Psychologia ogólna



Pobieranie 226,37 Kb.
Strona2/3
Data23.10.2017
Rozmiar226,37 Kb.
1   2   3

      1. wpływ temperamentu na działalność ucznia i obserwacyjne poznawanie typu układu nerwowego w warunkach szkolnych.

Aby przy pomocy obserwacji poznać typ układu nerwowego ucznia musimy zwrócić uwagę na cechy temperamentalne. Te cechy to:

      1. poziom energetyczny zachowania (charakterystyczny dla poszczególnych jednostek sposób magazynowania i rozładowywania energii przejawiający się w wielkości reakcji i intensywności działań)

        • reaktywność (czyli intensywność reagowania właściwa danej jednostce w kategoriach reakcje słabe - silne lub wielkie - małe) - cecha ta przejawia się zarówno we wrażliwości (dostrzegalna reakcja na najsłabszy bodziec) zmysłowej jednostki, jak i w jej wydolności, czyli zdolności poprawnego reagowania na bodźce silne. Reaktywność przejawia się przede wszystkim w sytuacjach, w których jednostki reagują bezpośrednio na określone bodźce. Jednostki silnie reaktywne wyposażone są w mechanizm fizjologiczny wzmacniający stymulację dzięki czemu bodźce te wywołują u tych osób reakcje silniejsze niż u osób małoreaktywnych. Z kolei jednostki małoreaktywne posiadają mechanizm tłumiący stymulację co powoduje słabsze niż u innych reakcje.

        • aktywność zachowania (tzw. energia życiowa). Cecha ta wiąże się z mechanizmami tłumienia i wzmacniania stymulacji. Okazuje się że jedną z podstawowych potrzeb człowieka jest potrzeba utrzymania w organiźmie optymalnego poziomu pobudzenia. (jednostki dostarczają sobie bodźców dotąd aż osiągną taki poziom przy którym sprawność działania będzie największa przy najmniejszych kosztach fizjologicznych i najmniejszym wysiłku. Jeżeli zaś są to jednostki o nadmiernym pobudzeniu podejmują działania mające na celu zredukowanie bodźców.) aktywność przejawia się w energicznych lub długotrwałych ruchach, w czynnościach motorycznych lub intelektualnych wykonywanych w określonym celu, w wyborze sytuacji bogatej w bodźce, w poszukiwaniu otoczenia dostarczającego stymulacji. Przeciwnością aktywności jest bierność charakterystyczna dla jednostek silnie reaktywnych, jest ona rozumiana jako brak aktywności.

      2. czasowe parametry reakcji

        • szybkość reakcji mierzona czasem upływającym od momentu pojawienia się bodźce do wystąpienia reakcji

        • ruchliwość - zdolność przestawiania się z jednaj reakcji lub czynności na drugą

        • trwałość reakcji - której miernikiem jest czas występowania reakcji po zaprzestaniu działania bodźca

        • tępo reakcji - liczba czynności przypadająca na jednostkę czasu

        • zależność pomiędzy indywidualnym stylem pracy a siłą układu nerwowego

    1. Inteligencja i zdolności specjalne.

Inteligencja jest ogólną zdolnością umysłową wpływającą na stopień sprawności działań wymagających udziału procesów uczenia się i myślenia. Wg C. Spermana zdolność jest wynikiem działania dwóch czynników - ogólnego "g" i specyficznego "s". Czynnik "g" utożsamiany z inteligencją ogólną jest wspólny dla wszystkich czynności, jest on podstawą wszelkiej aktywności umysłowej i ujawnia się szczególnie łatwo w rozwiązywaniu zadań wymagających zdolności rozumowania i wnioskowania. Czynniki "s", których jest wiele są specyficzne dla poszczególnych rodzajów czynności, większe, czy mniejsze ich nasycenie decyduje o rodzaju zdolności specjalnych. Wszelkie popularne testy do pomiaru inteligencji opierają się przede wszystkim na tej koncepcji. L. L. Thurstone stosując bardziej wyrafinowane techniki analizy czynnikowej i opierając się na danych empirycznych doszedł do wniosku, że zdolność ogólna składa się z siedmiu zdolności podstawowych: V - rozumienie słów (zdolność przejawiająca się w zadaniach wymagających poszukiwania analogii, układania zdań z wyrazów nieuporządkowanych, mierzona za pomocą testów słownikowych); W (F) - płynność słowna (mierzona testami polegającymi na rozwiązywaniu anagramów, szybkości wymieniania z pamięci słów rozpoczynających się na określoną literę, czy wypowiadania słów rymujących się); N - zdolność operowania liczbami (przejawia się głównie w szybkości i dokładności wykonywania zadań arytmetycznych); S - zdolność przestrzenna (obejmująca spostrzeganie odpowiednich stosunków geometrycznych i zmian w układach przestrzennych; M - pamięć kojarzeniowa (zdolność ta ujawnia się w testach wymagających pamięciowego kojarzenia par słów czy sylab; P - szybkość spostrzegania (przejawia się w szybkości i dokładności ujmowania szczegółów w przedmiotach i zjawiskach, podobieństw i różnic między nimi); R (J) - zdolność indukcji, czy ogólnego rozumowania (niektórzy twierdzą, że można mierzyć ją zdolnością rozumowania matematycznego, inni, że na podstawie rozumowania sylobistycznego [dedukcyjnego] lub zdolnością wynajdowania ogólnych reguł na podstawie szczegółów [indukcja]).

Każda z w/w zdolności składa się z wymienionych wcześniej dwóch czynników (G) i (S).



P. E. Wernon Struktura zdolności ma charakter hierarchiczny: na szczycie znajduje się znany już czynnik (G), tu czynnik I-go rzędu, a na dole znajdują się czynniki specyficzne V-go rzędu przejawiające się w konkretnych czynnościach posiadających swą specyfikę w zależności od rodzaju czynności. Pomiędzy tymi poziomami znajdują się poziomy pośrednie: II-gi rząd (czynniki grupowe) obejmują z jednej strony czynniki werbalne (W), z drugiej zaś praktyczne (P). Wspomniane dwa czynniki dzielą się na czynniki grupowe o węższym zakresie (III rząd): i tak w obrębie czynnika werbalnego wydzielono czynnik słowny (S) liczbowy (L) i szkolny (E), a w obrębie czynnika praktycznego czynnik sprawności mechanicznej (M), przestrzenny (O) i manualny (V). Te czynniki dzielą się na liczne grupy (IV-go rzędu), z których dopiero wyodrębniają się czynniki specyficzne.

We wszystkich w/w koncepcjach prócz czynników specjalnych których ilość jest różna w zależności od koncepcji występuje zawsze czynnik "g". Czynnik ten determinuje przede wszystkim poziom sprawności myślenia i jest identyfikowany jako inteligencja ogólna.



Zdolności specjalne. :

      1. zdolności to maksymalne możliwości człowieka przez co rozumiemy górną granicę poziomu sprawności (efektywności) działania, którą może on osiągnąć, jeśli stworzy mu się odpowiednie warunki i zapewni odpowiedni trening

      2. uzdolnienie jest to wynik współdziałania odpowiednich zdolności, wiadomości i umiejętności. Odnoszą się one do aktualnie osiąganego wyniku lub rozpatrujemy je, jako różnice indywidualne między jednostkami z punktu widzenia tego, co one potrafią zrobić w chwili obecnej

      3. zdolności specjalne odnoszą się do możliwości wykonywania ściśle określonych czynności (np. Zdolności muzyczne)

Pomiar zdolności

Na początku XX w. powstała pierwsza skala pomiaru zdolności A. Bineta służąca do pomiaru inteligencji dzieci normalnych. Podstawą do opracowania tego testu było założenie, że wraz z wiekiem życia rozwijają się zdolności umysłowe dziecka (u dzieci normalnych wiek umysłowy odpowiada wiekowi życia, a u mniej zdolnych wiek umysłowy jest w tyle za wiekiem życia). W celu porównania poziomu rozwoju umysłowego dzieci niezależnie od ich wieku życia wprowadzono pojęcie ilorazu inteligencji [I.I.](W. Stern), który wyraża liczbowo poziom inteligencji, jako stosunek wieku umysłowego [W.U.] do wieku życia [W.Ż.]. dla uniknięcia ułamków wprowadzono mnożnik 100.

Skala Bineta nastawiona na pomiar zmian w rozwoju intelektualnym zachodzących wraz z wiekiem składa się z krótkich zadań zróżnicowanych pod względem stopnia trudności. Jej obecna wersja opracowana głównie przez L.M. Termana i M.A. Merrilla znana jest jako stanfordzka skala Bineta. Pozwala ona na pomiar inteligencji dzieci już od drugiego roku życia. Dla każdego wieku umysłowego opracowano sześć zadań. Za rozwiązanie każdego zadania zalicza się dwa miesiące wieku umysłowego. Badanie rozpoczyna się od zadań poniżej rzeczywistego wieku dziecka i w miarę rozwiązywania dostarcza się mu coraz trudniejszych zadań aż do momentu kiedy badany nie będzie mógł poradzić sobie z rozwiązaniem zadania (wiek życia i wiek umysłowy podajemy w miesiącach). Skala Bineta jako oparta na koncepcji rozwoju zakłada, że człowiek po osiągnięciu dojrzałości (22 lata) przestaje się rozwijać dlatego jest nieprzydatna dla osób, które osiągnęły dojrzałość intelektualną. Test Bineta nie uwzględnia tego, że zdolności kształtują się różnie dla różnych funkcji.

W latach dwudziestych powstała nowa skala pomiaru inteligencji, wprowadził ją D. Wechsler, zrezygnował on z koncepcji wieku życia i za podstawę przyjął krzywą rozkładu wyników dla poszczególnych grup wieku, której za sto przyjmuje się wartość średnią, natomiast wartości powyżej i poniżej stu są określone na podstawie odchylenia wyników od średniej mierzonego tzw. odchyleniem standartowym (dewiacyjny iloraz inteligencji). Ta skala dostercza informacji o ogólnym ilorazie inteligencji i pozwala również na zróżnicowany pomiar inteligencji oddzielnie dla skali słownej i wykonaniowej.

Jeżeli zależy nam na informacjach o specyficznych rodzajach zdolności posługujemy się skalą Weschlera umożliwiającą niezależną ocenę wyników uzyskanych w poszczególnych grupach zadaniowych. Dzięki temu, że wyniki dla każdego są standaryzowane można je porównywać. Wyniki te ujmuje się w tzw. psychogram obejmujący jedenaście testów z czego sześć dla skali słownej i pięć dla wykonaniowej. Możliwość rozłożenia ilorazu inteligencji na szereg zdolności jest istotna zawsze wtedy gdy mamy do czynienia z trudnościami w nauce uwarunkowanymi sposobem funkcjonowania intelektualnego ucznia. Dzięki temu nauczyciel może pokierować nauką tak aby ćwiczyć zdolności o niskim poziomie rozwoju przyczyniając się do pokonywania trudności w nauce. Ponadto takie rozłożenie inteligencji na elementarne zdolności jest pomocne do tego, aby nauczyciel kierując działalnością ucznia umożliwił mu pełne wykorzystanie zdolności.

Obie przedstawione wyżej skale inteligencji są bardzo popularne, jednak składają się z testów, których rozwiązywanie zależy nie tylko od rzeczywistych możliwości jednostki ale w dużym stopniu od czynników środowiskowych. Zadania testowe dobiera się w nich zakładając, że badani znają materiał, którym operują. Tymczasem wiadomo, że bogactwo używanego języka, zasób wiadomości czy zdolności układania klocków są różne w zależności od środowiska, w którym egzystuje badany. W związku z tym powstały tendencje stworzenia takich skal pomiaru inteligencji, które uniezależniają wyniki testów od czynników środowiskowych, dzięki czemu będzie można zmierzyć inteligencję w jej czystej formie.



Zdolności wybitne.

Dzieci utalentowane stanowią dla społeczeństwa olbrzymi kapitał którego wartość nie jest obecnie doceniana. Kapitał ten zaprocentuje dopiero wtedy gdy zapewni się wybitnym jednostkom odpowiedni trening adekwatny do ich możliwości, metody wychowawcze oraz właściwe warunki sprzyjające rozwojowi posiadanych zdolności.



Z powyższej tabeli wynika, że dzieci charakteryzujące się wysokim poziomem inteligencji pojawiają się stosunkowo rzadko. Jeśli nawet do grupy utalentowanej zaliczymy jednostki uzyskujące I.I. 120 i wyżej to i tak stanowi to 12% całej populacji. Ze względów społecznych ten odsetek dzieci wymaga szczególnej opieki pedagogów, gdyż programy nauczania przystosowane są dla uczniów przeciętnych. Zadaniem nauczyciela jest aktywizowanie takich jednostek aby zapewnić im odpowiednie warunki rozwoju intelektualnego. Talentu nie należy utożsamiać z twórczością mierzoną wkładem jednostki do określonej kategorii wartości ludzkich, gdyż nie daje się to mierzyć tradycyjnymi testami inteligencji. Trudność ta pojawia się w działaniu, jej miarą są osiągnięcia człowieka. Z tego względu geniuszy identyfikujemy dopiero po fakcie. O tym czy jednostka rozwinie działalność twórczą decydują prócz wybitnych zdolności: - motywacja, właściwości osobowe, doświadczenie czy odpowiednie warunki. Jednostki wybitne dojrzewają wcześniej, charakteryzują się wyższym wzrostem i mniej chorują w porównaniu z innymi. Wśród wybitnych jednostek obserwuje się mniej osób źle przystosowanych do życia. Potwierdzają to liczne badania. Jednostki wybitne wskutek swej rozwiniętej umysłowości sprawiają wychowawcom więcej kłopotów, zdarza się, że jednostki takie nie są rozumiane przez otoczenie i mają trudności we współżyciu z innymi, gdyż przewyższają ich intelektualnie. Jednak sukcesy życiowe osób utalentowanych wiążą się także z ich temperamentem i brakiem silnych frustracji. Badania wskazują na to, że aby dziecko utalentowane mogło stać się jednostką twórczą konieczne jest stworzenie mu odpowiednich warunków rozwoju, a przede wszystkim ukształtowanie takich cech osobowości, które pozwolą na właściwe wykorzystanie właściwości intelektualnych jednostki wybitnej.



1   2   3


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna