Rozdział I rola płynności finansowej w zarządzaniu finansami firmy



Pobieranie 0,86 Mb.
Strona1/18
Data14.05.2018
Rozmiar0,86 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18


Rozdział I

Rola płynności finansowej w zarządzaniu finansami firmy


    1. Pojęcie i znaczenie płynności finansowej w przedsiębiorstwie

Każde przedsiębiorstwo w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej musi ciągle pozyskiwać i zbywać swoje zasoby, co powoduje nieustanny przepływ środków finansowych. Dlatego też, podstawowym celem przedsiębiorstwa w krótkim okresie czasu powinno być utrzymywanie płynności finansowej. W każdej firmie pieniądz krąży podobnie jak krew w organizmie1, co oznacza, że podstawą do trwania i rozwoju przedsiębiorstwa w warunkach zmiennego otoczenia jest utrzymywanie odpowiedniego poziomu przepływu gotówki.

Zarządzanie finansami „na nosa” – jeśli są pieniądze to znaczy, że idzie dobrze, a jeśli ich nie ma, to czas się ograniczać – prowadzi do szybkiej zapaści ekonomicznej firmy
i zagraża jej egzystencji2. W dzisiejszych realiach gospodarczych, gdy każda firma staje przed takimi problemami jak: zmniejszające się obroty przy sztywnych kosztach, konkurencje, zastoje, a nawet recesja (zarówno na rynku krajowym, jak i na rynkach światowych), powszechna globalizacja, wreszcie zatory płatnicze hamujące przepływ gotówki powodują, że każde przedsiębiorstwo musi planować i kontrolować płynność finansową by utrzymać swoją pozycję na konkurencyjnym rynku. Doświadczenia krajów wysoko rozwiniętych wskazują, że główną przyczyną upadłości małych i średnich przedsiębiorstw jest utrata płynności finansowej, nie zaś przynoszenie przez nie strat. We Francji i w Wielkiej Brytanii decyduje ona o 60 – 80 % bankructw. Przeprowadzone przez D. Wędzkiego w 2000 r. badania przyczyn upadłości dwunastu polskich firm wykazały, że we wszystkich tych przypadkach mierniki płynności finansowej były bardzo niekorzystne, natomiast nie zawsze niekorzystne były mierniki rentowności3. Potwierdza to często spotykaną opinię, że firma może przez krótki czas funkcjonować dzięki posiadanym rezerwom gotówkowym nawet, jeśli nie generuje zysków, natomiast może zbankrutować mimo generowania zysku z powodu braku gotówki.

Trudności przedsiębiorstw z zachowaniem płynności są – w rozwiniętych gospodarkach rynkowych – zjawiskiem normalnym, czego nie można stwierdzić


w przypadku krajów postkomunistycznych, gdzie skala zjawisk braku płynności finansowej i niewypłacalności przedsiębiorstw jest nieporównywalnie większa.
W związku z tym, płynność finansowa przedsiębiorstw jest nie tylko problemem mikroekonomicznym, ale także makroekonomicznym, zarówno w sensie przyczyn, jak
i konsekwencji tych zjawisk np. groźba załamania systemu bankowego na wskutek masowości występowania tzw. złych kredytów, jak również groźba załamania finansów państwa na wskutek nieściągalności podatków i składek ZUS4. Z punktu widzenia mikroekonomicznego przedsiębiorstwo posiadające znaczące problemy finansowe
w dłuższym okresie czasu zmniejsza zaufanie banków i prowadzi do ograniczania dostępu do kredytów. Następstwa tego zjawiska odczuwają także kontrahenci, którym oferowany jest mniejszy zakres zakupów z odroczonym terminem płatności, w związku z czym firma staje się nieatrakcyjna dla klientów, którzy z kolei zaczynają szukać nowego partnera handlowego. W konsekwencji obszar działania firmy na rynku ulega poważnemu zawężeniu. Równocześnie dostawcy, w warunkach wzrostu ryzyka kredytowego, wycofują kredyty kupieckie i wymuszają na firmie prowadzenie transakcji gotówkowych. Wszystko to powoduje, że przedsiębiorstwo traci swoją reputację, co niekorzystnie odbija się na poziomie osiąganych zysków i wartości rynkowej przedsiębiorstwa.

W ujęciu jednostkowym pojęcie płynności finansowej ma charakter wieloznaczny


i oznacza:

  • pozytywny stan środków płatniczych,

  • właściwość składników majątkowych do przemiany w pieniądz,

  • stosunek pokrycia zobowiązań składnikami majątku podmiotu,

  • zdolność podmiotów gospodarczych do realizacji w każdym momencie i bez ograniczeń swoich zobowiązań płatniczych,

  • zdolność jednostki gospodarczej do dokonywania zakupów wszelkiego rodzaju towarów i usług, wtedy, gdy są one potrzebne do zaspokojenia potrzeb produkcyjnych czy konsumpcyjnych tej jednostki.

Wieloznaczność tego pojęcia powoduje, że w literaturze ekonomicznej wyróżnia się następujące rodzaje płynności finansowej:

a) płynność finansowa – oznacza zdolność firmy do bieżącego wywiązywania się ze swoich zobowiązań w wyznaczonym terminie;

b) płynność majątkowa – definiowana jako łatwość zamiany składnika majątkowego na gotówkę bez ponoszenia dodatkowych kosztów, czy zaniżania cen w stosunku do rzeczywistej wartości aktywów.

Przedstawione definicje i rodzaje płynności zakładają wypłacalność krótkoterminową firmy, a więc konieczność posiadania aktywów łatwo zamienialnych na gotówkę oraz odpowiedniego stanu gotówki i papierów wartościowych. Tak więc, zarządzanie płynnością finansową to nic innego jak utrzymywanie tych zasobów na optymalnym dla przedsiębiorstwa poziomie.

Płynność finansowa rozumiana, jako zdolność do natychmiastowego dostępu do gotówki w celu uregulowania zobowiązań krótkoterminowych, nakazuje rozpatrywać strukturę majątku według kryterium stopnia płynności finansowej. Stosując to kryterium aktywa dzielimy na:



  • aktywa niepłynne,

  • aktywa półpłynne,

  • aktywa płynne.

Do aktywów niepłynnych zaliczamy cały majątek trwały oraz te składniki majątku obrotowego, które nie biorą udziału w obrocie powyżej 1 roku, lub które utraciły swoją zdolność obrotową np. zapasy długo leżakujące bez szans na sprzedaż, zapasy wadliwe jakościowo lub użytkowo, zapasy o zerowej lub znikomej wartości rynkowej, należności nieściągalne oraz należności przeterminowane co najmniej rok.

Do aktywów półpłynnych zaliczamy te składniki majątku obrotowego, których rotacja przekracza średnio 30 dni i mają jeszcze pewną wartość rynkową (dotyczy zapasów) lub istnieje szansa na otrzymanie płatności (dotyczy należności).

Do aktywów płynnych zaliczamy z reguły środki pieniężne znajdujące się w kasie
i na rachunku bankowym, czeki obce i weksle gwarantujące natychmiastowa zapłatę jak również papiery wartościowe i należności terminowe tj. z terminem zapłaty, który jeszcze nie upłynął, ale również z uzgodnionym terminem opóźnionym do 1 miesiąca5.

Właściwość aktywów przedsiębiorstwa do przekształcenia się w środki pieniężne określają dwa elementy:



  • czas, w którym pojedyncze aktywa w ramach normalnego ruchu okrężnego mogą być przekształcone w pieniądz,

  • możliwość wcześniejszego spieniężenia.

W procesie zamiany składników majątkowych w pieniądz wyróżnić można dwa przypadki. Pierwszy dotyczy składników majątkowych, które ze względu na swój charakter spełniają wyznaczoną rolę w procesie produkcji i sprzedaży, a w konsekwencji stają się pieniądzem, np. zakupione materiały przekazywane są z magazynu do produkcji
i tam poddawane procesowi obróbki, a po jego zakończeniu sprzedawane odbiorcom za gotówkę lub na kredyt kupiecki. Drugi przypadek ma miejsce wówczas, gdy aktywa przedsiębiorstwa przed osiągnięciem celu zostają upłynnione, np. wcześniejsza sprzedaż materiałów. W pierwszym przypadku mówi się o naturalnej płynności, a w drugim –
o sztucznej płynności. Realizacja naturalnej płynności następuje z upływem czasu. Osiąganie sztucznej płynności następuje w momencie, gdy brak jest dostatecznej ilości środków pieniężnych dla realizacji, przypadających do zapłaty zobowiązań i firma pozbywa się składników majątkowych.

Konieczność zwrotu kapitałów obcych wierzycielom wymaga lokowania ich w takich składnikach majątkowych, które w odpowiednim momencie mogą być szybko spieniężone, umożliwiając tym samym zwrot tych kapitałów. Dobra sytuacja finansowa występuje w tych przedsiębiorstwach, w których płynność środków w aktywach odpowiada terminowości kapitałów w pasywach. Im krótsze terminy spłaty kapitałów obcych, tym przedsiębiorstwo winno zachować większą płynność składników majątkowych i odwrotnie.

Od wielu lat znana jest w teorii i praktyce tzw. „złota zasada finansowa”. Według tej zasady kapitał nie może być dłużej związany czasowo z danym składnikiem aktywów, aniżeli wynosi okres pozostawania tego kapitału w przedsiębiorstwie6.


    1. Czynniki wpływające na płynność finansową przedsiębiorstwa

Na płynność finansową wpływa wiele czynników, zależnych od samego przedsiębiorstwa, jak też od jego otoczenia, a więc znajdujących się poza sferą jego oddziaływania. Występują one w ścisłej relacji z płynnością finansową; wpływają one bezpośrednio na płynność finansową, co przejawia się w zmianach poziomu i struktury kapitału obrotowego.

Pośredni wpływ czynników kształtujących płynność finansową na kapitał obrotowy sprawia, że można je podzielić na czynniki oddziałujące na:


  • wszystkie składniki kapitału obrotowego

  • niektóre składniki kapitału obrotowego

Schemat 1

Relacja między czynnikami kształtującymi płynność finansową a jej strategią


Czynniki zależne od przedsiębiorstwa


Czynniki niezależne od przedsiębiorstwa



Płynność finansowa przedsiębiorstwa


Wpływające na wszystkie składniki kapitału obrotowego:

- stosowana technologia

- rodzaj branży

- strategia finansowa

- jakość zarządzania

Wpływające na wszystkie składniki kapitału obrotowego:

- bieżąca i oczekiwana koniunktura gospodarcza

- wielkość podatków i kosztów

obciążających firmę

- koszt inwestycji w majątek trwały i koszt siły roboczej

- wartość aktywów






Wpływające na niektóre składniki kapitału obrotowego:

- zmienność przepływów pieniężnych

- bieżąca oczekiwana stopa dochodu z aktywów operacyjnych

- stopa zysku ze sprzedaży







Wpływające na niektóre składniki kapitału obrotowego:

- koszt kapitału obcego

- stopień asymetrii informacji o przyszłych źródłach inwestycji

- dostępność kapitału w danych warunkach


Strategia płynności finansowej firmy

Źródło: Opracowanie własne na postawie: D. Wędzki, „Strategie płynności finansowej przedsiębiorstwa”, op. cit., s. 72

Płynność finansowa poszczególnych jednostek gospodarujących zależy nie tylko od postawy i umiejętności kadry zarządzającej firmy, czyli od czynników wewnętrznych, ale także od czynników zewnętrznych, które mogą mieć charakter makroekonomiczny lub branżowy.

Wielkość zapasów materiałów i surowców oraz produkcji w toku, jest uzależniona od stosowanej technologii i metody produkcji w przedsiębiorstwie. Poziom zapasów z kolei, wpływa na wielkość zobowiązań z tytułu dostaw i usług. Wszystko to jednak, jest zależne od specyfiki branży, w której działa firma, bowiem inaczej będzie kształtować się poziom zapasów w branży usługowej, czy wytwórczej, a jeszcze inaczej w handlowej, gdzie szybkość zaopatrywania się w towary i ich sprzedaż może być bardzo duża, a zatem poziom zapasów mały. Duże znaczenie ma również prowadzenie polityki kredytowania odbiorców, co wpływa na rozmiary należności. Im dłuższy czas upływa od wyprodukowania wyrobu do jego sprzedaży, tym większy majątek obrotowy
(w szczególności gotówka) jest potrzebny firmie do zachowania ciągłości gospodarowania; na przykład stocznia.

Na jakość zarządzania ma wpływ wiedza kadry kierującej o nowoczesnej rachunkowości i finansach, jak również stopień informatyzacji firmy – nie tylko działu finansowo- księgowego, ale i innych działów co ułatwia decydentom szybki dostęp do wszelkich informacji.

Poziom gotówki, którą firma musi utrzymywać, ściśle wiąże się z przewidywalnością przepływu gotówki w codziennej działalności. Jeśli przypływ gotówki jest stały, potrzebna suma gotówki będzie mała, ale jeśli rośnie amplituda wahań przepływów gotówkowych i zmniejsza się możliwość ich prognozowania, wówczas zapas środków pieniężnych musi być wyższy. Oznacza to, że gdy rośnie zmienność przepływów pieniężnych to zwiększa się również poziom zasobów pieniężnych. Pozwala to firmie zabezpieczyć się przed ewentualnymi niespodziewanymi wydatkami gotówki.

W okresie wysokiego poziomu stóp procentowych, firmy starają się inwestować


w instrumenty finansowe, gdyż stopa zysku możliwego do uzyskania przewyższa stopę zysku ze zwykłej działalności operacyjnej, co z kolei powoduje, że poziom zapasów
i należności maleje.

Przeznaczenie zysku netto na zasilenie kapitału stałego powoduje powiększenie się kapitału obrotowego. Im wyższa jest jego stopa, tym korzystniej oddziałuje na płynność finansową. Istotne dla firmy jest również, czy w sposób umiejętny potrafi utrzymać


i zmieniać właściwy poziom kapitału obrotowego w zależności od tego, czy oczekuje polepszenia, czy pogorszenia koniunktury gospodarczej. W pierwszym przypadku, najczęściej sytuacja ta zachęca przedsiębiorstwo do zwiększenia poziomu majątku obrotowego, tak aby móc wykorzystać pojawiające się możliwości rynkowe, odwrotnie gdy spodziewa się dekoniunktury.

Pomiędzy wartością aktywów, a poziomem gotówki istnieje pewna zależność polegająca na tym, że im wyższa wartość aktywów tym mniejszy poziom gotówki. Jest to spowodowane tym, że w razie braku gotówki duże firmy mogą ją łatwo i tanio pozyskać poprzez zaciąganie kredytów lub wykorzystując dostępne instrumenty na rynku finansowym.

W gospodarce polskiej duże znaczenie ma polityka fiskalna państwa prowadzona
w stosunku do przedsiębiorstw. Ciągłe zwiększanie podatków i innych kosztów (zmiana stopy podatku VAT, zwiększenie składek na ubezpieczenie społeczne), obciążających finanse firmy powoduje, że zmniejsza się zysk wypracowany, który mógłby zasilić kapitał obrotowy. Za powierzony kapitał firma musi ponieść koszt, który stanowi wynagrodzenie dla właścicieli, banków lub inwestorów. Jeżeli koszt kapitału obcego jest większy niż koszt kapitału własnego, to rośnie zapotrzebowanie na środki pieniężne finansowane kapitałem stałym.

Rezerwy środków pieniężnych i papierów wartościowych tworzone są także wtedy, gdy kadra zarządzająca, w najbliższej przyszłości nie wie skąd weźmie kapitał (pojawienie się asymetrii informacji), woli więc utrzymać wyższy poziom gotówki, zasilając ją z zysku.

Strategia finansowa jest więc wyrazem dążenia zarządu do spełnienia misji przedsiębiorstwa, czyli ukształtowania pozytywnego wizerunku firmy w oczach klientów oraz całego jej otoczenia. Dlatego też, od zarządu przedsiębiorstwa będzie zależało czy
w sposób świadomy i umiejętny wykorzystane zostaną dostępne zasoby, zarówno
w krótkim jak i długim okresie czasu, jak również czy znane im czynniki wpływające na płynność finansową będą brane pod uwagę przy tworzeniu strategii płynności finansowej. Pomiędzy płynnością finansową, a strategią płynności finansowej istnieje wspólna zależność: strategia finansowa jest czynnikiem kształtującym płynność, z drugiej zaś strony w strategii płynności finansowej trzeba brać pod uwagę czynniki oddziałujące na płynność7.

W trakcie prowadzonej działalności gospodarczej przedsiębiorstwo może osiągać płynność finansową:



  • prawidłową,

  • niewystarczającą,

  • nadmierną.

Każdy z tych stanów płynności finansowej posiada cechy, które przedstawiają schematy.

Schemat 2.

Prawidłowa płynność finansowa



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna