Relacje międzycywilizacyjne w Europie Środkowej I Wschodniej. Współczesne relacje międzycywilizacyjne



Pobieranie 1,22 Mb.
Strona1/18
Data25.02.2018
Rozmiar1,22 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18



Relacje międzycywilizacyjne w Europie Środkowej i Wschodniej.
Współczesne relacje międzycywilizacyjne.

Niniejszy sylabus jest programem prowadzenia (wymogów) dwu koherentnych przedmiotów o tej samej treści lecz inną formą dyktayczną.


Dla studentów kierunku Stosunki Międzynarodowe jest to przedmiot o nazwie : Relacje międzycywilizacyjne w Europie Środkowej i Wschodniej.
Dla studentów kierunku Bezpieczeństwo Narodowe jest to przedmiot o nazwie : Współczesne relacje międzycywilizacyjne.
Na kierunku Stosunki Międzynarodowe (II SUM) przedmiot ma formułę konwersatorium kończącego się zaliczeniem.
Na kierunki Bezpieczeństwo Narodowe (III Lic.) jest to wykład kończący się egzaminem.

Struktura treści dla obu kierunków jest zasadniczo tożsama. Formuła konwersatoryjna dla studentów „piątego” roku SM wyposażonych w podstawowy zasób wiadomości z zakresu politologicznego oglądu stosunków międzynarodowych wynika z szerszego zakresu wiedzy studentów. Formuła wykładu dla trzeciego roku BN wynika z konieczności zwiększenia poziomu wyjaśniania przedmiotu wykładu ze strony prowadzącego wykład.

dr hab. prof. nadzw. Zdzisław Julian Winnicki

ISM U. Wr.

Program zajęć konwersatoryjnych nt. : Relacje międzycywilizacyjne w Europie Środkowej i Wschodniej.

1. Syllabus.

2. Podstawowa literatura.

3. Sposób zaliczenia.

4. Tematyka szczegółowa przedmiotu konwersatoryjnego.

5. Teksty.




I. Syllabus ; Z.J. Winnicki
Relacje międzycywilizacyjne w Europie Środkowej i Wschodniej

Studia stacjonarne Studia niestacjonarne __________________________________________________________________________________________

Prowadzący prof. dr hab. Zdzisław J. Winnicki prof. dr hab. Zdzisław J. Winnicki

__________________________________________________________________________________________

Typ zajęć konwersatorium konwersatorium

__________________________________________________________________________________________

Ilość godzin 30 16

__________________________________________________________________________________________

Semestr

__________________________________________________________________________________________



Sposób rozliczenia Zaliczenie na ocenę Zaliczenie na ocenę

__________________________________________________________________________________________

Język zajęć polski polski

__________________________________________________________________________________________



Wiedza : w czasie zajęć student nabywa wiedzę o problematyce ukształtowania się, rozwoju i obecnym kształcie głównych cywilizacji świata, genezie cywilizacji europejskiej w jej podstawowych wymiarach (wyróżnikach) i na tym tle funkcjonowania głównych tradycyjnych cywilizacji współistniejących na obszarze geograficznym i politycznym (państwowym) współczesnej Europy ze szczególnym uwzględnieniem obszaru styku i przenikania cywilizacji Zachodniej i Rosyjsko - Prawosławnej oraz elementów cywilizacji Islamskiej (na obszarze geopolitycznym I. Rzeczypospolitej tj. na terenach Podlasia i Ziem dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz dawnych Inflant : Polska Północno - Wschodnia, Republika Litewska, Republika Białoruś, Łotwa i Estonia) i Ukrainy.
Kompetencje : student będzie kompetentny w teorii cywilizacji oraz wieloaspektowym współfunkcjonowaniu obszarów styku cywilizacyjnego w Europie Środkowej i Wschodniej (na tle europejskiej i globalnej struktury współczesnych cywilizacji świata).
Umiejętności : student nabędzie umiejętności analizy sytuacji społeczno - politycznej i narodowościowej, także relacji narodowościowych na przedmiotowym obszarze oraz przyczyn określonych relacji politycznych związanych z kulturowo - politycznym wpływem genezy cywilizacyjnej na postawy ludności oraz wyrazu polityki państwowej na przedmiotowym obszarze.
II. Podstawowa literatura :
monografie :
podstawowe :
1. S.P. Huntungton Zderzenie cywilizacji.

2. F. Koneczny O wielości cywilizacji.

3. R. Krawczyk Podstawy cywilizacji europejskiej.
uzupełniające :
4. M. Giertych Wojna cywilizacji w Europie.

5. K. Górski Divide et impera.

6. O. Hnatiuk Pożegnanie z imperium. Ukraińskie dyskusje o tożsamości, Lublin 2003,

7. K. Janusz Konfrontacje. Rosja - Zachód. Zderzenie cywilizacji, wyd. Antyk . bd.


Inne :
1. Alain Besancon Granice Europy [w :] „Nowe Państwo” Nr 3 (345)/2004 s. 38 - 40

2. A. Zoll Trzy filary naszej cywilizacji [w :] „Rzeczpospolita” Plus - Minus Nr 33(451) sobota - niedziela 18 - 19.08.2001 r.

3. Witold Marciszewski Cywilizacja liberalna a świat zachodni. Próba uściślenia pojęć poprzez definicje operacyjne; w : [http:www.calculemus.org./lect/mns/12/cywiliz.pdf].

4. P. Eberhardt Granica wschodnia cywilizacji łacińskiej w Europie [w :] „Przegląd Wschodni” T. X, z. 2 (38), Warszawa 2006, s. 417 - 427.



Teksty autorskie Z.J. Winnickiego :
1/ Cywilizacyjne aspekty współczesnych stosunków międzynarodowych w Europie Środkowo - Wschodniej. /uwagi/.

2/ Filozoficzne podstawy cywilizacji europejskiej. Zarys problematyki.

3/ Polska - Białoruś : uskok i przenikanie cywilizacyjne.

4/ „Polsko - polskie” pogranicze pomiędzy Białorusią a Litwą. Refleksje.



9. Inne wskazywane bieżąco odpowiednio do tematu zajęć.
III. Sposób zaliczenia : aktywna obecność w tym wykazanie się postępem przyswajania materiału będącego przedmiotem zajęć, przedstawienie eseju na temat wiążący się z tematyką konwersatorium.

IV. Tematyka szczegółowa przedmiotu konwersatoryjnego :
Zajęcia. Temat 1 - szy.
Zaznajomienie z tematyką i metodyką zajęć, wskazania literatury, zasady zaliczenia przedmiotu.

Wprowadzenie do zajęć : wskazanie na obszar i główne opracowania z zakresu badań nad cywilizacjami współczesnymi.


Zajęcia. Temat 2 - gi.
Cywilizacja a kultura (kultury), pojęcia (definicje) - geneza : podstawy cywilizacji europejskiej.

Wg. : S.P. Huntington, F. Konecznego, R. Krawczyka, K. Janusza (Innych).
Zajęcia. Temat 3 - ci.
Rodzaje, rozmieszczenie (dynamika) głównych współczesnych cywilizacji świata.
Zajęcia. Temat 4 - ty.
Granice cywilizacyjne w Europie.
Zajęcia. Temat 5 - ty.
Cywilizacja łacińska - recte Zachodnia (w tym w Europie Środkowej i Wschodniej)
Zajęcia. Temat 6 - ty.
Cywilizacja bizantyńska - cywilizacja rosyjsko prawosławna a prawosławno - bizantyńska (w tym w Europie Środkowej i Wschodniej).

Cywilizacja turańska.


Zajęcia. Temat 7 - my.
Cywilizacje a wyznaczniki kulturowo – światopoglądowe : rasa, religia, otoczenie geograficzne, sposób gospodarowania.
Zajęcia. Temat 8 - my.
Cywilizacje orientalne : chińska, indyjska (indyjskie) i japońska.
Zajęcia. Temat 9 - ty.
Cywilizacja (cywilizacje) islamska (w tym w Europie Środkowej i Wschodniej).

Cywilizacja / cywilizacje : arabska.



Zajęcia. Temat 10 - ty.
„Cywilizacja liberalna” - postcywilizacja.
Zajęcia. Temat 11 - ty.
Struktura cywilizacji.
Zajęcia. Temat 12 - ty.
Zderzenia (walka ?) cywilizacji (w tym w Europie Środkowej i Wschodniej ?).
Zajęcia. Temat 13 - ty.
Relacje i dynamika współoddziaływania cywilizacji w Europie Środkowej i Wschodniej.
Zajęcia. Temat 14 - ty.
Dyskusja nt. zgłoszony przez słuchaczy konwersatorium
Zajęcia. Temat 15 - ty.
Podsumowanie zajęć.
*****************************************

Spis tekstów Z.J. W. : (część opublikowana [w :] Zdzisław J. Winnicki Tematy białorusko – polskie. Antologia, Wrocław 2010.
1. Ideowe podstawy cywilizacji europejskiej. Zarys problematyki.
2. Uwagi o cywilizacyjnych aspektach współczesnych stosunków międzynarodowych w Europie Środkowo - Wschodniej.
3. Polska - Białoruś : uskok i przenikanie cywilizacyjne.
4. W kręgu poszukiwań, prezentyzmu i ideologizacji - historiografia jako metoda kształtowania współczesnej białoruskiej świadomości narodowej.
5. Współczesna kondycja polskiej mniejszości narodowej w Republice Białoruś.
6. „Polsko - polskie” pogranicze pomiędzy Białorusią a Litwą. Refleksje.
7. „Narodowa koncepcja historii” jako doktrynalne założenie metodologiczne współczesnej historiografii białoruskiej.
8. POLSKA w EUROPIE
9. TOLERANCJA POLITYCZNA i SPOŁECZNA

w TRADYCJI i KULTURZE POLSKIEJ.
10. Europa, Europa.
11. Polacy w Europie i „odkrywanie” tolerancji.

Zdzisław J. Winnicki


Motto : fizycznie jako ludzie poza kolorem skóry nie różnimy się niczym, społecznie różnimy się przynależnością do określonych kultur zaś globalnie przynależymy do określonego kręgu cywilizacyjnego (Z.J. Winnicki).
Definicja : Cywilizacja jest to geopolityczny system koherentnych kultur (Z.J. Winnicki).
Ideowe podstawy cywilizacji europejskiej. Zarys problematyki.
Wprowadzenie
Pojęcia „Europa”, „europejski” nabrały w ostatniej dekadzie szczególnego znaczenia. Wymieniane są najczęściej lub w ogóle tylko w odniesieniu do formuły ideowo - organizacyjnej Unii Europejskiej. W prostej zatem percepcji substrat powyższych pojęć ma się odnosić do zawartego pół wieku temu traktatu rzymskiego początkującego proces jaki doprowadził współcześnie do polityczno - ideowego i ekonomicznego kształtu dzisiejszej „Europy” - UE.

Triada europejska - korzenie cywilizacyjne Europy jako fenomenu terytorialno - kulturowego sięgają znacznie głębiej i w powszechnie uznawanym przez obiektywnych badaczy przedmiocie zasadzają się na trzech trwałych „początkach” za jakie przyjmuje się grecką filozofię, rzymskie prawo cywilne i moralne zasady chrześcijańskie przy czym ten ostatni filar słusznie dookreślany jest jako judeo - chrześcijański z uwagi na wspólne wartości religijne, duchowe i moralne a zatem społeczne wynikające z treści Pisma Starego Testamentu.



Korzenie, o których mowa są trwałe i ewolucji nie podlegają. Ewolucji, w tym stosowaniu podlegała i podlega praktyka ich stosowania. Stanowią o wyznaczniku cywilizacyjnym fenomenu europejskiego.
Grecka filozofia zapoczątkowana najpierw jako filozofia przyrody a na tym tle człowieka jako jej cząstki około V - tego w. przed Chrystusem w wieku VI p.Chr. przeszła do politycznej refleksji nad politycznym funkcjonowaniem społeczeństw zorganizowanych w państwo - miasto polis. Ta właśnie refleksja odnosiła się do zagadnień, które późniejsza ale czerpiąca wprost z poprzedniej formacja rzymska, nazwie cywilizacją. Polityczna filozofia Greków poszukiwała odpowiedzi przede wszystkim w odniesieniu do genezy, organizacji i trwałości państwa - ustroju państwowego. Grecka praktyka ustrojowa opierająca się na wieloustrojowym, współistniejacym a nie stanowiącym systemu modelu państw wywołała dyskusję, analizę i wreszcie projekty ustrojowe, których efektem stały się trwałe w cywilizacji europejskiej pojęcia takie jak przykładowo : demokracja, oligarchia, tyrania, arystokracja, monarchia i wiele innych powszechnie znanych a stanowiących także współcześnie narzędzia badawcze (poznawcze) nauk o państwie i jednocześnie wyznacznik ustrojowy. Greckie myślenie (filozofia arystotelejska) o państwie jako naturalnym zrzeszeniu politycznym obywateli przywiodło wreszcie do wytworzenia modeli (projektów) z nadzieją ich zastosowania w praktyce.

Najbardziej znaczące to koncepcja idealistyczna platońska i realistyczna arystotelejska. Obie co należy podkreślić oparte o wzorzec prawno - naturalny, którego zarys w obrębie dyskusji o dualizmie prawa to także dorobek myślowy starożytnych Greków. Odtąd wszelkie badanie praktyki państwowej jako formuły ustrojowej zasadniczo nie wyszło poza konceptualny filozoficzny zarys dorobku i praktyki wypracowanej na poziomie podstawowym przez Greków. Zmiana rzymska zaś badana z punktu widzenia metody greckiej to w okresie dla Rzymu najważniejszym, republikańskim, nic innego jak zastosowanie w praktyce (niekoniecznie wskutek świadomego naśladownictwa) arystotelesowskiej formuły państwa - ustroju mieszanego, który w teorii korygowanej przez praktykę, filozof grecki Polibiusz apologeta ówczesnego ustroju rzymskiego uzna za jedyny jaki oprze się degeneracji politycznej.

Na greckiej zatem refleksji, pojęciach i wytworzonych modelach będących skutkiem bądź to spekulacji intelektualnej lub badaniu rzeczywistości w celu analizy i diagnozy oparła się europejska myśl filozofii politycznej, dzisiaj kontynuowanej przez nauki o państwie prawie oraz w swoich zakresach badawczych socjologia i politologia. Łącznie, wraz z późniejszym zastosowaniem rzymskiej myśli prawnej i prawniczej, na co w efekcie nałożyła się chrześcijańska idea religijno moralna, tak zarysowana triada przesądziła o kształcie cywilizacji łacińskiej recte europejskiej recte zachodniej.

Nie oznacza to, że nie było innych prób, koncepcji czy projektów. Nie mniej aż do czasu wykształcenia się teorii a następnie praktyki dwu nowych prądów filozoficzno - politycznych takich jak marxizm - realny socjalizm (komunizm) i postmomdernistyczny liberalizm o istocie cywilizacji europejskiej - łacińskiej - zachodniej decydowały pokłady ideowe trzech wspominanych filarów.


Doba obecna to niewątpliwa kontynuacja dwu pierwszych europejskich członów ideowo - cywilizacyjnych. W odniesieniu do trzeciego, nieodzownego dla trwania europejskiej tożsamości ideowo - politycznej a zatem cywilizacyjnej mamy sytuację odmienną. Jej najbardziej wyrazistym przejawem jest ciągle trwająca dyskusja o treść preambuły przyszłego tzw. aktu konstytucyjnego Unii Europejskiej tej współczesnej kontynuacji europejskiego uniwersum zapoczątkowanego przez najpierw pogański a następnie chrześcijański Rzym oraz jego kontynuacje od Monarchii Karola Wielkiego począwszy.
Pogrecka filozofia to jak należy sądzić albo : badanie dorobku poprzedników albo koncepcje typu doktrynalnego lub egzystencjalnego. W kategoriach refleksji nad państwem jako polityczną organizacją społeczeństwa stanowiące stosowanie greckich narzędzi poznawczych. Zmienną jest natomiast praktyka i naturalne zróżnicowanie wewnątrzpolityczne szeregu koncepcji ustrojowych wynikające z odmienności kulturowych a także doświadczeń i tradycji politycznych badaczy, analityków i praktyków polityki.
A zatem, nic nowego po Grekach gdy idzie o tę część „filozofii”, którą uznajemy za pierwszy filar cywilizacji europejskiej zwłaszcza gdy mamy na myśli pojęcia podstawowe oraz metodę badawczą. Co do tego zasadniczo panuje zgoda w nie tylko europejskiej ale i euro - atlantyckiej teorii i praktyce politycznej. Co do współczesnej praktycznej interpretacji greckiej praktyki i filozofii politycznej natomiast założyć można, iż model utopii marxistowskiej Europa chyba ma już trwale za sobą. Przed sobą zaś jak się wydaje ma nowe filozoficzne (polityczne) i cywilizacyjne zarazem wyzwanie : postmodernizm liberalistyczny i związane z nim idee wielokulturowości. Jego zasięg i praktyczne znaczenie (skutki) przesądzą czy tożsamość europejska zasadzająca się na koniecznej dla tej tożsamości cywilizacyjnej triadzie europejskiej jako wyznacznikach cywilizacyjnych przetrwa czy też nie. Jeśli nie to Europy w dotychczasowym znaczeniu politycznym, prawnym i duchowym (w tym chrześcijańskim) po prostu może zabraknąć. Za Platonem możemy w uproszczeniu powiedzieć, że nastąpi zdiagnozowany przez niego dla greckie polis realnej kryzys i początek degeneracji w jak to zaznaczał Filozof, zawsze złym kierunku po którym Platon zaprojektował idealistyczną utopię ustroju rzekomo doskonałego. Czy takim projektem stanie się „europejska konstytucja” ?

Z kolei za uczniem Platona Arystotelesem i jego rzymskimi kontynuatorami Polibiuszem a nastepnie Cyceronem możemy w również uproszczony sposób założyć, iż „ustrój mieszany” wielofilarowy przetrwa gdyż dwa ostałe filary umożliwią transformację lub proste choć inne od dotychczasowego trwanie. Jaka może być zatem polityczna przyszłość w warunkach przemian w traktowanych jako iunctim dotychczasowych stałych elementów europejskiej cywilizacji? Niewykluczone, iż będzie to wypadkowa współfunkcjonowania cywilizacji w wymiarze globalnym. Czy będzie to huntingtonowskie1 zderzenie czy wizja Marka Aureliusza o światowym państwie ludzi - trudno wyrokować. Można tylko zauważyć, iż Marek Aureliusz władca Imperium Romanum ówczesnej „unii europejskiej” (jednolite : prawo, ekonomika, wspólne obywatelstwo wielokulturowego i wieloetnicznego megapaństwa etc. etc.) mimo, że jeszcze poganin był stoikiem. Grecki stoicyzm jako prąd filozoficzny zaadaptowany przez rzymską republikę i rzymskie cesarstwo był jakże bliski w wymiarze czysto ludzkim chrześcijaństwu, które przecież już zdobywało pokojowo Rzym. Może współcześnie ma to być pooświeceniowy humanizm z wszystkimi jego już znanymi z praktyki możliwymi skutkami ?



Antecedencje i uwagi współczesne.

Geopolityczny wymiar pokojowej rewolucji „Solidarności” w PRL i równie geopolityczne w swym znaczeniu niespodziewane samorozwiązanie ZSSR oraz upadek muru berlińskiego według niezwykle aktywnych wówczas zwolenników doktryny postmodernizmu miało oznaczać swoisty „koniec historii”. Rzekomy upadek bipolarnego i konfrontacyjnego układu sił światowych miał bowiem zwiastować zwycięstwo liberalnego porządku światowego, którego cechą odtąd miała być jedynie współpraca rozszerzająca się pokojowo (choćby przez atrakcyjny społecznie i ekonomicznie przykład) w formule globalizmu na wszystkie podmioty stosunków międzynarodowych. Postmoderniści przyjęli za dogmat koncepcję „końca historii” według Francisa Fukuyamy, z ironią odnosząc się do diagnozy wyartykułowanej niemal równolegle przez S.P. Huntingtona o nadciągającym, zasadniczo nieuchronnym „zderzeniu cywilizacji”. W świeżo suwerennej wówczas Polsce hołdujące ideologii postmodernizmu środowiska liberalne, których ośrodkiem stała się „Gazeta Wyborcza” postulowały między innymi wręcz jeżeli nie likwidację to przynajmniej zasadniczą minimalizację armii polskiej jako anachronizmu w tak zarysowanej przyszłości współczesnych stosunków międzynarodowych. Zwłaszcza w Europie. Krach tej nowej, nadal silnie oddziałującej utopii w sposób tyle tragiczny i spektakularny co obrazowy przyniosła hekatomba nowojorska z 11 września 2004 roku. Tragiczne wydarzenie pokazało globalny wymiar najbardziej ekstremistycznej wersji „zderzenia cywilizacji”. Wymiar lokalny z kolei, w powiązaniu z tragedią na Word Trade Center, ukazało praktyczne fiasko liberalno - postmodernistycznej polityki multikulturowości lansowanej w rozwiniętych krajach Unii Europejskiej gdzie według tyle optymistycznego co utopijnego założenia, milionowe rzesze ludności kultury afrykańskiej oraz islamskiej nie tylko nie zasymilowały się z kulturami narodów europejskich ale nawet nie wykazały zainteresowania „życia obok i na tle” lecz stały się zamkniętym kręgiem częstokroć o cechach nieprzyjaznego „wewnętrznego ciała obcego”. Różne kręgi cywilizacyjne (autochtoni oraz wielkie grupy imigrantów spoza Europy) mimo bezpośredniego zetknięcia i posługiwania się tymi samymi instrumentami polityczno - ekonomicznymi w obrębie integrujących się na zasadach cywilizacyjnych narodowych państw europejskich, okazały się hermetyczne. Okazało się również, że gdy prognoza asymilacji do większościowego otoczenia się nie sprawdziła - wymieszania cywilizacji dokonać nie można. Sprawdziła się natomiast, odrzucana jako nieadekwatna do przemian globalnych, teza polskiego historiozofa Feliksa Konecznego o tym, że „nie można być cywilizowanym na dwa [na wiele naraz - Z.J.W.] sposoby”. Problem zatem istnieje i ma wymiar zarazem globalny jak i kontynentalny (europejski). Nie mniej, nadal w doktrynie oraz projektach politycznych nie ma zgody co do definicji a następnie diagnozy podnoszonego tutaj zjawiska. Niezależnie bowiem od faktycznych przejawów środowiska postmodernistyczne lansujące tezę znaną pod pojęciem „globalna wioska Świat”

Pojęcie „cywilizacja” związane jest bezpośrednio z łacińskim cives oznaczającym jednocześnie Miasto (Rzym), państwo Rzym, obywatelstwo (rzymskie) i sposób zorganizowania społeczeństwa (rzymskiego, obywatelskiego) a następnie sposób zorganizowania oraz funkcjonowania rzymskiego wielokulturowego megapaństwa stanowiącego poprzez swoje instytucje ustrojowe, prawne i ideowo - moralne : cywilizację (rzymską w rozumieniu tego co wiązało się z podstawami funkcjonowania struktur państwowych - ustrojowych oraz sposobu współżycia obywateli Rzymu jako uniwersalnej państwowości). Jest to więc pojęcie Zachodnie związane od początku swego zaistnienia z łacińskością recte europejską zachodniością. Jego powszechne zaistnienie w wersji uniwersum miało swój pełny wymiar od roku 212 po Chr. kiedy to wszyscy dorośli mieszkańcy rzymskiego uniwersum poza niewolnikami, niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności etnicznej uzyskali rzymskie obywatelstwo.

„Europa” z kolei to pojęcie, które można definiować wielorako ; najczęściej geograficznie, kulturowo i cywilizacyjnie właśnie. Fenickie ereb - Zachód wydaje się najbardziej obrazowym określeniem tego co nazywa się kulturowym fenomenem Europy już od Starożytności w odniesieniu do przede wszystkim kultury - cywilizacji w jej ówczesnych odmianach jaka zaistniała wskutek twórczego dorobku mieszkańców tej części antycznego świata na definiowanym wówczas obszarze. Obszarze pokrywającym się z grubsza z północno - zachodnim akwenem Morza Śródziemnego oraz przyległym doń terytorium. Na tym obszarze w zetknięciu z dookolnymi wzorcami kulturowymi składającymi się także na już istniejące bądź chylące się ku upadkowi wielkie cywilizacje dolin Nilu, Eufratu i Tygrysa powstała, rozwinęła się, ukształtowała, trwała a obecnie jeszcze jest cywilizacja europejskiego Zachodu, która po wiekach przekształciła się w cywilizację rozumianą współcześnie jako cywilizacja Euro - Atlantycka. Zachodnia. U jej podstaw, części składowych z jakich powstała znajdują się kulturowe, ustrojowe, prawne i moralne filary tak rozumianej tożsamości europejskiej.

Filarami tymi w powszechnie uznawanym do chwili obecnej (2006 r. po Chr.) są :


Pierwszy filar - grecka filozofia wyrosła na podłożu kulturowo - ustrojowym fenomenu greckiego państwa - miasta polis, która między innymi zdefiniowała teorię i praktykę ustroju politycznego dla obywateli zorganizowanych w państwo oraz pozostawiła trwały dorobek w postaci pojęć ustrojowych a także związanych z formami ustroju oraz metodami sprawowania władzy publicznej,
Drugi filar - rzymskie prawo cywilne (prawo obywateli) w obrębie którego wychodząc z podziału na ius i lex (prawo w ogóle i ustawę), cel, dla którego i z powodu którego prawo stało się instrumentem na zasadzie, że winno być : ars boni et aequi - poprzez legislację oraz co ważniejsze rzymską doktrynę prawników ustalił się zrąb norm zabezpieczających podstawowe wartości cywilizacyjne (obywatelskie) wyznawane na europejskim Zachodzie takie jak prawo własności, prawo rodzinne, prawo handlowe stanowiace po dziś dzień podstawowe zasady i unormowania tego właśnie co nazywamy współcześnie prawem cywilnym. Prawo to było i jest wyznacznikiem najpierw cywilizacji zachodnio - europejskiej zaś dzisiaj, euro - atlantyckiej przy jednoczesnym oddziaływaniu na prawo innych cywilizacji głównie przez przyjęcie jego zasad (metod) w prawie międzynarodowym publicznym. Pierwowzorem tego ostatniego było rzymskie ius gentium - prawo narodów traktowane następnie jako ius inter gentium poprzez wyszukiwanie a następnie utrwalające uznawanie tego co we wzajemnych stosunkach jest/może być sztuką czynienia tego co dobre i słuszne. Zasady słuszności z kolei to jako jeden z uprawnionych wariantów pojmowania lex naturalis - prawa naturalnego, z którego poprzez jego badanie w praktyce stosunków między ludzkich i międzynarodowych (międzypaństwowych) można dochodzić zasad słuszność znanych współcześnie i tak - po łacinie - zapisanych w załączniku do Karty Narodów Zjednoczonych (Statucie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości) jako zasada ex aequo et bono.
Trzeci filar - moralne zasady chrześcijańskie (na korzeniu judeo - chrześcijańskim), które w powszechnej opinii zwolenników niniejszej triady europejskiej, uzupełniły w konieczny sposób ideowy

Ten wiekowy pewnik - dogmat niezależnie od poważających go późniejszych oraz współczesnych koncepcji filozoficznych, uznawany przez Rodzinę Narodów Europy podważany jest dopiero współcześnie czego wyrazem był i jest wielki spór ideologiczny o uznawany powszechnie w Unii Europejskiej system wartości stanowiących zarówno genezę jak i syntezę europejskości. Spór o wpisanie lub nie trzeciego, przywoływanego kanonu do preambuły w projekcie Traktatu konstytucyjnego UE. Wpisu znaczenia wartości chrześcijańskich dla korzenia europejskiej tożsamości kulturowo - cywilizacyjnej. Spór ma jak to zaznaczono wymiar ideologiczny gdyż samo „wpisanie” lub nie to albo wymiar tylko techniczny wobec tego co obiektywne albo odrzucenie ukształtowanego imponterabilium czyli zaprojektowany świadomie subiektywny wybór recte odrzucenie.



Moralne zasady chrześcijańskie wraz chrystianizacją całości obszaru europejskiego co nastąpiło ostatecznie w wieku X - tym określiły ogólny wymiar cywilizacji europejskiej choć niemal jednocześnie ustąpiły wewnętrznemu podziałowi w roku 1054. Zapoczątkowany wówczas podział niezależnie od zmian ustrojowych i ideowo - politycznych trwa po dzień dzisiejszy. Jego wyznaczniki to pierwotnie rozdział kulturowo - wyznaniowy na katolicki Zachód oraz bizantyńsko - prawosławny Wschód i Południowy - Wschód a następnie wskutek zderzenia z cywilizacją islamu oraz przemianami wewnątrz chrześcijaństwa zachodniego oraz wschodniego, podział na cywilizację prawosławno - moskiewską, bizantyńsko - prawosławną oraz chrześcijaństwa zachodniego podzielonego na trwający katolicyzm (rzymsko - łacińską) i protestancką. W obrębie dwu pierwszych wskutek bizantyńskiego modelu ustrojowo - społecznego zabrakło filaru drugiego stanowiącego o istocie cywilizacji Zachodu. Zabrakło prawa rzymskiego co z kolei odnosiło się bezpośrednio do pierwiastka wyjściowego - głównej istoty cives czyli obywatelskości a zatem pozycji jednostki ludzkiej - tu obywatela w jego relacji z władzą publiczną gdzie podstawowymi gwarancjami obywatelskiego statusu recte wolności były prawo dziedzicznej własności i prawo rodzinne. Także model relacji, do jakiego dochodził Zachód gdzie docelowo relacje te wyglądały tak, że na czele tak pojmowanego modelu społecznego był obywatel następnie zbiorowość poprzez którą kształtowana była władza. W modelach pozostałych relacja była dokładnie odwrotna. To rozszczepiło chrześcijańskie elementy odmian politycznego podziału cywilizacji europejskiej jako takiej na dwufilarny i odwrotny w pojmowaniu struktury polityczno - społecznej europejski Wschód i trójfilarny Zachód. Temu ostatniemu przypadła rola kontynuatora cywilizacji postgreckiej i postromańskiej w jej trójfilarnie ukształtowanej formule. Wyznacznik wyznaniowy aczkolwiek nieodłączny mimo różnic kanoniczno - liturgicznych nie wystarczył dla zachowania jedności cywilizacyjnej. Wyznacznikiem stały się jak to określił Feliks Koneczny zasady „trójprawa” (własność jako kategoria osobista i trwała, dziedziczenie według primogenitury oraz odpowiedniego do rzymskiej formuły prawa rodzinnego rodziny monogamicznej z trwałymi w niej prawami także żony - kobiety) a łącznie, utrwalone zasady prawa cywilnego czyli prawa rzymskiego z niezbywalną z czasem podmiotowo zasadą prawnych gwarancji obywatelskich ; cywilnych oraz publicznych (dla tych którzy taki status posiadali) w rozumieniu cives in civitatis.

Ecce „ereb” - oto Europa. Esencja tak współcześnie określanej cywilizacji Zachodu. A Europa jako fenomen cywilizacyjny poza „Zachodem” ?. Jeden z pierwszych badaczy fenomenu współistnienia cywilizacji, Feliks Koneczny sformułował podstawowy dla niniejszych rozważań pogląd o tym „że nie można być cywilizowanym na dwa sposoby”2. W niniejszym eseju, formułując elementarne wyznaczniki podstaw cywilizacji europejskiej (Zachodniej) skupimy się przede wszystkim na jej kanonach zjawiska, przedstawionych przez trzech badaczy : Feliksa Konecznego, Samuela P. Huntingtona oraz Rafała Krawczyka.

Wymieniony jako pierwszy z konceptualistów F. Koneczny zasadnicze tezy swego poglądu (generalnie niesprzeczne z głównymi tezami obu pozostałych) wyartykułował, jak na tę część nauki, stosunkowo dawno bo w latach dwudziestych XX wieku. Analizując korzenie cywilizacji europejskiej od czasów pre - starożytnych (plemiennych) podkreślił a następnie sformułował jej istotę, dzięki której cywilizacja ta nie tylko powstała, rozwinęła się oraz przetrwała do naszych dni ale też, dzięki czemu w przedziale czasowym od końca XVI - go do drugiej połowy wieku XX - go zdominowała resztę świata narzucając mu w sferze ekonomiki, stosunków międzynarodowych wreszcie prawa międzynarodowego publicznego a nawet obyczaju swój sposób życia (cywilizację) w postaci dwu modeli tj. modernizacji - charakter cywilizacyjno - techniczny oraz westernizacji - charakter cywilizacyjno - obyczajowy. S.P. Huntington zwraca uwagę, iż oba te modele do połowy XX - go wieku wydawały się równolegle przyswajalne zaś po tym czasie nieeuropejskie cywilizacje korzystając ze zdobyczy naukowo - technicznych zachodniej (głównie) modernizacji poczęły odrzucać westernizację na rzecz utrwalania wyrosłej z własnych kultur właściwych sobie modeli cywilizacyjnych.

F. Koneczny3 określający to co dziś nazywamy cywilizacją Zachodu (też : euro - atlantycką) jako cywilizację łacińską, uznał za jej modelowe i niezbędne zarazem dwie reguły. Za pierwszą uznał wspominane już trójprawo. Za drugą, tzw. pięciowartość (pięć podstawowych kategorii bytu) nazwana przez siebie „metodą quinkunx w społeczeństwie”.
Za podstawę pięciowartości uznał stosunek ludzi (społeczeństwa) do takich kategorii jak :
1/ Dobro (moralność, etyka)

2/ Prawda

3/ stan zdrowia

4/ Dobrobyt



5/ Piękno.
Twierdził przy tym, że zaniedbanie którejkolwiek z wymienionych kategorii powoduje zakłócenie w bycie i rozwoju społecznym. Twierdzi zatem, iż W przedstawionym modelu, dla chrześcijanina identyfikowanego jako członka społeczności - cywilizacji zwłaszcza łacińskiej najważniejszy stanowi moralność zaś pozostałe choć pochodne nie mogą być lekceważone bo jak podkreślał „zlekceważenie ciała prowadzi zazwyczaj do zlekceważenia ducha” a „popularyzacja ascetyki wiedzie do karykatury”. Podkreślając, iż jednoczesna wszechstronność i współwystępowanie podobnego stosunku do pięciowartości stanowi raczej wyjątek w praktyce, to nie mniej świadomość jego znaczenia prowadzi do „wszechstronnego” rozwoju i jednocześnie utrwalania pozycji cywilizacji. Podobny stosunek do uznawanych i praktycznie stosowanych zasad (wartości) trójprawa Koneczny uznał (zdiagnozował) za konieczny warunek zaistnienia wielkiego zrzeszenia społeczno politycznego. Jako przykład podał niemożność zrzeszenia wysokich przecież kultur greckich polis, w których funkcjonowały rozmaite poglądy na komplet wartości trójprawa i pięciowartości w przeciwieństwie do zasad rzymskich, które przyczyniły się do koherentności, trwałości i rozwoju rzymskiego ustroju, który de facto stał się cywilizacją - cywilizacją łacińską czyli tą, której zasady uzupełnione etycznymi wartościami chrześcijańskimi przesądziły o cywilizacji europejskiego Zachodu w późnych wiekach średnich. Wspólna etyka w oparciu o jaką konstruowano normy prawne, zasada pewności i nabywania własności powstającej poprzez dziedziczenie i nie ograniczaną pracę, indywidualizm powodujący przeciwnie do zasad kolektywizmu możliwość kumulacji skutków własności a więc dobrobyt oraz ukształtowane normy (wzorce) piękna ciała (zdrowie) i materii (sztuka) zrodziły wielką wspólnotę. Różną w lokalnych kulturach i tradycjach lecz wspólną w aspekcie cywilizacyjnym. Tak powstała cywilizacja czyli jak to określił przywoływany autor metoda życia zbiorowego może asymilować do siebie zbiorowości podobne lub chcące przyjąć tak artykułowaną metodę. Może jednakże, poprzez „niekontrolowane” przyjmowanie nowości, których jak zaznacza Koneczny „nie może doprowadzić do wspólnego mianownika” - zacząć się „rozprzęgać” gdyż jak zaznacza „nie można bezkarnie dopuszczać do siebie rzeczy niewspółmiernych z sobą, nie dających się skoordynować. Co przeciwne jest metodzie, według której utworzono zrzeszenie, musi się okazać wrogiem temuż zrzeszeniu ... a [zatem] stopień rozwoju [pisze Koneczny] zawisł od trafności i ścisłości metody”. Ogromne, cywilizacyjne zróżnicowanie współczesnego Konecznemu świata, w którym dominowała wówczas bezsprzecznie cywilizacja Zachodu to wyznacznik „metod” czyli cywilizacji. Bo jak zaznaczał „gdyby wszystkie ludy trzymały się tej samej metody, zachodziłyby na ziemi na ziemi tylko różnice szczebli, lecz nie rodzajów w ustrojach życia zbiorowego”. A zatem na co wskazuje ogląd praktyczny „nie ma i nie było” wspólnej osi cywilizacyjne (metody) dla całej ludzkości. Nie ma więc mowy o czymś co można by nazwać „cywilizacją ogólnoludzką”. Największymi zatem „naturalnymi zrzeszeniami” w obrębie ludzkości, niezależnie od rasy są właśnie cywilizacje jako „suma wszystkiego, co pewnemu odłamowi ludzkości jest wspólne ; a zarazem suma wszystkiego czem się taki odłam różni od innych”.

Na pytanie : ile jest (było, będzie) cywilizacji Koneczny odpowiada, że „każda epoka ma swoje cywilizacje”. Nie ma zatem ilości stałej i stałej struktury w obrębie ludzkości. Według poglądu przywoływanego badacza i w jego (nieodległym od naszej współczesności) czasie istnieje „siedem głównych cywilizacji a to :


1/ żydowska

2/ bramińska

3/ chińska

4/ turańska

5/ arabska

6/ bizantyńska

7/ łacińska.
Po tym wyliczeniu autor dokonuje analizy systematyzacyjnej ze wskazaniem najistotniejszych wyznaczników (różnic) tych cywilizacji. Podział i rozróżnienie wyglądają następująco :




  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna