Richard h. Popkin, avrum stroll zysk I s-ka



Pobieranie 5,68 Mb.
Strona1/20
Data24.10.2017
Rozmiar5,68 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20

RICHARD H. POPKIN, AVRUM STROLL



ZYSK I S-KA WYDAWNICTWO

Tytuł oryginału Philosophy Madę Simple

Copyright © 1986, 1993 by Butterworth-Hememann Ltd.

Ali rights reserved

Copyright © 1994 for the Polish translation by Zysk i S-ka

Wydawnictwo s.c, Poznań

Copyright © for the cover art by Tito Salomoni

Przekładu dokonali

Jan Karłowski, Norbert Leśniewski, Andrzej Przyłębski

Konsultacja merytoryczna prof. dr hab. Bolesław Andrzejewski Redaktor Zofia Domańska

Wydanie II

ISBN 83-86211-84-9

Zysk i S-ka Wydawnictwo

ul. Wielka 10, 61-774 Poznań

tel. (061) 853 27 51, 853 27 67, fax 852 63 26

Dział handlowy, ul. Zgoda 54, 60-122 Poznań

tel. (061) 864 14 03, 864 14 04

e-mail: sklep@zysk.com.pl

nasza strona: www.zysk.com.pl

Skład i łamanie Marek Barłóg

Druk i oprawa: ABEDIK Poznań

Spis treści

Przedmowa (tłumaczył Norbert Leśniewski) V Wprowadzenie (tłumaczył Norbert Leśniewski) VII

1. Etyka (tłumaczył Norbert Leśniewski) 5

Definicja etyki 5 Etyka w życiu codziennym 6 Klasyfikacja teorii etycznych 7 Teorie klasyczne 7 Platonizm 7

! Arystoteles: doktryna środka 14 Hedonizm: filozofia Epikura 19 Cynizm 26 Stoicyzm 30 Etyka chrześcijańska 35 Filozofia Spinozy 42

Utylitaryzm: Jeremy Bentham i John Stuart Mili 52 Etyka Kantowska 57 Etyka współczesna 69

Subiektywizm i obiektywizm (realizm moralny) 73 Naturalizm, antynaturalizm i emotywizm 74 Teorie motywistyczne, deontologiczne i konsekwencji 76 Analiza subiektywizmu i obiektywizmu 78 Etyka stosowana 83 Zalecana literatura 91



2. Filozofia polityczna (tłumaczył Andrzej Przyłębski) 93

Definicja filozofii politycznej 93 Filozofia polityczna Platona 95 Filozofia polityczna Thomasa Hobbesa 104 Polityczna filozofia Johna Locke'a 111 Filozofia polityczna Johna Stuarta Milla 120 Filozofia polityczna Karola Marksa 131 Współczesna teoria polityki 148 Zalecana literatura 156



II

Spis treści


3.

Metafizyka (tłumaczył Jan Karłowski) 159

Czym jest metafizyka 159 Pluralizm i monizm 160 Dziedzina metafizyki 160 Problem stałości i zmiany 161 Problem relacji umysł—ciało 169 Problem wolnej woli i determinizmu 186 Rodzaje systemów metafizycznych 198 Niektórzy krytycy metafizyki 228 Zalecana literatura 248

Filozofia religii (tłumaczył Jan Karłowski) 251

Filozofia a religia 251

Kwestia wiedzy religijnej 252



Religia naturalna i objawiona 256

Argument Hume'a 258

Argument kosmologiczny (lub z przyczyny sprawczej)

Argument ontologiczny 278

Wnioski 283

Problem natury Boga 291

Zalecana literatura 301

272



5.

Teoria poznania (tłumaczył Andrzej Przyłębski)

Kartezjusz: postawienie problemu 305

Problem wiedzy: dokładniejszy wgląd 314



Starożytna filozofia grecka 315

Platon 318

Sokratesa teoria form uniwersalnych 320

Władca-filozof 322

Kartezjańska teoria wiedzy 332

Dowód na obiektywną rzeczywistość 340

Racjonalistyczne teorie poznania 342

Filozofia empiryczna 346

John Locke 347

Biskup George Berkeley 360

David Hume 374

Podsumowanie empirycznej teorii wiedzy 393

Empiryczna krytyka racjonalizmu 393

Podsumowanie 395

Zalecana literatura 396

304


Spis treści III

6. Logika (tłumaczył Jan Kariowski) 398

Definicja logiki 398



Logika dedukcyjna i indukcyjna 400

Logika dedukcyjna: sylogizm 404

Terminologia logiczna 404

Sądy twierdzące i przeczące 406

Sądy ogólne, szczegółowe i jednostkowe 410

Cztery kategoryczne sądy logiczne 412



Rozkład terminów 414

Średnie, większe i mniejsze terminy 416

Reguły określania niezawodności i zawodności 419

Przekształcanie zdań języka potocznego w zdania logiczne 425

Zdania równoznaczne 431

Obwersja 432

Konwersja 434

Kontrapozycja 435

Błędy 436



Logika, semiotyka i semantyka 450

Podsumowanie 453

Odpowiedzi do ćwiczeń 454

Zalecana literatura 460

7. Filozofia współczesna (tłumaczył Andrzej Przyłębski) 461

Pragmatyzm 461



Pluralistyczny wszechświat 468

Instrumentalizm 469

Pewna krytyka pragmatyzmu 472

Filozofia analityczna (analiza filozoficzna) 474

Atomizm logiczny: filozofia Bertranda Russella i wczesnego



Ludwiga Wittgensteina 477

Pozytywizm logiczny: Schlick, Carnap, AJ. Ayer 487 Filozofia języka potocznego: Moore i późny Wittgenstein 495 Egzystencjalizm i fenomenologia 504 Saren Kierkegaard 505 Współczesny egzystencjalizm 514 Zalecana literatura 526
Przedmowa

Kilka lat temu “New Yorker Magazine" opublikował dowcipną kreskówkę. Przedstawiała ona księgarnię, w głębi której na stole leżały cztery książki przeznaczone na sprzedaż. Tytuły były bardzo łatwo czytelne: pierwszy Filozofia prosto wyłożona, drugi Filozofia jeszcze prościej wyłożona, trzeci Filozofia bardzo prosto wyłożona i czwarty Filozofia najprościej wyłożona. Stąd też nasz tytuł — Filozofia prosto wyłożona*. Jednakże trzecie już, od 1969 roku, wydanie tej książki nasuwa nam pytanie, czy zgodnie z kreskówką nie powinniśmy zmienić tego tytułu na Filozofia bardzo prosto wyłożona czy nawet Filozofia najprościej wyłożona. Kiedy ponownie przeczytaliśmy poprzednie wydania tej książki, doszliśmy do wniosku, że uczyniliśmy już filozofię tak prostą, że bez poważnego wypaczenia jej przedmiotu nie dałoby się tego uproszczenia pogłębić, dlatego pozostawiamy tytuł nie zmieniony.

Okazuje się, że również tysiące czytelników zgadza się z na­mi, że książka jest wystarczająco prosta. Została ona prze­tłumaczona na wiele obcych języków, sprzedała się w wielu krajach Zachodu oraz w Nigerii, Hongkongu, Singapurze, Izraelu i Australii. Chcielibyśmy, aby książka ta trafiła do zwykłych czytelników, którzy nie muszą posiadać specjalnego przygotowania, ale którzy po prostu mieli zamiar zapoznać się z tym, rzekomo “abstrakcyjnym" przedmiotem. Używa się jej także jako skryptu na wielu uniwersytetach całego świata. Otrzymaliśmy mnóstwo listów od licealistów i studentów, a również od wykładowców, którzy podkreślali, że jest to jedno z najprostszych wprowadzeń do filozofii.

Niemniej jednak w filozofii ostatnich trzech dekad nastąpił istotny rozwój. Wydaje się więc, że przydałoby się nowe,



* Tak brzmi tytuł amerykańskiego wydania (przyp. red.).

VI

Przedmowa

poprawione i uwspółcześnione wydanie. Tak też, próbując sprostać oczekiwaniom, dokonaliśmy tutaj szerokich całościo­wych zmian, ale oczywiście nadal naszym głównym celem jest przedstawienie podstawowych problemów filozoficznych. Mo­gą one przybierać różne nowe, często sofistyczne formy, ale wielcy filozofowie przeszłości nie są nigdy przestarzali. Pytania o istotę i cel ludzkiego życia, o doskonałą formę układu politycznego czy o to, która spośród doktryn absolutnie pewnej wiedzy o świecie powinna obowiązywać, będą powstawać tak długo, jak długo człowiek będzie używać swych racjonalnych zdolności, czyli tak długo, jak będzie filozofował. Filozofia prosto wyłożona jest poświęcona takim właśnie pytaniom. Na­sze poprawki służą temu celowi, ale równocześnie staraliśmy się opisać nowe formy tych zagadnień, które zbliżają nas do końca dwudziestego wieku.

Richard H. Popkin University of California Los Angeles

Avrum Stroił

University of California

San Diego


Wprowadzenie

Czym jest filozofia?

Filozofia jest zazwyczaj postrzegana jako, być może, najbar­dziej zawiły i abstrakcyjny ze wszystkich przedmiotów, jako dziedzina odległa od życia codziennego. Pomimo że ludzie myślą o niej jak o czymś poza ich zasięgiem, czymś odległym od normalnych zainteresowań, to przecież każdy z nas ma swoje filozoficzne poglądy, często bez względu na to, czy zdaje sobie z tego sprawę, czy nie. Znamienne, że jakkolwiek wielu ludzi ma niesprecyzowane pojęcie o tym, czym filozofia jest, to jednak termin ten pojawia się wielokrotnie w ich rozmowach.

Popularne zastosowania

Słowo “filozofia" pochodzi z greckiego terminu oznaczającego “miłość mądrości"; ale w użyciu powszechnym mieści się wiele różnych sposobów i znaczeń, w jakich go używamy. Czasami rozumiemy przez “filozofię" stanowisko wobec pewnych dzia­łań; mówi się często “Nie aprobuję twojej filozofii biznesu" lub “Głosuję na niego, ponieważ odpowiada mi jego filozofia rządów". Z drugiej strony stwierdzamy, że coś jest “filozoficz­ne", kiedy mamy na myśli zajmowanie dalekosiężnego stano­wiska w pewnej mało ważnej sprawie. Kiedy ktoś jest przy­gnębiony, to radzimy mu, aby był bardziej “filozoficzny" — mówimy wówczas, że powinien się skupić na całościowym spojrzeniu na jakąś sprawę, a nie ulegać chwili. W jeszcze innym sensie mówimy o filozofii jako ocenie czy interpretacji tego, co w życiu jest naprawdę ważne. Można to zilustrować historyjką o dwóch kolegach, którzy pili razem piwo. Jeden

VIII Wprowadzenie

z nich podniósł kufel do światła, w zamyśleniu uważnie mu się przyjrzał i rzekł sentencjonalnie “Życie jest jak kufel piwa". Jego kompan spojrzał na kufel, odwrócił się do przyjaciela i spytał “Dlaczego to życie jest jak kufel piwa?" “Skąd mogę wiedzieć — odpowiedział — nie jestem filozofem".

Popularne pojęcia

Powszechnie jednak, pomimo wielu różnych sposobów użycia terminu “filozofia", myślimy o filozofii jako o jakiejś wielce skomplikowanej działalności intelektualnej. Wyobrażamy so­bie często filozofa (jak w rzeźbie Rodina Myśliciel) jako kogoś rozważającego ostateczne pytania o znaczenie ludzkiego życia, podczas gdy wszyscy inni po prostu przeżywają swoje życie. Niektóre prasowe publikacje na temat wielkich filozofów, jak Arystoteles czy Bertrand Russell, wywołują w nas wrażenie, jakoby poświęcili się oni refleksji nad światem, ustalaniu po­glądów czy teorii, które wydają się doskonałe, ale trudno znaleźć w nich jakieś praktyczne wartości.



Szybko wytworzył się taki właśnie obraz filozofa, a to, czego próbuje on dokonać, jest przedstawiane jeszcze inaczej. To filozof odpowiada ostatecznie za ogólną perspektywę myśli i ideałów pewnych społeczności i kultur. Myśliciele tacy jak Karol Marks i Fryderyk Engels, jak zazwyczaj utrzymujemy, są twórcami światopoglądu komunistycznego; Thomas Jeffer-son, John Locke i John Stuart Mili stworzyli teorie popularne w społeczeństwach demokratycznych.

Zadanie filozoficzne

Bez względu na różnorodne pojęcia roli filozofa i sposób postrzegania jego działań, filozof jest zaangażowany w roz­ważanie spraw, które są istotne dla nas wszystkich. Poprzez krytyczne badanie próbuje ocenić informacje i poglądy, jakie posiadamy na temat świata naturalnego i świata spraw ludz­kich. Dzięki takiemu badaniu filozof może stworzyć ogólny,

Wprowadzenie IX

systematyczny, spójny i konsekwentny obraz tego, co wiemy i co myślimy. Każdy taki obraz musi być na nowo rozważany w miarę nowych odkryć i informacji o świecie.

Ten sposób rozumowania dostarcza perspektywy lub ramy, w której zwykły człowiek umiejscawia swoje — zazwyczaj bardziej ograniczone — pojęcie świata. Dostarcza jakby socze­wki, przez którą możemy dostrzec swoje działania, funkcje i ich znaczenie. Dzięki badaniom i ocenianiu jesteśmy w stanie lepiej przyjrzeć się swoim ideałom i ambicjom oraz zrozumieć, dla­czego przyjmujemy jakiś pogląd lub który powinniśmy przyjąć.

Od samych początków filozofii w antycznej Grecji, ponad dwa i pół tysiąca lat temu, filozofowie poszukujący perspek­tywy byli zawsze przekonani o słuszności badania przyjętych powszechnie poglądów i konieczności sprawdzenia ich racji. Wszyscy przyswajamy sobie wiele informacji i opinii o świecie przyrody i ludzi. Jednak tylko niewielu z nas rozważyło, które z tych wiadomości są pewne i istotne.

Zazwyczaj bez zastanawiania się przyjmujemy wiadomości



  1. odkryciach naukowych, pewne tradycyjne przekonania i róż­
    norakie poglądy oparte na osobistych doświadczeniach. Filo­
    zof jednak domaga się, aby poddać to wszystko dokładnemu

  2. krytycznemu badaniu, żeby sprawdzić, czy te poglądy i prze­
    konania są oparte na wystarczających dowodach i czy człowiek
    rozsądny ma powody, by przy nich obstawać.

Argument Sokratesa

Sokrates w 399 roku p.n ,e. na procesie wytoczonym mu za głoszenie niebezpiecznych idei twierdził, że powodem, dla którego filozofo­wał, było to, iż “Nie zbadane życie nie jest warte życia". Utrzymywał on, że prawie wszyscy mu współcześni spędzają swe życie, goniąc za różnymi celami, jak sława, bogactwo, przyjemności, nie pytając wcale siebie, czy jest to naprawdę ważne. Jeśli nigdy nie zadadzą sobie takiego pytania i nie odpowiedzą na nie szczerze, to nigdy też nie będą wiedzieć, czy robili coś dobrego. Ich życie może okazać się zmierzaniem ku nieużytecznym, a nawet niebezpiecznym celom.

Wprowadzenie

Każdy z nas ma jakiś ogólny pogląd na świat, w którym według naszych przekonań żyjemy, na to, co w tym świecie jest wartościowe itd. Większość z nas, tak jak współcześni Sok­ratesowi, nie zadaje sobie trudu, aby badać podstawy swych poglądów, ich odpowiedniość, jak również to, czy mamy po­wody, by sądzić, że nasze poglądy są spójne i zwarte. Tak też, każdy z nas, w pewnym sensie, ma jakąś “filozofię", ale niewielu filozofuje, aby sprawdzić, czy jest ona uzasadniona.

Zgodnie z argumentem Sokratesa, filozof domaga się roz­jaśnienia tego, czym są nasze milczące przekonania i założenia odnośnie do świata, do siebie i do naszych wartości. Filozof podkreśla, że można przyjąć pewien pogląd, jeśli rozpozna się logiczne kryteria ustanawiane przez rozum czy inteligencję. Cała masa nie zorganizowanych opinii musi być sprawdzona, zbadana i ujęta w sensowny i spójny system poglądów.

Czym zajmuje się filozof

Te wstępne komentarze dają już pewien obraz tego, czym filozofia się zajmuje, ale jest on jeszcze zbyt niewyraźny, aby pokazać cały przedmiot filozofii. Dlaczego nie można po prostu podać jego jasnej definicji, aby od samego początku stało się jasne, do czego dąży filozof?

Trudność w tym, że filozofię najlepiej wyjaśnić poprzez samo filozofowanie, a nie przez próby opisywania jej. Jest to po części sposób rozważania pytań, jak też próby rozwiązywania pewnych problemów, które tradycyjnie interesują tych, co zwą siebie lub zostali nazwani filozofami. Jak zobaczymy w dal­szych częściach książki, jedną z kwestii, co do których filozofo­wie nigdy nie byli zgodni, jest to, na czym filozofia polega.

Różnorodność filozofii

Ludzie, którzy byli prawdziwie zaangażowani w filozofowanie, mieli różne cele. Niektórzy byli religijnymi przywódcami, jak św. Augustyn, i próbowali wyjaśnić i uzasadnić pewne religijne

Wprowadzenie XI

punkty widzenia. Niektórzy byli uczonymi, jak Kartezjusz (Renę Descartes), który usiłował interpretować znaczenie i do­niosłość przeróżnych odkryć i teorii naukowych. Inni, jak John Locke i Karol Marks, filozofowali, aby osiągnąć zmianę poli­tycznej organizacji społeczeństwa. Wielu angażowało się w sze­rzenie pewnych idei, które według nich mogłyby pomóc ludz­kości. Jeszcze inni nie mieli tak imponujących zamiarów, ale starali się po prostu zrozumieć właściwości świata, w którym żyli, oraz poglądy ludzi, z którymi przebywali.

Kim są filozofowie?

Zajęcia filozofów były tak zróżnicowane jak ich cele. Niektórzy byli nauczycielami, często profesorami uniwersytetów prowa­dzącymi wykłady z filozofii, jak dla przykładu w średniowieczu św. Tomasz z Akwinu, który wykładał na uniwersytecie parys­kim, lub w XX wieku John Dewey wykładający w Columbia University w Nowym Jorku, Martin Heidegger na uniwer­sytecie we Freiburgu czy Ludwig Wittgenstein w Cambridge. Inni byli liderami ruchów religijnych, biorąc czynny udział w ich organizowaniu, jak św. Augustyn, który był biskupem Hippo Regins u schyłku Imperium Rzymskiego, czy George Berkeley — biskup w Cloyne w Irlandii w XVIII wieku. Wielu filozofów miało zwyczajne zajęcia, jak Baruch Spinoza, który żył ze szlifowania soczewek. John Locke był lekarzem, John Stuart Mili pisywał do gazet i był korespondentem “Member of Parliament". Znacząca większość najbardziej wpływowych filozofów była uczonymi (często matematykami). Wielu od­dawało się karierze, która oddalała ich od zgiełku życia co­dziennego.

Bez względu na cele lub zajęcia filozofowie, ogólnie mówiąc, zgadzają się z tym, że najważniejsze i najbardziej wartościowe jest rozważne badanie i analizowanie poglądów i dowodów na nie. Filozofowie myślą o pewnych sprawach w swoisty sposób. Pragną oni odnaleźć nasze podstawowe idee i pojęcia, to, na czym opieramy swoje wiedzę, ustalić, jakie kryteria powinniś-

XII

Wprowadzenie

my stosować przy dochodzeniu do twierdzeń, jakie przeko­nania dadzą się obronić itd.

Swego czasu jeden z autorów tej książki rozpoczął swoje wykłady kursem zatytułowanym “Wprowadzenie do filozofii". Starając się przedłożyć słuchaczom wstępny obraz tego, jakiego rodzaju materią będą się zajmować, przytoczył pytanie, które zadał Platon około dwóch i pół tysiąca lat temu, a które pojawiło się ponownie w roku 1992 w sprawie Rodneya Kinga: Co to jest sprawiedliwość? Ułatwiając zrozumienie tego pyta­nia, poruszył też kilka podstawowych spraw: Jak odróżniamy akty prawne od nieprawnych?, Jak możemy powiedzieć, co powinniśmy robić lub co jest słuszne?, Czy sprawiedliwość opiera się tylko na legalnych konwencjach, czy są inne, bardziej podstawowe, kryteria? Po wykładzie pewien student spytał profesora, czy w ogóle istnieją odpowiedzi na te liczne pytania. Nauczyciel odrzekł, że można rozważyć jedynie możliwe od­powiedzi, ale nie będzie pewności, czy są one trafne. Wobec czego student stwierdził “W porządku, zatem póki mamy odpowiedzi, nie musimy myśleć".

Filozof nie oczekuje jakichkolwiek odpowiedzi, nie jest też skłonny przyjąć ich tylko dlatego, że są odpowiedziami. Stu­dent ów mógłby się zgodzić na życie nie zbadanym życiem, ale filozof poszukuje takich odpowiedzi, aby człowiek, po roz­ważnym namyśle, mógł uznać je za uzasadnione. Filozofowi nie wystarcza ani nie przekonuje go fakt, że niektóre odpowiedzi już istnieją lub są nawet przyjęte przez całe niemal społeczeńs­two. Jeśli się nawet wydaje, że pewne odpowiedzi są słuszne, to nie wystarcza to, aby na tym poprzestać. Wedle filozofa człowiek może przyjąć jakąś odpowiedź tylko wtedy, gdy jest całkowicie pewien jej prawdziwości. W przeciwnym razie wszstko, co filozoficzne badanie mogłoby osiągnąć, byłoby tylko uświadomieniem nam, że każda istniejąca odpowiedź jest nie­właściwa.

Ów student, podobnie jak wielu ludzi w każdym czasie, wolałby raczej sprzedać swoje “pierworództwo", niż podjąć wysiłek filozofowania. Zrzeka się on swej podstawowej funkcji istoty racjonalnej, aby nie dręczyć się problemem poszukiwania


Wprowadzenie XIII

uzasadnienia dla swych przekonań, tworzenia zgodnego i spój­nego systemu swych poglądów. Filozof jednak upiera się przy tym, aby nie odpowiadać na podstawowe pytania w po­spieszny czy też mimowolny sposób. Byłoby dalece lepiej w ogóle nie mieć odpowiedzi, niż otrzymać nie sprawdzoną lub, co gorsza, złą.



Dwa przykłady

Aby przybliżyć, co robi i czego poszukuje filozof, dobrze będzie rozważyć dwa przykłady ilustrujące sytuacje, w których poja­wia się konieczność intelektualnego przebadania pewnych pod­stawowych wierzeń i przekonań. Pierwszy przykład odnosi się > do filozofów greckich, którzy żyli w VI wieku p.n.e. w ówczes­nej kolonii greckiej w Azji Mniejszej — części dzisiejszej Turcji.

Filozofowie greccy

Na podstawie naszych informacji o tej epoce wnioskujemy, że większość ludności przyjmowała mitologiczne wyjaśnienia wy­darzeń, tak jak opisał to Homer. Wszelkie wydarzenia natural­ne uważane były za efekt aktywności bogów i duchów, które zamieszkiwały ziemię. Również konflikty, rywalizacja między bogami, jak też ich związki z ludźmi uznawano za wydarzenia świata widzialnego.

Pierwsi myśliciele, którzy zapoczątkowali poszukiwania fi­lozoficzne, uznali, że nieodpowiedniość tych wierzeń wyniknie zaraz po ich zbadaniu. Różne społeczności miały różne mito­logie, większość z nich była wewnętrznie skłócona lub zwaś­niona z sąsiadami. Ówczesne wyjaśnienia opierały się zawsze na niewystarczających dowodach i z tego względu nie mogły zadowalająco wytłumaczyć często sprzecznych informacji o świecie. Filozofowie, ku przerażeniu współczesnych, żądali dowodów na mitologiczne poglądy lub znalezienia teorii zado­walającej ludzi rozsądnych. Odrzucając tradycyjnie przyjmo-


XIV

Wprowadzenie

wane wierzenia i poszukując wiarygodnych teorii, próbowano wyjaśnić świat naturalny w sposób spójny i racjonalny.

Księga Hioba

Podobnie w Biblii, w Księdze Hioba, znajdujemy obraz począt­ku filozoficznych poszukiwań. Hiob żyje w świecie, w którym ludzie przyjęli pogląd, że uniwersum jest rządzone przez dob­rego i sprawiedliwego Boga. Bóg ten nagradza sprawiedliwych i karze grzesznych, a cały system kar i nagród dotyczy każdego dokładnie w tym samym stopniu. Hiob był “doskonały i spra­wiedliwy, był posłuszny Bogu i wystrzegał się zła", a jednak został ukarany.

Hiob wraz ze swymi “pocieszycielami" dyskutował ten ra­żący konflikt pomiędzy przyjętą wiarą w boską dobroć i spra­wiedliwość a tym, co przydarzyło się jemu. “Pocieszyciele", nie chcąc zrewidować swych poglądów, woleli zaprzeczyć fa­ktom. Starali się przekonać Hioba, że musiał popełnić jakiś grzech, skoro spotkała go kara. Ten natomiast twierdził, że przyjęty system wierzeń musi być nieodpowiedni, skoro nie potrafi wytłumaczyć tego, co rzeczywiście wiemy o życiu, mianowicie, że w tym sprawiedliwie rządzonym świecie po­wodzi się grzesznym, a sprawiedliwi cierpią.



Księga Hioba ujawnia błędy tradycyjnie utrzymywanych poglądów o naturze świata. Należy zatem poszukiwać innej, bardziej racjonalnej teorii. W omawianym dziele bada się kilka takich potencjalnych teorii, ale ostatecznie pozostaje rozwiązanie mówiące, że jedynie za pomocą rozumu człowiek nie jest w stanie znaleźć satysfakcjonującej odpowiedzi. Filozofujący autor Księgi Hioba nie zadowolił się niekonsekwentnymi ani nieuzasadniony­mi teoriami i dlatego mógł jedynie postawić pytanie. Ludzie żyjący “nie zbadanym życiem" uchylają się od odpowiedzi i od samego problemu. Natomiast filozof, z wrodzonej sobie potrze­by posiadania przekonań intelektualnie zadowalających, musi zbadać problem. Nawet nie znajdując teorii lepszej niż tradycyj­na, nie przyjmie on poglądu, który uważa za nieodpowiedni.

Wprowadzenie XV

Na podstawie obu tych przykładów pochodzących z czasów początku filozoficznego namysłu można już dostrzec to, co wprawia w ruch filozoficzne poszukiwania. Zawsze będą istnieć ludzie gotowi zaakceptować niemal każdy pogląd. Jednak zawsze będą też istnieć tacy, którym nie da spokoju to, co w takich poglądach jawi się jako niekonsekwencja. Zawsze powstanie pytanie, dlaczego przyjąć akurat te poglądy albo czy są one prawdziwe. To filozofowie właśnie zaczęli stawiać py­tania i poszukiwać rozwiązań. Jak to czynią i co osiągają, jest głównym przedmiotem filozofii.



Konkluzja

i Na pytanie “Co jest istotą wszelkich poszukiwań zwartego

i spójnego systemu wierzeń, co jest istotą żądania racjonalnie zadowalających wyjaśnień" można znaleźć odpowiedź w relacji ze stosunkowo niedawnego wydarzenia. Wedle doniesień pra­sowych pewien przemytnik alkoholu uciekł z likierem, który miał zamiar dostarczyć swoim klientom. Otrzymał wielkie zamówienie i aby móc je zrealizować sporządził mieszankę likieru, płynu przeciw zamarzaniu i kilku innych składników. Po spożyciu tej mieszanki zmarło około trzydziestu osób. Kiedy aresztowano przemytnika, spytano go, czy ma coś do powiedzenia o efekcie swych łotrowskich poczynań. “Cóż — komentował — to daje do myślenia".

Filozofia również, choć w mniej niebezpieczny sposób, daje do myślenia, zmusza do zastanowienia się nad podstawami swoich poglądów, wiedzy i przekonań, nakłania do spraw­dzania powodów, dla których coś robimy, przyjmujemy, do sprawdzania wagi swych idei i ideałów, w nadziei, że to, co po takim namyśle pozostanie, będzie tym, co w nas najbardziej podstawowe, lub choćby tym, co racjonalne.



Filozoficznym pytaniem jest, czy pożądaną konsekwencją tych poszukiwań będzie ich upadek, tak jak upada współcześ­nie chęć zbadania własnego życia, ale filozoficzne pytanie to również to, na co będzie się można świadomie zdecydować po


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna