Sk 11/07 29 kwietnia 2008 r



Pobieranie 150,22 Kb.
Strona1/4
Data11.02.2020
Rozmiar150,22 Kb.
  1   2   3   4



47/3/A/2008

WYROK


z dnia 29 kwietnia 2008 r.

Sygn. akt SK 11/07*
W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Janusz Niemcewicz – przewodniczący

Teresa Liszcz

Ewa Łętowska – sprawozdawca,
protokolant: Grażyna Szałygo,
po rozpoznaniu, z udziałem skarżącej oraz Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego, na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2008 r., skargi konstytucyjnej spółki Seen Technologie sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie o zbadanie zgodności:

§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 27, poz. 199 z):

– art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7 Konstytucji,

– art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 78 Konstytucji,


o r z e k a:
§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 27, poz. 199), w części obejmującej słowo „właściwego”:
a) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 78 Konstytucji,
b) nie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji.
Ponadto p o s t a n a w i a:
na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 oraz z 2005 r. Nr 169, poz. 1417) umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.
UZASADNIENIE
I
1. W skardze konstytucyjnej z 18 października 2006 r. skarżąca spółka Seen Technologie sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej: skarżąca lub skarżąca spółka) wniosła o zbadanie zgodności § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 27, poz. 199; dalej: rozporządzenie z):

– art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7 Konstytucji,

– art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 78 Konstytucji.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia: „Opłaty sądowe w sprawach cywilnych uiszcza się w formie bezgotówkowej na rachunek bieżący dochodów właściwego sądu albo w formie wpłaty gotówkowej, bezpośrednio w kasie sądu lub w formie znaków o odpowiedniej wartości wykonanych według ustalonego wzoru, zwanych dalej «znakami opłaty sądowej»”.


1.1. Skarga została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego:

Wyrokiem z 6 kwietnia 2006 r. (sygn. akt XGC 58/06) Sąd Okręgowy we Wrocławiu, Wydział X Gospodarczy, oddalił powództwo skarżącej spółki i obciążył ją kosztami postępowania.

W dniu 17 maja 2006 r. pełnomocnik strony powodowej (tj. skarżącej) wniósł do Sądu Okręgowego we Wrocławiu apelację od powyższego wyroku. Do apelacji dołączony został dowód uiszczenia opłaty sądowej (kopia przelewu) w kwocie 10 906 zł, na rachunek bankowy Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu.

Postanowieniem z 29 maja 2006 r. (sygn. akt XGC 58/06) Sąd Okręgowy we Wrocławiu, Wydział X Gospodarczy, na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c., odrzucił apelację jako nieopłaconą. Sąd ustalił, że do 25 maja 2006 r. opłata od apelacji nie wpłynęła ani do kasy Sądu Okręgowego we Wrocławiu, ani na rachunek bankowy tego sądu. W związku z tym środek odwoławczy należało odrzucić bez uprzedniego wzywania do uiszczenia opłaty. Sąd Okręgowy powołał się w uzasadnieniu na postanowienie Sądu Najwyższego z 29 listopada 2001 r. (sygn. akt V CZ 232/01), w którym Sąd Najwyższy uznał, że opłata od zażalenia wpłacona przez pełnomocnika powoda w terminie, ale do niewłaściwego sądu, nie może być uznana za uiszczoną w terminie, gdyż do sądu właściwego przekazana została już po upływie terminu wniesienia opłat, co skutkuje odrzuceniem zażalenia.

Na postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu strona powodowa złożyła zażalenie, które zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu postanowieniem z 7 lipca 2006 r. (sygn. akt I Acz 1114/06). Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wskazał na utrwalone w orzecznictwie stanowisko, że dochowanie terminu dokonania czynności procesowej uwarunkowane jest między innymi dokonaniem tej czynności przed sądem właściwym. Tym samym wniesienie opłaty sądowej na rachunek niewłaściwego sądu nie spełnia wymogu opłacenia pisma, czego konsekwencją jest odrzucenie apelacji.
1.2. Skarżąca spółka, przystępując do uzasadnienia skargi konstytucyjnej, zwróciła uwagę, że apelacja jako środek o charakterze dewolutywnym podlega analizie w postępowaniu międzyinstancyjnym, przy czym kontrolę wymogów formalnych apelacji sprawuje zarówno sąd niższej instancji, jak i sąd instancji wyższej, o czym stanowią przepisy art. 370 i art. 373 k.p.c., zaś ciężar merytorycznego rozpatrzenia sprawy spoczywa wyłącznie na sądzie wyższej instancji (art. 378 k.p.c.). Takie uregulowanie pozycji sądów w postępowaniu międzyinstancyjnym wskazuje, że zarówno sąd instancji niższej, jak i sąd instancji wyższej pełnią określone role w postępowaniu, i nie jest możliwe uznanie jednego z tych sądów za niewłaściwy do wniesienia opłaty sądowej. Co więcej, opłata sądowa stanowi dochód publiczny, nie zaś dochód poszczególnych sądów, a dowód jej uiszczenia zostaje dołączony do apelacji. Przy wnoszeniu do sądu środka odwoławczego podlegającego kontroli międzyinstancyjnej istotne – zdaniem skarżącej – jest to, że opłata została uiszczona w określonej wysokości i w ustawowym terminie, przy czym warunek ten należy uznać za spełniony zarówno wtedy, gdy opłata zostanie uiszczona na rachunek sądu niższej instancji, jak i wtedy, gdy wpłynie na rachunek sądu instancji wyższej. Poza tym skarżąca spółka podkreśliła znaczenie postulowanej w delegacji ustawowej przesłanki „łatwości uiszczania opłat”.

W konsekwencji skarżąca spółka wyraziła przekonanie, że odrzucenie apelacji w wypadku, gdy opłata została uiszczona na rachunek sądu apelacyjnego, jest następstwem błędnej interpretacji zaskarżonego przepisu i nieuwzględnienia dewolutywnego charakteru środka odwoławczego.


1.3. W ocenie skarżącej spółki, zakwestionowany przepis jest niedookreślony – § 2 ust. 1 rozporządzenia, nakładając obowiązek uiszczenia opłaty sądowej od wnoszonego pisma w formie bezgotówkowej na rachunek właściwego sądu, nie wskazuje, co należy rozumieć pod pojęciem „właściwy sąd”.

Przepis art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.; dalej: ustawa o kosztach), przewidujący, że opłatę należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie, powinien – jak wskazuje skarżąca – określać jednocześnie, że opłatę tę należy uiścić w sądzie właściwym, zaś § 2 ust. 1 rozporządzenia powinien dookreślać, jaki sąd należy uznać za właściwy do uiszczania opłat w formie bezgotówkowej, w tym także w toku postępowania międzyinstancyjnego. W opinii skarżącej spółki, ani wykładnia celowościowa, ani semantyczna kwestionowanego przepisu nie prowadzi do jednoznacznego wyjaśnienia omawianej kwestii, zwłaszcza że środek odwoławczy wnosi się do sądu instancji wyższej, jedynie za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie.

Skarżąca spółka podniosła, że wynikający z art. 2 Konstytucji nakaz określoności przepisów należy do najważniejszych zasad poprawnej legislacji i oznacza wymóg formułowania przepisów w sposób precyzyjny i jasny, zrozumiały dla adresatów. Skarżąca, nie negując roli zwrotów niedookreślonych w systemie prawnym, stwierdziła, że zaskarżony przepis może prowadzić do dowolności rozstrzygnięć sądowych, a nadmierne sformalizowanie przez sądy warunków wnoszenia opłat stoi w opozycji do przepisów prawa i celu regulacji.
1.4. Skarżąca spółka podniosła, że regulacje dotyczące sposobu uiszczania opłat sądowych stanowią element procedury sądowej, kształtującej pozycję jednostki przed sądem. Tym samym zakwestionowany przepis narusza prawo skarżącej do sądu, rozumiane jako prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Wskazana niedookreśloność § 2 ust. 1 rozporządzenia powoduje, że strona postępowania może być potraktowana przez sąd w sposób nieprzewidywalny bądź niezgodny z prawem. Jednocześnie przepisy te mogą stanowić pułapkę dla obywatela dochodzącego swych praw. Ponieważ § 2 ust. 1 rozporządzenia nie zawiera wyraźnej dyspozycji co do sposobu wnoszenia opłat sądowych, dochodzi do naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji).

Skarżąca spółka zwróciła ponadto uwagę, że treść § 2 ust. 1 rozporządzenia jest zbieżna z treścią art. 219 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej p.p.s.a.), a treść przepisu art. 10 ustawy o kosztach odpowiada treści art. 219 § 1 p.p.s.a. W sytuacji gdy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszcza się możliwość uiszczania opłat sądowych od wnoszonych środków zaskarżenia na rachunki bieżące sądów zarówno wyższej, jak i niższej instancji, zostaje naruszona zasada pewności prawa, gdyż takie same instytucje, uregulowane w identyczny treściowo sposób, są odmiennie stosowane przez sądy w postępowaniu cywilnym oraz w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.


1.5. Zaskarżony przepis narusza, zdaniem skarżącej spółki, także prawo do zaskarżania orzeczeń pierwszoinstancyjnych (art. 78 Konstytucji). Uniemożliwia przez to dochodzenie praw przed sądem wyższej instancji, a w konsekwencji narusza także prawo do sądu w kontekście prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, uwzględniającego zasady demokratycznego państwa prawnego.

Zdaniem skarżącej spółki, brak należytej regulacji dotyczącej sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych od środków odwoławczych stwarza możliwość dowolnego kształtowania przez sądy sytuacji prawnej jednostki reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika i prowadzić może do zamknięcia drogi dochodzenia roszczeń. Sytuacja, w której środek odwoławczy zostaje odrzucony na podstawie wadliwie sformułowanego przepisu, w dodatku rangi podustawowej, stanowi naruszenie art. 77 ust. 2 Konstytucji.


1.6. Dodatkowo skarżąca wskazuje, powołując się przy tym na art. 1302 § 3 k.p.c., że zaskarżony przepis powoduje nieuzasadnione zróżnicowanie sytuacji prawnej strony w zależności od tego, czy jest ona reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, czy też nie, i narusza tym samym zasadę równości stron (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Niezastosowanie się do dyspozycji § 2 ust. 1 rozporządzenia przez stronę reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika skutkuje odrzuceniem apelacji, zaś strona niekorzystająca z takiej pomocy ma możliwość usunięcia braku formalnego wnoszonego pisma procesowego.
2. Prokurator Generalny w piśmie z 27 grudnia 2007 r. uznał, że § 2 ust. 1 rozporządzenia jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 78 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Ponadto wniósł o umorzenie postępowania w zakresie badania zgodności § 2 ust. 1 rozporządzenia z art. 7 Konstytucji ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia. Prokurator Generalny podniósł, że art. 7 Konstytucji – statuujący zasadę praworządności, będącą podstawową zasadą funkcjonowania państwa – nie stanowi źródła konstytucyjnych praw podmiotowych. W konsekwencji nie może być wzorcem kontroli konstytucyjnej w postępowaniu skargowym.
2.1. W ocenie Prokuratora Generalnego, zarzut, że kwestionowany przepis zamyka drogę sądową dochodzenia praw i wolności, jest zarzutem niezasadnym. Odwołując się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Prokurator Generalny przypomniał, że: „Zamknięcie drogi do sądu, o którym mowa w art. 77 ust. 2 Konstytucji, ma miejsce wtedy, gdy żaden sąd nie jest właściwy do rozpatrzenia sprawy dotyczącej naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw. Dyspozycja art. 77 ust. 2 Konstytucji nie odnosi się natomiast do zasad rozpoznawania «sprawy», w szczególności nie formułuje żadnych wymogów związanych z prawem do zaskarżania orzeczeń sądowych oraz liczbą instancji, w których sprawa ma być rozpoznawana” (postanowienie TK z 7 lipca 2004 r., sygn. Ts 119/03, OTK ZU nr 4/B/2004, poz. 184). Tym samym wskazany art. 77 ust. 2 Konstytucji, jako wzorzec kontroli, jest nieadekwatny do treści stawianych w skardze zarzutów.
2.2. Prokurator Generalny, odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa do sądu wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji, zwrócił uwagę, że naruszenie tej zasady skarżąca spółka wiąże z naruszeniem zasady poprawnej legislacji i zasady określoności przepisów, wyprowadzonych z zasady demokratycznego państwa prawnego. Podniósł, że generalną zasadą w polskim systemie prawnym jest odpłatność wymiaru sprawiedliwości. Generalną zasadą jest także, że opłaty sądowe uiszcza się na wezwanie sądu, zaś bezskuteczny upływ terminu ich wniesienia skutkuje pozostawieniem pisma bez rozpoznania bądź odrzuceniem środka zaskarżenia. Wyjątkiem od zasady wezwania do uiszczenia opłaty sądowej (poza postępowaniem karnym) jest regulacja obowiązku uiszczenia opłaty od pism wnoszonych przez adwokata lub radcę prawnego, jeżeli podlegają one opłacie stałej – pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania bądź odrzucenia.
2.3. Zasadniczym problemem do rozważenia w sprawie jest, w ocenie Prokuratora Generalnego, ustalenie zakresu zaskarżonej regulacji oraz jej stosunku do pozostałych przepisów regulujących kwestie związane z właściwością sądu w postępowaniu cywilnym, w szczególności zaś w postępowaniu wywołanym wniesieniem środka zaskarżenia.

Prokurator Generalny zwrócił uwagę, że ustawą o kosztach zmieniono szereg przepisów kodeksu postępowania cywilnego. W szczególności wprowadzono regulacje dotyczące uiszczenia opłaty od pisma procesowego oraz skutków nieuiszczenia opłaty od pisma podlegającego opłacie. Tym samym w aktualnym stanie prawnym kwestie związane z właściwością sądu w postępowaniu cywilnym i regulacje dotyczące zasad uiszczania opłat sądowych zawarte są w kodeksie postępowania cywilnego oraz w ustawie o kosztach sądowych. W rozporządzeniu wydanym na podstawie ustawy uregulowane zostały jedynie kwestie dotyczące sposobu uiszczania opłat.

Prokurator Generalny wskazał, że normy zawarte w kodeksie postępowania cywilnego nie pozostawiają wątpliwości co do zasad ustalania właściwości sądu w zakresie postępowania wywołanego wniesieniem środka zaskarżenia (apelacji). Zgodnie z art. 369 § 1 k.p.c. apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. Na podstawie art. 370 k.p.c, sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Skoro ustawodawca w art. 369 § 1 k.p.c. precyzyjnie określił, że sądem właściwym do przyjęcia apelacji jest sąd, który wydał zaskarżony wyrok, nie może ulegać wątpliwości, że jest on także właściwy w kwestii pobrania opłaty sądowej. Zgodnie z art. 10 ustawy o kosztach, opłatę należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie.

Prokurator Generalny podkreślił, że stosownie do art. 176 ust. 2 Konstytucji „ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy”. To znaczy, że kwestia właściwości sądu może stanowić wyłącznie materię ustawową. Wskazane wyżej przepisy ustawowe, wraz z przepisem § 2 ust. 1 rozporządzenia, czynią zatem zadość temu konstytucyjnie określonemu wymogowi.

Niezależnie od powyższego, zasady poprawnej legislacji nakazują, aby w akcie normatywnym niższym rangą niż ustawa, bez upoważnienia ustawowego nie formułować definicji ustalających znaczenia określeń ustawowych; w szczególności w akcie wykonawczym nie formułuje się definicji, które ustalałyby znaczenia określeń zawartych w ustawie upoważniającej (§ 149 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”, Dz. U. Nr 100, poz. 908). Dlatego też brak w akcie wykonawczym regulacji określającej pojęcie „właściwy sąd” nie może być oceniany jako naruszający prawo do sądu, czy zamykający drogę sądową.

Z powyższych względów Prokurator Generalny nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej spółki, że przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia, w zakresie właściwości sądu do pobrania opłat sądowych wnoszonych przez adwokatów lub radców prawnych, jest niedookreślony i strona reprezentowana przez profesjonalistę może być potraktowana przez sąd w sposób nieprzewidywalny bądź niezgodny z prawem.


2.4. Prokurator Generalny nie podzielił też wywodów skarżącej spółki co do zasadności uiszczania opłat od pism sądowych na jakikolwiek rachunek Skarbu Państwa. Wskazał, że szczegółowy sposób prowadzenia gospodarki finansowej przez sądy określony został w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia gospodarki finansowej i działalności inwestycyjnej sądów powszechnych (Dz. U. Nr 247, poz. 1814). Zgodnie z § 13 ust. 1 tego rozporządzenia, rachunki bieżące sądów, z wyodrębnieniem rachunków dochodów i wydatków, służą do rozliczeń operacji finansowych związanych z realizacją dochodów i wydatków sądów. Jednocześnie na podstawie § 13 ust. 4 tego rozporządzenia pobrane dochody budżetowe sądy zobowiązane są przekazywać na odpowiedni rachunek dochodów centralnego rachunku bieżącego budżetu państwa, z zachowaniem rodzaju wpływów, według stanu na określony dzień miesiąca. Tym samym nie byłoby możliwe uiszczanie opłat sądowych na dowolny rachunek bankowy jednostki budżetowej wybranej przez zobowiązanego do wpłaty.
2.5. Prokurator Generalny nie zgodził się również z twierdzeniem, że kwestia uiszczania opłat sądowych w formie bezgotówkowej na rachunek sądu jest niejednolicie traktowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Wręcz przeciwnie, stwierdzić należy, że zarówno Sąd Najwyższy, jak i sądy powszechne przepis ten stosują identycznie, uznając, że uiszczenie opłaty sądowej od pisma procesowego na konto właściwego sądu oznacza uiszczenie jej na konto tego sądu, do którego wnoszone jest pismo. Jednocześnie o właściwości sądu przesądzają odpowiednie przepisy kodeksu postępowania cywilnego.
2.6. Przechodząc do oceny kwestionowanego przepisu z art. 78 Konstytucji, Prokurator Generalny zwrócił uwagę, że właśnie na ustawodawcy zwykłym ciąży obowiązek takiego kształtowania przepisów proceduralnych, by zapewniały one realizację wymogu ekonomii procesowej i niezbędnej szybkości postępowania. Dopiero procedura spełniająca takie wymogi pozwala, aby rozpatrzenie sprawy, w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji, nastąpiło bez nieuzasadnionej zwłoki. Prawidłowe ukształtowanie procedury sądowej jest również istotne dla porządku publicznego, o którym mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Nadto wydaje się oczywiste, stwierdza Prokurator Generalny, że złożenie skutecznego środka odwoławczego zależy od aktywności strony, a sąd każdej instancji musi czuwać nad przestrzeganiem prawa, a w szczególności nad dochowaniem przez uczestników postępowania obowiązujących procedur. Od pełnomocnika strony – posiadającego nie tylko wyższe wykształcenie prawnicze, ale również odpowiednie kwalifikacje zawodowe potwierdzone przynależnością do określonych korporacji – można oczekiwać prawidłowego uiszczenia należnej opłaty od pisma procesowego (w tym apelacji), z zachowaniem niezbyt przecież skomplikowanych wymogów fiskalnych pism procesowych. Prokurator Generalny nie zgodził się więc z poglądem skarżącej, który w istocie zmierza do stwierdzenia, że wymóg należytego opłacenia środka zaskarżenia jest nadmiernym utrudnieniem dla strony, które czyni niemożliwym zaskarżenie rozstrzygnięcia sądu niższej instancji. Tym samym za nieuzasadniony uznał argument o naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania.


2.7. Zdaniem Prokuratora Generalnego, bez niezbędnego związku treściowego z zaskarżoną regulacją pozostaje powołany przez skarżącą spółkę art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca kwestionuje zgodność § 2 ust. 1 rozporządzenia z zasadą równości, ponieważ przepis ten wprowadza surowszy rygor w odniesieniu do pism procesowych zawierających braki fiskalne, wnoszonych przez adwokatów i radców prawnych. W ocenie Prokuratora Generalnego, kwestionowany przepis w ogóle nie odnosi się do skutków prawnych wnoszenia pism procesowych zawierających braki fiskalne. Materia ta została uregulowana w art. 1302 § 3 k.p.c., jednakże przepis ten nie jest objęty skargą konstytucyjną i nie może być przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie.

Z powyższych względów należy uznać, że § 2 ust. 1 rozporządzenia jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i z art. 78 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i z art. 77 ust. 2 Konstytucji.


3. Minister Sprawiedliwości w piśmie z 18 stycznia 2008 r. zajął stanowisko identyczne ze stanowiskiem Prokuratora Generalnego.

Podobnie jak Prokurator Generalny uznał, że § 2 ust. 1 rozporządzenia jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i z art. 78 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i z art. 77 ust. 2 Konstytucji, a postępowanie w sprawie kontroli zgodności § 2 ust. 1 rozporządzenia z art. 7 Konstytucji podlega umorzeniu z uwagi na niedopuszczalność orzekania.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że nieuprawnione jest stanowisko skarżącej spółki, iż przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia narusza zasadę określoności przepisów, jak również zakaz stanowienia przepisów, które zamykałyby komukolwiek drogę sądową dochodzenia naruszonych wolności i praw, a także zasadę dwuinstancyjności postępowania. Nie zgodził się także z poglądem, że kwestionowany przepis zamyka stronie drogę rozpoznania środka zaskarżenia, przez co narusza wyrażony w art. 77 ust. 2 Konstytucji zakaz zamykania drogi sądowej dochodzenia naruszonych praw lub wolności.

Argumenty przedstawione na poparcie zajętego stanowiska są zbieżne z tymi, które zostały przedstawione w piśmie Prokuratora Generalnego.


4. Trybunał Konstytucyjny w piśmie z 31 stycznia 2008 r. zwrócił się do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z prośbą o przedstawienie informacji dotyczących stanowiska orzecznictwa sądowego w kwestii praktyki stosowania § 2 ust. 1 rozporządzenia.
4.1. W dniu 17 marca 2008 r. dyrektor Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego, z upoważnienia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego przedstawił „Wykładnię § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych w orzecznictwie Sądu Najwyższego”.

Z przedstawionej informacji wynika, że zaskarżony przepis nie wzbudzał dotychczas wątpliwości. Ma on bowiem charakter techniczny, a użyte sformułowania są jednoznaczne. Za wyrażenie niedookreślone można jedynie uznać wskazanie, iż opłaty mają być wniesione na rachunek „właściwego sądu”. Rozporządzenie nie zawiera definicji „sądu właściwego”, to, jaki sąd jest właściwy, ustala się w drodze zastosowania odpowiednich przepisów k.p.c. Niekiedy ustalenie sądu właściwego do przyjęcia opłaty sądowej budziło wątpliwości strony, zwłaszcza gdy środek odwoławczy jest wnoszony za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, ale merytoryczne rozstrzygnięcie należy do właściwości innego sądu. Sposób rozstrzygnięcia takich wątpliwości został wskazany, między innymi, w postanowieniu Sądu Najwyższego z 29 listopada 2001 r., sygn. akt V CZ 232/01, wydanym podczas obowiązywania ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24 poz. 110, ze zm.). Sąd Najwyższy ustalił, że warunkiem zachowania terminu uiszczenia opłaty od zażalenia jest opłacenie jej w zakreślonym terminie w sądzie, który wydał zaskarżone postanowienie (art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 369 § 1 k.p.c. i art. 370 k.p.c. oraz art. 16 ust. 1 obowiązującej wówczas ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). „Nie spełnia powyższego warunku uiszczenia opłaty w terminie w innym sądzie, jeżeli po przekazaniu jej przez ten sąd sądowi właściwemu, wpłynęła ona do sądu właściwego już po terminie”. Powyższe stanowisko, prezentowane od dawna, także w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jest, jak się wydaje, akceptowane i jednolicie stosowane przez sądy. Jest to jednak tylko hipoteza, której weryfikacja wymagałaby badania przeprowadzonego na reprezentatywnej próbie akt spraw różnych sądów.


4.2. Interpretacja § 2 ust. 1 rozporządzenia nie nasuwała dotychczas na tyle poważnych wątpliwości, aby były one przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego bądź też by dostrzeżono potencjalne zagrożenia realizacji prawa do sądu wskutek jego stosowania. Sąd Najwyższy odnotował nieliczne orzeczenia, które dotyczyły niżej wskazanych zagadnień:

– wyczerpującego wyliczenia sposobu uiszczenia opłaty,

– nieuznania za dowód uiszczenia opłaty sądowej kserokopii pisma procesowego,

– ciężaru dowodu wpłynięcia opłaty do sądu,

– ustalenia daty uiszczenia opłaty sądowej za pomocą znaczków opłaty.
4.3. Na tle analizy rozstrzygnięć Sądu Najwyższego można dopatrzyć się akceptacji poglądu, iż nadmiernie rygorystyczna wykładnia dotycząca np. obowiązku uiszczenia opłaty przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 10 ustawy o kosztach) mogłaby w skrajnych sytuacjach stanowić ograniczenie prawa do sądu, zwłaszcza w sytuacji gdy uchybienie strony jest niezawinione. Rzadko w brzmieniu orzeczeń znajdują się wprost odesłania do rozporządzenia bądź rozporządzeń normujących wcześniej tę problematykę. Mimo to, co najmniej pośrednio, dotyczą rozwiązań technicznych zawartych w rozporządzeniu, opisujących sposób uiszczenia opłaty, pomyłki w wielocyfrowym numerze konta bankowego sądu oraz, co jest podstawą skargi konstytucyjnej, uiszczenia opłaty na rachunek niewłaściwego sądu.

W uchwale z 26 czerwca 1989 r., sygn. akt CZP 62/89 (PUG nr 4/1990), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że uiszczenia opłaty na rachunek niewłaściwego sądu może być uznane za dokonane w terminie, gdy sąd ten w terminie 7 dni od otrzymania przez stronę wezwania do uiszczenia opłaty złoży w banku polecenie przelewu na rachunek właściwego sądu.

W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy pouczył, że: „Skuteczne uiszczenie opłaty nastąpi wówczas, gdy zostanie ona uiszczona w przepisanym terminie do sądu, w którym zostało złożone pismo podlegające opłacie. (...) Sąd, do którego wpłynie błędnie skierowana opłata, winien dążyć do tego, by w terminie siedmiu dni od otrzymania przez stronę wezwania do uiszczenia opłaty, złożyć w banku polecenie przelewu. Datą wniesienia opłaty jest w takim wypadku data polecenia przelewu na rachunek sądu właściwego”.

Mniej korzystne dla strony było stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 29 listopada 2001 r., sygn. akt V CZ 232/01 (Lex nr 53091), w świetle którego nie stanowi zachowania terminu opłacenia pisma „uiszczenie opłaty w terminie w innym sądzie, jeżeli po przekazaniu jej przez ten sąd sądowi właściwemu, wpłynęła ona do sądu właściwego już po terminie”. Stanowi ono kontynuację wcześniejszego orzecznictwa. Tytułem przykładu można wymienić postanowienie SN z 17 kwietnia 1981 r., sygn. akt IV PZ 25/81 (Lex nr 8318), którego teza brzmi następująco: „warunkiem zachowania terminu do uiszczenia opłat sądowych należnych od rewizji jest opłacenie wpisu w sądzie I instancji, który wydał zaskarżone rewizją orzeczenie. Warunek powyższy nie jest spełniony, gdy opłata sądowa wpłynęła na konto innego adresata, chociaż na rzecz Skarbu Państwa, ale reprezentowanego przez inną jednostkę organizacyjną. Właściwą przesłanką odrzucenia rewizji, której braków strona nie uzupełniła (art. 372 k.p.c.) są bowiem nie tyle braki formalne, ile niemożliwość nadania rewizji prawidłowego biegu. Taka sytuacja zachodzi, gdy sąd I instancji nie otrzymał dowodu stwierdzającego opłacenie wpisu od rewizji w zakreślonym terminie”.


4.4. Sąd Najwyższy przedstawił ewolucję unormowań prawnych dotyczących opłat sądowych w związku z pojawieniem się nowych możliwości dokonywania opłat – przelewu bankowego i elektronicznego środka przekazu oraz wskazał swoje nieliczne orzeczenia będące próbą rozwiązania wątpliwości pojawiających się na tym tle.
4.5. Podsumowując, Sąd Najwyższy stwierdził, że jego orzecznictwa dotyczącego obowiązku uiszczenia opłaty przy wniesieniu podlegającego jej pisma do sądu nie charakteryzuje nadmierny rygoryzm. Niezawinione uchybienie umożliwia ubieganie się o przywrócenie terminu dokonania opłaty na podstawie art. 168 k.p.c.


  1   2   3   4


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna