Psychologia ogólna



Pobieranie 226,37 Kb.
Strona3/3
Data23.10.2017
Rozmiar226,37 Kb.
1   2   3


Upośledzenie umysłowe.

Dzieci upośledzone stanowią liczebnie dużą liczebnie grupę (kilkaset tysięcy). Obowiązkiem społeczeństwa jest zużytkowanie zdolności wszystkich osób tak, aby mogły one zaspokoić swoje potrzeby indywidualne i przynosiły także korzyści społeczne. Dlatego dla tej grupy zorganizowano szkolnictwo specjalne umożliwiające im zdobywanie kwalifikacji i zawodu adekwatnie do ich możliwości umysłowych i fizycznych. Wśród osób upośledzonych obserwujemy olbrzymie zróżnicowanie, w zależności od stopnia upośledzenia umysłowego:



      1. debilizm - najmniejsze opóźnienie w rozwoju

      2. imbecylizm - stopień pośredni

      3. idiotyzm - forma najwyższego opóźnienia w rozwoju umysłowym

Wszystkie te trzy stopnie obejmuje się wspólną nazwą "oligofrenii" (z gr. mały umysł). W/w. określenia z uwagi na to, że mają społecznie negatywne znaczenie są używane coraz rzadziej i zastępuje się je przymiotnikami typu małe, niskie, średnie czy wysokie upośledzenie w rozwoju.

Przyczyny upośledzenia:



      1. defekt umysłowy - jego przyczynę stanowią wady organiczne nabyte ontogenetycznie, w tym zmiany powstałe w życiu płodowym np. uszkodzenie mózgu, wypadki lub choroby opóźniające normalny rozwój intelektualny

      2. opóźnienie umysłowe - badając historię rodziny jednostki opóźnionej często można stwierdzić podobne przypadki wśród rodzeństwa, dziadków, itp. co prowadzi do wniosku o dziedziczenia upośledzenia.

Do opóźnień w rozwoju mogą także prowadzić czynniki zewnętrzne:

      1. warunki w jakich rozwija się dana jednostka

      2. zaniedbania wychowawcze

      3. brak odpowiedniej stymulacji intelektualnej

Zadaniem nauczyciela jest więc jak najszybsze wykrycie dzieci społecznie zaniedbanych, gdyż wtedy można doprowadzić do osiągnięcia normalnego poziomu rozwoju intelektualnego (pod warunkiem, że opóźnienie nie jest uwarunkowane dziedzicznie).

  1. Rola układu nerwowego w funkcjonowaniu człowieka.

Posługując się obecnie popularnymi pojęciami teorii informacji możemy stwierdzić, że regulacyjna funkcja układów organizmu, w tym głównie układu nerwowego sprowadza się do odbioru, przekazywania i przetwarzania informacji.

      1. Odbiór informacji - za pomocą narządów zmysłów zwanych receptorami organizm może odbierać odpowiednie bodźce zarówno ze świata otaczającego, jak i bodźce dochodzące z zewnątrz organizmu.

      2. Przekazywanie informacji - informacja odebrana przez receptory zostaje przekazana przez odpowiednie neurony (tzw. nerwy dośrodkowe) do ośrodków, które znajdują się na różnych poziomach układu nerwowego, począwszy od rdzenia kręgowego, a skończywszy na poziomie najwyższym, jakim jest kora mózgowa. Z drugiej strony informacje są przekazywane z części ośrodkowej (w tym głównie z kory), do obwodowych części organizmu, tj. do układu mięśniowego stanowiącego fizjologiczne podłoże wszelkiej czynności ruchowej, oraz do układu wydzielania wewnętrznego, który z kolei wydziela różne substancje niezbędne do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania organizmu.

      3. Przetwarzanie informacji - zanim odebrana informacja zostanie przekazana do odpowiednich narządów wykonawczych (efektorów), podlega ona z reguły procesowi przetwarzania informacji. U człowieka proces ten odbywa się przede wszystkim w mózgowiu, głównie na poziomie kory mózgowej, która pełni najbardziej złożone funkcje integracyjne i regulacyjne w organiźmie.

    1. Narządy zmysłów jako fizjologiczne podłoże odbioru informacji.

W zależności od kryterium stanowiącego podstawę podziału receptorów w literaturze spotykamy różne klasyfikacje. Wg. J. Altmana są dwie grupy receptorów:

      1. wewnętrzne - obejmujące wszystkie narządy zmysłowe odbierające informacje o zmianach zachodzących wewnątrz organizmu (np. receptory trzewne czy receptory bólu)

      2. relacyjne - odbierające informacje z zewnątrz organizmu. W tej grupie wyróżniamy:

        • receptory postawy ciała

        • receptory kontaktowe jak zmysł dotyku i temperatury

        • receptory zdalne (tzw. telereceptory) jak zmysł wzroku czy słuchu

Dzięki narządom zmysłów organizm otrzymuje trojakiego rodzaju informacje: - o rodzaju energii (np. światło, temperatura, ciśnienie); - o lokalizacji bodźców w przestrzeni; - o intensywności bodźców.

    1. Fizjologiczne mechanizmy przekazywania informacji

Receptory dostarczają informacji, na podstawie której zostają uruchomione określone narządy wykonawcze zwane efektorami. W przekazywaniu tych informacji podstawową rolę odgrywa układ nerwowy. Strukturalną i funkcjonalną jednostkę tego układu stanowi komórka nerwowa zwana neuronem.

Komórka nerwowa składa się z trzech zasadniczych elementów:



      1. ciało komórki wraz z jądrem (pełni ono przede wszystkim funkcje odżywcze w stosunku do całej komórki)

      2. dendryty rozgałęzione wypustki, których główną funkcją jest odbiór informacji od innych komórek nerwowych i receptorów oraz przekazania ich w postaci impulsu nerwowego do ciała komórki nerwowej (nie zawsze)

      3. akson zwany również neurytem (Jego długość waha się od 1mm do 1m i więcej. Zadaniem aksonu jest przewodzenie impulsu nerwowego od ciała komórki do narządów wykonawczych.)

Nośnikami informacji nie są z reguły pojedyncze neurony lecz wiązki włókien nerwowych, które tworzą tzw. nerw. Nerwy niosące informacje od receptorów do ośrodków nerwowych nazywamy nerwami dośrodkowymi (aferentnymi), zaś te, które przekazują informacje od tychże ośrodków do narządów wykonawczych nazywają się odśrodkowymi (eferentnymi).

Analizator - system ośrodków i dróg nerwowych, w obrębie którego dokonuje się analiza bodźców zmysłowych.



    1. Centralny i obwodowy układ nerwowy.

      1. nerwy dośrodkowe i odśrodkowe składają się na tzw. obwodowy (peryferyczny) układ nerwowy, którego główna funkcja sprowadza się do zapewnienia dwustronnej komunikacji między receptorami a efektorami

      2. centralny układ nerwowy dla kierowania zachowaniem się ludzi najbardziej istotne znaczenie ma ośrodkowy układ nerwowy, który składa się z rdzenia kręgowego oraz mózgowia.

        • układ wegetatywny - składa się z dwóch układów rozmieszczonych w różnych częściach rdzenia kręgowego. Te układy to:

          • sympatyczny (współczulny) - włókna nerwowe tej części układu nerwowego rozchodzą się do narządów wewnętrznych z części piersiowej i lędźwiowej rdzenia kręgowego. Układ ten zwany jest również ukł. aktywności gdyż przygotowuje organizm do działania. Jego działanie łatwo zauważyć w sytuacji zagrożenia lub sytuacji wymagającej mobilizacji organizmu

          • parasympatyczny - włókna nerwowe biorą początek w pniu mózgu i w części krzyżowej rdzenia kręgowego, zwany jest także układem zachowawczym, działa on w kierunku odbudowy rezerw energetycznych ustroju, zmniejszenia zużycia energii przez organizm.

Normalnie oba układy sympatyczny i parasympatyczny działają razem znajdując się w równowadze.

        • Mózg (łac. Cerebrum), na które składają się dwie półkule mózgowe zawierające istotę szarą zwaną korą oraz istotę białą. Pozostała część mózgowia nosi nazwę pnia mózgu (składa się z szeregu ośrodków takich jak ośrodki głodu, pragnienia, czynności seksualnych, snu i czuwania oraz emocji). Pień mózgu stanowi główną stację przekaźnikową impulsów nerwowych przewodzących od i do kory mózgowej. Półkule mózgowe od zewnątrz stanowią mocno pofałdowaną warstwę tkanki nerwowej składającą się głównie z ciała komórek oraz dendrytów. Wszystko składa się na korę mózgową. Aksony tych komórek przenikają do wnętrza półkuli tworząc istotę białą mózgu.

  1. Osobowość.

    1. Pojęcie: jest to układ dyspozycji rozumiany jako trwałe właściwości człowieka niedostępne obserwacji (konstrukt teoretyczny) i stanowiące wewnętrzne uwarunkowanie różnic indywidualnych w zachowaniu się.

Psychologowie podkreślają znaczenie osobowości jako centralnego systemu regulacji czynności ludzkich. Tak rozumiana struktura osobowości obejmuje (wg. Reykowskiego) trzy elementy:

      1. Schematy poznawcze – stanowiące system oczekiwań związanych ze sposobem spostrzegania świata i samego siebie.

      2. Schematy czynnościowe – stanowiące system ustosunkowań czy sposobów zachowania wobec przedmiotów, sytuacji, osób czy samego siebie. Tworzą one to co określamy jako charakter człowieka.

      3. Motywacja - obejmująca podstawowe potrzeby, wartości i cele życiowe wyznaczające kierunek działania człowieka.

Osobowość nie stanowi sumy tych elementów. Jest to zintegrowany, dynamiczny i niezwykle złożony system którego główna funkcja polega na regulacji czynności ludzkich.

(ad. a)


Człowiek przyswajając sobie wiadomości organizuje je w sensowną całość. W wyniku następującej stopniowo organizacji i integracji doświadczenia wytwarza się system ogólnych oczekiwań czyli tzw. obraz świata . Obraz ten to swoista mapa umysłowa dzięki której człowiek tworzy podstawowe oczekiwania dotyczące własnych działań , stosunków do przyrody itp. Do najbardziej zaawansowanych oczekiwań należą poglądy i przekonania, a ich trwały system tworzy światopogląd. Obraz świata określający sposób spostrzegania i rozumienia zdarzeń wpływa na zachowanie człowieka gdyż w zależności od sposobu spostrzegania (jego interpretacji)rzeczywistości jednostka podejmuje odpowiednie działania. Zdarzenia z którymi człowiek się styka w różnych sytuacjach życiowych zostają włączone w już istniejący system poglądów i przekonań który wpływa na regulację zachowania się w określonej sytuacji. Duże znaczenie ma tu także obraz samego siebie będący systemem przekonań i ocen dotyczących “ własnego ja “ . obraz ten może przejawiać się w różnych formach:

      1. rzeczywiste możliwości człowieka i jego stosunek do innych ujawniający się w działaniu

      2. niektóre elementy oceny samego siebie nie są uzewnętrzniane (np. sprawy intymne)

      3. obraz własnej osoby może wreszcie ujawnić się w wypowiedzi o sobie samym, lecz gdy ma to charakter publiczny jest najmniej rzetelne (próbujemy przedstawiać siebie tak jak chcemy aby nas spostrzegano)

Struktury poznawcze pełniące rolę mechanizmów orientacyjnych stanowią źródło motywacji.

(ad. b)


Przejawia się to przez charakter czyli ogólny system ustosunkowań czy ogólne zasady postępowania. Kiedy mamy do czynienia z trwałym ustosunkowaniem podmiotu wobec wszystkich zjawisk, występującym poza własnym “ja” i które określamy ogólnie jako przedmiot, wtedy mówimy o postawie (... są to zasady kierujące postępowaniem jednostki wobec różnych przedmiotów). Postawa stanowi pewnego rodzaju warunek wewnętrzny (dyspozycję) aktów ustosunkowania dzięki czemu charakteryzuje się ono względną stałością. Te ustosunkowania to system standartów, którymi jednostka kieruje się w działaniu. Przybierają one postać norm i reguł postępowania, a głównym źródłem ich powstawania są wymagania społeczne. Wymagania te sprawiają że jednostka uczy się określonych ról społecznych. Niekiedy może wystąpić niezgodność między postawami wyrażanymi słownie, a postawami wyrażanymi w działaniu. Przyczyny tego mogą być różne:

      1. nie wszystkie postawy są w pełni uświadomione

      2. może istnieć konflikt między indywidualnymi potrzebami jednostki, a postawami narzucanymi przez określoną grupę społeczną

To co człowiek robi w określonej sytuacji zależy od reguł postępowania jakie przyswoił sobie w wyniku doświadczenia jednostkowego. Między postawami, a światopoglądem istnieje ścisły związek: - reguły postępowania zależą bowiem od tego jak spostrzegamy świat. Mechanizmy kształtowania się światopoglądu i charakteru są odmienne:

      1. światopogląd zależy od dostarczanych jednostce informacji, wiedzy o świecie i sobie samym

      2. charakter kształtuje się głównie w praktycznym działaniu jednostki w rezultacie często powtarzających się sposobów zachowania. Nie można zatem charakteru kształtować ograniczając się do przekazywania informacji o tym jak należy postępować w danej sytuacji.

Duże znaczenie dla regulacji funkcji osobowości mają te elementy charakteru które dotyczą ustosunkowania się do samego siebie. Mówimy tu o tzw. samoocenie. Może ona być zaniżona lub zawyżona. Ocena samego siebie odbiega często od realnych możliwości jednostki wtedy gdy znajduje się ona w nowej sytuacji i nie potrafi ocenić siebie prawidłowo. Niska ocena wpływa demobilizująco na działanie, obniża aktywność jednostki. Podobna sytuacja jest w przypadku wysokiej oceny będącej często źródłem frustracji. Najbardziej mobilizująco na działania jednostki wpływa ocena wtedy gdy uwzględnimy górne granice swoich możliwości (poziom aspiracji koresponduje z poziomem osiągnięć). Inną cechą samooceny jest jej stałość. Możemy więc mówić o jednostkach o mniejszej lub większej chwiejności aspiracji. Źródłem chwiejności samooceny mogą być opinie innych ludzi. W zależności od tego do jakiego stopnia nasze zachowanie jest zgodne z “ja” idealnym (tj. idealnym obrazem siebie samego) oraz przyjętymi wzorami zachowania samoocena kształtuje się różnie:

      1. kiedy “ja” idealne jest wygórowane wtedy nie jesteśmy w stanie zbliżyć się do niego co staje się źródłem oceny negatywnej

      2. zbyt zaniżone “ja” idealne powoduje że jednostka pozbawiona jest ambicji i nie dąży do zmiany oraz doskonalenia samej siebie gdyż jest z siebie zadowolona.

Stopień zgodności między “ja” idealnym, a “ja” realnym jest wskaźnikiem tzw. samoakceptacji. Wskaźnik ten jest tym wyższy im większa istnieje zbieżność między “ja” realnym, a “ja” idealnym. Stwierdzono że osoby charakteryzujące się zbyt niskim lub zbyt wysokim poziomem samoakceptacji wykazują zaburzenia w zachowaniu.

(ad. c)


Mechanizmem odpowiadającym za wybór działań jest motywacja tj. system podstawowych potrzeb i wartości które determinują kierunek dążeń człowieka. Człowiek posiada potrzeby które charakteryzują się dużą trwałością i dużym zasięgiem oddziaływań (np. potrzeba osiągnięć). Potrzeby tego typu nazywamy potrzebami podstawowymi, kształtują się one na podłożu popędów i stanowią pierwotne biologiczne mechanizmy regulacji, stają się tymi wyznacznikami zachowań, które determinują kierunek i trwałość dążeń człowieka oraz organizują jego czynności wokół realizacji określonych celów.

(ad A)


      1. potrzeba bezpieczeństwa

      2. potrzeba doznawania czułości i afirmacji

      3. potrzeba dominacji

      4. potrzeba osiągnięć

      5. potrzeba poznawcza itp.

Źródłem zaspokojenia tych potrzeb jest z reguły określona grupa społeczna.

(ad B)


Jeżeli podstawowe potrzeby są zaspokojone dziecko zaczyna identyfikować się z grupą społeczną w której egzystuje (np. rodzina), przejawia się to tym że zaczyna dostrzegać potrzeby innych członków tej grupy i zaspokaja je bezinteresownie. Aby u jednostki mogła wytworzyć się potrzeba identyfikacji z grupą nie wystarczy uświadomienie sobie faktu że grupa zaspokaja potrzeby swoich członków. Potrzeba utożsamienia się z grupą jest znacznie bardziej trwała jeżeli grupa stawia wobec jednostki także wymagania dotyczące wykonywania określonych działań na rzecz grupy. W wyniku silnej identyfikacji z grupą powstaje poczucie solidarności (jednostka broni interesów grupy, przejmuje od niej pewne cechy zachowań. Układem odniesienia dla własnego zachowania staje się grupa). Identyfikacja z grupą staje się źródłem kształtowania moralności, zasad postępowania i poglądu na świat. Fakt identyfikacji z grupą stanowi podstawowy mechanizm czynności pro społecznych tj. takich działań nastawione są na optymalizację funkcjonowania innych osób czy grup społecznych.

 

Rozwój i ukształtowanie się osobowości są uwarunkowane społecznie, co należy rozumieć w ten sposób, że podstawowym jej wyznacznikiem jest wychowanie którego wpływom podlega jednostka. Główne sytuacje wychowawcze i czynniki warunkujące kształtowanie się osobowości przedstawił J. Reykowski:



      1. warunkiem powstawania ogólnych oczekiwań jest powtarzanie się pewnego sposobu oddziaływania na podmiot; innymi słowy wychowawca kształtuje system nastawień poznawczych dziecka przez to, że zapewnia stałość następstw z jakimi ma ono do czynienia.

      2. Warunkiem powstawania ogólnych postaw jest powtarzanie tych samych i podobnych sposobów odnoszenia się do otoczenia; wychowawca kształtuje system nastawień czynnościowych tak organizując warunki działania dziecka, aby sprzyjały pewnym sposobom reagowania, a wykluczały inne.

Warunkiem powstawania głównych potrzeb i zadań życiowych przyswojenie (uwewnętrznienie) wymagań jakie otoczenie społeczne kieruje pod adresem jednostki; wychowawca kształtuje system potrzeb dziecka stawiając mu wymagania i konsekwentnie ich przestrzegając.

1   2   3


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna