetargu

Operacje z terminem 14 dniowym

Emisja bonów pieniężnych NBP

Regularne- od lutego 2002 roku raz w tygodniu – piątek

Stała referencyjna wyznacza nominalny poziom stóp dla przetargu

Aukcja amerykańska

Operacja strukturalna

Sprzedaż skonwertowanych obligacji skarbowych

Regularne- raz w tygodniu

Stopa zmienna – kształtuje się na przetargu

Aukcja amerykańska

Źródło: O. Szczepańska, Operacje otwartego rynku jako element systemu operacyjnego EBC I banków centralnych kandydujących do UE...op.cit.

3. Cele i strategie polityki pieniężnej


Zasadniczo rozróżnia się dwie strategie polityki monetarnej: strategię bezpośredniego celu inflacyjnego i strategię celu pośredniego23. Wybór strategii pośredniej jest uzasadniony wyłącznie w warunkach istnienia silnego związku statystycznego między celem pośrednim a finalnym, którym w praktyce jest przede wszystkim stabilizacja cen.

Stosowanymi przez banki centralne celami pośrednimi są podaż pieniądza i kurs walutowy. Kurs walutowy jako cel pośredni skutecznie może być wykorzystany w sytuacjach kryzysowych, charakteryzujących się niewłaściwym funkcjonowaniem rynków finansowych.

Taka sytuacja miała miejsce w Polsce na początku okresu transformacji. Zastosowanie wówczas sztywnego kursu walutowego skutecznie zahamowało hiperinflację roku 199024.

Ustalanie celów pośrednich dla agregatów podaży pieniądza opiera się na założeniu stabilnego popytu na pieniądz, będącego podstawą stabilnego związku ilościowego między podażą pieniądza i inflacją. Współczesny rozwój rynków finansowych, rodzajów występujących instrumentów i pośredników finansowych postulowaną stałość popytu na pieniądz w zasadzie wyeliminował25.

W praktyce banków centralnych podaż pieniądza wykorzystywana jest co najwyżej jako indykator sytuacji ekonomicznej, monitorowanie którego może się okazać użyteczne w podejmowaniu decyzji monetarnych w ramach strategii bezpośredniego celu inflacyjnego. Przykładami takiej polityki są działania Banku Anglii czy Europejskiego Banku Centralnego. Szczególnie w przypadku pierwszego z nich analiza zmian podaży pieniądza charakteryzuje się dużym stopniem szczegółowości ze względu na różne sektory gospodarki. W ramach strategii celu pośredniego istnieje ponadto koncepcja celu operacyjnego.

Powinien on być łatwo kwantyfikowalny, pozostawać pod kontrolą organu prowadzącego politykę monetarną, a dotyczące go dane statystyczne powinny być dostępne z małymi opóźnieniami. Na podstawie tych kryteriów w gospodarkach rozwiniętych za cele operacyjne najczęściej przyjmowane są stopy procentowe kształtujące się na rynku międzybankowym26. Instrumentami oddziaływania współczesnych banków są przede wszystkim stopy banku centralnego: redyskontowa i referencyjna oraz operacje otwartego rynku27.

Dzisiejsza praktyka banków centralnych pokazuje, że największą popularnością cieszy się strategia bezpośredniego celu inflacyjnego. Kategoria celów pośrednich w ramach tej strategii nie obowiązuje. Cel polityki monetarnej jest ustalany dla inflacji w oparciu albo o bieżącą inflację albo o jej prognozę dla zadanego horyzontu czasowego28.

Wszystkie współczesne teorie ekonomiczne zgodne są co do tego, iż ilość pieniądza krążącego w gospodarce ma wpływ na poziom cen.

Niektóre z nich stawiają dodatkową tezę, że podaż pieniądza ma jeszcze wpływ na produkcję i zatrudnienie. Stąd polityka pieniężna, obok celu stabilizo­wania, ma jeszcze za zadanie regulowanie aktywności gospodarczej. Powszechnie wyróżnia się trzy grupy celów polityki pieniężnej29:


  1. strategiczne,

  2. pośrednie,

  3. operacyjne.




  1   2


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna