Spis treści Rozdział I – Narzędzia polityki handlowej



Pobieranie 244,27 Kb.
Strona1/4
Data22.11.2017
Rozmiar244,27 Kb.
  1   2   3   4


Spis treści
Rozdział I – Narzędzia polityki handlowej .......................................................... 3

    1. Narzędzia związane z polityką autonomiczną ........................................ 3

1.1.1 Taryfowe ........................................................................................... 3

1.1.2 Parataryfowe .................................................................................... 9

1.1.3 Pozataryfowe .................................................................................... 13

    1. Narzędzia związane z polityką konwencyjną .......................................... 18

1.2.1 Klauzula Największego Uprzywilejowania ....................................... 18

1.2.2. Klauzula Narodowa .......................................................................... 19

Rozdział II – Rola ceł w strefie wolnego handlu i unii celnej ............................. 21


    1. Efekt kreacji i przesunięcia handlu ......................................................... 21

    2. Cła a ograniczenia ilościowe .................................................................. 23

Rozdział III – Polityka handlowa w ramach Unii Europejskiej .......................... 26


3.1. Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu ........................................ 26

3.2. Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu (EFTA) ......................... 26

3.3. Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu (CEFTA) ......... 27

Rozdział IV – Ocena polskiej polityki celnej w latach 1990 – 2001 .................... 28



R O D Z D I A Ł I

N A R Z Ę D Z I A P O L I T Y K I H A N D L O W E J





    1. Narzędzia związane z polityką autonomiczną

Polityka autonomiczna zmierza do osiągnięcia wytyczonych przez państwo celów za pomocą narzędzi, o których decyduje państwo samodzielnie. Jest ono w tym względzie w pełni samodzielne i podjęcie decyzji o zastosowaniu takich lub innych środków nie uzgadnia z innymi partnerami ( państwami, międzynarodowymi organizacjami gospodarczymi itp.).


      1. Narzędzia taryfowe

Cło jest opłatą pobieraną od towaru zagranicznego w związku z przekroczeniem przez niego granicy celnej. Korzyści osiągane z handlu zagranicznego wyrażone są przede wszystkim przez terms of trade czyli relację między cenami uzyskiwanymi w eksporcie, a cenami płaconymi w imporcie. Obniżenie cła na towary eksportowane przez określone państwo pozwala mu więc zwiększyć te korzyści.

Cła należą do najstarszych instrumentów protekcji. Ich szerokie zastosowanie w przeszłości wynikało częściowo z tego, że były one dogodnym instrumentem zapewniającym uzyskiwanie wpływów budżetowych (pobieranie dochodów dla budżetu), zwłaszcza w krajach o słabo rozwiniętych służbach poboru podatków. Do dziś cła są liczącym się źródłem dochodów budżetowych w niektórych krajach rozwijających się i dlatego kraje te niechętnie obniżają cła wobec trudności z poborem podatków wewnętrznych.

Głównym zadaniem ceł była zawsze i jest nadal ochrona poszczególnych gałęzi gospodarki narodowej, a niekiedy także bilansu płatniczego. Na przykład Stany Zjednoczone i Niemcy chroniły głównie za pomocą ceł swój nowo powstający przemysł przed konkurencją tańszych wyrobów angielskich. W Polsce cła dość znacznie zostały podwyższone w połowie 1991 roku. (przeciętnie o 18% wartości importu), częściowo w odpowiedzi na znaczny wzrost importu w kilkunastu wcześniejszych miesiącach w warunkach istnienia bardzo niskich stawek celnych (przeciętnie około 3%) i wynikających z tego trudności producentów krajowych.

Cła możemy sklasyfikować według wielu różnorodnych kryteriów:



  1. Według kryterium kierunku ruchu towarów:

Cło importowe są nakładane na towary przywożone do danego kraju w celu ochrony bilansu handlowego, poziomu cen wewnętrznych lub ochrony produkcji krajowej przed konkurencją zagraniczną. Cła importowe mogą być także stosowane do innych celów polityki ekonomicznej państwa, w tym zwiększenia dochodów budżetowych (cele fiskalne), jako narzędzia dyskryminacji partnerów zagranicznych lub w celu udzielenia im preferencji.

Cło exportowe służą państwu do kształtowania wielkości i kierunków wywozu. Są one nakładane w pierwszej kolejności na wyroby mające długofalowo zagwarantowany zbyt na rynku jednego lub wielu krajów (np. dany kraj jest monopolistą w ich produkcji i wywozie).

Dotyczy to zwłaszcza przypadku, gdy dany kraj wykorzystuje cła do regulowania podaży eksportowej na rynku międzynarodowym w zależności od stanu koniunktury gospodarczej. W okresie złej koniunktury, gdy ceny wykazują tendencje zniżkowe, państwo wprowadzając cło eksportowe zniechęca przedsiębiorstwa do wywozu towarów, aby z jednej strony ograniczyć ich podaż, a tym samym wpłynąć na wzrost cen międzynarodowych, z drugiej zaś – by przedsiębiorstwa zgromadziły większą ilość towarów w celu ich sprzedaży w okresie dobrej koniunktury, po cenach znacznie wyższych. Jest to możliwe jednak tylko w stosunku do towarów, które można przechowywać (np. surowce), a ich podaż jest na rynku międzynarodowym kontrolowana przez eksporterów.

Cło eksportowe jest także nakładane na towary deficytowe na rynku wewnętrznym eksportera, aby ograniczyć ich import często po znacznie wyższych cenach.

Cło tranzytowe nakładane są na towary przewożone przez terytorium określonego kraju, nie są współcześnie stosowane. Zakazują tego obecnie porozumienia międzynarodowe.


  1. Według kryterium technicznego sposobu ustalania wysokości:

Podstawą przy ustaleniu wymiaru cła jest obowiązująca w danym kraju taryfa celna. Taryfa ta zawiera spis towarów podlegających ocleniu, wykaz obowiązujących stawek celnych oraz niektóre inne informacje.1

Stawki celne mogą być określane w różny sposób. Najczęściej są to stawki ad valorem, czyli od wartości. Ustalane są one w procentach wartości celnej towaru. Wartość celna nie zawsze jest tożsama z wartością towaru wskazaną w fakturze.

Drugim, najczęściej stosowanym sposobem określania stawek celnych jest ustalenie ich w jednostkach pieniężnych w stosunku do jednostek miary (kilograma, metra, sztuki itp.). W tym przypadku mamy do czynienia ze stawkami ad spetiem, czyli specyficznymi – od ilości (na przykład 6 marek za każdą tonę importowanego węgla). Do końca 1989 roku stawki te miały bardzo szerokie zastosowanie w polskiej praktyce celnej – oparta była na nich taryfa celne przywozowa w tzw. niehandlowym obrocie towarowym z zagranicą.2

Stosowane są również kombinacje wymienionych wyżej stawek celnych. Przyjmują one postać stawek kombinowanych, które są niekiedy nazywane stawkami mieszanymi, lub też stawek alternatywnych. Różnica między nimi polega na tym, że w przypadku stawek kombinowanych wymierza się zarówno cło od wartości, jak i od ilości, i sumuje się obie te wartości (na przykład 20% od wartości plus 10 Euro za tonę), natomiast w przypadku stawek alternatywnych stosuje się tylko jedną z tych wielkości (na przykład 20% od wartości, ale nie mniej niż 500 Euro od sztuki).

Zasadnicze znaczenie dla ustalenie, jaka stawka celna ciąży na towarze ma nomenklatura celna. Im bardziej jest ona dokładana, tym łatwiejsze jest sklasyfikowanie towaru podlegającego odprawie celnej i określenie wysokości cła.3 Przez blisko sto lat powszechnie stosowana była tzw. nomenklatura brukselska4, administrowana po II wojnie światowej przez Radę Współpracy Celnej.5

Od 1 stycznia 1988 roku Unia Europejska (a obecnie również państwa kandydujące do UE) stosują nomenklaturę celną, zwaną nomenklaturą scaloną. Korzyści ze stosowania tej nomenklatury polegają na przyjęciu ujednoliconego systemu kodowania, wykorzystaniu elektronicznego systemu przekazywania danych, stosowaniu jednoznacznej rejestracji statystycznej.6 Zastosowanie jej umożliwiło wprowadzenie dokumentu o nazwie SAD, czyli jednolity dokument administracyjny, na którego podstawie dokonywana jest w jednolity sposób odprawa celna we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.



  1. Według kryterium źródła ustalania:

Cło autonomiczne jest wprowadzane z nikim nie uzgadnianą decyzją jednego państwa, co spotyka się na ogół z kontrposunięciami innych państw, a to w konsekwencji prowadzi do zniwelowania skutków cła autonomicznego. Dlatego też w coraz większym zakresie cło autonomiczne jest zastępowane uzgodnieniami między państwami cłem umownym. Porozumienia takie określają poziom wprowadzanego cła, czas jego obowiązywania, zróżnicowanie asortymentowe itp.

  1. Według kryterium rodzaju taryfy celnej:

Przez pojęcie ceł minimalnych rozumie się cła w handlu z krajami, które otrzymały klauzulę największego uprzywilejowania. Klauzulę tę przyznaje się dwustronnie lub wielostronnie w formie zobowiązania do traktowania partnera nie gorzej niż innego najbardziej uprzywilejowanego. W efekcie udzielenie tej klauzuli przez kraj A krajom B i C oznacza, iż każda obniżka cła dokonana przez kraj A w handlu z krajem B jest automatycznie przenoszona na stosunki kraju A z krajem C, i odwrotnie.

Cło maksymalne są stosowane w handlu z krajami, które nie uzyskały klauzuli największego uprzywilejowania. Z założenia więc cła te są wyższe od ceł minimalnych.

  1. Według kryterium zróżnicowanego traktowania:

Cło dyskryminacyjne ustalane na poziomie wyższym od poziomu, który obowiązuje w danym kraju. Wynikają one zarówno z przyczyn ekonomicznych, jak i politycznych.

Cło preferencyjne jest klasycznym przykładem cła będącym instrumentem polityki handlowej. Celem jego stosowania jest bowiem stymulowanie wymiany handlowej z jakimś krajem lub grupą krajów, niezależnie od względów wewnętrznych polityki gospodarczej czy też finansowej. Cła preferencyjne występują jedynie w dwóch przypadkach: w obrotach między uczestnikami (pełnymi lub stowarzyszonymi) ugrupowań integracyjnych a także przy imporcie przez państwa rozwinięte towarów z państw rozwijających się oraz w handlu między państwami rozwijającymi się.

  1. Według kryterium ekonomicznego charakteru ceł (chodzi o różnice w celach i środkach, jakie powodują):

Cło fiskalne jest najstarszym rodzajem cła. Jego celem jest zapewnienie budżetowi niezbędnych dochodów. Tego rodzaju cła są w dzisiejszej rzeczywistości charakterystyczne dla państw o niskim stopniu rozwoju gospodarczego i ubogim instrumentarium polityki gospodarczej. W przeszłości były jednak jednym z głównych źródeł dochodu skarbu państwa w większości państw świata. Obecnie w niektórych państwach rozwijających się, udział ceł w globalnych dochodach budżetowych przekracza 50%.

Cła fiskalne mogą być niekiedy stosowane nawet w eksporcie, mimo iż obciążanie własnego eksportu wydaje się być absurdem ekonomicznym. Tego rodzaju praktyki są jednak stosowane przez niektóre państwa na bardzo niskim poziomie rozwoju, zwłaszcza w przypadku monokultury eksportowej (np. jeden określony rodzaj surowca pozyskiwany i wywożony z kraju przez firmy należące do kapitału zagranicznego). Cła eksportowe są stosowane również przez niektóre państwa powstałe z rozpadu ZSRR. Tak na przykład cłem był przez długi czas obciążony wywóz ropy naftowej z Federacji Rosyjskiej. W tym przypadku, przynajmniej według wyjaśnień strony rosyjskiej, cło eksportowe pełniło nie tylko rolę cła fiskalnego, co cła ewidencyjnego.

Przy stosowaniu klasycznego cła fiskalnego w imporcie należy brać pod uwagę elastyczność popytu na towary, które podlegają ocleniu. Nadmierna stawka celna, podwyższając cenę towaru importowego, może przyczynić się do znacznego obniżenia popytu. W rezultacie może nawet nastąpić spadek dochodów budżetowych, uzyskiwanych z oclenia danego towaru. Przykładem tego rodzaju sytuacji mogły być m.in. cła obowiązujące w Polsce na początku lat siedemdziesiątych przy przywozie samochodów osobowych. Sięgnęły one bowiem wówczas tak absurdalnej wysokości, że prywatny przywóz samochodów gwałtownie zmalał, co przyczyniło się z kolei do istotnego spadku globalnych dochodów z tytułu poboru ceł (w omawianym okresie w tzw. obrocie niehandlowym cła pobierane od przywozu samochodów osobowych były główną pozycją dochodów budżetowych administracji celnej).

Drugim – pod względem kryterium ekonomicznego – rodzajem cła jest cło ochronne. Celem jego stosowania jest ochrona produkcji krajowej przed konkurencją zagraniczną. Ochrona ta może być globalna, tzn. odnosić się do wszystkich rodzajów produkcji krajowej, lub też selektywna, zapewniająca ochronę jedynie niektórych wybranych gałęzi, czy też wręcz poszczególnych towarów. Miarą ceł ochronnych nie jest nominalna stawka celna, wyrażana najczęściej w procencie od wartości importowanego towaru, a tzw. efektywna stopa ochrony celnej. Oblicza się ją, odnosząc cło ciążące na towarze importowanym do hipotetycznej wartości dodanej w kraju importu przy produkcji analogicznego wyrobu. W odróżnieniu od ceł fiskalnych, cła ochronne są więc przede wszystkim instrumentem polityki gospodarczej, a nie tylko polityki budżetowej. Jak zwraca na to uwagę J.M.Keynes, mogą być również instrumentem polityki społecznej.7 Zasadniczą funkcją ceł ochronnych powinny być jednak nie tyle względy polityki społecznej, co polityki przemysłowej. Cła ochronne jako instrument polityki przemysłowej pozwalają bowiem na aktywne kształtowanie przyszłych korzyści komparatywnych. Cła ochronne mogą być stosowane również ze względów strategicznych. Żadne państwo nie może sobie pozwolić na całkowitą zależność zewnętrzną przy zaopatrzeniu w żywność. Dlatego też produkcja rolna jest sztucznie podtrzymywana, mimo jej niskiej efektywności. Przykładem tego może być przedwojenna polityka rolna Szwajcarii, która pozwoliła jej osiągnąć pełną samowystarczalność żywnościową w okresie II wojny światowej, czy też, odnosząc się już do historii najnowszej, przykład Japonii podtrzymującej, dzięki wysokim cłom ochronnym, własną produkcję ryżu.

Skrajną formą ceł ochronnych są cła zaporowe lub cła prohibicyjne. W odróżnieniu od klasycznych ceł ochronnych celem ich stosowania nie jest bowiem przejściowa ochrona produkcji własnej, a całkowite wyeliminowanie importu i zapewnienie tym samym monopolistycznej pozycji na rynku producentom krajowym. Przykładem takiego cała prohibicyjnego może być cło nałożone w Polsce w 1990 roku na przywóz wysokoprocentowych napojów alkoholowych, którego faktycznym celem było całkowite wyeliminowanie przywozu spirytusu i wódek czystych z zagranicy, w inny bowiem sposób nie można było opanować tzw. afery alkoholowej.

Kolejną grupę stanowią cła ekspansywne, stosowane przez państwa uprawiające świadomą politykę dumpingową w eksporcie. Cały zabieg polega na tym, że gdy sprzedaż jakiegoś towaru jest na rynku wewnętrznym zmonopolizowana i możliwe jest ustalenie na ten towar wysokich cen wewnętrznych, to wysokie (ekspansywne) cła importowe zapewniają ochronę tych wysokich cen.

Z cłami ekspansywnymi ściśle związane są cła antydumpingowe, nakładane w przypadku stwierdzonych przypadków dumpingu. Wysokość cła antydumpingowego nie powinna przekraczać tzw. marży dumpingu.8

Bliskie pojęciu ceł antydumpingowych są cła wyrównawcze, nakładane na towary importowane, których ceny zostały obniżone na skutek stosowania subwencji eksportowych. Wysokość cła wyrównawczego nie powinna przy tym przekraczać wysokości dopłaty eksportowej.9

Specyficzną kategorię ceł stosowanych jako instrument polityki handlowej stanowią cła bojowe i cła retorsyjne. Pierwsze z nich stosowane są w celu uzyskania ustępstw celnych od partnera, do którego towarów się głównie odnoszą. Stosowane są jako odwet za nieprzyjazne ekonomicznie działania kraju lub grupy krajów. Drugie zaś stosowane są w formie odwetu za wprowadzenie ceł bojowych.10


      1. Narzędzia parataryfowe

Obok ceł w systemach regulacji importu niektórych państw występują również inne opłaty, określane najczęściej mianem „parataryfowych”. Pełnią one bowiem w istocie rolę podobną do cła importowego, formalnie cłem nie będąc.

Do opłat parataryfowych należy zaliczyć przede wszystkim opłaty wyrównawcze, pobierane w Unii Europejskiej przy imporcie niektórych towarów rolno-spożywczych, objętych wspólną polityką rolną. Możliwość nakładania opłat wyrównawczych przewidziana jest również w ustawodawstwie polskim.

Mechanizm opłat wyrównawczych wynika ze szczegółowej reglamentacji poszczególnych rynków branżowych (m.in. zboża, żywca i mięsa wieprzowego, drobiu, jaj, niektórych owoców, niektórych warzyw itp.). W ramach tej reglamentacji punktem wyjścia są wspólne ceny na poszczególne towary, ustalane w Unii Europejskiej, mające charakter minimalnych cen gwarantowanych. Po cenach tych, zwanych cenami interwencyjnymi, skupowane są od producentów rolnych w państwach Unii Europejskiej ze środków FEOGA (Fond Europeen d’Orientation et de Garantie Agricole – Europejski Fundusz Ukierunkowania i Gwarancji dla rolnictwa), ich wyroby, jeśli nie udało się ich sprzedać na wolnym rynku po cenach wyższych.

Opłata wyrównawcza stanowi różnicę między tzw. ceną orientacyjną, ustalaną przez Komisję Europejską na podstawie średnich cen rynków światowych, a gwarantowaną ceną minimalną, ustalaną przez Radę Europejską. Jednocześnie nie jest dopuszczany import po cenach poniżej tzw. ceny progu, również ustalanej przez Komisje na podstawie kształtowania się cen rynkowych na poszczególne towary na wewnętrznym rynku Unii Europejskiej.

W przepisach polskich opłaty wyrównawcze występują obecnie pod nazwami „dodatkowa opłata celna” lub też „opłata rolna”, co jest konsekwencją Rundy Urugwajskiej GATT, która formalnie zakazała stosowania opłat wyrównawczych. Przykładem stosowania dodatkowej opłaty celnej może być rozporządzenie ministra gospodarki z 15 maja 2001 roku11, ustanawiające dodatkową opłatę przy imporcie pomidorów, jeżeli ich jednostkowa cena jest niższa od ceny progowej, ustalonej w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z 1 marca 2001 roku.12

W odróżnieniu od ceł importowych, opłaty wyrównawcze mają z natury charakter zmienny (w Unii Europejskiej, w zależności od towaru, zmieniają się nawet po kilka razy w tygodniu) i stanowią tym samym element nieprzewidywalny dla eksporterów i importerów.

Oprócz opłat wyrównawczych mogą być wprowadzane także inne opłaty pełniące funkcje narzędzi parataryfowych, czyli wpływające na wzrost cen krajowych towarów importowanych. Należą do nich przede wszystkim opłaty fiskalne. Są one stosowane wobec towarów nie produkowanych w kraju importera w celu zwiększenia dochodów budżetowych. W zakres towarów objętych opłatami fiskalnymi wchodzą w pierwszej kolejności towary luksusowe o niskiej elastyczności popytu. Do tej samej grupy należą opłaty specjalne, np. konsularne, stemplowe, statystyczne, administracyjne. Mogą one pełnić różne funkcje, a więc zwiększać dochody budżetowe, chronić bilans płatniczy, a więc zwiększać popyt na substytuty krajowe itp.

Opłat para celnych nie należy mylić z niektórymi innymi opłatami, ciążącymi na towarach sprowadzanych z zagranicy takich, jak na przykład VAT, który ciąży w takiej samej wartości na towarach krajowych. Opłatą para celną nie jest również akcyza, chyba że jej wysokość jest zróżnicowana w zależności od tego, czy towar jest importowany, czy też produkowany w kraju13.

Innym przykładem opłat parataryfowych mogą być podatki importowe. Jest to środek, który może być stosowany jedynie w warunkach istotnego zagrożenia równowagi bilansu płatniczego. Ustanowienie go wymaga zgody Światowej Organizacji Handlowej /WTO/.

W odróżnieni od ceł, podatki importowe nie mogą być zróżnicowane. Muszą one ciążyć w jednakowej wysokości na wszystkich towarach, sprowadzanych z zagranicy, niezależnie od rodzaju towaru i kraju jego pochodzenia. Podatek importowy był stosowany w latach 1992-1996 /w wysokości od 6% w pierwszym roku stosowania do 3% w roku ostatnim/.




Finansowe obciążenia importu w 1999 i 2000r.




1999

2000

Zmiana (1999=100)



1999

2000

(mln zł)


Struktura (%)

% dochodów budżetowych

Struktura (%)

% dochodów budżetowych

PKB
Dochody budżetowe
Cło
Podatek akcyzowy
VAT
Razem cło i podatki

615 560

125 912


5 566

3 585


32 352

42 503


690 376

135 701


5 079

2 979


37 515

45 573


112,2

107,8


91,3

83,1


116,0

107,2


-

-

13,4



8,6

80,0


100,0

-

-

4,4



2,9

25,7


33,0

-

-

11,1



6,5

82,4


100,0


-

-

3,7



2,2

27,7


33,6


  1   2   3   4


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna