Rozdział XI epoka Burgos (1938-1939) Powrót do Katarzynek



Pobieranie 0,69 Mb.
Strona7/9
Data15.02.2018
Rozmiar0,69 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Do Álvara i Vicente,


Niech Jezus Wam błogosławi i niech zachowa moich synów.

Chłopcy! Dziś, w wigilię jednego z dni dziękczynienia – być może minie niezauważony prawie dla wszystkich myślę o każdym z Was jeszcze intensywniej i jeszcze bardziej Was kocham. Czuję najgłębszą chęć, by prosić Was o wybaczenie za zły przykład, który mogłem Wam dać, za słabości i nędze dziadka, które mogły Was zgorszyć. Spędzę całą noc razem z Panem, w kaplicy Pałacu i... gdybyście tylko wiedzieli o szaleństwach, które sobie powiemy i o tym, jak się rozgadam o każdym z was.

Vicentín! Módl się za twojego Ojca.

Saxum! Ufam w wytrzymałość mojej skały.



Błogosławię Was

Mariano304.

Szaleństwa, które sobie powiemy... Nie można by lepiej wyrazić właściwej zakochanemu łapczywości na rozmowę z Panem, w której zwracał się do Niego per Ty. Tak samo pisał do Ricarda w liście z tego samego dnia:

Niech Jezus mi Cię zachowa!

Mam potrzebę, by napisać do Was wszystkich dzisiaj, w przeddzień dnia dziękczynienia... Któż sobie o nim przypomni? Spędzę całą noc razem z Panem w kaplicy Pałacu Biskupiego, ponieważ On był tak dobry, że... znalazł się w zasięgu mego strzału. Obym trafił prosto w Serce!305.

W tym dniu kończyły się także walki w Katalonii. Prezydent Republiki, Manuel Azaña, wraz z większością władz cywilnych już wcześniej opuścił Hiszpanię. Wojska republikańskie z Katalonii przekroczyły granicę i zostały internowane we francuskich obozach dla uchodźców. Rozpoczęły się oficjalne pertraktacje dotyczące kapitulacji.

Przewidując wkroczenie wojsk do Madrytu, Ojciec zaczął się zawczasu przygotowywać. W pałacu biskupim w Avili miał już zgromadzone pudła z książkami i kufer z przedmiotami i strojami liturgicznymi306. Już rok wcześniej otrzymał pozwolenie władz kościelnych na udanie się do Madrytu „natychmiast” po jego wyzwoleniu dzięki staraniu Wikariusza Generalnego, don Casimira Morcillo307. Jeśli chodzi o przepustki wojskowe, jego spotkania z Enrique Giménezem-Arnau, kolegą z wydziału prawa z Saragossy oraz z José Lorente, Podsekretarzem w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych ułatwiły uzyskanie przepustek dla niego, Paco, Álvara i José Maríi Albaredy. Przepustki dla Ricarda i Juana wystawił generał Martín Moreno308.

Don Josemaría nie zapomniał też o madryckim głodzie. Kupił wiklinowe kosze i wypełnił je konserwami309.



1 Rozpoczął zeszyt (VIII powtórzony) 11 grudnia 1937. Zakończył go 23 stycznia 1939. W Madrycie po zakończeniu wojny odnalazł dawny zeszyt VIII, w którym kontynuował zapiski, począwszy od 13 kwietnia 1939. Por. Apuntes, przypis 1034.

2 Apuntes, nr 1396.

3 Ibidem, nr 1397.

4 Ibidem, nr 1398 z 11 XII 1937.

5 Ibidem, nr 1400 z 12 XII 1937.

6 Ibidem, nr 1403 z 13 XII 1937. Uczucie, jakim darzyli się don Pedro i don Josemaría było niezależne od ich fundacji. Don Pedro nie wpłynął na Opus Dei. – czytamy w Zapiskach – Spotkałem go, gdy już pracował od wielu lat. Prawdą jest, że nie był moim kierownikiem duszy: od lat jest nim ojciec Sánchez. Jednak Bóg zjednoczył nas w ten sposób, że [don Pedro] był moim przyjacielem, moim bratem i moim synem. Ja zaś dla niego także byłem jak brat i jak syn [...]. Darzyliśmy się wzajemnie uczuciami braterskimi i zarazem synowskimi (por. Apuntes, nr 1510, z 25 I 1938 oraz przypis 1140, napisany przez bpa Álvara del Portillo).

7 Hrabią de Aguilar de Inestrillas, także markizem de Miravalles, był don Augustín Carvajal de Quesada y Fernández de Córdoba, żonaty z donią Mercedes Guzmán O’Farill, jedną z pierwszych Dam Apostolskich, zmarłą w 1929.

8 Hrabią Mirasol był don Rafael Gordon y de Arístegui, żonaty z donią Maríą Rodríguez-Casanova y García San Miguel, siostrą założycielki Dam Apostolskich.

9 Markizą de Guevara była donia María del Perpetuo Socorro Travesedo y García Sancho, zamężna z don Florentínem Rodríguez-Casanova y García San Miguel, bratem założycielki Dam Apostolskich.

10 Hrabina Vallellano to donia María de la Concepción Guzmán O’Farill, przyrodnia siostra don Alejandra Guzmána i kuzynka Mercedes Reyny O’Farill, zamężna z don Fernandem Suárezem de Tangil y de Angulo, markizem de Covarrubias de Leyva.

11 Markizem de los Álamos del Gaudalete był don José ramón de Goytia y Machimbarrena, który mieszkał przy ulicy Covarrubias 1 w Madrycie, obok Patronatu Chorych. Z tego okresu pochodzi przyjaźń założyciela Opus Dei z tym małżeństwem.

12 Por. Apuntes, nr 192 z 20 IV 1931.

13 Por. ibidem, nr 1410 z 15 XII 1937.

14 Por. ibidem, nr 1406 z 13 XII 1937.

15 Víctor Pradera był politykiem tradycjonalistycznym, który został skazany na karę śmierci przez Trybunał Ludowy w San Sebastian, ponieważ był monarchistą i zwolennikiem powstania. Wyrok został wydany 5 IX 1936. Został rozstrzelany następnego dnia. Por. G. Redondo, Hostoria de la Iglesia…, t. II, s. 44-45.

16 Apuntes, nry 1411 i 1412.

17 Zrzuć swą troskę na Pana, a On cię podtrzyma (Ps 55(54), 23).

18 Por. Apuntes, nr 1428 z 20 XII 1937; por. także przypis 1065.

19 Ibidem, nr 1414.

20 Ibidem, nr 1425 z 19 XII 1937.

21 Ojciec Carmelo Ballester Nieto był prowincjałem lazarystów. Wkrótce potem został mianowany biskupem León, a następnie przeniesiony do Vitorii. Don Josemaría miał okazję spotkać go po raz pierwszy osobiście w cztery dni później, kiedy zjawił się on w pałacu biskupim 23 grudnia 1937. Założyciel Opus Dei bardzo cenił sobie prezent w postaci Nowego Testamentu. Po przeczytaniu go, napisze w jednej z Katarzynek: Piękne wydanie, które podarował mi Jego Wielebność: cieszę się i całuję księgę, dziękując Panu Bogu i świętemu ojcu Paúlowi (Apuntes, nr 1423, z 19 XII 1937).

22 List w: EF-371217-1.

23 List z Pampeluny, w: EF-371217-2.

24 Apuntes, nr 1419-1421.

25 Ibidem, nr 1426, 19 XII 1937.

26 Ibidem, nr 1423, 19 XII 1937; por. także nr 1422, 19 XII 1937 oraz nr 1444, 23 XII 1937.

27 Ibidem, nr 1437, 22 XII 1937 oraz nr 1431, 20 XII 1937.

28 Ibidem, nr 1439, 22 XII 1937.

29 Ibidem, nr 1444, 23 XII 1937.

30 Ibidem, nr 1441. Por. Droga, nr 438.

31 Apuntes, nr 1429, 20 XII 1937.

32 Ibidem, nr 1433 oraz 1434, 21 XII 1937.

33 Ks. Antoniutti przybył do Hiszpanii w końcu lipca 1937 roku jako Delegat Stolicy Świętej w celu przeprowadzenia misji informacyjnej w Hiszpanii narodowej. 7 września 1937 został mianowany przez Piusa XI pełniącym obowiązki przedstawiciela Stolicy Świętej przy Rządzie Narodowym w Salamance (Delegatem Apostolskim). W maju 1938 roku to przedstawicielstwo zostało podniesione do rangi nuncjatury. Por. Gonzalo Redondo, Historia de la..., t. II, s. 339-341 oraz 470-472; Fernando de Meer Lecha-Marzo, Algunos aspectos..., s. 120-121.

34 Por. Apuntes, nr 1447, 24 XII 1937.

35 Ibidem, nr 1445, 23 XII 1937.

36 List Isidora do założyciela Opus Dei, 7 XII 1937, w: IZL D-1213, 293.

37 Apuntes, nr 1454. Zdobycie kielicha było tak pilne, że już w pierwszych dniach lutego znalazł się on w rękach założyciela Opus Dei. Por. list do Pedro Casciaro Ramíreza i do José Luisa Fernándeza del Amo z Burgos, w: EF-380207-1.

38 Apuntes, nr 1455, 29 XII 1937 oraz nr 1449, 24 XII 1937.

39 Ibidem, nr 1465.

40 Ibidem, nr 1457, 30 XII 1937 , nr 1466, 5 I 1938. Na pożegnanie, wobec nalegania biskupa, ksiądz Josemaría musiał przyjąć 100 peset, by go nie obrazić.

41 W korespondencji z tego okresu wspomina się o Pepe Isasie Navarro i Jacinto Valentínie Gamazo, którzy polegli na froncie, a także znajdują się listy do José Arroyo Lópeza, Miguela Sotomayor y Muro, Enrique Alonso-Martíneza Saumella, Joaquína Vegi de Seoane itd.

42 List z Pampeluny, w: EF-371231-3. To samo don Josemaría pisał do Isidora Zorzano w pocztówce z 29 grudnia, napisanej po angielsku, obcą ręką i z błędami: że już skontaktował się ze wszystkimi swymi synami (All my children are very well), że myśli o umieszczeniu wkrótce domu w Burgos, to znaczy w mieście, gdzie zmarła jego babka Florencia (In a short time I shall have a proper house, I think in the town where my grandmother Florencia was died), i że ma nadzieję, że tam uda się zorganizować wspaniałą kaplicę (In my new house, Sir Emmanuel will have a magnificent room). Por. List z Pampeluny, w: EF-371229-3.

43 List do Enrique Alonso-Martíneza Saumellaz Burgos, w: EF-380204-1.

44 Biskup Madrytu, don Leopoldo Eijo y Garay zdołał opuścić stolicę na samym początku rewolucji. Rezydował w Vigo. Bardzo szybko znalazł osobę zaufaną w postaci księdza Casimiro Morcillo, któremu powierzył obowiązki „wikariusza generalnego odpowiedzialnego za odbudowę” – zorganizowanie w Burgos, jako siedzibie rządu strefy narodowej, „Centralnej Rady do spraw Kultu i Kleru” (Junta Central de Culto y Clero), z delegaturami w innych prowincjach, aby odbudować zerwane kontakty z kapłanami i wiernymi z diecezji madryckiej, i zbierać fundusze i obiekty kultu. Na temat organizacji diecezji madryckiej podczas wojny i funkcjonowania „Tymczasowej Rady Diecezjalnej do spraw Kultu i Kleru Madrid – Alcalá” w Burgos por.: José Luis Alfaya Camacho, op. cit., s. 197-247.

45 Apuntes, nr 1474, 8 I 1938 oraz nr 1573, 4 VI 1938.

* (łac.) Cała chwała dla Boga – przyp. tłum.

** (łac.) Wszystko mogę – przyp. tłum.

46 List w: EF-380109-1.

* (łac.) Za Ojca – przyp. tłum.

** (łac. dosł.) Modlitwy – tutaj chodzi o modlitwę odmawianą codziennie przez wszystkich członków Opus Dei – przyp. tłum.

*** (łac.) Módlmy się za naszych dobroczyńców – przyp. tłum.

**** (łac.) Módlmy się z Ojca – przyp. tłum.

47 Ibidem.

48 Apuntes, nr 1467, 6 I 1938.

49 List, w: EF-380110-1. Jak łatwo się domyślić ten list do don Leopolda, napisany w celu, by ponowić moje bezwarunkowe oddanie się i zawiadomić go, że wciąż wypełniam moje szczególne powołanie, gdy chodzi o apostolstwo ze studentami i profesorami uniwersyteckimi, jest rodzajem prośby o przyzwolenie na jego działalność i przedsięwzięcia. W tym momencie nie otrzymał jeszcze odpowiedzi na listy wysłane do wikariusza generalnego 17 XII 1937 oraz 6 I 1938. Odpowiedź księdza Franciska Morána nadeszła do jego rąk 15 stycznia.

50 Por. Apuntes, nr 1476 oraz 1477, 10 I 1938; por. także listy do bpa Francisca Xaviera Lauzuriki Torralby oraz do bpa Marcelina Olaechei Loizagi, z Burgos, odpowiednio w: EF-380110-2 oraz EF-380110-3.

51 Por. listy do bpa Francisca Xaviera Lauzurici Torralby oraz do bpa Marcelina Olaechei Loizagi, z Burgos, odpowiednio w: EF-380206-1 i EF-380206-2.

* Amador – hiszpańskie imię męskie, oznacza: kochający.

52 Apuntes, nr 1480, 11 I 1938.

53 Ibidem, nr 1493. W kilka dni później pisał do don Francisca Morána: Powziąłem poważne postanowienie. Szaleństwo? Więc dobrze, to jest szaleństwo. Nie będę nigdy przyjmował stypendiów za Msze Święte, które są jedynym wsparciem finansowym, jakie mogę teraz otrzymać. Dzięki temu będę mógł często odprawiać je za mojego Księdza Biskupa, za mojego don Francisca, za synów mojej duszy... i za siebie samego, kapłana grzesznika (List z Burgos, w: EF-380127-1).

54 Apuntes, nr 1493, 17 I 1938. 31 grudnia udał się do kapucynów w Pampelunie, by nabyć kilka różańców i inne rzeczy; a 12 stycznia u karmelitów w Burgos – kilku rzeczy, których potrzebuję (por. ibidem, nr 1458, 31 XII 1938 oraz nr 1484, 13 I 1938).

55 Ibidem, nr 1492.

56 Ibidem, nr 1702, 3 X 1932.

57 Por. ibidem, nr 1491, 15 I 1938. 4 lutego pisał do jednego ze swoich synów: Jak trudno jest znaleźć dom! Szukamy i wszystko na nic! Gdybyś miał jakichś krewnych czy przyjaciół w Burgos, którzy mogliby poszukać nam mieszkania, byłoby świetnie. Nawet polecenie nic nie załatwia. A wielka szkoda (List do Enrique Alonso-Martíneza Saumella, z Burgos, w: EF-380204-1).

58 Apuntes, nr 1484, 13 I 1938.

59 Por. ibidem, nr 1510, 25 I 1938. W jednej z Katarzynek z 9 stycznia czytamy: Obym wspominał po tysiąckroć wszystkich rozproszonych. Wytrwanie! (ibidem, nr. 1475).

60 List Isidoro do założyciela Opus Dei, 24 I 1938 (IZL D-1213, 312).

61 List do José Arroyo Lópeza z Burgos, w: EF-380602-3.

62 List Isidoro do uchodźców w poselstwie Hondurasu, 31 XII 1937 (IZL D-1213, 307).

63 List do Juana Jiméneza Vargasa z Burgos, w: EF-380327-3; por. list do tego samego adresata z Saragossy, w: EF-380224-1. Przy istnieniu cenzury i w warunkach toczącej się wojny nie było innego wyjścia, jak pogodzić się z tym, że pewna liczba listów może zaginąć po drodze. W sprawie listów szybko udało im się dojść do porozumienia. Z Madrytu wysyłano do Burgos cztery albo pięć listów miesięcznie. „Napisałem do dziadka 5 – pisał Isidoro – ponieważ mam w zwyczaju pisać do niego w każdy dzień, który kończy się na 5; w ten sposób mamy trzy listy w miesiącu, które razem z Waszymi dają cztery albo pięć, któryś z nich do niego dotrze” (list Isidora do uchodźców w poselstwie Hondurasu, 9 V 1938, w: IZL D-1213, 352).

64 Apuntes, nr 1513; por. ibidem, nr 1406, 13 XII 1937, nr 1408, 14 XII 1937, nr 1410, 15 XII 1937, nr 1527, 5 II 1938, etc.

65 List do Juana Jiméneza Vargasa z Burgos, w: EF-380224-1.

66 Por. Apuntes, nr 1483, 12 I 1938.

67 Por. Pedro Casciaro Ramírez, op. cit., s. 136.

68 Por. ibidem, s. 137.

69 Por. ibidem, s. 13-15 i 72-74.

70 Por. List do Pedra Casciaro Ramíreza, z Burgos, w: EF-380304-1; Pedro Casciaro Ramírez, op. cit., s. 138.

71 W liście do Isidoro wspomina o spotkaniu z matką Álvara del Portillo, donią Clementiną Diez de Sollano. Przy okazji opisu starań, jakie podejmowali, by Álvaro opuścił Madryt drogą dyplomatyczną jako obywatel Meksyku, wspomina Isidorowi: chociaż uważam, że okażą się bezużyteczne, ponieważ prędzej ja sam pojadę do Ameryki osobiście załatwić sprawę (por. List do Isidoro Zorzano Ledesmy z Burgos, w: EF-380203-1). Myśląc o zdobyciu Madrytu, pisał otwarcie w liście do don Francisca Morána Ramosa: Ośmielam się nieustannie ofiarowywać swoje usługi mojemu ojczulkowi, Księdzu Wikariuszowi, aby jechać do mojego Madrytu do pracy, wraz z pierwszymi, którzy tam pojadą. Do tego celu trzeba będzie zaopatrzyć się w konieczne dokumenty [...] Proszę Księdza Wikariusza, aby przyjął moje nędzne usługi, ofiarowane z dobrej woli i wystawił mi konieczny dokument, abym nie miał trudności, gdy nadejdzie upragniona chwila zdobycia Madrytu (List z Burgos, w: EF-380303-3). Por. także: listy do Enrique Alonso-Martíneza Saumella z Burgos, w: EF-380327-1 oraz EF-380425-2.

72 Apuntes, nr 1483 z 12 I 1938; list do biskupa Francisca Xaviera Lauzurica Torralba z Burgos, w: EF-380206-1. Chłopcze – pisał do jednego ze swych synów – powiedz Panu, że potrzeba nam jakiegoś.... miliona... i pięćdziesięciu ludzi, którzy by Go pokochali ponad wszystko! Jednak jak dobrze jest nie mieć ani pesety! Ale... trzeba cały czas nalegać. A, i jeszcze samochód: np. jakiegoś małego Chryslera. Wiedz, że proszę Go o to wszystko w tym czasie, gdy piszę do Ciebie z taką samą pełną zaufania nadzieją, która wypełniała całe moje serce, gdy jako dziecko pisałem do trzech Króli. [W hiszpańskiej tradycji prezenty w okresie bożonarodzeniowym przynoszą Trzej Królowie – przyp. tłum.]. Zobaczymy. Zobaczymy! (list do Enrique Alonso-Martíneza Saumella, z Burgos, w: EF-380204-1).

73 List do Ricarda Fernándeza Vallespína, z Pampeluny, w: EF-371231-3.

74 List do bpa Francisca Xaviera Lauzuriki Torralby i do bpa Marcelino Olaechei Loizagi, z Burgos, w: EF-380116-2. Mam zamiar pojutrze wybrać się – pisał w Katarzynce z 17 stycznia – w pierwszą roboczą podróż – na rekonesans. Dotrę, D[eo] v[olante] [(łac.) jeśli Bóg tego zechce – przyp. tłum.] do Bilbao, gdzie będę prosił o jałmużnę. Sancti Angeli Custodes nostri!... [(łac.) Nasi Święci Aniołowie Stróże – przyp. tłum.] (Apuntes, nr 1494).


75 List don Juana Francisco Morána Ramosa. Por. listy do bpa Francisco Xaviera Lauzuriki Torralby oraz do bpa Marcelino Olaechei Loizagi z Burgos, w: EF-380116-2; por. także Apuntes, nr 1490 z 15 I 1938.

76 List do Manuela Sainza de los Terreros Villacampa, z Burgos, w: EF-380117-3.

77 List do Isidoro Zorzano Ledesmy z Burgos, w: EF-380118-1.

78 Apuntes, nr 1494 z 17 I 1938.

79 Por. ibidem, nry 1499-1501, z 19 i 20 I 1938 oraz list do Jacinta Valentína Gamazo (ojca) z Burgos, w: EF-380204-7. Potem, w marcu 1939 roku, przebywał u tej rodziny w Boecillo i odprawił mszę za duszę ich syna Jacinta (por. RHF, D-04691).

80 Apuntes, nr 1505; por ibidem, nr 1503 z 21 I 1938, nr 1506 z 22 I 1938 oraz nr 1508, z 23 I 1938.

Istnieją dwa listy don Josemaríi skierowane do Josefy Segovii Morón, z Instytutu Terezjańskiego, napisane po ich spotkaniu w Salamance. W jednym z nich, napisanym w Burgos 3 marca 1938 roku, pisał do niej: Przemieszczam się biegiem z jednego końca kraju na drugi. Gdy spotykam córki D. Pedra, palnę im jakieś kazanie... Trzy razy w Bilbao, w Valladolid, w Avili, w Astordze, w San Sebastián, w Saragossie... Jak się siostrze podoba?

Jeśli nie dostanę wyraźnego zezwolenia, zamilknę (w: EF-380303-4).

Don Josemaría starał się, w zgodzie z powziętym planem, pomóc córkom duchowym don Pedra, które były pogrążone w wielkim bólu po śmierci swego założyciela.



Czegóż mógłbym odmówić Pepie Segovii? Powiedziałem jej, że zawsze będę ją nazywał “moją siostrą”, moją dobrą siostrą. Napisał w Katarzynce z 25 stycznia 1938 (por. Apuntes, nr 1510).

81 Apuntes, nr 1506, z 22 I 1938 oraz nr 1509, 24 I 1938.

82 Ibidem, nr 1510.

83 Ibidem, nr 1514.

84 Ibidem, nr 1517.

85 Ibidem, nr 1520.

86 Ibidem, nr 1521.

87 Ibidem, nr 1522.

88 Ibidem, nr 1523.

89 Ibidem, nr 1530; por. także nr 1531 oraz 1534 z 9 oraz 10 II1938. Dziewiątego jadę znowu do Salamanki. Jak bardzo nie chce mi się tak uwijać! Z największą chęcią zamknąłbym się w klasztorze, by modlić się i pokutować, dopóki się nie skończy wojna... Ale wtedy po raz pierwszy zrealizowałbym swoją wolę i oczywiście (oczywiście z nadprzyrodzonego punktu widzenia) także teraz tego nie zrobię (por. List do Juana Jiméneza Vargasa z Burgos, w: EF-380207-3).

90 Z rozmowy z ksiedzem wikariuszem generalnym diecezji madryckiej, odbytej 10 lutego 1938 roku, zachowała się nota rękopiśmienna założyciela Opus Dei, która zaczyna się słowami: Wszystko, co mógłbym powiedzieć o jego serdeczności wobec Dzieła i mojej osoby, byłoby za mało. Ksiądz Morán mówił o wszystkim, co wiąże się z nami z prawdziwym entuzjazmem, jakby to była jego własna sprawa. Dalej następuje przypomnienie poruszonych tematów (por. AGP, RHF, AVF-0020).

91 Oryginał w: RHF, D-15226/1. List jest datowany w Vigo 9 lutego 1938 r.

92 Por. Apuntes, nr 1540 i 1543, z 15 i 17 II 1938.

93 Ibidem, nr 1544 z 18 II 1938.

94 Ibidem, nr 1545.

95 Ibidem, nr 1547.

* (łac.) Radość i pokój – przyp. tłum.

96 Ibidem, nr 1566-1567. O.c.P.a.I.p.M. – (łac.) Omnes cum Petro ad Iesum per Mariam – Wszyscy z Piotrem do Jezusa przez Maryję.

97 Apuntes, nr 1568-1569. Don Antonio Rodilla Zanón urodził się w 1897 roku, został wyświęcony na księdza w 1921 r. Był dyrektorem kolegium San Juan de Ribera w Walencji (od 1923 do 1939 r.), potem wikariuszem Generalnym tej diecezji (od 1938 do 1944) oraz rektorem Seminarium Wyższego od 1939 do 1969 r. kanonik w Walencji i prałat honorowy Jego Świątobliwości (1972). Zmarł w 1984 roku.

98 Apuntes, nr 1572 z15 IV 1938 oraz 1573 z 4 VI 1938.



1   2   3   4   5   6   7   8   9


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna