Rozdział  Rozwój bankowości w Polsce



Pobieranie 192,81 Kb.
Strona2/5
Data19.01.2018
Rozmiar192,81 Kb.
1   2   3   4   5

2.1 Prawo bankowe

W XIX wieku konkurowały ze sobą dwa modele banko­wości. Model „angielski" polegał na tym, że banki komer­cyjne koncentrowały się na udzielaniu kredytu krótkoter­minowego w formie dyskonta weksli. Nie wolno im było uczestniczyć w zakładaniu firm ani wchodzić w posiada­nie akcji. Kapitały na cele inwestycyjne mobilizowane były na giełdzie, bez udziału aparatu bankowego. Czyniło to banki typu „angielskiego" stosunkowo bezpiecznymi, bowiem w wypadku kłopotów szybko odzyskiwały płyn­ność. W połowie stulecia okazało się jednak, że model ten sprawdza się dobrze jedynie w kraju tak zasobnym w ka­pitały, jak Wielka Brytania. W krajach o skromniejszych w tym zakresie możliwościach niezbędne okazało się włączenie banków w proces mobilizacji kapitału na cele inwestycyjne. Tak powstały banki typu „niemieckiego", grynderskiego, którym wolno było zakładać nowe przedsiębiorstwa posiadać akcje. Banki typu „niemieckiego” były mniej bezpieczne i częściej padały ofiarą kryzysów otwierały jednak zna­cznie szersze możliwości mobilizowania kapitałów.

Na ziemiach polskich najbardziej zbliżone do modelu „angielskiego" było prawo rosyjskie. Do 1860 roku władze rosyjskie negatywnie odnosiły sil do idei bankowości prywatnej w formie spółek akcyjnych. Później dopuściły ich działalność, ale ślady dawnej nieufności dostrzec mo­żna w prawie bankowym. Zostało ono oparte na systemie koncesji, udzielanych przez Ministerstwo Finansów, które sugerowało także nadzór nad działalnością banków. Ustawowo określone były: minimalny i maksymalny kapitał akcyjny (odpowiednio 0,5 miliona i 5 milionów rubli), wysokość pogotowia kasowego (10 procent zobowiązań), stosunek kapitałów własnych do obcych (1:5) oraz ma­ksymalne rozmiary kredytu dla jednego klienta (14 procent kapitału). Ponadto istniał ścisły podział na banki han­dlowe, zajmujące się kredytem krótkoterminowym, i ban­ki ziemskie, udzielające kredytu hipotecznego i emitujące listy zastawne. Banki handlowe nie mogły nabywać listów zastawnych, akcji i obligacji (ograniczenia te dotyczyły jednak tylko nowych emisji, można było kupować papiery „z drugiej ręki"). W pozostałych zaborach regulacje prawne byty znacznie łagodniejsze. Austriackie prawo bankowe, choć też oparte na systemie koncesji, było zna­cznie bardziej liberalne od rosyjskiego. Pozwalało, m.in. na łączenie działalności w zakresie kredytu hipotecznego i dyskantowego. Efektem togo był jednak niski stopień bezpieczeństwa banków. Niemieckie prawo bankowe, oparte na systemie rejestracji a nie koncesji, było najbar­dziej liberalne. Banki były zobowiązane do przestrzega­nia kodeksu handlowego i swoich własnych statutów. Nie istniały ograniczenia dotyczące zakresu czynności banko­wych a banki - nie chcąc sobie wiązać rąk - unikały określania tych czynności w statutach.2

3. Bankowość na ziemiach państwa polskiego
Wraz z powstaniem niepodległego państwa polskiego w listopadzie 1918 r. pojawiła się konieczność powołania banku centralnego państwa. 7 grudnia 1918 r. ukazał się dekret Naczelnika Państwa, stwarzający podstawy prawne do dalszego funkcjonowania Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej jako banku emisyjnego, do czasu powołania nowej instytucji emisyjnej - Banku Polskiego.
Marka polska stała się pełnoprawnym środkiem płatniczym, na który wymieniano waluty państw zaborczych. 28 lutego 1919 r., na mocy ustawy, przyszłej polskiej jednostce pieniężnej nadano nazwę złoty. Ideę powołania Banku Polskiego SA jako państwowej instytucji emisyjnej przedstawiono na forum parlamentu w maju 1919 r. Do zagadnienia tego wracano jeszcze kilkakrotnie, ale rozwiązanie miało nastąpić dopiero w 1924 r. 11 stycznia 1924 r. została wydana ustawa "O naprawie skarbu państwa i reformie walutowej", przewidująca m.in. wprowadzenie nowego systemu pieniężnego opartego na monometalizmie złotym i powołanie do życia banku emisyjnego na mocy specjalnego statutu jako banku akcyjnego z udziałem państwa.

28 kwietnia 1924 r. Bank Polski SA rozpoczął działalność. We wrześniu 1939 r. władze banku ewakuowały się do Rumunii, a stamtąd do Francji i dalej do Londynu. Okres londyński trwał do początków 1946 r., kiedy kierownictwo Banku z jego majątkiem wróciło do kraju (formalnie Bank Polski SA został zlikwidowany 7 stycznia 1952


W czasie wojny na ziemiach polskich włączonych do Niemiec i ZSRR władze okupacyjne wprowadziły własną walutę. W okupowanej przez Niemców części Polski zwanej Generalną Gubernią w grudniu 1939 r. powołano Bank Emisyjny w Polsce. Rozpoczął on działalność w kwietniu 1940 r. wprowadzając do obiegu złote, tzw. krakowskie, które miały zastąpić bilety Banku Polskiego. Oprócz działalności emisyjnej Bank ten wykonywał normalne czynności bankowe. W 1944 r. na terenach wyzwalanych przez Armię Czerwoną spod okupacji niemieckiej Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, znajdujący się w orbicie wpływów moskiewskich, zamierzał powołać własną instytucję emisyjną niezależną od Banku Polskiego SA, związanego z rządem RP w Londynie. PKWN został wkrótce przekształcony w Rząd Tymczasowy RP z siedzibą w Lublinie, który utworzył dekretem z 15 stycznia 1945 r. bank państwowy - Narodowy Bank Polski, wyposażając go w monopol emisji nowej waluty - złotego. Od czasu swego powstania bank był uzależniony od resortu finansów, rządu i ośrodka decyzyjnego, którym było kierownictwo partii komunistycznej. Na jego czele stał pochodzący z nominacji władz państwowych prezes. NBP odegrał dużą rolę w procesie odbudowy gospodarczej państwa i integracji ziem zachodnich.
Zadaniem banku było w początkowym okresie regulowanie emisji i uruchomienie kredytów na odbudowę gospodarki. Od 1946 r. rozpoczął on w coraz szerszej skali bezpośrednie finansowanie przemysłu zgodnie z państwowymi planami gospodarczo-finansowymi. W kolejnych latach stawał się centralą finansową, określającą działalność całego systemu kredytowego na podstawie planowania kredytowego, będącego pochodną planowania rzeczowego. W latach 1946-1947 funkcjonował w gospodarce wielosektorowej w systemie przejściowym między gospodarką zachodnią i radziecką.




1   2   3   4   5


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna