Sankcje wobec federacji rosyjskiej a bezpieczeństwo polski



Pobieranie 90,25 Kb.
Data20.02.2019
Rozmiar90,25 Kb.

Sankcje wobec Federacji Rosyjskiej a bezpieczeństwo Polski

AUTOR

Klaudia Oleksiak

koleksiak@onet.pl

Wydział Wojskowy, ASzWoj


SANKCJE WOBEC FEDERACJI ROSYJSKIEJ A BEZPIECZEŃSTWO POLSKI

Słowa kluczowe: sankcje międzynarodowe, polityka międzynarodowa, polityka bezpieczeństwa, relacje Rosja-Unia Europejska, relacje Rosja-Stany Zjednoczone, stosunki międzynarodowe, bezpieczeństwo, bezpieczeństwo Polski, zagrożenia gospodarcze, wojna gospodarcza

Wstęp
W odpowiedzi za nielegalną, bezprawną aneksję Krymu oraz umyślną destabilizację Ukrainy Unia Europejska oraz Stany Zjednoczone postanowiły wprowadzić ograniczenia wobec Federacji Rosyjskiej, tzw. sankcje. Od marca 2014 roku zaczęto stopniowo wprowadzać liczne zabiegi mające na celu zmuszenie Federacji Rosyjskiej do zmiany polityki wobec Ukrainy, stabilizację regionu oraz zatrzymanie eskalacji konfliktu. Najważniejszą rolę w wywieraniu międzynarodowej presji na Rosję w związku z jej agresywną polityką wobec Ukrainy odgrywają sankcje nakładane przez Stany Zjednoczone oraz państwa Unii Europejskiej. Ocena ich efektywności nie jest jednak łatwa1.

Sankcje międzynarodowe
Sankcje międzynarodowe są jednym z najważniejszych instrumentów oddziaływania wobec państw, które swym działaniem zagrażają bezpieczeństwu światowemu, a także naruszają bezpieczeństwo, pokój regionalny oraz ogólnie przyjęte zasady, wartości, prawa człowieka czy międzynarodowe prawo humanitarne. Do najważniejszych celów sankcji niewątpliwie możemy zaliczyć zmuszenie państw, grup lub jednostek łamiących ogólnie przyjęte prawa i zasady do zmiany swojego postępowania przy jednoczesnym zabezpieczeniu się przed niebezpiecznymi skutkami, negatywnymi konsekwencjami działania tych podmiotów. Wszelkie zastosowane środki ograniczające mogą być nakładane w ramach organizacji międzynarodowych lub też indywidualnie przez poszczególne państwa. Zgodnie z przepisami prawa międzynarodowego i prawa europejskiego, a także Konstytucją RP, Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana do stosowania sankcji nakładanych przez Radę Bezpieczeństwa ONZ, a także Unię Europejską. Polska może również indywidualnie wprowadzać sankcje wobec określonych podmiotów2. Nakładane sankcje odzwierciedlają formę przymusu, która ma na celu zwiększenie kosztów działalności prowadzonej przez dany podmiot, a niepożądanej przez inne, i w konsekwencji spowodować jej zmianę. Dzięki stosowaniu tego rodzaju ograniczeń państwa mogą przy pomocy niskich kosztów wyrażać swoją dezaprobatę wobec określonego podmiotu i jego postępowania. Najogólniej sankcje można nazwać mechanizmami egzekwowania prawa międzynarodowego w postaci niezorganizowanych reakcji społecznych, presji opinii publicznej czy piętnowania, a także przez zorganizowane niesiłowe lub siłowe formy przymusu3. Najogólniej można powiedzieć, iż sankcje są środkami, które służą do osiągania celów polityki zagranicznej przez powodowanie zmiany w zachowaniu państw.

Do podstawowych rodzajów sankcji zaliczamy:



  • sankcje finansowe, czyli wszelkiego rodzaju zachowania mające na celu zamrożenie funduszy, ograniczenia w zdolności pozyskania finansowania, zamrożenie aktywów czy zakaz udostępniania funduszy;

  • sankcje gospodarcze to przede wszystkim wprowadzenie ograniczeń w imporcie lub eksporcie określonych towarów i usług, a co za tym idzie pozbawienie państwa strategicznych dóbr, a także ograniczenie w międzynarodowym przepływie wszelkiego rodzaju usług;

  • sankcje dotyczące ruchu osobowego zazwyczaj skierowane przeciwko osobom fizycznym, mogą oznaczać dla państwa zakaz wjazdu obywateli na określone terytorium;

  • sankcje dyplomatyczne dotyczą zerwania stosunków dyplomatycznych4.

Decyzje o nałożeniu sankcji może podjąć Rada Bezpieczeństwa, która jest organem uprawnionym do nakładania tego typu ograniczeń w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych. Regulacje prawne zawarte są w Karcie Narodów Zjednoczonych, której sygnatariusze zadecydowali, iż ONZ jako organizacja o charakterze globalnym musi dysponować środkami oddziaływania na państwa stwarzające swoim postępowaniem zagrożenie dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. W razie stwierdzenia zagrożenia, aktu agresji lub naruszenia pokoju, Rada na podstawie VII rozdziału Karty Narodów Zjednoczonych podejmuje decyzję, jakich środków należy użyć w celu utrzymania lub przywrócenia międzynarodowego porządku. Państwa członkowskie ONZ powinny przyjąć decyzję Rady oraz pomóc w jej realizacji5. W przypadkach zagrożenia lub naruszenia pokoju bądź aktów agresji RB ONZ może przyjąć odpowiednie zalecenia lub decyzje skierowane do państw członkowskich ONZ (art. 39 Karty NZ), jak również sformułować zalecenia w stosunku do państw trzecich (2 ust. 6 Karty NZ). Zgodnie z art. 25 Karty NZ decyzje RB są wiążące dla państw członkowskich. Zobowiązanie to zostało dodatkowo wzmocnione postanowieniem art. 43 Karty NZ stanowiącym o powinności państw członkowskich udzielenia wszelkiej możliwej pomocy, włączając środki wojskowe, dla wykonania decyzji Rady6. To Rada określa, co stanowi zagrożenie lub naruszenie pokoju, choć jej zdolność do podejmowania decyzji jest ograniczona politycznie przez wymóg jednomyślności jej pięciu stałych członków7, co oznacza, iż Rezolucje Rady Bezpieczeństwa w sprawach wprowadzenia sankcji zapadają większością co najmniej 9 z 15 głosów pod warunkiem, że żaden z 5 stałych członków Rady8 nie skorzysta z prawa weta9. Warto nadmienić, iż przed podjęciem działań Rada Bezpieczeństwa wzywa strony łamiące prawo do poddania się wprowadzonym przez nią środkom tymczasowym, do których można zaliczyć m.in. przerwanie walk oraz zawieszenie broni. Środki, którymi Rada dysponuje w systemie Narodów Zjednoczonych, można podzielić na dwie kategorie:

  • niewojskowe, w ramach których nie jest konieczne użycie siły zbrojnej, często współistniejące z podobnymi obostrzeniami podejmowanymi indywidualnie przez państwa lub przez inne organizacje międzynarodowe (art. 41). Można do nich zaliczyć m.in. całkowite lub częściowe przerwanie stosunków gospodarczych, przerwanie komunikacji kolejowej, lotniczej, morskiej, pocztowej i innej, a także zerwanie stosunków dyplomatycznych. Istnieje możliwość użycia innych środków nieprzewidzianych w art. 41 takich jak embargo na dostawę konkretnych produktów, odmowa wjazdu na terytorium państw trzecich dla funkcjonariuszy określonego reżimu. Rada może także podjąć decyzję o zamrożeniu środków finansowych;

  • wojskowe, w ramach których konieczne jest użycie siły zbrojnej (art.42). Akcja podjęta w ramach wprowadzania sankcji wojskowych może polegać na demonstracji siły, blokadzie morskiej, lądowej lub powietrznej, a także na przeprowadzeniu operacji militarnej przez siły zbrojne państw członkowskich ONZ10.

Istnieje także możliwość nałożenia sankcji przez państwa niezależnie od ONZ, kiedy dochodzi do poważnych naruszeń zobowiązań międzynarodowych, jednakże brak jest bezpośredniej szkody, którą ponosi państwo czy organizacja. Tak zwane sankcje autonomiczne mogą zostać wprowadzone przez poszczególne państwa lub organizacje międzynarodowe wobec innego państwa lub organizacji niezależnie od środków przyjętych przez rezolucję Rady Bezpieczeństwa. Środki indywidualne mogą uzupełniać te nakazane przez ONZ, mogą być także od nich niezależne, na przykład wtedy, gdy Rada Bezpieczeństwa nie jest w stanie podjąć decyzji o sankcjach z powodu braku jednomyślności, tak jak to miało miejsce w przypadku Federacji Rosyjskiej.

Istnieje też możliwość wprowadzenia środków ograniczających autonomicznie przez Unię Europejską, w ramach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB) na podstawie art. 29 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 215 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Sankcje te wprowadzane są w drodze decyzji oraz rozporządzeń Rady Unii Europejskiej. Do środków ograniczających, przyjmowanych przez UE zaliczamy: wszelkiego rodzaju embarga na wybrane rodzaje uzbrojeń, zamrażanie funduszy, zakaz wjazdu na terytorium Unii Europejskiej czy też zakaz importu określonych towarów, usług oraz technologii do UE11.



Skuteczność sankcji
Sankcje pełnią rolę dominującego środka nacisku oraz należą do często używanych narzędzi polityki międzynarodowej, dzięki którym możliwe jest zapewnienie ładu, porządku oraz przestrzegania prawa na arenie międzynarodowej. Niestety skuteczność środków ograniczających jest często niewystarczająca lub bardzo niska. W każdym procesie niewątpliwie ważne są wszystkie etapy. To samo dotyczy sankcji, których sposób wdrażania, wykonania oraz dalszego nadzorowania powinien być przemyślany, zaplanowany i elastyczny. Elastyczność systemów sankcyjnych pozwala na szybką reakcję w sytuacjach nagłej zmiany postępowania podmiotu objętego środkami ograniczającymi. Organizacja Narodów Zjednoczonych do zapewnienia skutecznego wprowadzania sankcji i ich kontroli posiada komitety ds. sankcji, które podlegają Radzie Bezpieczeństwa i są organami politycznymi. Obecnie istnieje piętnaście tego typu komitetów, dzięki którym możliwe jest nadzorowanie wdrażania sankcji przez państwa oraz kontrolowanie ich przestrzegania. Komitety te zajmują się także rozpatrywaniem wniosków od państw objętych sankcjami, a także listami podmiotów podlegających sankcjom i zmianami na tych listach, w tym skreślaniem z nich.

W procesie wdrażania sankcji niezwykle istotne jest skuteczne nakładanie kar za nieprzestrzeganie przepisów sankcyjnych, jednocześnie należy pamiętać o ochronie interesów państw trzecich, które mogą ucierpieć wskutek wdrażania środków restrykcyjnych12. Wielu autorów uważa, iż sankcje międzynarodowe nie dość, że nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, to powodują wiele niepożądanych skutków m.in. społecznych. Skąd zatem bierze się tak ochocza chęć nakładania sankcji przez podmioty prawa międzynarodowego, skoro od lat dyskutuje się nad nieskutecznością tego typu środków nacisku? Rzeczywiście, sankcje ekonomiczne nałożone na Iran w 2012 r. skłoniły ten kraj do podjęcia negocjacji w sprawie programu nuklearnego, podczas gdy wieloletnie sankcje wobec junty wojskowej w Birmie/Mjanmie ostatecznie przyczyniły się do zmiany władzy w tym kraju. Należy jednak pamiętać, że w powyższych przypadkach sankcje często nie dotykały bezpośrednio elit rządzących, natomiast prowadziły do destabilizacji, osłabienia gospodarki, handlu i biznesu oraz samego społeczeństwa, stanowiąc tylko jeden z wielu czynników, które spowodowały zmiany polityki czy władzy w tych państwach13. Można powiedzieć, że w nielicznych przypadkach sankcje przyczyniają się do poprawy bezpieczeństwa, ładu międzynarodowego, przestrzegania prawa czy zamian w polityce państw sankcjonowanych. Z drugiej strony jednak ukazują bezpośrednie formy nacisku państw o mocniejszej pozycji w ramach kompetencji „organów egzekwowania prawa” w sposób, który nie zawsze prowadzi do konstruktywnych zmian lub jest w pełni zgodny z prawem międzynarodowym14.



Warto zauważyć, że sankcje międzynarodowe najczęściej stosowane są wobec państw o ustrojach niedemokratycznych, których władze polityczne często nie kierują się dobrem swoich państw tylko indywidualnymi korzyściami, czego skutkiem jest sytuacja, w której determinacja rządzących w kwestii osiągnięcia własnych korzyści rośnie zamiast maleć, a sytuacja gospodarcza państwa pogarsza się jeszcze bardziej. Zarzutem wobec sankcji jest także to, iż bardzo często uderzają one w konkretne osoby, przedsiębiorstwa czy sektory przy jednoczesnym osłabianiu całego państwa, na czym z kolei najbardziej cierpi ludność cywilna.

Sankcje nałożone na Rosję po aneksji Krymu
Reakcją Unii Europejskiej na kryzys ukraiński oraz na aneksję Krymu przez Federację Rosyjską było nałożenie wielu środków ograniczających, które były wprowadzane stopniowo. Dnia 3 marca 2014 roku odbyło się nadzwyczajne posiedzenie Rady do Spraw Zagranicznych, na którym państwa członkowskie UE postanowiły zawiesić przygotowania do szczytu G815 w Soczi, a także zobowiązały się do pracy nad szybkim wprowadzeniem sankcji służących zamrożeniu i odzyskaniu aktywów osób odpowiedzialnych za sprzeniewierzenie ukraińskich środków publicznych. Już 6 marca odbyło się spotkanie szefów państw członkowskich Unii Europejskiej w sprawie Ukrainy, na którym potępiono rosyjskie działania na Ukrainie oraz rozpoczęto pracę nad indywidualnymi środkami ograniczającymi, jednocześnie zawieszając wszelkie rozmowy z Rosją na temat wiz i porozumień.

W niespełna dwa tygodnie ministrowie UE wprowadzili pakiet pierwszych sankcji wobec 21 urzędników odpowiedzialnych za działania zagrażające integralności terytorialnej Ukrainy16. Tuż po aneksji Krymu i Sewastopola Rada Europejska odwołała unijno-rosyjski szczyt, dodano 12 nazwisk do listy rosyjskich i krymskich urzędników objętych sankcjami oraz rozpoczęto prace nad szerszymi sankcjami gospodarczymi i handlowymi, które miałyby zostać nałożone na Federację Rosyjską. Zaostrzono sankcje wobec odpowiedzialnych za sprzeniewierzenie ukraińskich środków publicznych oraz objęto 4 kolejne osoby zamrożeniem mienia i zakazem wizowym. Kolejnym krokiem Unii Europejskiej był zakaz importu towarów z Krymu przy jednoczesnym wsparciu Ukrainy oraz zacieśnieniu współpracy Unii z Sojuszem Północnoatlantyckim tak, aby wspólnota transatlantycka tworzyła wspólny front wobec sytuacji na Ukrainie17. Na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniach 26-27 czerwca przywódcy UE podpisali Układ o Stowarzyszeniu z Ukrainą, Gruzją i Mołdawią oraz wyszczególniono konkretne działania, które separatyści muszą spełnić, w przeciwnym wypadku Unia będzie pogłębiać sankcje. Za zignorowanie unijnych warunków nałożono kolejne sankcje gospodarcze, inwestycyjne, usługowe i handlowe, które do roku 2016 wielokrotnie zaostrzano oraz nakładano nowe18. Wszystkie ograniczenia nakładane przez Unię Europejską dotyczą banków, przedsiębiorstw, a także podmiotów zależnych od tych przedsiębiorstw ustanowionych na terenie UE oraz podmiotów, które działają na ich zlecenie. Do sankcji militarnych zalicza się całkowity zakaz eksportu broni do Federacji Rosyjskiej. Ograniczenia dotyczą także rosyjskich przedsiębiorstw, które mają zakaz kupna technologii głębinowego wydobycia ropy naftowej, zakaz jakiejkolwiek pomocy technicznej, usług pomocniczych czy pośrednictwa19.

Wraz z ewoluowaniem konfliktu rosyjsko-ukraińskiego Unia Europejska stopniowo nakładała nowe sankcje na Rosję. Początkowo były one akceptowane przez wszystkie państwa członkowskie, jednakże wraz z zamiarem wprowadzenia sankcji finansowych oraz gospodarczych państwa członkowskie zaczęły mieć odmienne zdanie na temat ich wprowadzenia. Od marca do sierpnia 2014 roku przywódcy państw członkowskich debatowali, nie mogąc dojść do porozumienia w tej sprawie. Dopiero widoczne i nasilające się zaangażowanie wojskowe Rosji na wschodniej Ukrainie oraz zestrzelenie samolotu malezyjskich linii lotniczych, które UE uznała za tragedię będącą konsekwencją dostarczania separatystom ciężkiej broni, stały się bodźcami do podjęcia ostrych kroków20. Od początku trwania kryzysu ukraińskiego Polska oraz państwa bałtyckie obierały podobne stanowisko w sprawie sankcji, uważając politykę zagraniczną Rosji za istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa międzynarodowego, podczas gdy stanowiska pozostałych państw bywały różne. Kwestie takie jak powiązania handlowe z Rosją, obawy przed eskalacją wojny handlowej, energetyka czy finanse, pozostawały sporne, doprowadzając do nieporozumień i sporów wśród państw członkowskich UE. W praktyce przyjmowania restrykcji można zauważyć pewną zależność, a mianowicie chętniej wprowadzano sankcje personalne, które mają niewielkie oddziaływanie oraz możliwości do wpływania na sytuację polityczną. Większy wpływ mają niewątpliwie sankcje gospodarcze czy ekonomiczne, jednakże w ich przypadku członkowie Unii Europejskiej mieli często odmienne zdanie, co w konsekwencji skutkowało niskim odsetkiem tego typu ograniczeń do całości restrykcji. Mechanizm nakładania sankcji przez UE posiada wiele ograniczeń. W przypadku sankcji gospodarczych Unia Europejska musi liczyć się z prawdopodobnymi stratami dla unijnych firm i przedsiębiorstw, przez co występuje wiele trudności w pogodzeniu interesów gospodarczych wszystkich członków.

Stany Zjednoczone w całej sytuacji dalekie były od ignorowania rosyjskich działań na Ukrainie. Rząd Baracka Obamy zdecydował się na użycie dyplomatycznych środków wobec Federacji Rosyjskiej, a także zastosowanie restrykcyjnych ograniczeń pomimo interesów globalnych w stosunkach amerykańsko-rosyjskich. Amerykańskie sankcje dotyczyły zamrożenia aktywów oraz zakazywały wjazdu na teren USA osobom z bliskiego otoczenia prezydenta Rosji Wladimira Putina oraz podmiotom z sektora finansowego, gospodarczego, energetycznego i militarnego, które w opinii USA były zaangażowane w agresję na Ukrainie. Stany Zjednoczone postanowiły obniżyć intensywność współpracy politycznej oraz gospodarczej z Rosją. Zamrożono aktywa największych rosyjskich przedsiębiorstw, firm zbrojeniowych i banków. Szef resortu finansów skomentował w oficjalnym przemówieniu amerykańskie sankcje: Kroki te są wyrazem determinacji wspólnoty międzynarodowej [...]. Dyplomatyczna i gospodarcza izolacja Rosji będzie się nasilać tak długo, jak długo postępowanie Moskwy będzie dalekie od jej słownych deklaracji21.

Warto zauważyć, że równocześnie z przygotowaniem i nałożeniem sankcji Stany Zjednoczone zwiększyły swoje działania humanitarne oraz pomoc gospodarczą na rzecz Ukrainy, a także zdeklarowały się do działań w ramach Sojuszu Północnoatlantyckiego oraz rozszerzenia pomocy militarnej dla Europy Środkowej22. Efektywność nałożonych ograniczeń zależeć będzie od zaangażowania amerykańskich departamentów oraz agencji federalnych, które w większości można uznać za instytucje wywiadu finansowego oraz gospodarczego. W planowaniu oraz monitorowaniu amerykańskich sankcji najważniejszą rolę pełni Departament Skarbu USA wraz z Departamentem Sprawiedliwości, które kontrolują oraz koordynują działania przeciwko sankcjonowanym podmiotom. Współdziałając z Biurem Kontroli Aktywów Zagranicznych (OFAC), analizują one wszelkie informacje bankowe oraz finansowe sankcjonowanych, a także oceniają sytuację, śledząc aż 6000 podmiotów sankcjonowanych lub podejrzanych o naruszanie amerykańskich sankcji. Wszyscy obywatele Stanów Zjednoczonych oraz właściciele zagranicznych przedsiębiorstw podlegają regulacją OFAC, na podstawie których wszystkie podmioty są zobowiązane do współpracy z Departamentem Skarbu w ściganiu osób naruszających sankcje23. W kwestiach egzekwowania sankcji należących do sektora energetycznego zaangażowany będzie także Departament Energii USA.

Można przypuszczać, iż efektywność sankcji nałożonych przez Stany Zjednoczone oraz Unię Europejską na Rosję będzie zależała od czasu ich obowiązywania oraz jednomyślności w podejmowaniu decyzji wszystkich członków UE. Współpraca UE z USA, synchronizacja działań oraz aktywne wsparcie sojuszników, mogą przyczynić się do zwiększenia skuteczności nałożonych restrykcji. Nałożone ograniczenia obrazują zmiany w stosunkach amerykańsko-rosyjskich oraz unijno-rosyjskich. Działania na Ukrainie, a także aneksja Krymu mogą świadczyć o nowej filozofii Federacji Rosyjskiej w ustanawianiu porządku bezpieczeństwa w Europie. UE oraz USA sięgnęły po narzędzie polityki stosowane wcześniej wobec niezwykle niebezpiecznych i represyjnych reżimów. Rosja stała się dla państw Zachodu jednostką burzącą ład i porządek europejski, zatem konieczna jest zmiana stosunków politycznych we wzajemnych relacjach24.



Bezpieczeństwo Rzeczypospolitej Polskiej w aspekcie ekspansywnej polityki Rosji
Aneksja Krymu oraz destabilizacja Ukrainy spowodowały konieczną reakcje państw europejskich oraz Stanów Zjednoczony. Pomimo zasadności amerykańskich oraz unijnych sankcji nie można nie zauważyć ich negatywnego wpływu na bezpieczeństwo państw NATO, w tym także Polski. Destabilizacja Ukrainy gwałtownie zmieniła postrzeganie bezpieczeństwa międzynarodowego przez państwa Sojuszu Północnoatlantyckiego. Ekspansywna Polityka Rosji doprowadziła do konieczności zmiany w postrzeganiu bezpieczeństwa Polski. Rzeczypospolita Polska ze względu na swoje położenie geograficzne między dwoma potęgami skłonnymi do demonstrowania swojej siły została zmuszona do zmian w sferze bezpieczeństwa. Po raz pierwszy od czasu II Wojny Światowej położenie Polski ma tak duże znaczenie w aspekcie bezpieczeństwa. Konflikt na Ukrainie jest niewątpliwie najpoważniejszym konfliktem po 1989 roku rozstrzygającym się w bezpośrednim sąsiedztwie polskich granic. Patrząc obiektywnie na bieg wydarzeń, które miały miejsce po rozpoczęciu manifestacji na Majdanie, można bezapelacyjnie stwierdzić, iż epoka stabilizacji militarnej oraz politycznej w Europie zakończyła się, a dotychczasowe zagrożenia ustępują miejsca prawdopodobieństwu zbrojnej interwencji i konfliktu na większą skalę w Europie25.

Zmiany w postrzeganiu bezpieczeństwa Polski po wybuchu konfliktu rosyjsko-ukraińskiego oraz po nałożonych na Rosję sankcjach możemy dostrzec w wydanej nowej Strategii Bezpieczeństwa Narodowego RP (5 listopada 2014 r.), która zastąpiła obowiązującą do tego czasu Strategię Bezpieczeństwa z roku 2007. W pierwszej strategii znajdujemy możliwe zagrożenia płynące z Federacji Rosyjskiej w ramach bezpieczeństwa energetycznego, natomiast nowy dokument jednoznacznie podkreśla możliwość zaistnienia zagrożeń militarnych mogących płynąć z Rosji26.

Kolejnym wydarzeniem, które potwierdziło realne zagrożenie ze strony Rosji, był Szczyt NATO w Walii w miejscowości Newport z 4-5 września 2014 roku. O ile poprzedni szczyt odbywający się w Chicago miał charakter raczej rutynowy a sprawy, które omawiano, dotyczyły głównie Stanów Zjednoczonych, o tyle ten wobec trwającej „wojny hybrydowej”27 zmusił członków NATO do wnikliwej debaty na temat bezpieczeństwa wschodniej flanki sojuszu. Zagrożenia płynące zza wschodniej granicy spowodowały powrót NATO do korzeni, czyli skoncentrowanie działań i przygotowań sojuszniczych do rdzennej misji, jaką jest kolektywna obrona28. Do założeń podjętych podczas trwania Szczytu w Walii zaliczamy m.in.:


  • regularne stacjonowanie wojsk NATO w państwach, które zostały przyjęte do Sojuszu po 1999 roku;

  • regularną obecność wojsk NATO w państwach wschodniej flanki, która podlegać będzie cyklicznej reorganizacji;

  • budowę baz szkoleniowych oraz ośrodków w państwach wschodniej flanki, które posiadać będą elementy wsparcia oraz zabezpieczenia;

  • wzmocnienie Sił Odpowiedzi NATO poprzez utworzenie Sił Natychmiastowego Reagowania tzw. „szpicy”, która w terminologii wojskowej oznacza: element ubezpieczenia marszowego wydzielany z ubezpieczonego pododdziału lub przez jego awangardę, niekiedy ariergardę; szpicę wyznacza się w sile plutonu lub kompanii29 działających w ich ramach; mają one być w gotowości do podjęcia działań w ciągu kilku dni;

  • zwiększenie intensywności wykonywanych ćwiczeń na terytorium państw wschodniej flanki Sojuszu.

Powyższe założenia, z punktu widzenia bezpieczeństwa Polski, wydają się obiecujące oraz satysfakcjonujące. Mogą zwiększyć nie tylko bezpieczeństwo Polski, lecz także wszystkich państw wschodniej flanki Sojuszu.

Kolejnym przykładem działań sugerujących zmniejszenie bezpieczeństwa Polski na arenie międzynarodowej oraz ukazujących prawdopodobieństwo wystąpienia konfliktu zbrojnego w Europie jest uchwalenie przez rząd Polski ustawy powołującej Wojska Obrony Terytorialnej (WOT). Mogą być one odpowiedzią na ekspansywną politykę rosyjską oraz na działania zbrojne tzw. „zielonych ludzików”. Według obecnego Ministra Obrony Narodowej A. Macierewicza: WOT muszą być przygotowane na kształt sił specjalnych, ale osadzone w społeczności lokalnej. Dodał też, że w różnych scenariuszach tzw. wojny hybrydowej na pierwszej linii występują wojska Specnazu30. Nawet jeśli przybierają inne nazwy lub mundury jakiejś republiki ludowej, to wiadomo, że jest to Specnaz i posługuje się takimi metodami walki. I to z nimi spotkają się w pierwszej kolejności wojska Obrony Terytorialnej Kraju31. W swoich założeniach WOT będą przygotowywane do odparcia ewentualnych zagrożeń ze strony Federacji Rosyjskiej, które z miesiąca na miesiąc stają się coraz bardziej prawdopodobne. Zgodnie z planami obecnego Ministra Obrony Narodowej w ciągu najbliższych kilku lat na terenie Polski ma powstać 17 brygad obrony terytorialnej, liczących 35000 żołnierzy. Pierwsze z nich, których formowanie planowo ma zakończyć się do końca 2016 roku, zlokalizowane będą na ścianie wschodniej – Podkarpaciu, Lubelszczyźnie i Podlasiu32. Do głównych założeń WOT zaliczamy: wzmocnienie zdolności obronnych na ścianie wschodniej, a także możliwość przeciwstawiania się nowym wyzwaniom w sferze bezpieczeństwa, tj. odparcie działań przeciwnika podczas trwania tzw. wojny hybrydowej.



Od momentu wybuchu wojny za wschodnią granicą Polski coraz częściej zaczęto mówić o konieczności zabezpieczenia wschodniej flanki Sojuszu Północnoatlantyckiego. Kolejnym aspektem bezpośrednio wpływającym na zmniejszenie bezpieczeństwa Polski w konsekwencji wybuchu konfliktu na Ukrainie i związaną z nim wojną gospodarczą z Rosją jest aspekt przesmyka suwalskiego. Kwestia ta pozostaje niezwykle ważna, dlatego nie powinno się jej lekceważyć, gdyż w razie konfliktu na linii NATO-Rosja nasz przeciwnik będzie potrzebował połączenia lądowego z Obwodem Kaliningradzkim. Najszybsza droga z Rosji do Obwodu Kaliningradzkiego prowadzi oczywiście przez Białoruś, która najprawdopodobniej w konsekwencji zawarcia unii wojskowej z Rosją także zostałaby wciągnięta w konflikt zbrojny, lecz także przez krótki odcinek – właśnie przesmyk Suwalski – znajdujący się na Podlasiu. Możliwość zajęcia przesmyku przez Rosję spowodowałaby odcięcie krajów bałtyckich od Polski, a tym samym od całego Sojuszu Północnoatlantyckiego. W konsekwencji Rosja mogłaby odbudować swą mocarstwowość i dominację w obszarze postradzieckim33. Geopolityczne położenie przesmyka suwalskiego powoduje, iż w razie ewentualnego globalnego konfliktu z Rosją Polska staje się państwem najbliżej położonym, zaangażowanym w bezpośrednią walkę. Położenie tego krótkiego odcinka staje się więc jednym z najbardziej strategicznych punktów w Europie, a co za tym idzie może być w przyszłości punktem zapalnym w ewentualnym konflikcie z Federacją Rosyjską.

Podsumowanie
Przestawiona analiza sytuacji międzynarodowej w aspekcie ekspansywnej polityki Rosji oraz rozpoczęcia wojny rosyjsko-ukraińskiej, a także odpowiedź Unii Europejskiej oraz Stanów Zjednoczonych na te bezprawne działania, pozwala wysnuć konkluzję, iż działania Federacji Rosyjskiej destabilizują bezpieczeństwo globalne, w tym polskie. W mocarstwowych ambicjach Rosji można zauważyć ogromną determinację oraz walkę o swoje interesy. Stała się ona podmiotem burzącym światowy ład i porządek, dlatego niezwykle ważna jest teraz współpraca państw Unii Europejskiej wraz z USA. Polska jako kraj buforowy stoi przed wieloma trudnymi decyzjami, a trwająca od 2014 sytuacja w Europie stała się jednym z głównych determinantów bezpieczeństwa narodowego RP. Należy także zaznaczyć, iż bezpieczeństwo Polski to nie tylko destabilizacja Ukrainy. Rzeczpospolita musi zmierzyć się także z problemem niestabilnych relacji polsko-rosyjskich uwarunkowanych historycznie, gwarancji bezpieczeństwa ze strony sojuszników z Sojuszu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej, obecności amerykańskich wojsk na terytorium Polski, działań antyrosyjskich polskiego rządu czy też wzrostu wojennych nastrojów wśród społeczeństwa polskiego. Mimo iż zdecydowana większość Polaków popiera unijne oraz amerykańskie sankcje wobec Rosji, nie ukrywają oni obaw związanych z bezpieczeństwem Polski. Należy także zauważyć, że oprócz zagrożeń militarnych Polska zmaga się z wieloma problemami gospodarczymi oraz ekonomicznymi, które są konsekwencją trwającego konfliktu. Trwająca wojna gospodarcza z Rosją przyniesie Polsce ogromne straty, podczas gdy szanse na powstrzymanie Rosji przed podsycaniem konfliktu oraz zmuszenie jej do przestrzegania prawa międzynarodowego, a także zmiany polityki w stosunku do Ukrainy, są niewielkie34.

Bibliografia


  1. Centrum Badania Opinii Społecznej, Konflikt ukraiński i wojna handlowa z Rosją, Warszawa 2014, nr 119/2014.

  2. Ćwiek-Karpowicz Jarosław (red.), Sankcje i Rosja, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2015.

  3. Elak Leszek, The „Suwalki Gap” – NATO’s Fragile Hot Spot, Zeszyty Naukowe ASzWoj, Warszawa 2017.

  4. Encyklopedia Wojskowa, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2007.

  5. Gebert Konstanty, Shooting in the Dark? EU Sanctions Policies, European Council on Foreign Relations, styczeń 2013.

  6. Kmieciński Jerzy, Stępień-Kuczyńska Alicja, Dialog europejski Zachód-Wschód Kultura-Polityka-Społeczeństwa, Toruń 2007.

  7. Lorenz Wojciech, Piotrowski Marcin Andrzej, Nowa inicjatywa Obamy szansą na wzmocnienie Polski i regionu, „Biuletyn PISM”, nr 74 (1186), 6 czerwca 2014.

  8. Pietrasiak Małgorzata (red.), Ze studiów nad polityką zagraniczną Federacji Rosyjskiej, Piotrków Trybunalski 2013.

  9. Rocznik Strategiczny 2015/16, Instytut Stosunków Międzynarodowych Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2016.

  10. Ryszka Joanna, Praktyka stosowania sankcji międzynarodowych w ramach ONZ, Kwartalnik Prawa Publicznego 5/3, 2005.



Źródła internetowe


  1. http://geopolityka.net.

  2. http://transporteuropejski.pl.

  3. http://wneiz.pl.

  4. http://msz.gov.pl.

  5. http://wiadomości.onet.pl.

  6. http://consilium.europa.eu.



SANCTIONS AGAINST THE RUSSIAN FEDERATION AND THE SECURITY OF POLAND
The author discusses the evolution of European and American contacts with Russia after the annexation of Crimea and destabilization of Ukraine. The paper presents the problems of international sanctions, which constitute the most important instrument for influencing the counties that violate international law and threaten international security. The credibility and practicality of sanctions is discussed, based on restrictions imposed on Russia. The author outlines the probable impact of sanctions on the security of Poland.



1 J. Ćwiek-Karpowicz, S. Secrieru (red.), Sankcje i Rosja, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2015, s. 11.

2 http://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/polityka_zagraniczna/polityka_bezpieczenstwa/sankcje_miedzynarodowe/sankcje_miedzynarodowe [dostęp: 25.10.2016].

3 J. Ćwiek-Karpowicz, S. Secrieru, Sankcje…, s. 15.

4 http://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/polityka_zagraniczna/polityka_bezpieczenstwa/sankcje_miedzynarodowe/sankcje_miedzynarodowe [dostęp: 06.11.2016].

5 http://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/polityka_zagraniczna/polityka_bezpieczenstwa/sankcje_miedzynarodowe/sankcje_miedzynarodowe [dostęp: 06.11.2016].

6 J. Ryszka, Praktyka stosowania sankcji międzynarodowych w ramach ONZ, Kwartalnik Prawa Publicznego 5/3, 9-40, 2005, s. 16.

7 J. Ćwiek-Karpowicz, S. Secrieru, Sankcje …, s. 16.

8 Stali członkowie Rady Bezpieczeństwa ONZ: Chińska Republika Ludowa, Francja, Rosja, Stany Zjednoczone oraz Wielka Brytania.

9 http://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/polityka_zagraniczna/polityka_bezpieczenstwa/sankcje_miedzynarodowe/sankcje_miedzynarodowe [dostęp: 06.11.2016].

10 http://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/polityka_zagraniczna/polityka_bezpieczenstwa/sankcje_miedzynarodowe/sankcje_miedzynarodowe [dostęp: 06.11.2016].

11 http://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/polityka_zagraniczna/polityka_bezpieczenstwa/sankcje_miedzynarodowe/sankcje_miedzynarodowe_w_ramach_ue/sankcje_miedzynaro dowe_w_ramach_ue [dostęp: 06.11.2016].

12 J. Ćwiek-Karpowicz, S. Secrieru (red.), Sankcje …, s. 18-19.

13 K. Gebert, Shooting in the Dark? EU Sanctions Policies, European Council on Foreign Relations, 2013, s. 4-5.

14 J. Ćwiek-Karpowicz, S. Secrieru (red.), Sankcje …, s. 19.

15 Grupa ośmiu (do roku 2014) najbardziej wpływowych państw świata: Francja, Japonia, Niemcy, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Włochy, Kanada. Od 1997 do 2014 roku członkiem grupy była także Rosja (w tym czasie grupa działała jako G8). Po przyłączeniu Krymu do Rosji pozostałe państwa grupy postanowiły zawiesić członkostwo Rosji, powracając do formuły G7. Przywódcy państw należących do G7 oraz Przewodniczący Rady Europejskiej i przewodniczący Komisji Europejskiej spotykają się co roku na szczytach polityczno-gospodarczych.

16 Zob.http://www.consilium.europa.eu/pl/policies/sanctions/ukraine-crisis/history-ukraine-crisis/ [dostęp: 14.11.2016].

17 Posiedzenie Rady Unii Europejskiej do Spraw Zagranicznych nr 3309, 14-15.04.2014.


18 http://www.consilium.europa.eu/pl/policies/sanctions/ukraine-crisis/history-ukraine-crisis/ [dostęp: 14.11.2016].

19 J. Ćwiek-Karpowicz, S. Secrieru (red.), Sankcje …, s. 32.

20 Tamże.

21 http://wiadomosci.onet.pl/swiat/nowe-sankcje-usa-wobec-rosji-uderzaja-w-najwieksze-przedsiebiorstwa/w9lkp [dostęp: 18.11.2016].

22 W. Lorenz, Marcin Andrzej Piotrowski, Nowa inicjatywa Obamy szansą na wzmocnienie Polski i regionu, „Biuletyn PISM”, nr 74 (1186), 6 czerwca 2014 r.

23 J. Ćwiek-Karpowicz, S. Secrieru (red.), Sankcje …, s. 27.

24 Tamże.

25 L. Elak, The „Suwalki Gap” – NATO’s Fragile Hot Spot, Zeszyty Naukowe ASzWoj, nr 4/2016, s. 2.

26 Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej zatwierdzona przez prezydenta RP 5 listopada 2014.

27 Wojna hybrydowa – strategia, typ wojny, łącząca elementy wojen konwencjonalnej, nieregularnej, cybernetycznej i w zależności od definicji, także innych elementów destrukcyjnych. Wojna hybrydowa, prowadzona bez oficjalnej deklaracji wojny, jest też niezwykle agresywną i złożoną formą prowadzenia działań wojennych, pozwala m.in. agresorowi na całkowite lub częściowe uniknięcie odpowiedzialności za prowadzenia takich działań.

28 S. Koziej, P. Pietrzak, Szczyt NATO w Walii: uwarunkowania, rezultaty, wnioski dla Polski, Bezpieczeństwo Narodowe 2014/III, s. 11-12.

29 Encyklopedia Wojskowa, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2007. t. 1, s. 352.

30 Wojska Specjalnego Przeznaczenia Federacji Rosyjskiej, potocznie Specnaz: określenie sił specjalnych wojsk radzieckich, następnie Federacji Rosyjskiej. Formalnie to VIII Zarząd GRU.

31 http://www.defence24.pl/462819,wojska-ot-w-jednorodnej-strukturze-dowodzenia-34-tys-zolnierzy-w-trzech-brygadach [dostęp: 24.11.2016].

32 http://telewizjarepublika.pl/wojska-obrony-terytorialnej-maja-reagowac-na-zagrozen ie-ze-strony-rosji,37569.html [dostęp: 24.11.2016].

33 L. Elak, The „Suwalki Gap”…, s. 2.

34 Centrum Badania Opinii Społecznej, Konflikt ukraiński i wojna handlowa z Rosją, Warszawa 2014, nr 119/2014.





©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna