Samorządy województw chętnie włączają się w realizację działań w zakresie profilaktyki narkomanii



Pobieranie 72,41 Kb.
Data17.12.2017
Rozmiar72,41 Kb.

PODSUMOWANIE I WNIOSKI

Realizacja KPPN w 2011 r. przez resorty i podmioty właściwe została podjęta we wszystkich kierunkach.

W dniu 1 kwietnia 2011 r. Sejm przyjął nowelizację ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, której zmiany dotyczyły między innymi możliwości umarzania postępowania przez prokuratora, o ile osoba oskarżona podda się leczeniu lub rehabilitacji. Należy jednak zaznaczyć, że nowelizacja weszła w życie w dniu 9 grudnia 2011 r., dlatego też przedstawienie analizy efektów jej wprowadzenia możliwe będzie dopiero w informacji o realizacji działań wynikających z KPPN w 2012 r.

W 2011 r. w ramach profilaktyki narkomanii podejmowane były działania promujące zdrowy styl życia, kładące nacisk na edukację zdrowotną, potrzebę wspomagania rozwoju


i konstruktywnych zainteresowań oraz kształtowania przekonań normatywnych. Taki charakter miała ogólnopolska kampania społeczna prowadzona przez Krajowe Biuro „Narkotyki? Na co mi to”. Wyżej wymienione założenia realizowane są w nowej podstawie programowej szkół oraz rozwijającej się sieci - Szkoły Promujące Zdrowie (w 2011 r. przyznano Krajowy Certyfikat 20 szkołom). Natomiast MEN ogłosiło konkurs ofert na zadanie publiczne pn. „ŻYJ z PASJĄ”.

Wiele działań zainicjowano w zakresie dotyczącym profilaktyki używania nowych substancji psychoaktywnych – „dopalaczy”. W wyniku działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej obejmujących przede wszystkim szkolenia, uruchomienie infolinii, przygotowanie


i dystrybucję materiałów edukacyjno-informacyjnych oraz zmian prawnych, odnotowano spadek częstości hospitalizacji po zażyciu nowych narkotyków. MEN koordynowało przygotowanie materiałów dla dyrektorów szkół i placówek na temat profilaktyki używania nowych narkotyków – „dopalaczy” przez młodzież. Do wzrostu wiedzy na temat zagrożeń, jakie niosą ze sobą „dopalacze”, mogły przyczynić się: pilotażowy projekt „Profilaktyka a Ty” wdrażany w 3 województwach, strona internetowa www.dopalaczeinfo.pl uruchomiona w ramach kampanii prowadzonej przez Krajowe Biuro „Dopalacze mogą cię wypalić. Poznaj fakty” oraz rozpoczęta realizacja projektu „ReDNet” wraz z przygotowaną polską wersją strony internetowej projektu www.rednetproject.eu. (prowadzona przez IPiN).

W 2011 r. na terenie całego kraju wdrażane były programy „Szkoła dla Rodziców


i Wychowawców”, „FreD goes Net” oraz „Szkolna Interwencja Profilaktyczna”. Są to programy profilaktyki uniwersalnej i selektywnej oparte na sprawdzonych strategiach profilaktycznych. Szkolono kolejnych certyfikowanych trenerów, realizatorów i instruktorów zdobywających kwalifikacje do prowadzenia szkoleń zgodnych z założeniami programów, zwiększając tym samym obszar ich oddziaływań. Dodatkowo zostali przygotowani pierwsi trenerzy programu profilaktycznego „Unplugged”. Implementacja tego programu może przyczynić się do wypełnienia obecnej luki w dostępie do profilaktyki uniwersalnej używania substancji psychoaktywnych adresowanej do uczniów szkół gimnazjalnych.

Podsumowując działanie resortów oraz podmiotów właściwych na poziomie centralnym warto podkreślić szerokie wykorzystanie Internetu w działaniach edukacyjno-informacyjnych. Pomimo realizacji wszystkich kierunków szczegółowość sprawozdawania danych była zróżnicowana w poszczególnych działaniach i resortach.

Na poziomie województw wszystkie działania ujęte w obszarze realizacji KPPN przez jednostki samorządu terytorialnego w zakresie profilaktyki narkomanii były realizowane. Warto zauważyć aktywność tych Urzędów Marszałkowskich, które mimo niewielkich środków finansowych starały się poprzez własne kontakty lub siłami własnych pracowników realizować działania na rzecz realizacji programu związanego z problematyką uzależnień. Największe zaangażowanie samorządy województw wykazują we wspieraniu rozwoju programów profilaktyki uniwersalnej, natomiast najmniejsze w podnoszenie kwalifikacji zawodowych osób zaangażowanych w działalność profilaktyczną. Niewiele, bo jedynie cztery województwa wspierały działalność profilaktyczno-wychowawczą świetlic socjoterapeutycznych i ognisk wychowawczych oraz programów obozów profilaktycznych. Na terenie części województw wdrażane są programy rekomendowane przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii: program wczesnej interwencji „FreD goes net”, program profilaktyki uniwersalnej „Unplugged”, a także „Szkolna Interwencja Profilaktyczna”. Część samorządów realizowało zadania ukierunkowane na przeciwdziałanie narkomanii w ramach Wojewódzkiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.
Nie sposób także nie zauważyć jak mały procent środków kwoty uzyskanej z wpływów
z podatku akcyzowego od wyrobów alkoholowych został przeznaczony na profilaktykę narkomanii.
W 2011 r. wpływy z podatku akcyzowego wyniosły 35 577 468,69 zł, natomiast na przeciwdziałanie narkomanii przeznaczono zaledwie 3 725 139,28 zł, co stanowi 10,5% całości wpływów z tzw. korkowego. Tak niewielka część przekazanych środków może mieć wpływ na zakres realizowanych działań w poszczególnych województwach. Być może zwiększenie środków finansowych na działania związane z zapobieganiem zjawisku narkomanii w poszczególnych województwach, mogłoby przyczynić się do rozszerzenia oferty pomocy dla osób zagrożonych uzależnieniem bądź eksperymentujących z narkotykami, a także do zapewnienia pomocy ich bliskim. Warto jednak zauważyć, że jednostki samorządu terytorialnego przeznaczają środki na profilaktykę narkomanii z własnych budżetów,
co oznacza, że wpływy z korkowego nie są jedynym źródłem finansowania działań w tym zakresie. Ponadto część działań profilaktyki narkomanii realizowana jest ze środków Wojewódzkich Programów Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Należy jednak uznać, że są to środki przeznaczone głównie na profilaktykę uniwersalną, podczas gdy istnieje duża potrzeba rozwijania programów profilaktyki zarówno selektywnej jak
i wskazującej, adresowanej do osób i ich rodzin, które już doświadczyły problemów
w związku z używaniem substancji psychoaktywnych.

Samorządy gminne angażują się w realizację działań z zakresu profilaktyki narkomanii, choć w różnym zakresie. Spośród 2 274 gmin, które przesłały sprawozdanie z realizacji KPPN


w 2011 r., blisko 80% realizowało działania z zakresu profilaktyki problemu narkotyków
i narkomanii, jednak poziom zaangażowania samorządów gmin w realizację poszczególnych zadań był uzależniony od rodzaju profilaktyki, której dotyczył. Analiza przesłanych sprawozdań wskazuje na fakt, że znacznie więcej gmin wspiera realizację programów profilaktyki uniwersalniej (adresowanej do ogółu społeczeństwa, w szczególności ogółu dzieci i młodzieży) niż selektywnej i wskazującej (adresowanych do dzieci, młodzieży
i rodzin, które już doświadczają problemów mogących mieć związek z używaniem substancji psychoaktywnych). Programy profilaktyki uniwersalnej w 2011 r. wdrażało 66% gmin spośród wszystkich gmin, które przesłały sprawozdanie, podczas gdy programy profilaktyki selektywnej i wskazującej ponad 4,5-krotnie gmin mniej (jedynie 14% spośród wszystkich gmin, które przekazały sprawozdanie). Działania z zakresu profilaktyki narkomanii realizowały przede wszystkim gminy miejskie (blisko 90% w przypadku wspierania programów profilaktyki uniwersalnej i 50% w przypadku realizacji programów profilaktyki selektywnej i wskazującej). Znacząca różnica w zaangażowaniu w realizację działań związanych z realizację programów profilaktyki uniwersalnej oraz selektywnej i wskazującej dotyczyła gmin wiejskich (odpowiednio 60% i jedynie nieco ponad 5%). Różnicę tę może tłumaczyć fakt, że na terenach wiejskich mniej jest osób eksperymentujących z substancjami psychoaktywnymi lub grup ryzyka i tym samym zagrożenie problemem narkomanii nie jest tak duże, jak w przypadku miast. Ponadto gminy miejskie dysponują większymi budżetami na rozwiązywanie problemów społecznych niż gminy wiejskie.

Warto również zauważyć, że pomimo znacznie mniejszej liczby gmin angażujących się


w działania dotyczące profilaktyki selektywnej i wskazującej (314 gmin spośród wszystkich gmin, które przesłały sprawozdania) w stosunku do liczby gmin angażujących się w realizację programów profilaktyki uniwersalnej (1 496), wydatki poniesione na powyższe aktywności różnią się nieznacznie – odpowiednio 25 264 330 zł i 30 948 635 zł. Skala podejmowanych działań zróżnicowana jest geograficznie. Najwyższe nakłady finansowe na realizację działań dotyczących profilaktyki narkomanii poniosły województwa: małopolskie, śląskie, dolnośląskie i mazowieckie. Odsetek gmin z poszczególnych województw wspierających programy profilaktyki uniwersalnej mieścił się w przedziale 57,5% (województwo podlaskie) - 80,1% (województwo dolnośląskie), zaś w przypadku realizacji przez gminy działań
z zakresu profilaktyki selektywnej i wskazującej odsetki te były zdecydowanie mniejsze
i wahały się od 6,4% (województwo podkarpackie) do 26,2% (województwo zachodniopomorskie).

Analizując gminne sprawozdania z realizacji KPPN w 2011 r., największy odsetek gmin wspierających profilaktykę narkomanii odnotowano dla gmin z województwa zachodniopomorskiego, śląskiego i dolnośląskiego. W przypadku działań z zakresu profilaktyki selektywnej i wskazującej szczególnie aktywne były gminy z zachodniej Polski (województwa: zachodniopomorskie, lubuskie, dolnośląskie), a także gminy z województwa opolskiego i śląskiego. Podsumowując, samorządy gmin angażują się w realizację programów profilaktyki narkomanii, ze szczególnym uwzględnieniem programów profilaktyki uniwersalnej. Niemniej jednak wyniki najnowszych badań w populacji generalnej zrealizowanych w 2010 r. przez Krajowe Biuro roku wskazują na znaczny wzrost odsetka osób używających konopi i w związku z tym zasadnym byłoby, aby samorządy gminne wzięły ten problem pod rozwagę i rozwijały programy profilaktyczne uwzględniające tę grupę odbiorców, to jest młodych okazjonalnych i eksperymentujących użytkowników konopi.

W ramach realizacji działań z obszaru leczenie, rehabilitacja, ograniczanie szkód zdrowotnych i reintegracja społeczna wychodząc naprzeciw oczekiwaniom osób
z problemem narkotykowym oraz mając na uwadze specyfikę różnych grup odbiorców Krajowe Biuro organizowało szkolenie i konferencje, w trakcie których przedstawiano różne podejścia pracy z klientem o udokumentowanej skuteczności.

W celu polepszenia dostępności do ambulatoryjnej opieki zdrowotnej skierowanych do osób


z problemem narkotykowym NFZ zwiększył nakłady finansowe na świadczenia zdrowotne realizowane w trybie ambulatoryjnym z ok. 37 000 000 zł do 40 664 467 zł.

Mając na uwadze poprawę stanu zdrowia osób używających szkodliwie i osób uzależnionych od narkotyków Krajowe Biuro udzieliło dotacji na realizację: 10 programów redukcji szkód zdrowotnych wśród osób uzależnionych, 3 programów skierowanych do kobiet eksperymentujących, używających szkodliwie lub uzależnionych od narkotyków, a także 3 programów wspierających leczenie substytucyjne.

Z roku na rok obserwujemy coraz lepszą dostępność do programów leczenia substytucyjnego, choć nadal programy te nie są w stanie zaspokoić potrzeb wszystkich osób uzależnionych od opiatów. Mimo, że w 2011 r. wydano zgody na uruchomienie kolejnych 4 programów, szacuje się, że jedynie ok. 15 % osób uzależnionych objętych jest tą formą leczenia. Należy także w tym miejscu podkreślić, że wysokość rzeczywistych nakładów finansowych poniesionych przez Narodowy Fundusz Zdrowia na te świadczenia spadł o 3 859 083 zł
(to jest o ok. 23%). Trudno jednak jednoznacznie stwierdzić na jaką łącznie kwotę w roku 2011 zakontraktowano świadczenia w tym obszarze ponieważ okres weryfikacji przez Centralę NFZ kosztów rzeczywistych jeszcze trwa.

W celu realizacji zadania zapewnienia dostępu do leczenia substytucyjnego dla co najmniej 25% osób uzależnionych od opioidów w każdym województwie, niezbędne jest przede wszystkim uruchomienie programów w województwach, w których w 2011 r. nie zakontraktowano tego typu świadczeń zdrowotnych, to jest w województwach: pomorskim, warmińsko-mazurskim, podlaskim i podkarpackim oraz poszerzenie oferty w województwach: śląskim i zachodniopomorskim. Warto także podkreślić, że leczenie substytucyjne znajduje się w katalogu świadczeń gwarantowanych, w związku z czym NFZ powinien każdego roku zabezpieczać środki finansowe na ten cel oraz ogłaszać konkurs na leczenie substytucyjne.

Leczenie substytucyjne odbywa się także w jednostkach penitencjarnych – w 2011 r. rozszerzono program substytucyjny w okręgu warszawskim na Zakład Karny Białołęka. Liczba osadzonych uzależnionych objętych leczeniem metadonem wzrosła o ok. 19 % względem 2010 r. W celu zapewnienia kontynuacji leczenia rozpoczętego przed umieszczeniem w jednostce penitencjarnej, rekomenduje się uruchomienie programów substytucyjnych we wszystkich jednostkach we wszystkich województwach.

KC ds. AIDS sprawozdało, iż w 2011 r. kompleksowe leczenie antyretrowirusowe świadczyło 14 podmiotów leczniczych. Programem leczenia ARV objęte były wszystkie osoby zakażone HIV i chore na AIDS spełniające odpowiednie kryteria medyczne. Program leczenia ARV był realizowany w 20 szpitalach, na bazie których działają ośrodki referencyjne leczące zakażonych HIV i chorych na AIDS w Polsce.Na dzień 31 grudnia 2011 r. objętych leczeniem ARV było łącznie 5 606 pacjentów. W tej liczbie dla 1 771 pacjentów prawdopodobną/potencjalną drogą zakażenia HIV było używanie narkotyków lub używanie narkotyków oraz ryzykowne zachowania seksualne. W 2010 r. takich pacjentów było 1 928.

Ponadto w 2011 r. działało 30 placówek (o 3 więcej niż w roku 2010) wykonujących anonimowe i bezpłatne testy w kierunku zakażenia HIV. 5 130 osób wykonujących test było jednocześnie użytkownikami narkotyków co stanowi 20,2% wszystkich osób wykonujących testy w punktach diagnostyczno-konsultacyjnych.

W 2011 r. w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej realizowano między innymi programy leczenia ukierunkowane na abstynencję, programy leczenia substytucyjnego, programy leczenia antyretrowirusowego, programy profilaktyki uzależnień oraz od roku 2010 - program krótkiej interwencji wobec osadzonych nadużywających substancji psychoaktywnych. Ponadto szkolono kadrę w kierunku prowadzenia leczenia substytucyjnego, szczepiono więźniów w kierunku żółtaczki typu B.

W roku sprawozdawczym Krajowe Biuro zleciło do realizacji programy postrehabilitacyjne
w 22 hostelach i 9 mieszkaniach readaptacyjnych na terenie całej Polski. Programami tymi objęto 1 838 osób. Niestety w roku tym zaledwie 5 Oddziałów Wojewódzkich NFZ finansowało programy realizowane łącznie w 37 hostelach. Łączna kwota przeznaczona przez NFZ na te świadczenia była zbliżona do roku poprzedniego i wysokość kontraktów na ten cel wyniosła 32 012 046 zł. Nieznaczne zwiększenie wysokości kwoty kontraktów na powyższy cel sprawozdał tylko Mazowiecki O/W NFZ. Pozostałe oddziały, które finansowały świadczenia zdrowotne realizowane w hostelach zanotowały spadek wartości kontraktów.

W roku sprawozdawczym 12 urzędów marszałkowskich finansowało działania na rzecz zwiększenia dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej. Wydano na ten cel łącznie 1 085 835 zł. W ramach organizowanych na terenie poszczególnych województw konkursów dotacyjnych w obszarze pożytku publicznego wsparcia udzielono łącznie 27 placówkom.

Niepokojące jest, iż w roku sprawozdawczym urzędy marszałkowskie w bardzo niewielkim stopniu zaangażowane były w rozwijanie dostępności programów ograniczania szkód zdrowotnych, a także w zwiększenie dostępności do programów leczenia substytucyjnego. Tylko 5 urzędów marszałkowskich finansowało programy profilaktyki HIV (na których realizację przeznaczyły łącznie 97 482 zł). Jedynie Lubelski i Lubuski Urząd Marszałkowski wsparły w roku sprawozdawczym programy wymiany igieł i strzykawek. Także noclegownie dla osób bezdomnych używających narkotyków nie były finansowane ze źródeł urzędów marszałkowskich. W roku sprawozdawczym jedynie 4 urzędy marszałkowskie wspierały programy leczenia substytucyjnego udzielając wsparcia finansowego na łączną kwotę 220 265 zł.

W 2011 r. z realizacji KPPN sprawozdały się 2274 gminy, co stanowiło 92% wszystkich gmin. Leczenie, rehabilitację, ograniczanie szkód zdrowotnych oraz reintegrację społeczną wspierało 616 gmin (27%) ponosząc przy tym koszt 18 836 611 zł, średnio 30 579 zł na gminę. Samorządy zaangażowały się w realizację poszczególnych działań w różnym zakresie w zależności zarówno od położenia geograficznego, jak i rodzaju gminy. Najszerzej wsparto działania z zakresu zwiększania dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej


(313 gmin) oraz realizację programów ukierunkowanych na zmniejszenie marginalizacji społecznej wśród osób używających narkotyków (77 gmin). Na działania te przeznaczono odpowiednio 5 564 574 zł oraz 11 033 621 zł. Województwami najbardziej zaangażowanymi zarówno w powyższe, jak i większość pozostałych działań było województwo pomorskie oraz województwo lubuskie. Najmniejszą, widoczną po przeanalizowaniu realizacji wszelkich zadań, wykazały się natomiast województwa podkarpackie i podlaskie. Najwięcej gmin
w 2011 r. (392 gminy) wsparło upowszechnianie informacji na temat placówek i programów dla osób uzależnionych. Najmniej, gdyż zaledwie 11 gmin wykazało wsparcie dla działań dotyczących zapewnienia dostępności leczenia substytucyjnego. W 126 samorządach wspierano działania z zakresu rozwoju zawodowego pracowników zatrudnionych
w placówkach prowadzących leczenie i rehabilitację osób uzależnionych od narkotyków oraz innych grup zawodowych mających styczność z osobami uzależnionymi od narkotyków. Analizując aktywności z zakresu lecznictwa zaobserwować można, że głównie w finansowe wspieranie działań z tego zakresu angażują się gminy miejskie. Część z zadań realizowana była w 2011 r. jedynie na ich terenie, inne, wspierane były przez nie, nawet w 40% (spośród wszystkich gmin, które przesłały sprawozdanie). Różnica ta spowodowana jest najprawdopodobniej faktem posiadania przez gminy miejskie znacznie większych budżetów na rozwiązywanie problemów społecznych, odpowiedniej infrastruktury oraz kapitału ludzkiego. Ponadto zaplecze gmin miejskich oferuje dość dużą ilość i zakres świadczeń leczniczych dla mieszkańców gmin miejsko – wiejskich oraz wiejskich, przez co te drugie często nie mają potrzeby rozwijania i finansowania działań na swoim terenie.

W 2011 r. kontynuowano współpracę pomiędzy instytucjami odpowiedzialnymi


za redukcję podaży. W dalszym ciągu podejmowano działania mające na celu ograniczenie krajowej produkcji amfetaminy, które zaowocowały zlikwidowaniem 13 nielegalnych laboratoriów amfetaminy, a także 50 grup przestępczych zajmujących się produkcją narkotyków. Na przestrzeni ostatnich kilku lat odnotowano zwiększenie liczby nielegalnych upraw konopi, co znalazło odzwierciedlenie w policyjnych statystykach. Zaobserwowany wzrost nielegalnych upraw konopi ma związek z coraz większą popularnością upraw domowych. W 2011 r. zlikwidowano 609 upraw konopi, to jest więcej niż w poprzednich latach (2010 – 583; 2009 – 422; 2008 – 123) oraz 31 nielegalnych upraw maku wysokomorfinowego. Dane na temat ujawnionych upraw analizowane były przez Zespół do Walki z Przestępczością Narkotykową Biura Kryminalnego KGP. W ramach pracy ww. Zespołu, funkcjonariusze KGP prowadzili również monitoring stron internetowych. Kontynuowano także współpracę KGP z zakładami energetycznymi, która poza likwidacją upraw konopi, obejmuje szereg innych kategorii przestępczych.

W ramach ograniczenia obrotu i dostępności narkotyków odpowiednie służby kontynuowały współpracę przy prowadzeniu rozpoznań i likwidacji grup przestępczych zajmujących się ich obrotem. KGP zlikwidowała łącznie 50 grup przestępczych, natomiast Straż Graniczna – 24. Intensyfikowano również metody pracy operacyjno-rozpoznawczej oraz realizowano szkolenia skierowane do funkcjonariuszy pionu operacyjno-śledczego, które dotyczyły między innymi zagadnień związanych ze schematem działania grup przestępczych i metod zwalczania przestępczości narkotykowej.

W celu zwiększenia efektywności działań skierowanych na redukcję podaży narkotyków, organizowano specjalistyczne szkolenia, między innymi skierowane do funkcjonariuszy organów ścigania i prokuratur. W ramach 30 szkoleń zorganizowanych przez Żandarmerię Wojskową przeszkolono łącznie 120 osób. Szkoły policji i Centrum Szkolenia Policji
w Legionowie przeprowadziły 6 szkoleń programowych na temat przestępczości narkotykowej, podczas których przeszkolono łącznie 1623 funkcjonariuszy oraz 4 dodatkowe szkolenia poświęcone problematyce Biura Kryminalnego KGP, w ramach których przeszkolono 116 funkcjonariuszy. Ponadto w 2011 r. przedstawiciele Straży Granicznej
i Służby Celnej zrealizowali także szkolenia dla funkcjonariuszy służb granicznych. Straż Graniczna przeprowadziła 9 szkoleń dwuetapowego kursu dotyczącego rozpoznawania środków odurzających, substancji psychotropowych oraz prekursorów, w trakcie których przeszkolono 127 funkcjonariuszy. Przedstawiciele Straży Granicznej zrealizowali również szkolenia dla kadry kierowniczej pionu operacyjno-śledczego w zakresie ofensywnych metod pracy operacyjnej, a także dokonali oceny materiałów zgromadzonych w trakcie spraw operacyjnych pod kątem wykorzystania operacji specjalnych. Szkolenia realizowane przez Służbę Celną skierowano do funkcjonariuszy Wydziału Zwalczania Przestępczości oraz Grup Mobilnych, a ich tematyka związana była między innymi z nowymi metodami i trasami przemytu środków odurzających, regulacjami prawnymi dotyczącymi przywozu niniejszych środków na własny użytek czy też nadzoru nad obrotem prekursorami. Podczas zrealizowanych 120 szkoleń przeszkolono łącznie 1300 osób.

W ramach realizacji bieżących spraw operacyjnych, między innymi niejawnego nadzorowania przemieszczania przedmiotów przestępstwa, odpowiednie instytucje na bieżąco analizowały najpowszechniejsze metody i drogi przemytu, jednak w 2011 r. rozpoznano również nowe szlaki. Służby siłowe podjęły również współpracę w ramach między innymi: projektu pilotażowego „Transhipment Pilot” dotyczącego wymiany informacji na temat manifestów kontenerowych w zakresie różnych obszarów ryzyka, w tym ryzyka związanego


z przemytem narkotyków i prekursorów. Doraźna współpraca międzyinstytucjonalna polegała między innymi na kontroli imprez masowych takich, jak festiwal „Sunrise” czy „Przystanek Woodstock 2011”.

W 2011 r. kontynuowano współpracę odpowiednich służb w ramach powołanych grup zadaniowych i spotkań roboczych, których celem była wymiana informacji na temat zapobiegania przestępstwom przeciwko ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii, jak również na temat osób znajdujących się w kręgu zainteresowania przedmiotowych służb w związku


z podejrzeniem o handel i posiadanie narkotyków oraz wymiana dobrych praktyk. W ramach podpisanych porozumień z przedstawicielami Wojewódzkiego Inspektoratu Farmaceutycznego i Wojewódzkiego Inspektoratu Sanitarnego organizowano spotkania, których tematem było zwalczanie przestępczości narkotykowej. Poza tym przedstawiciele Służby Celnej uczestniczyli w spotkaniach United Kingdom Order Agency oraz seminariach Krajowej Grupy Zadaniowej dotyczących procedur postępowania i współpracy pomiędzy różnymi komórkami oraz innymi instytucjami w zakresie zwalczania nielegalnego obrotu środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi.

Współpraca służb siłowych w zakresie redukcji podaży dotyczyła działań podejmowanych zarówno na terenie kraju, jak i poza jego granicami, ponieważ funkcjonariusze poszczególnych instytucji od lat uczestniczą w międzynarodowych operacjach antynarkotykowych i podejmują współpracę z Europolem. W 2011 r. funkcjonariusze KGP uczestniczyli łącznie w 20 operacjach międzynarodowych, między innymi polsko-litewskiej operacji dotyczącej ograniczenia przemytu amfetaminy, operacji „Kanał” w Moskwie


i „Kanał-Zachód” w Mińsku dotyczącej przemytu narkotyków i prekursorów z Azji do Europy.
W ramach współpracy z Europolem Straż Graniczna kontynuowała prace nad analitycznym plikiem roboczym AWF „Cannabis” ukierunkowanym na zwalczanie zorganizowanych grup przestępczych zaangażowanych w nielegalną uprawę, dystrybucję i przemyt środków odurzających pochodzenia konopnego. Służba Celna uczestniczyła w 3 międzynarodowych operacjach antynarkotykowych, między innymi poświęconej wzmożonej kontroli osób udających się drogą lotniczą do oraz z krajów skandynawskich pod kątem narkotyków (Viking II). 2 spośród 3 operacji odbyły się we współpracy z Europolem.

W dalszym ciągu rozwijano System Wczesnego Ostrzegania o Nowych Narkotykach.


W 2011 r. przekazano 4 informacje o zidentyfikowanych nowych substancjach.

Służby w ramach współpracy podejmowały także działania mające na celu ograniczanie nielegalnego wykorzystywania prekursorów i w związku z powyższym likwidowano nielegalne laboratoria, rozwijano techniki śledcze oraz prowadzono specjalistyczne programy szkoleniowe na temat ograniczenia nielegalnego wykorzystywania prekursorów. Ponadto zorganizowane zostały dwie edycje szkoleń dla służb celnych w zakresie prekursorów


i preprekursorów oraz siedem kursów specjalistycznych w zakresie neutralizacji miejsc nielegalnej produkcji narkotyków. KGP w ramach współpracy z Europolem realizowała działania z zakresu organizacji i finansowania przez Europol spotkań operacyjnych dotyczących wykonywania określonych zadań oraz prowadziła wspólne szkolenia na temat likwidacji nielegalnych laboratoriów narkotykowych. Uczestniczyła również w trzech międzynarodowych operacjach zwalczania przemytu prekursorów współpracując z policją Holandii, Niemiec, Belgii, Łotwy oraz Litwy.

Od lat obserwuje się zjawisko przestępczości w cyberprzestrzeni, któremu niezwykle trudno jest przeciwdziałać, jednak odpowiednie instytucje angażują się w podejmowanie działań również w tym obszarze. W ramach ograniczenia przestępczości narkotykowej


z wykorzystaniem Internetu Służba Celna zorganizowała trzy szkolenia na temat e-handlu oraz analizy kryminalistycznej, natomiast KGP analizowała wykorzystanie Internetu
do sprzedaży narkotyków oraz kwestię sankcji karnych wynikających z ustawy
o przeciwdziałaniu narkomanii. W celu zmniejszenia korzyści z przestępczości narkotykowej dla funkcjonariuszy organów ścigania organizowane były spotkania konsultacyjne i narady dotyczące problemów związanych z realizacją konkretnych spraw, wątków i obszarów,
jak i szkolenia związane z realizacją ich obowiązków wynikających z ustawy. W 2011 r. Zarząd Operacyjno-Śledczy Straży Granicznej wspólnie z ekspertami zewnętrznymi z GIIF Ministerstwa Finansów, KNF, Wydziału Odzyskiwania Mienia KGP organizował cyklicznie szkolenia pod tytułem „Elektroniczny System Odzyskiwania Mienia”.
W 2011 r. w obszarze współpracy międzynarodowej priorytetem pozostawało przewodnictwo Polski w UE. Do najważniejszych aktów prawnych dotyczących narkotyków i narkomanii zainicjowanych lub opracowywanych przez prezydencję polską zaliczyć należy:

  • Europejski Pakt przeciwko narkotykom syntetycznym,

  • Konkluzje Rady WSiSW dotyczące nowych substancji psychoaktywnych,

  • Konkluzje Rady WSiSW dotyczące współpracy UE z Państwami Europy Wschodniej
    w zakresie zwalczania przestępczości narkotykowej,

  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/82/UE z 25 października 2011 r.,
    w sprawie ułatwień transgranicznej wymiany informacji dotyczących przestępstw lub wykroczeń związanych z bezpieczeństwem ruchu drogowego.

W ramach działań Grupy Roboczej ds. Narkotyków polska prezydencja zorganizowała debaty tematyczne poświęcone następującym zagadnieniom:

  • używanie narkotyków w ruchu drogowym,

  • nowe narkotyki syntetyczne (w tym „dopalacze”),

  • ograniczanie produkcji i przemytu narkotyków syntetycznych,

  • regionalne platformy współpracy instytucji zajmujących się ograniczaniem podaży narkotyków.

Polska oprócz realizacji licznych inicjatyw na szczeblu unijnym podejmowała również działania na forum pozaunijnych instytucji i organizacji zajmujących się przeciwdziałaniem zjawisku narkotyków i narkomanii.

Współpraca z krajami trzecimi nie należącymi do UE prowadzona była przez KGP, która realizowała projekt Mini Euroeast skierowany do państw partnerstwa wschodniego. Krajowe Biuro jako partner Niemieckiego Towarzystwa Współpracy Międzynarodowej (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit - GIZ), kontynuowało współpracę zainicjowaną w 2008 r. w ramach projektu Central Asia Drugs Action Programme (CADAP).

Zadania z zakresu badań i monitoringu stanowią wsparcie dla realizacji KPPN. Poszczególne instytucje wskazane w KPPN monitorowały sytuację epidemiologiczną poprzez zbieranie danych o zjawisku narkotyków i narkomanii zgodnie z zakresami swoich kompetencji. Informacje gromadzone przez instytucje centralne zostały zebrane i opracowane przez CINN KBPN w formie raportu rocznego o stanie problemu narkotykowego w Polsce. Opracowanie to przekazane zostało do EMCDDA w ramach corocznej sprawozdawczości. Wyniki prowadzonego monitoringu zjawiska narkotyków i narkomanii oraz reakcji instytucjonalnych podejmowanych w odpowiedzi na zdiagnozowane problemy zostały także przedstawione w informacji o realizacji zadań wynikających z KPPN.

W celu poprawy jakości monitorowanych wskaźników podejmowano działania mające
na celu rozwój systemu informacji o narkotykach i narkomanii. CINN KBPN kontynuowało projekt pilotażowy polskiego systemu zbierania danych o osobach zgłaszających się do leczenia z powodu problemu narkotyków. W ramach konsolidacji systemów krajowych nacisk został położony także na poprawę jakości realizacji monitoringu lokalnego oraz wojewódzkiego. Dodatkowo Ministerstwo Sprawiedliwości w 2011 r. wdrażało nowe narzędzia monitorowania w celu uzyskania pogłębionych informacji na temat zgłoszeń do leczenia i terapii wśród osób używających środków odurzających lub substancji psychotropowych, które weszły w konflikt z prawem. Nowe narzędzia monitorujące pozwolą na ewaluację/ocenę skuteczności wprowadzonych w 2010 r. zmian prawnych, których celem było ułatwienie stosowania w praktyce wymiaru sprawiedliwości zasady „leczyć zamiast karać”. Obszarem deficytowym nadal pozostaje system zbierania danych o zgonach związanych z narkotykami. Od wielu lat prowadzona statystyka nie jest zgodna z protokołem standardowym EMCDDA dotyczącym zgonów spowodowanych używaniem narkotyków. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest brak wiarygodnych informacji na temat rzeczywistej liczby zgonów spowodowanych używaniem narkotyków, a zbierane dane są obciążone błędem niedoszacowania.

W 2011 r. Krajowe Biuro zrealizowało oraz zlecało prowadzenie projektów badawczych eksplorujących problematykę narkotyków i narkomanii. Dokonany został kolejny pomiar


pod nazwą „Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną. Europejski Program Badań Ankietowych w Szkołach ESPAD”. Badanie zostało sfinansowane przez Krajowe Biuro i PARPA, a zrealizowane przez IPiN. Opracowano także wyniki badania przeprowadzonego w 2010 r. przez Fundację CBOS we współpracy z CINN KBPN pod nazwą „Młodzież 2010”. Krajowe Biuro nadzorowało też realizację dziewięciu projektów badawczych podejmujących tematykę poziomu wiedzy, postaw i zagrożenia używaniem substancji psychoaktywnych w środowisku młodzieży, ewaluacji autorskich programów profilaktycznych, szacowania liczby osób używających narkotyków, skali zjawiska używania narkotyków w populacji dorosłych mieszkańców Polski, a także oceny zależności pomiędzy uzależnieniem od opiatów a funkcjami poznawczymi i psychomotorycznymi użytkowników oraz roli społecznego piętna w powrocie z uzależnienia (wyniki tych badań omówiono
w części pn. „Epidemiologia” str. 9 niniejszego raportu).

W 2011 r. Krajowe Biuro kontynuowało inicjatywę mającą na celu wspieranie badań naukowych dotyczących problematyki narkotyków i narkomanii poprzez ogłoszenie kolejnej edycji konkursu badawczego obejmującego zagadnienia z tego obszaru. Raporty


z większości powyższych badań dostępne są na stronie CINN KBPN www.cinn.gov.pl.

IPiN brał udział w realizacji szeregu projektów badawczych, wśród których bardzo interesującym jest projekt oszacowania rozpowszechnienia wybranych zaburzeń psychicznych, w tym tych spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych,


w populacji w wieku 18-65 lat.

Jednak prawdziwym wyzwaniem dla badań oraz systemów monitorujących stał


się w ostatnich latach problem nowych narkotyków, inaczej narkotyków projektowanych (ang. designer drugs), w Polsce najczęściej utożsamiany z „dopalaczami”. Obecnie problem nowych narkotyków staje się coraz częściej obiektem zainteresowania badaczy
i analityków. Wiedza na temat tego dynamicznie rozwijającego się zjawiska systematycznie rośnie, co pomaga zrozumieć jego charakter. Jednak w dalszym ciągu konieczne jest wypracowanie bardziej skutecznych metod oraz mechanizmów monitorowania pojawiania się nowych substancji. Ponadto niemniej ważne jest gromadzenie w drodze interdyscyplinarnych badań wiedzy na temat skali i dynamiki zjawiska oraz charakterystyki grup użytkowników nowych narkotyków. Należy zauważyć wyraźny postęp w ww. zakresach w ostatnich dwóch latach. Kwestia nowych narkotyków stała się tematem coraz większej liczby różnorodnych projektów badawczych realizowanych zarówno przez badaczy indywidualnych,
jak i w ramach systemów monitorujących (np. badania ESPAD, „Młodzież 2010” zlecane przez Krajowe Biuro) czy międzynarodowych projektów takich jak np. projekt „Renet” (realizowany między innymi przez IPiN https://www.rednetproject.eu/). Pełne
i interdyscyplinarne poznanie zjawiska wpłynie na lepsze dopasowanie działań mających na celu ograniczenie szkód zdrowotnych i społecznych powodowanych przez nowe narkotyki.

Poza badaniami i rozwojem monitoringu na poziomie centralnym w ramach realizacji KPPN jednym z priorytetów są działania mające na celu zwiększenie aktywności jednostek samorządu terytorialnego W przypadku samorządów terytorialnych Krajowe Biuro wspierało w 2011 r. prace nad rozwijaniem i podnoszeniem jakości monitoringów wojewódzkich oraz lokalnych. Dodatkowo Krajowe Biuro wspierało sieć samorządów gminnych zbierających oraz analizujących dane o zjawisku narkotyków i narkomanii na poziomie lokalnym.


Ze sprawozdań urzędów marszałkowskich wynika, że żadnych badań z obszaru narkotyków i narkomanii nie zrealizowały w 2011 r. samorządy województwa lubelskiego, lubuskiego, podlaskiego, warmińsko-mazurskiego i wielkopolskiego. W 2011 r. w dwunastu województwach sporządzone zostały raporty wojewódzkie o stanie zjawiska narkotyków i narkomanii. Raporty nie powstały w czterech województwach, to jest w województwie dolnośląskim, śląskim, kujawsko-pomorskim oraz wielkopolskim. Warto zaznaczyć, że w przypadku województwa śląskiego jest to już trzeci kolejny rok, w którym nie przedłożono raportu. Przyjmując za kryteria analizy udział danego samorządu województwa w ostatnich edycjach badania w populacji generalnej, wśród młodzieży szkolnej województwa oraz opracowanie raportu wojewódzkiego o stanie problemu narkotyków i narkomanii zauważyć można największą aktywność województwa łódzkiego, województwa mazowieckiego, województwa podkarpackiego oraz województwa zachodniopomorskiego. Wśród tych samorządów dodatkowo województwo łódzkie i województwo mazowieckie rozwijały
w 2011 r. monitoring na poziomie lokalnym (gminnym).

Analiza informacji dotyczących stopnia realizacji KPPN w 2011 r. przez gminy wykazuje,


że niemal co trzecia gmina miejska (29,6% miast spośród tych, które nadesłały sprawozdania) zrealizowała aktywności dotyczące monitorowania zjawiska. Dla porównania odsetek dla gmin wiejskich wyniósł 7,6%, a dla gmin miejsko-wiejskich 11,8%. Gminy najczęściej realizowały działania z zakresu monitorowania epidemiologicznego problemu narkotyków
i narkomanii (140 gmin to jest 6,2% ogółu gmin, które się sprawozdały). Monitorowanie postaw społecznych na temat problemu narkotyków i narkomanii oraz rozwój i konsolidacja systemu informacji o narkotykach i narkomanii realizowało odpowiednio 113 gmin (5%) i 94 gminy (4,1%).

Podsumowując, zarówno na poziomie urzędów marszałkowskich jak i samorządów gminnych występuje wyraźne zróżnicowanie jeśli chodzi o poziom i jakość realizowanych działań


z zakresu badań i monitoringu. Konieczne jest zatem prowadzenie dalszych działań mających na celu aktywizowanie jednostek samorządu terytorialnego w tym obszarze, w szczególności gmin miejskich.
W 2011 realizacja KPPN r. została podjęta przez wszystkie wskazane resorty i podmioty właściwe. Szczegółowa analiza zakresu i sposobu implementacji poszczególnych działań pozwala na sformułowanie wniosków, które powinny być wzięte pod uwagę w realizacji KPPN w kolejnych latach w celu osiągnięcia lepszych rezultatów oraz podążaniu za nowo zidentyfikowanym zagrożeniom i zjawiskom:

OGRANICZANIE POPYTU



  1. Wyniki prowadzonych badań wskazują, na występowanie wielu problemów wśród młodzieży szkół gimnazjalnych. Jednym ze zidentyfikowanych deficytów w ofercie działań profilaktycznych jest brak dostępu do programów profilaktyki uniwersalnej o udokumentowanej skuteczności. Dlatego zasadnym jest dołożenie przez resort edukacji wszelkich starań w celu upowszechniania programów, pozytywnie zewaluowanych jak np. program Unplugged oraz monitorowanie procesu jego wdrażania poprzez zbieranie danych dotyczących co najmniej liczby szkół, które programy te wdrażają;

  2. Analiza przeprowadzona w 2011 r. wskazuje iż jednostki samorządu terytorialnego przeznaczają na przeciwdziałanie narkomanii zaledwie 10,5 % kwoty uzyskiwanej z podatku akcyzowego tzw. korkowego (ogólna wysokość wpływu to 35 577 468,69 zł, natomiast na przeciwdziałanie narkomanii przeznaczono 3 725 139,28 zł). Tak niewielka część przekazanych środków może mieć wpływ na zakres realizowanych działań w poszczególnych województwach. Dlatego zasadnym jest zwiększenie wysokości środków finansowych na działania związane z zapobieganiem zjawisku narkomanii w szczególności w zakresie profilaktyki selektywnej i indykatywnej adresowanej do osób zagrożonych uzależnieniem w związku z eksperymentowaniem z narkotykami lub wzrastaniu w środowisku stwarzającym takie ryzyko, a także do zapewnienia pomocy ich bliskim;

  3. Analiza przesłanych sprawozdań wskazuje na fakt, że znacznie większy odsetek gmin wspiera realizację programów profilaktyki uniwersalniej, adresowanej do ogółu społeczeństwa, w szczególności do ogółu dzieci i młodzieży niż selektywnej i wskazującej. Programy profilaktyki uniwersalnej w 2011 r. wdrażało 66% gmin spośród wszystkich gmin, które przesłały sprawozdanie, podczas gdy programy profilaktyki selektywnej i wskazującej ponad 4,5-krotnie gmin mniej (jedynie 14% spośród wszystkich gmin, które przekazały sprawozdanie). Tymczasem z licznych badań wiadomo, iż obok działań profilaktyki uniwersalnej, bardzo duże znaczenie zapobiegawcze mają specyficzne, ukierunkowane na potrzeby zagrożonych uzależnieniem grup i jednostek oddziaływania profilaktyczne. Dlatego rekomenduje się jednostkom samorządu terytorialnego wspieranie w większym zakresie programów profilaktyki selektywnej i indykatywnej;

  4. Wyniki najnowszych badań w populacji generalnej zrealizowanych w 2010 r. przez Krajowe Biuro oraz wyniki badań ESPAD wskazują na znaczny wzrost odsetka osób używających konopi, w szczególności młodzieży. W związku z tym zasadnym jest wzmocnienie działań zarówno przez resort zdrowia jak i samorząd terytorialny, ukierunkowanych na zwiększenie dostępu do programów profilaktyczno – terapeutycznych dla użytkowników przetworów konopi oraz osób uzależnionych od nich. Programami o udokumentowanej skuteczności ukierunkowanymi na potrzeby tych grup są program CANDIS (dla uzależnionych od przetworów konopi) oraz FRED (dla eksperymentujących ze środkami psychoaktywnymi);

  5. W celu realizacji zadania zapewnienia dostępu do leczenia substytucyjnego dla co najmniej 25% osób uzależnionych od opioidów w każdym województwie, niezbędne jest przede wszystkim uruchomienie programów w województwach, w których w 2011 r. nie zakontraktowano tego typu świadczeń zdrowotnych to jest: pomorskim, warmińsko-mazurskim, podlaskim i podkarpackim oraz poszerzenie oferty w województwach: śląskim i zachodniopomorskim. Dlatego ważne jest aby odpowiednie oddziały NFZ zaplanowały wymagane środki finansowe na zapewnienie dostępu do świadczeń zdrowotnych w obszarze leczenia substytucyjnego. Warto także podkreślić, iż leczenie substytucyjne znajduje się w katalogu świadczeń gwarantowanych, w związku z czym NFZ powinien każdego roku zabezpieczać środki finansowe na ten cel oraz ogłaszać konkurs na leczenie substytucyjne. Tymczasem co roku występują w wielu oddziałach NFZ trudności w kontraktowaniu tych świadczeń;

  6. Ważnym partnerem w rozwijaniu programów leczenia substytucyjnego oraz programów ograniczania szkód zdrowotnych pozostają także jednostki samorządu terytorialnego, które w niewielkim zakresie wspierają finansowo powyższe programy. Dlatego rekomenduje się samorządom, tam gdzie jest to uzasadnione, uwzględnienie działań z obszaru ograniczania szkód w większym niż dotychczas zakresie;

OGRANICZANIE PODAŻY

  1. Od lat obserwuje się zjawisko przestępczości w cyberprzestrzeni. Internet jest jednym z narzędzi wykorzystywanych do prowadzenia nielegalnego zakupu prekursorów, narkotyków a w szczególności środków zastępczych tzw. dopalaczy. Dlatego ważne jest rozwijanie przez organy ścigania wszelkich inicjatyw i działań, które służyłyby bardziej skutecznemu ściganiu tego typu przestępstw.

  2. Wzrastająca liczba krajowych upraw konopi indyjskich wymaga skoordynowanych
    i zintegrowanych działań różnych służb zajmujących się zwalczaniem przestępczości narkotykowej. Ponadto coraz częściej na nielegalnym rynku dostępna jest marihuana
    o silniejszym stężeniu substancji psychoaktywnej. Według ostatnich danych średnie stężenie marihuany dostępnej w Polsce wyniosło ok. 10%. Powyższe czynniki mogą stanowić w perspektywie czasowej wyzwanie dla systemu lecznictwa w Polsce.

  3. Ministerstwo Sprawiedliwości w 2011 r. wdrażało nowe narzędzia monitorowania w celu uzyskania pogłębionych informacji na temat zgłoszeń do leczenia i terapii wśród osób używających środków odurzających lub substancji psychotropowych, które weszły w konflikt z prawem. Nowe narzędzia monitorujące pozwolą na ocenę skuteczności wprowadzonych w 2010 r. zmian prawnych, których celem było ułatwienie stosowania w praktyce wymiaru sprawiedliwości zasady „leczyć zamiast karać”. Nieodzownym wydaje się wprowadzenie danych dotyczących wykorzystania artykułu 62.a oraz 72.1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii do statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości jako stałego elementu;

MONITORING I BADANIA

  1. W ostatnich latach prawdziwym wyzwaniem dla badań oraz systemów monitorujących stał się problem nowych narkotyków, inaczej narkotyków projektowanych (ang. designer drugs), w Polsce najczęściej utożsamiany z „dopalaczami”. Obecnie problem nowych narkotyków staje się coraz częściej obiektem zainteresowania badaczy i analityków. Wiedza na temat tego dynamicznie rozwijającego się zjawiska systematycznie rośnie, co pomaga zrozumieć jego charakter. Jednak w dalszym ciągu konieczne jest wypracowanie bardziej skutecznych metod oraz mechanizmów monitorowania pojawiania się nowych substancji. W tym kontekście ważne jest rozwijanie mechanizmów monitorowania występowania środków zastępczych na rynku polskim oraz rozwijanie współpracy pomiędzy służbami odpowiedzialnymi, a w szczególności Głównym Inspektorem Sanitarnym i powiatowymi stacjami sanitarno - epidemiologicznymi;

  2. Badania i rozwój monitoringu na poziomie centralnym i samorządu terytorialnego pozostaje jednym z priorytetów KPPN. Umożliwia on bowiem identyfikację wielu zagrożeń i zjawisk we wczesnym etapie rozwoju oraz daje szansę na przygotowanie odpowiedzi społecznej w formie interwencji np. profilaktycznych czy leczniczych dostosowanych do potrzeb. Dlatego rekomenduje się systematyczne prowadzenie działań z zakresu monitorowania problemów narkotyków i narkomanii przez jednostki samorządu terytorialnego.








©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna