Spis treśCI



Pobieranie 1,53 Mb.
Strona20/21
Data23.10.2017
Rozmiar1,53 Mb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21
.

80 А. Пиз, Б. Пиз, Язык.

81 Tamże.

82 Д. Кьеза, Язык.

83 Как говорить с мужчиной, чтобы он тебя понимал?

84 А. Пиз, Б. Пиз, Язык.

85 Г. Е. Крейдлин, Невербальная семиотика в ее соотношении с вербальной: Автореф. ... доктора филол. наук, Moskwa 2000, s. 28-29.

86 Zob.: А. Пиз, Б. Пиз, Язык.

87 Zob.: J. Jessa, Znaki dla malucha. Sklep z zabawkami a proces przekazu kompetencji kulturowych, w: Retoryka codzienności. Zwyczaje językowe współczesnych Polaków, red. M. Marcjanik, Warszawa 2006, s. 68-88.

88 Mieszanie pierwiastka męskiego z kobiecym poza ściśle doświadczalnymi, kulturowymi przyczynami, ma również podstawy genetyczne. Psycholodzy mówią, że „od 80 do 85 procent mężczyzn posiada przeważnie męski umysł, a 15-20 procent ma umysł sfeminizowany [...]. Około 10 procent kobiet ma mózg, który w mniejszym lub większym stopniu jest zaprogramowany na męski styl zachowania, ponieważ w łonie matki, w wieku 6-8 tygodni otrzymały niepotrzebną porcję hormonu męskiego”. Za: А. Пиз, Б. Пиз, Язык. W angielskim filmie popularnonaukowym Prawda o kobietach (nakręconym w 1998 roku i emitowanym w TVP3 15 listopada roku 2005) podano, że 18 proc. brytyjskich mężczyzn chciałoby się stać „gospodyniami domowymi” . Zgadzałoby się to z zacytowaną opinią psychologów.

89 Niektórzy krytycy idei męsko-kobiecego dualizmu zaprzeczają typologicznemu charakterowi tej opozycji na poziomie kulturowo-cywilizacyjnym. Po argumenty sięgają czasem do badań antropologicznych. Jednak dane antropologiczne są (w sytuacji maksymalnie „czystego” ich otrzymania) tylko obiektem interpretacji, a interpretacje te bardzo często są albo europocentryczne albo antyeuropejskie (w zależności od światopoglądu badacza). W obu przypadkach układ genderowych funkcji zaistniałych w tej lub innej kulturze pozostaje dla nas ukryty. Co znaczy, że wśród „Indian Arapeshów głowa kobieca uchodzi za tęższą od męskiej, mieszkańcy wyspy Manus twierdzą, że tylko mężczyźni potrafią bawić się z dziećmi, u Mundugumorów [...] agresja i brak opiekuńczych cech osobowości są cechami równie pożądanymi u kobiet, jak u mężczyzn, zaś w plemieniu Tchambuli to kobieta powinna być dominującym, obiektywnym, rządzącym partnerem, a mężczyzna osobą mniej odpowiedzialną i emocjonalnie zależną” (za: I. Desperak, Być kobietą, być mężczyzną. Społeczne definiowanie płci. Społeczne odgrywanie płci, http://www.gender.lodz.pl/czytelnia/lodz_gender/byc_kobieta_byc_mezczyzna.htm)? Czy zjawiska, które przywołała zacytowana M. Mead, to antropologiczne fakty, czy też ich interpretacja z punktu widzenia współczesnego Europejczyka? Przecież opiekuńcze cechy, rządzący partner, bawić się z dziećmi, tęższa głowa czy mniej odpowiedzialna osoba to wcale nie są żadne fakty. Ostrożnie trzeba także podchodzić do powoływania się na „fakty” z przeszłości. Dlatego bardziej funkcjonalne wydaje mi się mówienie o tej kulturze, o której potrafimy powiedzieć coś sensownego, czyli o współczesnej i osobiście znanej.

90 А. Пиз, Б. Пиз, Язык.


91 Nie dotyczy to homoseksualizmu somatycznego, czyli wywodzącego się z fizjologicznych predyspozycji osobnika.

92 Rodzajem kulturowego homoseksualizmu może być homoseksualizm „wymuszony”, „socjalny”, który czasem powstaje w zamkniętych grupach społecznych (więzienie, wojsko, klasztor) u fizjologicznie heteroseksualnych osobników z powodu braku możliwości zaspokojenia popędu seksualnego lub w wyniku przemocy seksualnej.

93 Zob.: R. Jonasz, Byłem księdzem, Łódź 1998, s. 23.

94 J. Kochanowski, Czy gej jest mężczyzną? Przyczynki do teorii postpłciowości, http://www.kochanowski.edu.pl/rad.htm.

95 А. Пиз, Б. Пиз, Язык.

96 Tamże.

97 В. Ю. Михайлин, Русский мат как мужской обсценный код: проблема происхождения и эволюция статуса, http://nlo.magazine.ru/scientist/12.html.

98 А. Пиз, Б. Пиз, Язык.

99 Zauważę, że autorami są mężczyźni.

100 К. А. Абульханова-Славская, Стратегия жизни, Moskwa 1991, s. 147-148.

101 Tamże, s. 147.

102 А. Пиз, Б. Пиз, Язык.

103 Zarówno bezrobotnych, jak też playboyów.

104 Zwolennicy poprawności politycznej i feminiści czasem kwestionują ten czynnik jako typologicznie znaczący dla dystrybucji płci. Jednak mam na to zupełnie funkcjonalne i empiryczne wyjaśnienie. Ciąża, poród (nawet jeśli nie był fizycznie traumatyczny) i karmienie dziecka piersią są jednym z najsilniejszych doznań życiowych kobiety, najmocniejszym przeżyciem egzystencjalnym. Mężczyzna, choćby towarzył kobiecie od pierwszego dnia ciąży do osiągnięcia przez dziecko wieku dorosłego, nie odczuwa małej części tego, co w tym samym czasie przeżywa kobieta (nie mówię oczywiście o kobietach z jakimiś zaburzeniami fizjologicznymi czy psychicznymi). Dla niego dziecko jest zjawiskiem dystansowym, a dla kobiety – kontaktowym. I nie chodzi tu o jakiekolwiek wartościowanie – mężczyzna zawsze będzie patrzył na córkę albo syna jak na swoje osiągnięcie, jak na wytwór. Broniąc dziecka i wychowując, zawsze będzie je postrzegał w kategoriach efektu lub klęski. Kobieta natomiast odbiera dziecko jako część samej siebie, o wiele bardziej personalnie niż mężczyzna.

105 Poszukiwanie atrakcyjności w swoim partnerze jest chyba cechą naturalną, wystarczy spojrzeć na świat zwierząt, gdzie to właśnie samce zawsze mają bardziej pociągający wygląd zewnętrzny. Samoupiększanie się kobiet, a także zachwycanie się mężczyzn kobietami to widocznie właściwości typowe dla naszego gatunku, nienaturalne, nabyte, kulturowe.

106 Porównajmy z tradycyjną rosyjską triadą: „За Царя, за Родину, за Веру”, w której wiara jest dopiero na trzecim miejscu, a czynnik osobowościowy (indywidualny) w ogóle nie występuje.

107 W innych wersjach również „w rękach ojców” (zob. np., Т.А. Ладыкина, Феминизм в культуре постмодерна, Omsk 2004, с. 117; О. А. Воронина, Социокультурные детерминанты развития гендерной теории в России и на Западе, http://www.bestreferat.ru/referat-6559.html). Fraza ta jest na tyle popularna, że cytujący ją czasem zapominają przytaczać źródło pierwotne, czyli: G. Rubin, The Traffic in Women. Notes on the 'Political Economy' of Sex, w: Toward an Anthropology of Women, red. R. Reiter Rapp, Nowy Jork 1975, s. 157-210.

108 Cyt. za: Н. Усачева, Теория и методология современных гендерных исследований, http://giacgender.narod.ru/n3m1.htm.

109 С.И. Болдырева, М.В. Болдырева, Политически корректный язык, w: Когнитивно-прагматические аспекты лингвистических исследований, Kaliningrad 1999, s. 33.

110 Е. Горошко, Гендерная проблематика.

111 Niemożność usunięcia nierówności dotyczy np. fizjologii mężczyzn i kobiet (na razie).

112 Л. П. Репина, Пол, власть и концепция «разделенных сфер»: от истории женщин к гендерной истории, http://ons.gfns.net/2000/4/14.htm.

113 USJP, t. 3, s. 1079.

114 NSJP, s. 879.

115 Popularna encyklopedia powszechna, t. 10, red. W. Adamski, Kraków 2002, s. 115.

116 О. А. Воронина, Гендер, http://www.owl.ru/cgi/Content/runbroker.cgi?broker=Brokers::Showcontent&action =printversion&id_news=854.

117 Tamże.

118 O. Leszczak, Szkic typologiczny metodologii nauk humanistycznych, „The Peculiarity of Man”, vol. 6, Warszawa-Kielce 2001, s. 617-636.

119 О. А. Воронина, Социокультурные детерминанты развития гендерной теории в России и на Западе, „Общественные науки и современность”, 2000, nr 4, http://ons.gfns.net/2000/4/02.htm.

120 Tamże.

121 Jeszcze inne rozwiąśzanie polegałoby na zachowaniu różnic funkcji płciowo-genderowych z jednoczesnym stopniowym podwyższeniem jakości życia i zabezpieczeniem możliwości samorealizacji przedstawicieli każdej orientacji płciowej lub seksualnej.

122 А. В. Кириллина, Женский голос в русской паремиологии, „Женщина в российском обществе” 1997, nr 3, s. 23-26.

123 Г. Г. Слышкин, Гендерная концептосфера современного русского анекдота, w: Гендер как интрига познания (гендерные исследования в лингвистике и теории коммуникации), Moskwa 2002, http://www.vspu.ru/~axiology/ggs/ggsart2.htm.

124 Tamże.

125 Zarówno w języku polskim, jak i w rosyjskim istnieją wyrażenia oznaczające rodowe nazwisko kobiety (nazwisko panieńskie, девичья фамилия), ale nie ma odpowiednich nominacji dla płci męskiej.

126 Interesujący materiał dotyczący tego tematu przedstawił O. Jespersen w The Philosophy of Grammar (Londyn-Nowy York 1924).

127 Н. Я. Марр, По этапам развития яфетической теории, Moskwa-Leningrad 1926, s. 323.

128 K. Bühler, Teoria języka. O językowej funkcji przedstawiania, Kraków 2004, s. 147.

129 Г. П. Мельников, Системная типология языков: синтез морфологической классификации языков со стадиальной, Moskwa 2000, http://www.philol.msu.ru/~lex/melnikov/meln_syst/gl1.htm).

130 Dom ten jest również domem matki, lecz o tym się nie wspomina.

131 Jeśli prezydent miasta i jego zastępcy, a także radni są kobietami, to czy one również są ojcami miasta?

132 Feminiści uważają, że równie dobrze mogłoby być w imię Matki i Córki.

133 Nie ma jednak córczynego, siostrzynego, córostwa ani siostrostwa.

134 Nie kobieta czy żona! Chociaż prof. W. Bartoszewski w wystąpieniu w klubie PO 13 lutego 2007 roku (emitowanym w TVN24) powiedział o A. Merkel: „Jest jedną z nielicznych mężów stanu czy żon stanu – wszystko jedno”.

135 Na pewno nie siostrą!

136 Kobiety także powinny się bratać, mieć do kogoś braterskie zaufanie, być bratnią duszą i okazywać męstwo.

137 W Hrabinie Cosel J. I. Kraszewskiego znajdziemy zdanie: „Ostatnia podróż złamała męstwo kobiety, duszę jej napełniła trwoga, odjęła nadzieję”. W tekście o T. Bogusławskiej zamieszczonym w Internecie (http://www.merlin.one.pl/~aniaom/bohaterka.htm) czytamy: „Mimo swojego młodego wieku wykazała się niezwykłą odwagą i męstwem, zwłaszcza podczas przesłuchań na Pawiaku”. Kobiece męstwo (25. rocznica śmierci Anny Achmatowej) – tak zatytułowała swój artykuł H. Kowalska („Słowo powszechne” 1991, nr 51). Por. także konstrukcje Joanna, Kobieta mężna albo Mężna w dziewictwie (jako tłumaczenie łacińskiego Virgo Fortis) czy Niewiasta mężna (tłum. łac. Mulier fortis). Połączenie słów męstwo i kobieta jest szczególnie bliskie twórcom dyskursu religijnego, co widać w tytułach niektórych rozpraw: Męstwo kobiety w Starym Testamencie (P. Dumoulin), Czy kobiety mogą być mężne? Refleksje nad męstwem kobiet (G. Brüske).

138 Zob.: А. В. Кирилина, Категория gender в языкознании, „Женщина в российском обществе” 1997, nr 3, s. 15-20; О. А. Колосова, Когнитивные основания языковых категорий (на материале современного английского языка): дисс. ... доктора филол. наук, Moskwa 1996; Е. Горошко, Гендерная проблематика.

139 W języku ukraińskim słowo чоловік oznacza mężczyznę, a jego homonimoid jest drugą nazwą człowieka, obok słowa людина.

140 Rosyjski человек oznacza mężczyznę, jednak sytuacyjnie jego homonimoid używany jest również dla określenia mężczyzny (Вошел какой-то человек). Jeszcze wyraźniej widać to we frazemie молодой человек.

141 Pojęcie homonimoidu (w odróżnieniu od homonimu) zawiera w sobie element słowotwórczego pokrewieństwa leksykalnych jednostek o tożsamej formie. Termin ten wprowadził rosyjski lingwista I. Toropcew w książce Язык и речь (Woronież 1985). Zob. też: М. Швей, О. Лещак, Польско-русские и польско-украинские межъязыковые лексико-семантические диспропорции, „Studia Rusycystyczne Akademii Świętokrzyskiej” 2002, t. 11, s. 111-134.

142 Niezwykle reprezentatywny cytat znalazłem na portalu Katolik.pl, w artykule ks. J. Wawrzyniaka: „[...] sposobem uwspółcześniania języka religijnego jest stosowanie wyrazów zaczerpniętych ze sloganu młodzieżowego, [...] np. »Pan Bóg jest zajebisty«, »Bóg jest O.K.«, »Jezus jest cool«. Stwierdzenia takie budzą jednak w odbiorcy mieszane uczucia”. Podkreślam: połączenie wyrazów Bóg i zajebisty, zdaniem księdza może wzbudzić u Polaka-katolika co najwyżej „mieszane uczucia”. Zob.: J. Wawrzyniak, Język między sacrum a profanum, http://www.katolik.pl/index1.php?st=artykuly&id=1490.

143 В. Ю. Михайлин, Русский мат.

144 O „kryminalnym” poziomie świadomości radzieckich nastolatków i odbiorze przez nich kobiet zob.: A. Chervinsky, Коммуникативные стереотипы: подросток и язык улицы, „Russian Mentality Yesterday & Today” 1999, nr 1, www.nicomant.org.

145 Dla porównania przejrzałem również w Internecie około 1000 polskich dowcipów i znalazłem 10, w których kobiety używają najbardziej ostrych wulgaryzmów. Nie wiem, czy powinienem to zakwalifikować jako znak rosnącego równouprawnienia kobiet i mężczyzn.

146 Идеальная русская женщина, http://katoga.narod.ru/psiholog_olga001.html.

147 Cechują one nie tylko społeczeństwa protestanckie, lecz (choć w trochę mniejszym stopniu) również te, gdzie dominuje katolicyzm. Sprzyja temu formalizm katolickiej doktryny etyczno-filozoficznej. Zachowanie, słowa i formalności mają większe znaczenie niż intencje, myśli i spontaniczność.

148 Drugi test był pod względem merytorycznym jeszcze gorszy niż pierwszy (zawierał pytania, które nie miały nic wspólnego ze zdolnościami umysłowymi), natomiast w aspekcie medialnym pobił go na głowę. Uczestniczyły w nim nie tylko liczne reprezentacje miast i Polonii, ale nawet mnisi w klasztorach.

149 Zwolennicy testu uważają, że jego istotą jest zbadanie stopnia zdolności do abstrakcyjnego myślenia i uogólnień, do myślenia kombinatorycznego i rozwiązywania zadań na wyobraźnię przestrzenną, do zapamiętywania i odtwarzania informacji poglądowej oraz do sądzenia i konkludowania, a także szeroko pojmowanych zdolności matematycznych.

150 USJP, t. 3, s. 552

151 USJP, t. 2, s. 436.

152 M. Cieślik, R. Geremek, Kto się boi IQ?, „Wprost” 2004, nr 43.

153 W teście standardowym obowiązuje zróżnicowanie na dziewięć grup wiekowych (16-17, 18-19, 20-24, 25-34, 35-44, 45-54, 55-64, 65-69 i 70-74 lat)

154 С. Стайн, Г. Бук, Преимущества EQ: эмоциональная культура и ваш успех, http://www.homeweb.ru/lib/DPEOPLE/eq.txt.

155 Szczęście definiuje się w przywoływanej pracy jako „zdolność do zadowolenia z życia, dostarczenia przyjemności sobie i innym, [...] do entuzjastycznego i radosnego pasjonowania się czymkolwiek” oraz jako „umiejętność bawienia się” . Zob.: tamże.

156 Zob.: tamże, aneks 2.

157 Tamże.

158 Tamże.

159 M. Cieślik, R. Geremek, Kto się boi IQ?

160 J. Skowrońska, Inteligencja: jedna czy wiele?, http://www.k2lider.pl/index.php?option=com_static&staticfile=aktualnosci2.htm.

161 Zob.: И. С. Торопцев, Язык и речь, Woronież 1985.

162 Zob.: О. Лещак, Языковая деятельность. Основы функциональной методологии лингвистики, Tarnopol 1996, s. 280-301.

163 Т. В. Булыгина, С. А. Крылов, Денотат, w: Лингвистический энциклопедический словарь, red. В. Н. Ярцевa, Moskwa 1990, s. 129.

164 S. Karolak, Funkcja reprezentatywna, w: Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, red. K. Polański, Wrocław-Warszawa-Kraków 1999, s. 187.

165 Zob.: Z. Gołąb, A. Heinz, K. Polański, Słownik terminologii językoznawczej, Warszawa 1968, s. 296.

166 В. Н. Телия, Коннотация, в: Лингвистический энциклопедический словарь, red. В. Н. Ярцевa, Moskwa 1990, s. 236.

167 Popularna encyklopedia powszechna, Kraków 2002, t. 6, s. 400.

168 USJP, t. 2, s. 211. 

169 И. В. Баева, Оценочность как аспект человеческого фактора в языке, http://language.psu.ru/bin/view.cgi?art=0008&th=yes&lang=rus

170 А. М. Камчатнов, Воплощенный логос, cz. 1, http://www.textology.ru/libr/logos1.htm

171 Sformułowanie samo w sobie jest już dziwne, ponieważ nie wyobrażam sobie słowa bez sensu.

172 Б. Л. Уорф, Наука и языкознание. О двух ошибочных воззрениях на речь и мышление, характеризующих систему естественной логики, и о том, как слова и обычаи влияют на мышление, „Зарубежная лингвистика” 1999, nr 1, s. 95.

173 Tamże, s. 99.

174 Natomiast dążenie do zachowania życia i prokreacji jest tym, co nas łączy ze wszystkimi zwierzętami.

175 M. Preyzner, Bezład i porządek (w językoznawstwie z perspektywy postmodernizmu i czterech typów kompetencji komunikacyjnej), „The Peculiarity of Man”, vol. 8, Warszawa-Kielce 2003, s.97.

176 Н. Е. Копосов, Замкнутая вселенная символов: к истории лингвистической парадигмы, http://www.nir.ru/socio/scipubl/sj/4kopos.htm.

177 Б. Л. Уорф, Наука и языкознание, s. 99.

178 Mówiąc zrozumienie, nie mam na myśli akceptacji tego sposobu ujęcia i pojmowania świata w tych oto kategoriach. Można być anarchistą i rozumieć konserwatystę, być ateistą i rozumieć wierzącego, być chrześcijaninem i rozumieć buddystę, zupełnie nie podzielając ich poglądów. Przypomnę, że funkcjonalna istota ludzkiej wspólnotowości polega nie na tym, żeby być wszystkim „jak jeden”, lecz na tym, żeby etycznie współistnieć i racjonalnie współdziałać.

179 С. Пинкер, Языковой инстинкт, http://godspeed.pochtamt.ru/article/lang1.html.

180 Б. М. Гаспаров, Язык, память, образ. Лингвистика языкового существования, http://www.cjes.ru/lib/content.php?content_id=1907&category_id=3.

181 С. Пинкер, Языковой инстинкт.

182 И. Кант, Антропология, s. 1297.

183 Jest to kwestia tego, co będziemy uważać za działania świadome.

184 Л. Фейхтвангер, Собрание сочинении в 6 томах, t. 6, ks. 1, Moskwa 1990, s. 446.

185 А. Шюц, Структура повседневного мышления, „Социологические исследования”, 1988, nr 2, s. 129, http://www.soc.pu.ru/materials/golovin/reader/SCHUETZ/r_schuetz1.html.

186 H. Bergson, Ewolucja twórcza, Warszawa 1957, s. 50.

187 A. Wierciński, Geneza i ewolucja mowy artykułowanej, „Phaenomena”, 1996, t. 2, s. 36.

188 B. Франкл,Что такое смысл, w: Человек в поисках смысла, Moskwa 1990, s. 288-289.

189 Ст. Янковский, Концепции общей теории информации, http://www.n-t.org/tp/ng/oti.htm.

190Cyt. za: К. Ф. Завершинский, Культура и культурология.

191 Tamże.

192 Rozumienie etyki jako życia społecznego i polityki w szerokim sensie tego słowa zawdzięczam M. Bachtinowi. Zob. rozdział Autor i bohater w działalności estetycznej, w: M. Bachtin, Estetyka twórczości słownej.

193 Zob.: В. П. Визгин, Эпистемология Гастона Башляра и история науки, http://lib.userline.ru/7218.

194 Zob.: И. Кант, Антропология, s. 1299.

195 Л. Г. Ионин, Социология культуры.

196 M. Preyzner, Bezład i porządek, s. 97.

197 Л. Г. Ионин, Социология культуры.

198 К. Леви-Строс, Структура мифов, „Вопросы философии” 1970, nr 7, s. 154.

199 To samo podkreślał dawno temu D. Hume: „Nawyk nie zależy od jakiegokolwiek rozmyślania, a przez to działa on bezpośrednio, nie zostawiając czasu na refleksję”. Zob.: D. Hume, Traktat o naturze ludzkiej, t. 1, O rozumie, Warszawa 1963, s.162.

200 Ю. М. Мазиев, К вопросу о понятии мифа в применении к языковой семантике, w: Теоретическая и прикладная лингвистика. Выпуск 2. Язык и социальная среда, Woroneż 2000, s. 136.

201 Л. Г. Ионин, Социология культуры.

202 М. К. Мамардашвили, Введение в философию, http://www.mamardashvili.ru/zip/mm_vv.txt.

203 А.В. Бабаева, Миф в пространстве повседневности, w: Смыслы мифа: мифология в истории и культуре, nr 8, Sankt Petersburg 2001, s. 300.

204 Е. Н. Ростошинский, Структура мифологического мировоззрения, http://anthropology.ru/ru/texts/rostosh/misl8_10.html.

205 Tamże.

206 Tamże.

207 О. Глазунова, Логика метафорических преобразований, Sankt Petersburg 2000, s. 78.

208 А. Ф. Лосев, Философия имени, w: Из ранних произведений, Moskwa 1990, s. 163-164

209 А. Ф. Лосев, Диалектика мифа, w: Из ранних произведений, Moskwa 1990, s. 396-397.

210 W. James, Pragmatyzm. Nowe imię paru starych stylów myślenia, Warszawa, 1998, s. 149.

211 Tamże, s. 156.

212 А. Ф. Лосев, Диалектика мифа, s. 455.

213 П. Флоренский, У водоразделов мысли, Moskwa 1990, s. 128.

214 А. Ф. Лосев, Диалектика мифа, s. 403.

215 Tamże, s. 407.

216 W. Maćkiewicz, Ontologia jednostki. Indywidualizm filozoficzny na przykładzie własnym, Warszawa 1995, s. 78.

217 K. R. Popper , W poszukiwaniu lepszego świata, Warszawa 1997, s. 176.

218 Tamże.

219 Tamże, s. 185.

220 Rozwijając myśl Montaigne’a, Kant trafnie odnotował, że „żaden człowiek nie ma własnego doświadczenia umierania (doświadczenie potrzebuje bycia żywym); może je obserwować jedynie u innych [...]. Wszyscy ludzie, nawet najbardziej nieszczęśliwi lub najmądrzejsi, czują naturalny strach przed śmiercią, jednak nie jest to lęk umierania, lecz [...] przerażenie na myśl o tym, że umarłeś (czyli jesteś martwy); zatem kandydat na nieboszczyka uważa, że po własnej śmierci również ma taką samą myśl, myśląc o zwłokach, które już nim nie są, jako o samym sobie znajdującym się w ciemnym grobie albo gdzieś w innym miejscu. Błędu tego nie da się wyeliminować, jest on zakotwiczony w [samej] naturze myślenia jako rozmowie z samym sobą i o sobie. Myśl: nie ma mnie – w ogóle nie może istnieć, ponieważ jeśli mnie nie ma, nie mogę uświadamiać sobie tego, że mnie nie ma” (И. Кант, Антропология, s. 1333-1334).

221 Radykalni i bezmyślni zwolennicy poprawności politycznej, dążący do zacierania różnic witalnych, tak naprawdę nie sprzyjają ułatwieniu życia mniejszościom (fizjologicznym, psychicznym, seksualnym itp.), lecz eliminują z ludzkiej psychiki poczucie wrażliwości i zdolności do przeżyć emocjonalnych.

222 Te terminy oznaczają miejsce i czas, z którymi maksymalnie identyfikuje się człowiek i które uważa za „swoje”. W przypadku chronosu można również mówić o utożsamieniu siebie z pewnym pokoleniem.

223 А. Шюц, Структура повседневного мышления.

224 S. K. Langer, Nowy sens filozofii. Rozważania o symbolach myśli, obrzędu i sztuki, Warszawa 1976, s. 174.

225 Bardzo interesujące wydaje się być spostrzeżenie Marra dotyczące funkcjonalnej relacji dwóch opozycji: „imię (przedmiot) – czasownik (proces)” oraz „przestrzeń – czas”: „Deklinacja i koniugacja mają jedne i te same elementy twórcze, ale w jednym przypadku ujawniają one swe relacje w przestrzeni (przy deklinacji), a w innym – w czasie (koniugacja)”. Zob.: Н. Я. Марр, Яфетидология, żukowski – Moskwa 2002, s. 238. W spostrzeżeniu Marra widzę bezpośrednie podobieństwo do relacji pomiędzy kantowskimi kategoriami zmysłowej apercepcji - czasem i przestrzenią, a pojęciową antycypacją - substancją, procesem i relacją (o apriorycznych „podciągnięciach” wszystkich zjawisk pod kategorie substancji, przyczynowości i wzajemności zob.: I. Kant, Prolegomena do wszelkiej przyszłej metafizyki, która będzie mogła wystąpić jako nauka, Warszawa 1993, s. 86-87).

226 A. Wierciński, Geneza i ewolucja, s. 43.

227 Coś podobnego ujawnia się także w ontogenezie działalności językowej. Wierciński nazwał takie pierwotne jednostki dziecięcego myślenia językowego „wyrazami-znaczeniami”, mając na myśli jednocześnie dwa rodzaje synkretyzmu: brak podziału między znakiem i polem referencji oraz nominatywnej i predykatywnej funkcji Zob.: A. Wierciński, Geneza i ewolucja, s. 20-26.

228 B. Malinowski, Problem znaczenia w językach pierwotnych, w: Językoznawstwo Bronisława Malinowskiego, t. 2, red. K. Pisarkowa, Kraków 2000, s. 32 [wyróżnienie O. L.].

229 Н. Я. Марр, Яфетидология, s. 317.

230 Tamże, s. 173.

231 Tamże, s. 174.

232 Н. В. Клягин, Происхождение цивилизации.

233 S. Langer, Nowy sens filozofii, s. 175.

234 W znaczeniu ‘brać’. Teraz w języku polskim nie występuje.

235 А. В. Бабаева, Миф, s. 300.

236 Л. В. Щерба, Современный русский литературный язык, w: Избранные работы по русскому языку, Moskwa 1957, http://www.ruthenia.ru/apr/textes/sherba/sherba5.htm.

237 W lingwistyce polskiej nie ma jednoznacznego traktowania obu tych terminów, zatem rozróżnię je definitywnie według typu działalności: ekonomiczno-zawodowy typ będę kojarzył z pojęciem żargonu, a społeczno-etyczny z pojęciem slangu.

238 Л. В. Щерба, О разных стилях произношения и об идеальном фонетическом составе слов, w: Языковая система и речевая деятельность, Moskwa 1974, http://www.ruthenia.ru/apr/textes/sherba/sherba21.htm

239 J. N. Baudouin de Courtenay, Język i języki, w: Dzieła wybrane, t. 4, Warszawa 1990, s. 334.

240 F. de Saussure, Szkice z językoznawstwa ogólnego, Warszawa 2004, s. 160.

241 Tamże, s. 200.

242 О. Есперсен, Философия грамматики, Moskwa 1958, s. 15.

243 Л. Якубинский, О диалогической речи, w: Избранные работы. Язык и его функционирование, Moskwa 1986, s. 17-58, http://www.ruthenia.ru/apr/textes/jacub/jacub1z.htm.

244 Chodzi o działalność niepatologiczną.

245 Ostatnia forma komunikacji społecznej staje się ważna, np. przy kontakcie seksualnym – jednym z najsilniejszych środków emocjonalnego łączenia ludzi.

246 F. Nieckula, Język mówiony i język pisany, http://www.lingwistyka.uni.wroc.pl/jk/JK-05/JK05-nieckula.pdf+mownym&hl=pl&start=10&ie=UTF-8, s. 92.

247 „Wzięcie pod uwagę adresata oraz przewidywanie jego reakcji często bywa wielostronne, złożone i napięte, wprowadzające swoisty wewnętrzny dramatyzm do wypowiedzi (w niektórych rodzajach dialogu potocznego, w listach, w autobiografiach i spowiedziach). Zdecydowany, lecz nieco zewnętrzny charakter te zjawiska mają w genre’ach retorycznych” (М. М. Бахтин, Проблема речевых жанров, w: Автор и герой. К философским основам гуманитарных наук, Sankt-Petersburg 2000, s. 293).

248 F. Nieckula, Język, s. 88.

249 Д. Михель, Телетехнологии, телесность, виртуальная реальность, http://ivanem.chat.ru/mihel.htm.

250 Tamże.

251 Nie chodzi, oczywiście, o wyjście poza doświadczenie osoby, ponieważ jest to z zasady niemożliwe (według reguł funkcjonalizmu pragmatycznego). Komunikacja tylko wtedy jest ludzkim obcowaniem, gdy dąży do przezwyciężenia ograniczeń osobowościowego „Ja” i do nawiązania stosunku z „Ja” innej osoby, w postaci funkcjonalnej relacji „My”.

252 А. Киреев, Гипотеза о „Сетевой Цивилизации”, http://kulturolog.narod.ru/setciv.htm.

253 Tamże.

254 Przypomnę, że pierwszą ujmuję jako dążenie do wyrażenia myśli, emocji i chęci, drugą zaś jako dążenie do porozumienia się z rozmówcą.

255 Chodzi o ontogenetyczne stadium rozwoju mowy wewnętrznej i myślenia, które opisywał w swoich pracach J. Piaget.

256 Czasem mówi się też o „języku familijnym”. Zob.: K. Handke, Co to jest język familijny, w: Retoryka codzienności. Zwyczaje językowe współczesnych Polaków, red. M. Marcjanik, Warszawa 2006, s. 98-120.

257 F. Nietzsche, Aforyzmy, Warszawa 1973, s. 36.

258 Tamże.

259 Tamże, s. 30.

260 Wszystkie te wyrażenia sa potocznymi wykrzyknikami, czasem całkiem lub znacznie zdesemantyzowanymi. Nie wolno ich mylić z rzeczownikami Bóg, Jezus i Maria ani w funkcji samodzielnych części zdania, ani w funkcji apostrofy. Potoczny charakter tych wykrzykników nie przewiduje żadnej ich pisowni – ani wielką, ani mala literą. Gdy zapisujemy swoje potoczne wypowiedzi (np. w listach, na czatach lub forach internetowych), zdarza się zarówno pisownia normatywna (wielka literą), jak i uzualna (małą literą), ponieważ jest to tylko gwałtowne wyrażenie emocji (niekoniecznie pozytywnych). W przypadku ostatniego wykrzyknika spotyka się wiele wersji zapisa – od stricte literackiego Jezus Maria poprzez JesusMaria czy Jezusmaria aż do jezusmaria.

261 Od ang. hesitation (‘jąkanie się’, ‘zacinanie się’) – asemantyczne ciągi dźwiękowe służące do wypełniania przerw pomiędzy znaczącymi elementami mowy.

262 Oba typy pojęć w aspekcie pragmatycznym można również traktować jako przejściowe pomiędzy potoczną dziedziną doświadczenia a dziedziną poznawczą (pojęcia kognitywne) i społeczno-etyczną (pojęcia lokutywne).

263 Jest to chyba jedna z najbardziej interesujących przenośni, u podstaw której leży idea przedmiotu jako czegoś nazwanego (identycznie w ukraińskim – річ). Analogiczna motywacja występuje w rosyjskim вещь i czeskim věc, wywodzących się od prasłowiańskiego lokutywnego rdzenia *-vět- (z semantyką ‘zdanie, mowa, mówienie’, z czego wywodzi się pol. wiec, witać, czes. věta, ros. вече, завет, вещать) .

264 В. А. Виноградов, Диглоссия,w: Лингвистический энциклопедический словарь, red. В. Н. Ярцевa, Moskwa 1990, s. 136.

265 Tamże.

266 Л. М. Мухарямова, Взаимодействие языка и политики в символических измерениях, w: Вестник Московского университета. Сер. 18. Социология и политология, 2002, nr 2, s. 40.

267 Ustne potoczne formy języków często pozostają poza uwagą lingwistów. Ciekawe informacje na ten temat mieszczą się w cytowanej już pracy L. Muchariamowy: „Języki zawsze umierały i będą umierać. Dzisiaj na świecie według niektórych ocen, ludzie mówią w 6800 językach, z których połowa funkcjonuje w 8 krajach (Papua-Nowej Gwinei, Indonezji, Nigerii, Indach, Meksyku, Kamerunie, Australii i Brazylii). […] za sto lat 90 proc. języków zniknie”. Powołując się na magazyn „Economist”, Muchariamowa napisała, że w 2001 roku znikło 20 języków. Stwierdziła, że „największymi killerami” są media i Hollywood oraz globalizacja informacyjna” (Л. М. Мухарямова, Взаимодействие языка, s. 42-43).

268 Przypomnę, że bytom abstrakcyjnym (czyli w tym przypadku narodom, kulturom i cywilizacjom) przypisujemy egzystencjalną funkcję bytowania, a nie istnienia.

269 Mam tu na myśli koncepcje polskiego historyka i filozofa F. Konecznego rozwijane m.in. przez J. Kosseckiego, R. Piotrowskiego. Cywilizacją w tej dziedzinie nazywa się organizację społeczeństwa jako taką bez rozróżnienia jej stricte treściowej i stricte formalnej strony, strony racjonalnej i emocjonalnej, materialnej i duchowej. Biorąc pod uwagę przedstawione w pierwszym rozdziale tego tomu rozróżnienie kultury i cywilizacji, będę tutaj operować raczej terminami sposób organizacji społeczeństwa lub po prostu społeczeństwo pewnego typu.

270 М. Фасмер, Этимологический словарь русского языка в 4-х т., t. 3, Moskwa 1987, s. 582-583.

271 We wszystkich tych przypadkach polski przymiotnik wielki nie ma odcienia wybitności i trancendentnej powagi, tylko wskazuje na ilościową nieprzeciętność obiektu.

272 С. Кара-Мурза, Манипуляция сознанием, http://probib.narod.ru/social/karam/kara_soz [6.04.2006].

273 M. Krakus, Język.

274 W. Pawluczuk, Ukraina. Polityka i mistyka, Kraków 1998, s. 123-124.

275 Zob. Religia – Kościół – Społeczeństwo. Wyniki badań socjologicznych w 12 diecezjach, red. W. Zdaniewicza, S. H. Zięba, Warszawa 2006.

276 Dane statystyczne pochodzą z: Статистика христианства в России, http://www.krotov.info/history/21/61/_statistika/01_confess.html; Т. Варзанова, Религиозная ситуация в России, „Русская мысль”, 13 marca 1997; Динамика мировоззренческой ориентации респондентов, http://www.nasledie.ru/oboz/08_04/Tab1_N8.jpg ; Истории религий в России, red. Н. А. Трофимчук, Moskwa 2002;

1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna