Przewodnik dla nauczycieli



Pobieranie 1,8 Mb.
Strona1/2
Data24.02.2019
Rozmiar1,8 Mb.
  1   2

PRZEWODNIK DLA NAUCZYCIELI

Materiały edukacyjne do filmu „Jack Strong”

w reżyserii Władysława Pasikowskiego


(film w kinach od 7 lutego)
Czym jest patriotyzm? Co znaczyło być patriotą w czasach PRL-u? Co to znaczy być patriotą w III Rzeczpospolitej? Wielu młodych Polaków szuka odpowiedzi na te pytania. Warto wesprzeć ich w budowaniu wyjaśnień, które będą efektem samodzielnego
i krytycznego myślenia. Historia przecież się nie kończy. Dawne definicje mogą tracić przydatność i od umiejętności tworzenia nowych będą zależały działania patriotów
w przyszłości.

Dla przeciętnego ucznia, któremu zależy na zrozumieniu tego, czego się uczy, poznawanie historii Polski może wydawać się trudne. Zwłaszcza, gdy chodzi o historię ostatnich 200 lat. W 1795 roku Polska znika z mapy Europy, potem w trochę innym miejscu pojawia się Królestwo Polskie z carem Rosji jako królem. W XIX wieku jedni Polacy walczą


z Rosją, po kolejnych klęskach są zsyłani w głąb Syberii, inni z tą samą Rosją chcą współpracować, dorabiają się majątków na handlu z nią, robią kariery w jej administracji
i wojsku. Większość prawdopodobnie chce wieść bezpieczne i spokojne życie.

Koniec I wojny światowej to narodziny II Rzeczypospolitej, której terytorium już po kolejnych dwudziestu latach zostaje zajęte przez wojska hitlerowskich Niemiec i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) - państwa w pewnym sensie kontynuującego rosyjską politykę ekspansji na zachód.

Koniec II wojny światowej to pojawienie się państwa polskiego o innych granicach niż Rzeczpospolita I i II. Państwa, którego władze, ustrój polityczny i gospodarczy, międzynarodowe sojusze nie wynikają z demokratycznie wyrażonej woli Polaków. Są one efektem rozwiązań narzuconych przez ZSRR, którego armia po zwycięstwie nad Niemcami pozostawiła tutaj swoje garnizony i wobec którego posłuszni są Polacy teraz rządzący krajem.

Europa podzielona zostaje „żelazną kurtyną” (jak powiedział Winston Churchill


w 1946 roku). Polska wchodzi w skład Układu Warszawskiego – militarnego porozumienia służącego dla ZSRR do pełniejszego podporządkowania sobie wojsk krajów tzw. demokracji ludowej. Tak nazywane są kraje, które uzależnił od siebie Związek Radziecki i w których wprowadzono ustrój polityczny na wzór jego ustroju. Po drugiej stronie wspólne dowództwa wojskowe powołują państwa wchodzące w skład Paktu Północnoatlantyckiego (NATO), w którym dominującą rolę odgrywa USA. Rywalizacja między tymi dwoma blokami państw, nazwana zimną wojną, zdominuje sytuację międzynarodową przez późniejsze pół wieku. Na jej kształt wywiera wpływ stworzenie nowej broni zdolnej do unicestwiania milionów ludzi – broni atomowej, której siłę pokazali Amerykanie, zrzucając bomby na dwa japońskie miasta. ZSRR i USA rozbudowują swoje arsenały atomowe. Konstruują rakiety zdolne do przeniesienia głowic atomowych w dowolny punkt Ziemi, niejako przy okazji rozwijając technologie służące do cywilnego wykorzystania przestrzeni kosmicznej. Oba państwa wkrótce mają tyle rakiet z głowicami atomowymi, że ich użycie wystarczyłoby do wielokrotnego zamienienia terytorium przeciwnika w radioaktywną pustynię. ZSRR kontroluje zależne od siebie państwa, nie wahając się wysłać wojsk, jeżeli społeczeństwo któregoś z nich domaga się zmiany narzuconego ustroju politycznego. Tak dzieje się na Węgrzech i w Czechosłowacji. ZSRR dąży też do rozszerzenia strefy swoich wpływów poprzez wspieranie ruchów komunistycznych nawet na innych kontynentach. Stany Zjednoczone starają się powstrzymać te działania. Oba państwa angażują się
w konflikty zbrojne toczone w Azji Południowo-Wschodniej, Ameryce Południowej, Afryce. Lecz jest to ograniczone zaangażowanie – zazwyczaj wysyła się doradców wojskowych, broń. Bardzo aktywnie działają wywiady, chcąc poznać tajemnice przeciwnika. Wysłanie własnych wojsk – choć się zdarza jak np. w Wietnamie – jest ryzykowne. Gdy któreś
z mocarstw czuje się zbyt zagrożone, wówczas w stan gotowości podnoszone są ich siły atomowe. Kilkakrotnie wydawało się, że od wybuchu wojny, która mogłaby oznaczać koniec cywilizacji, dzieliły już tylko minuty. Tak było w 1962 roku podczas tzw. kryzysu kubańskiego, gdy u wybrzeży Kuby spotkały się okręty wojenne USA i ZSRR. Po tym wydarzeniu w Moskwie i Waszyngtonie zamontowano specjalny „czerwony telefon” łączący bezpośrednio przywódców obu państw.

Wyścig zbrojeń z jednej strony prowadzi do szybkiego rozwoju technologii, z drugiej wymaga ponoszenia olbrzymich kosztów. Na wynik rywalizacji coraz większy wpływ zaczyna wywierać sytuacja gospodarcza. W ZSRR i zależnych od niego państwach funkcjonuje gospodarka centralnie planowana. W porównaniu z nią gospodarka wolnorynkowa, dominująca w USA i Europie zachodniej, jest znacznie wydajniejsza.


Gdy latach 80-tych prezydent Reagan ogłasza rozpoczęcie bardzo kosztownego i wyma-gającego technologicznie programu „gwiezdnych wojen” okazuje się, że gospodarka ZSRR nie jest już w stanie ponieść kosztów zbrojeń. W Moskwie Michaił Gorbaczow rozpoczyna proces ograniczonych reform, które mają umożliwić rozwój gospodarczy. Decyduje też
o rezygnacji z utrzymywania w dalszej zależności państw podporządkowanych ZSRR. Ich społeczeństwa wypowiadają posłuszeństwo narzuconym władzom. W Polsce powstaje Solidarność i choć stan wojenny zatrzymał zmiany na blisko 10 lat, to w 1991 r. odbywają się pierwsze w pełni demokratyczne wybory, a w 1993 z naszego kraju wycofują się ostatni rosyjscy żołnierze (sam ZSRR już wówczas nie istnieje). Polska odzyskuje w pełni niepodległość, którą straciła w 1939 roku. Podobne zmiany zachodzą w sąsiednich państwach. Zimna wojna kończy się. W 1991 roku przestaje istnieć Układ Warszawski.
W 1999 roku Polska staje się członkiem NATO.
Wśród wielu wydarzeń mających wpływ na przebieg zimnej wojny szczególne miejsce zajmuje działalność Ryszarda Kuklińskiego - pułkownika Ludowego Wojska Polskiego,
który dostarczył Amerykanom informacje o trudnym do przecenienia znaczeniu na temat przygotowań militarnych państw Układu Warszawskiego. Dyrektor amerykańskiej Centralnej Agencji Wywiadowczej George Tenet powiedział: „Pułkownik Kukliński (...) pomógł powstrzymać zmianę zimnej wojny w wojnę gorącą”. Były doradca prezydenta USA
ds. bezpieczeństwa narodowego prof. Zbigniew Brzeziński nazwał płk. Kuklińskiego „pierwszym polskim oficerem w NATO”. W Polsce opinie na temat jego działalności są bardzo zróżnicowane. Autorzy jednych opinii mówią o nim jako o bohaterze, inni wskazują na złamanie przez niego przysięgi wojskowej i współpracę z wywiadem kraju, który wówczas był oficjalnym wrogiem państwa polskiego.

Znaczącym głosem w sprawie pułkownika Ryszarda Kuklińskiego jest film „Jack Strong”, którego reżyserem i autorem scenariusza jest Władysław Pasikowski. Twórca ten zasłynął jako autor świetnych filmów sensacyjnych, wielokrotnie nagradzanych przez krytyków i cieszących się uznaniem widzów. W filmie „Jack Strong”, skonstruowanym zgodnie z najlepszymi zasadami kina sensacyjnego, Władysław Pasikowski przedstawia swoją wizję fragmentu najnowszej historii Polski. Talent i doświadczenie reżysera


w realizowaniu trzymających w napięciu historii w połączeniu z ciekawym i wzbudzającym żywe dyskusje tematem są gwarancją rozrywki, która jednocześnie jest zaproszeniem do refleksji o sprawach ważnych dla Polaków.
Poniżej przedstawiam osiem scenariuszy zajęć, które można wykorzystać na godzinach wychowawczych, lekcjach historii i wiedzy o społeczeństwie, języka polskiego oraz wiedzy o kulturze w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych. Każdy ze scenariuszy jest zaproszeniem uczniów do dyskusji oraz do samodzielnych rozważań. Dążyłem do tego, aby nie było tam gotowych tez o głównym bohaterze, ludziach go otaczających i problemach, z którymi przychodzi mu się mierzyć. Proponuję, aby nauczyciel był tylko i aż tym, który skłania do myślenia i pomaga młodym ludziom uczyć się dokonywania własnych wyborów i formułowania świadomych ocen. Od tych umiejętności będzie zależało to, czego dokonają w przyszłości.

Opracowanie: Artur Brzeziński, Centrum Projektów Edukacyjnych Rozwojowych

na zlecenie Vue Movie Distribution, Warszawa, ul. Mokotowska 49, tel. (22) 223 00 00



  1. Temat: Różne oblicza patriotyzmu, czyli historia Polski dla myślących.

Propozycja lekcji historii w szkole ponadgimnazjalnej lub zajęć koła zainteresowań (także


w gimnazjum).
Podczas tych zajęć uczniowie zastanowią się nad kryteriami, według których można oceniać postawy wybranych postaci historycznych wobec sytuacji, w jakiej znajdowali się Polacy w XIX i XX w.
Zajęcia przed obejrzeniem filmu
Na początku zajęć zapytaj:

  • Jak rozumiecie pojęcie „patriotyzm”?

  • Jak, waszym zdaniem, postępuje patriota?

Nie komentuj wypowiedzi uczniów. Przedstaw uczniom krótką historię pewnego Polaka, który żył na przełomie XVIII i XIX wieku w okresie upadku I Rzeczpospolitej i wydarzeń, które doprowadziły do ukształtowania się nowego porządku w dziewiętnastowiecznej Europie.


X urodził się w 1775 roku. Ukończył szkołę artylerii w Warszawie i w 1790 zaczął służbę w armii polskiej w stopniu podporucznika. Uczestniczył w wojnie z Rosją w 1792 r. oraz w powstaniu kościuszkowskim. W 1798 r. X wstąpił do Legionów Polskich we Włoszech i tam dostał się do niewoli austriackiej. Potem służył w armii Księstwa Warszawskiego utworzonego przez Napoleona Bonaparte. W kampanii 1813 r wsławił się bohaterską obroną Zamościa przed wojskami rosyjskimi. Od 1815 pełnił służbę na coraz wyższych stanowiskach w wojsku i rządzie Królestwa Polskiego, którego królem był car Rosji. X został zabity pewnej jesiennej nocy na ulicy w Warszawie przez grupę zbuntowanych uczniów szkoły wojskowej, którym nakazał powrót do koszar.
Zapytaj uczniów:

  • Co sądzicie o patriotyzmie tej postaci? Dlaczego tak myślicie?

Następnie przedstaw losy innego Polaka, który żył w tym samym okresie:


Y urodził się w 1786 r. Służąc w wojsku Księstwa Warszawskiego, uczestniczył w wielu bitwach
z Rosjanami. W
 1817 został awansowany do stopnia majora wojsk Królestwa Polskiego, którego królem był car Rosji. W 1821 utworzył nielegalną organizację - Narodowe Towarzystwo Patriotyczne.
Jej celem była
odbudowa Polski w granicach sprzed I rozbioru na drodze walki zbrojnej. W 1822 r. policja wpadła na trop organizacji i Y został aresztowany. W 1824 sąd wojskowy skazał go na 9 lat ciężkiego więzienia. W 1825 Y był jednym z inicjatorów buntu więźniów, za co został skazany na karę śmierci, którą później zamieniono na 14 lat więzienia, karę publicznej chłosty i zakucie rąk i nóg
w kajdany. W 1830 Y został wywieziony w głąb Rosji, gdzie był nadal więziony mimo upływu wyroku. Zmarł w więzieniu w 1868 r.

Zapytaj uczniów:

  • Co sądzicie o patriotyzmie tej postaci? Dlaczego tak myślicie?

Wyjaśnij uczniom że X to Maurycy Hauke, a Y to Walerian Łukasiński. Losy tych dwóch postaci zetknęły się w 1824 roku. Generał Maurycy Hauke był członkiem sądu wojskowego, który skazał majora Waleriana Łukasińskiego za „usiłowanie zbrodni stanu”. Ci dwaj Polacy stali się wówczas przeciwnikami.


Zapytaj uczniów:

  • Co waszym zdaniem ich łączy? Jakie mogą mieć wspólne poglądy, wartości?

  • Co waszym zdaniem ich dzieli? Jakie mogą mieć odmienne poglądy, wartości?

Uczniowie swoje uwagi mogą zapisać w tabeli:








generał Maurycy Hauke



major Walerian Łukasiński



Łączy ich:



Dzieli ich:





Zwróć uwagę uczniów, że 1795 roku, po dokonaniu III rozbioru Rzeczpospolitej, jej ostatni król Stanisław August zrzekł się korony na rzecz Rosji. Od tego momentu carowie Rosji rościli sobie pretensje do tytułu królów Polski. W 1815 roku z części ziem Rzeczpospolitej zajętych przez Rosję na mocy traktatu rosyjsko-austriacko-pruskiego utworzono Królestwo Polskie – z własną konstytucją, rządem, sejmem, armią, budżetem, którego królem został car Rosji. Dla części Polaków było to państwo polskie, którego władzom należało być wiernym, pomimo tego, że Królestwo obejmowało tylko cześć ziem dawnej Rzeczpospolitej, że królem był car Rosji (państwa, które Rzeczpospolitą pokonało) oraz również mimo tego, że wpływ Rosjan na sytuację w Królestwie był daleko większy niż wynikało to z konstytucyjnych ustaleń. Taką postawę przyjął m.in. gen. Maurycy Hauke. Zdaniem innych Polaków Królestwo Polskie było zniewolone przez Rosję i należało dążyć do uwolnienia się spod jej wpływu. Tak sytuację zapewne widział Walerian Łukasiński. Tak też tą sytuację widzieli podchorążowie, którzy w nocy 29 listopada 1830 r. rozpoczynając powstanie listopadowe, zabili gen. Maurycego Hauke, gdy ten ich nie poparł.


Zapytaj uczniów:

  • Gdybyście żyli w tamtych czasach, która z postaw byłaby wam bliższa – generała Haukego, czy majora Łukasińskiego?

Następnie tę grupę uczniów, która wskazała Waleriana Łukasińskiego poproś


o przygotowanie listy argumentów uzasadniających ich wybór. Druga grupa uczniów przygotuje argumenty uzasadniające wybór Maurycego Haukego. Poleć aby uczniowie
w swoich odpowiedziach zwrócili uwagę na wartości jakimi kierowali się ci Polacy. Po zakończeniu pracy poproś obie grupy o przedstawienie swoich argumentów. Zwróć uwagę uczniów, że w tym przypadku ważną kwestią jest rozstrzygnięcie, w jakim stopniu Królestwo Polskie było niepodległym państwem. Zaznacz, że w historii Polski sąd nad Walerianem Łukasińskim to nie jedyny moment, w którym polscy oficerowie sądzą innego oficera i obie strony uważają, że służą interesowi swojego kraju.

W roku 1984 w Warszawie na karę śmierci został skazany przez sąd wojskowy płk Ryszard Kukliński. O tym, co ten oficer zrobił, kiedy i w jakich warunkach żył i pracował, uczniowie dowiedzą się, oglądając film „Jack Strong”. Wyjaśnij, że ich zadaniem będzie zwrócenie uwagi na patriotyzm pokazanych w filmie polskich oficerów - płk. Kuklińskiego i jego kolegów - oficerów, z którymi pracował.


Zajęcia po obejrzeniu filmu
Zapytaj uczniów o wrażenia z filmu:

  • Co o nim sądzicie? Co zwróciło waszą szczególną uwagę?

Następnie poleć, aby uczniowie wyjaśnili, w jakim okresie dzieje się akcja filmu oraz wymienili pokazane postaci polskich oficerów. Uwagi uczniów zapisz na tablicy. Wyjaśnij, że na tej lekcji uczniowie będą rozmawiali o tym, jak w okresie pokazanym w filmie polscy oficerowie mogli rozumieć pojęcie patriotyzmu.


Zapytaj uczniów:

  • Jakich potrzebujecie dodatkowych informacji na temat powojennej historii Polski, aby lepiej przygotować się do dyskusji na ten temat?

Pytania uczniów zapisz na tablicy, a następnie zapytaj, czy ktoś w klasie zna odpowiedzi.


Jeżeli będzie to konieczne podaj uczniom potrzebne informacje.
Wyjaśnij, że zadaniem uczniów będzie odpowiedzenie na pytania:

  • Co sądzicie o patriotyzmie pułkownika Kuklińskiego i jego kolegów, oficerów wojska polskiego? Dlaczego?

  • Gdybyście byli oficerami wojska polskiego w tamtych czasach, co dla was by oznaczało bycie patriotą?

Zaproponuj uczniom dyskusję wokół ich odpowiedzi na te pytania. Podczas tej dyskusji pełnij jedynie rolę strażnika zasad i eksperta, który może wypowiedzi uczniów uzupełnić poprzez odwołanie się do faktów. Ważnym jest, aby w czasie tej dyskusji uczniowie mieli okazję formułować samodzielne opinie.


Następnie zapytaj:

  • Co dzisiaj dla was oznacza bycie patriotą?



Podziel uczniów na zespoły i poleć im opracowanie odpowiedzi na te pytanie. Po zakończeniu pracy poproś przedstawicieli zespołów o przekazanie swoich ustaleń
i przedyskutowanie ich z kolegami. W ostatniej części zajęć poproś, aby uczniowie przedstawili swoją opinię, kończąc zdanie: Moim zdaniem patriota to osoba, która…



  1. Temat: Władysław Pasikowski, czyli jak robi się dobre filmy.



Propozycja godziny wychowawczej, lekcji języka polskiego, wiedzy o kulturze w szkole ponadgimnazjalnej lub zajęć koła zainteresowań (także w gimnazjum).
Podczas tych zajęć poznają dokonania jednego z najlepszych współczesnych polskich reżyserów oraz specyfikę filmów sensacyjnych.
Zajęcia przed obejrzeniem filmu
Na tablicy zapisz tytuły filmów: „Skyfall”, „Psy”, „Iron Man”. Zapytaj uczniów:

  • Czy oglądaliście któryś z tych filmów? Może coś o nich słyszeliście?

Poproś uczniów, którzy widzieli wymieniony film lub filmy o krótkie opisanie swoich wrażeń:



  • Co wam się w nich podobało?

  • O czym opowiadały?

Zapytaj:


  • Co, waszym zdaniem, może łączyć te wszystkie filmy?

Wyjaśnij, że filmy przypisywane są do różnych kategorii m.in. dla poinformowania widza


o tym, czego może się spodziewać. „Iron Man” to - zgodnie z opisami dystrybutorów - film fabularny sensacyjny, fantastyczno-naukowy. Wszystkie wskazane filmy są określane właśnie mianem filmów sensacyjnych.
Zapytaj uczniów:

  • Jakie inne filmy sensacyjne widzieliście? (ich tytuły zapisz na tablicy)

Zaproponuj, aby uczniowie przedstawili i przedyskutowali swoje odpowiedzi na pytanie:



  • Jakie cele stawiają sobie autorzy takich filmów?

Wyjaśnij, że film „Psy” (wcześniej wymieniony wśród innych) został uznany w 2012 roku za najlepszy polski film sensacyjny. Jego reżyser Władysław Pasikowski był wielokrotnie nagradzany także na międzynarodowych festiwalach i zdaniem wielu krytyków filmowych (a także zdaniem całej rzeszy widzów) jest uznawany za jednego z najlepszych polskich reżyserów.


Zapytaj uczniów:

  • Jakie widzieliście filmy w reżyserii Władysława Pasikowskiego?

  • Co o nich sądzicie?

Już pierwszy film „Kroll” z 1992 r. przyniósł reżyserowi uznanie specjalistów i widzów. Kolejne filmy m.in. „Psy”, „Psy 2: Ostatnia krew”, „Operacja Samum”, „Demony wojny wg Goi”, serial „Glina” potwierdzały jego talent i umiejętności. Pasikowski był także autorem scenariuszy większości z nich. W 2012 r. w kinach ukazał się jego film „Pokłosie” mówiący


o relacjach polsko-żydowskich. Film, nominowany w 2013 do Orła – Polskiej Nagrody Filmowej, przedstawia wizję autorów tego, jak wyglądały te relacje w czasie II wojny światowej i jaki mają wpływ na współczesność.
Zaproponuj, aby uczniowie utworzyli kilkuosobowe zespoły (np. złożone z fanów jednego filmu). Wyjaśnij, że zadaniem każdego zespołu jest przygotowanie uniwersalnego przepisu na dobry film sensacyjny. Swoje przepisy uczniowie mogą oprzeć na konstrukcji oglądanych filmów sensacyjnych. Mogą też dodać własne pomysły. Przepis może mieć dowolną formę (np. zgodnie z zasadą receptur kucharskich: „Weź jednego przystojnego aktora, dodaj do niego…”).
Na zakończenie poproś przedstawicieli zespołów o zaprezentowanie swoich prac.

Po przedyskutowaniu tych pomysłów zaproponuj uczniom stworzenie jednego „klasowego” przepisu na dobry film sensacyjny.


Zajęcia po obejrzeniu filmu
Zapytaj uczniów o wrażenia z filmu:

  • Jak wam się podobał film „Jack Strong”?

Poproś, aby uczniowie wskazali silne strony tego filmu. Zapisz je na tablicy. Zwróć uwagę, że cechą dobrego filmu sensacyjnego jest wzbudzanie napięcia emocjonalnego u widzów. Źródłem tego napięcia są np. nagłe zagrożenia, z jakimi mierzą się główni bohaterowie, nagłe zwroty akcji. Zaproponuj wspólne przygotowanie wykresu pokazującego natężenie emocji w poszczególnych scenach filmu.


Na tablicy narysuj oś poziomą i poproś, aby uczniowie zaznaczyli na niej zapamiętanie sceny w kolejności ich pojawiania się. Następnie poproś, aby uczniowie na osi pionowej zaznaczyli ocenę poziomu emocji, jakie w nich wzbudziły te sceny.
Potem zapytaj:

  • Która scena, waszym zdaniem, była najbardziej emocjonująca?

Powiedz, że emocje związane z tą sceną będą punktem odniesienia dla pozostałych scen. Przypisz jej np. 5 punktów i zaznacz na wykresie.



Poleć, aby uczniowie uzupełnili cały wykres. Uczniowie mogą sporządzić indywidualne wykresy lub jeden wspólny.

Zapytaj:


  • Jak to, co widzieliście, ma się do „klasowego” przepisu na dobry film sensacyjny?

  • W jakim stopniu, waszym zdaniem, ten film zasługuje na miano dobrego filmu sensacyjnego?

  • Dlaczego tak sądzicie?

Zaproponuj uczniom dyskusję między sobą na temat tego filmu. W jej trakcie pełnij jedynie rolę strażnika zasad. Zwracaj uwagę, aby uczniowie uzasadniali swoje opinie.

W następnej części zajęć poleć, aby uczniowie pracując w zespołach, zaproponowali swoje pomysły na zmiany w filmie.
Zapytaj:


  • Jakie elementy filmu byście zmienili? Jakie nowe byście wprowadzili? Z jakich byście zrezygnowali? Jakie rozwinęli? Jakie ograniczyli?

Propozycje uczniów mogą dotyczyć dowolnych elementów filmu, m.in. opowiedzianej historii, doboru aktorów, ich gry, muzyki, scenografii. Zespoły swoje prace mogą przygotować w formie poniższego schematu.


Po zakończeniu pracy poproś uczniów o przedstawienie pomysłów. Zwróć uwagę, aby uczniowie uzasadniali proponowane zmiany.

Praca domowa może polegać na obejrzeniu innego filmu Władysława Pasikowskiego oraz napisaniu jego recenzji.


  1. Temat: Rzeczpospolita 2.5, czyli komu był wierny płk Kukliński.

Zajęcia historii, wiedzy o społeczeństwie w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej.


Podczas tych zajęć uczniowie poznają jeden z aspektów funkcjonowania państwa polskiego w drugiej połowie XX wieku oraz zastanowią się nad obowiązkami żołnierzy.
Zajęcia przed obejrzeniem filmu
Zapytaj uczniów:

  • Co sądzicie o służbie w wojsku?

  • Komu, waszym zdaniem, mają „służyć” żołnierze?

Wysłuchaj opinii i poproś, aby uczniowie opisali, jaki, ich zdaniem, powinien być żołnierz Wojska Polskiego. Po przedyskutowaniu uczniowie swoje pomysły mogą wpisać do schematu:



W następnej części zajęć zwróć uwagę, że posiadanie sił zbrojnych jest jednym z podstawo-wych atrybutów państwa. Poproś, aby uczniowie wspólnie z kolegą/koleżanką z ławki zastanowili się nad wyjaśnieniem pojęcia państwo.
Zapytaj:

  • Jak możecie wyjaśnić, czym jest demokratyczne państwo?

  • Czym się charakteryzuje?

  • Jakie pełni funkcje?

Pomysły uczniów zapisz na tablicy. Omawiając je z uczniami, zwróć uwagę, że państwo jest organizacją sprawującą władzę nad ludnością zamieszkującą terytorium wyodrębnione granicami. Władza jest suwerenna - nie zależy w swoich decyzjach od innych państw.


W państwie demokratycznym źródłem władzy są jego obywatele uczestniczący w wolnych wyborach osób wchodzących w skład organów państwa. Opis funkcjonowania najwyższych organów państwa, praw i obowiązków obywateli zazwyczaj zawierany jest w konstytucji. Jedną z podstawowych funkcji państwa jest zapewnienie bezpieczeństwa swoim mieszkańcom. W tym celu państwo powołuje siły zbrojne.
Wyjaśnij, że obecną konstytucję przyjęto w ogólnopolskim referendum w 1997 roku. Rozdaj uczniom fragment jej preambuły:

W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie, my, Naród Polski […] nawiązując do najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej, […] pomni gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane, ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej […]. Wszystkich, którzy dla dobra Trzeciej Rzeczypospolitej tę Konstytucję będą stosowali, wzywamy, aby czynili to, dbając o zachowanie przyrodzonej godności człowieka, jego prawa do wolności


i obowiązku solidarności z innymi. […]”



Zapytaj uczniów:

  • Jakie okresy historii państwa polskiego określane są mianem Pierwszej, Drugiej
    i Trzeciej Rzeczypospolitej?

Historia I Rzeczpospolitej zakończyła się rozbiorami w XVIII wieku. II Rzeczpospolita powstała po I wojnie światowej, a II wojna światowa była jej końcem. III Rzeczpospolitą ustanawiała konstytucja z 1997 roku. Pozostaje luka blisko 50 lat pomiędzy II i III Rzeczpospolitą. W tym okresie oficjalna nazwa państwa brzmiała Polska Rzeczypospolita Ludowa.


Rozdaj uczniom (lub wyświetl) treść przysięgi wojskowej z 1952 r.

Ja, obywatel Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, stając w szeregach Wojska Polskiego, przysięgam Narodowi Polskiemu być uczciwym, zdyscyplinowanym, mężnym i czujnym żołnierzem, wykonywać dokładnie rozkazy przełożonych i przepisy regulaminów, dochować ściśle tajemnicy wojskowej i państwowej, nie splamić nigdy honoru i godności żołnierza polskiego. Przysięgam służyć ze wszystkich sił Ojczyźnie, bronić niezłomnie praw ludu pracującego, zawarowanych w Konstytucji, stać nieugięcie na straży władzy ludowej, dochować wierności Rządowi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Przysięgam strzec niezłomnie wolności, niepodległości i granic Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przed zakusami imperializmu, stać nieugięcie na straży pokoju w braterskim przymierzu z Armią Radziecką i innymi sojuszniczymi armiami i w razie potrzeby nie szczędząc krwi ani życia mężnie walczyć w obronie Ojczyzny, o świętą sprawę niepodległości, wolności i szczęścia ludu. Gdybym nie bacząc na tę moją uroczystą przysięgę obowiązek wierności wobec Ojczyzny złamał, niechaj mnie dosięgnie surowa ręka sprawiedliwości ludowej".


Poleć odczytanie dokumentu, a następnie zapytaj:

  • Które fragmenty tej przysięgi są dla was niejasne, które was zaintrygowały?

Zwróć uwagę na dwa fragmenty: „stać nieugięcie (…) w braterskim przymierzu z Armią Radziecką” oraz „stać nieugięcie na straży władzy ludowej”. Wróć do zapisów z początku zajęć na temat żołnierza wojska polskiego. Poproś, aby na podstawie tego dokumentu uczniowie sporządzili schemat charakteryzujący żołnierza Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.





Zapytaj:

  • Jakie macie refleksje, gdy porównacie schematy z początku i końca zajęć?

Wyjaśnij, że uczniowie wkrótce obejrzą film Władysława Pasikowskiego „Jack Strong” opowiadający o losach pewnego polskiego żołnierza w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Ich zadaniem podczas seansu będzie zwrócenie uwagi na zawartą w filmie wizję relacji pomiędzy polskimi oficerami a oficerami armii ZSRR, konsekwencji dla Polaków sojuszu z ZSRR oraz na działania, jakie prowadziło wojsko polskie wobec mieszkańców kraju.


Zajęcia po obejrzeniu filmu
Zapytaj uczniów o wrażenia z filmu:

  • Co o sądzicie o filmie? Co zwróciło waszą szczególną uwagę?

  • Co jest głównym tematem filmu?

Wysłuchaj opinii uczniów i poproś, aby odpowiedzieli na pytania:



  • Jak pokazane są relacje pomiędzy polskim oficerami a oficerami sowieckimi?

  • Jakie konsekwencje sojuszu Polski z ZSRR są przedstawione w filmie?

  • Jak twórcy filmu pokazali zachowania wojska polskiego wobec Polaków?

Wysłuchaj odpowiedzi uczniów. Zapytaj:



  • Co sądzicie o filmowej wizji postawy oficerów?

  • Jakie wywołuje to w was uczucia?

Wyjaśnij, że w okresie 50-ciu lat pomiędzy II i III Rzeczpospolitą państwo polskie było rządzone przez ludzi, którzy sprawowali w nim władzę dzięki armii obcego państwa („Armii Radzieckiej”) i zachowywali ją poprzez stosowanie przemocy wobec mieszkańców. Narzędziem tej przemocy było wojsko polskie, którego żołnierze przysięgali właśnie „stać nieugięcie na straży władzy ludowej”.



W następnej część zajęć zaproponuj, aby uczniowie pracując w parach, sporządzili analizę postaci głównego bohatera filmu zgodnie z wykorzystanym już schematem.

Po zakończeniu pracy poproś uczniów o sporządzenie i przedyskutowanie jednego wspólnego schematu pokazującego postać głównego bohatera.
Zapytaj:

  • Jakie macie refleksje, gdy porównacie ten schemat i schematy sporządzone na poprzednich zajęciach?

  • Co sądzicie o postawie pułkownika Kuklińskiego?

Wysłuchaj opinii uczniów, nie komentując ich. Na zakończenie zwróć uwagę uczniów, że obraz pułkownika Kuklińskiego to wizja twórców filmu.


Zapytaj:

  • W jakim stopniu, waszym zdaniem, ta wizja wydaje się wam prawdziwa?

  • Dlaczego tak sądzicie?

Po przedyskutowaniu wypowiedzi uczniów zapytaj:



  • Jak można sprawdzić, na ile ta wizja zgodna jest z rzeczywistością?

  • Jakie korzyści mogłoby przynieść wam to sprawdzenie?

  • Kto z was chciałby się tym zająć?

Na jednych z kolejnych zajęć chętni uczniowie mogą przedstawić wyniki swoich poszukiwań.






  1   2


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna