Przestępstwa



Pobieranie 281,12 Kb.
Strona2/7
Data14.02.2018
Rozmiar281,12 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

1. PRZESTĘPSTWA POPEŁNIANE ZE SZKODĄ DLA BANKÓW.

1.1. Rodzaje przestępczości przeciwbankowej


Przez pojęcie przestępczość przeciwbankowa należy rozumieć te rodzaje przestępstw, które zostały popełnione w związku z wykonywaniem przez bank czynności przewidzianych w prawie bankowym. Jest to cały kompleks zachowań przestępczych, do których według klasyfikacji kodeksu karnego oraz prawa bankowego można zaliczyć:

  • wyłudzanie kredytów

  • nadużycie udzielonego zaufania lub przekroczenie uprawnień przez pracownika banku

  • pranie brudnych pieniędzy

  • naruszenie przepisów karnych zawartych w prawie bankowym

  • przestępstwa czekowe i wekslowe

Przestępczość przeciwbankowa była i jest związana z prowadzeniem przez banki działalności kredytowej. Specyfiką tej kategorii przestępstw jest fakt, iż mogą one być popełniane zarówno przez klientów banków, którzy dokonują klasycznych wyłudzeń kredytów, jak i przez osoby zatrudnione w bankach, które zaniedbują obowiązujące procedury bankowe. Zdarza się również przestępcze współdziałanie między klientami banku a jego pracownikami.

Przestępczość przeciwbankowa w szerszym znaczeniu obejmuje także przestępstwa kryminalne popełniane na szkodę banków. Jest to zatem kategoria czynów zabronionych, w wyniku których instytucją pokrzywdzoną jest bank. Do tej grupy przestępstw zaliczane są w szczególności napady na banki i konwoje bankowe, niszczenie mienia bankowego, włamania do bankowych systemów informatycznych.

Funkcjonowanie banków szczególnie było narażone na działania przestępcze (głównie wyłudzenia kredytów) na początku lat 90. Kwota wyłudzonych ówcześnie kredytów sięgała astronomicznych sum. Dodatkowym istotnym zagrożeniem dla systemu bankowego były odnotowane wypadki ogłaszania upadłości banków, jako następstwa wadliwie prowadzonej polityki kredytowej. Gwałtowny rozwój sektora bankowego, odnotowany na przełomie lat 80 i 90 nie szedł w parze z przystosowaniem zarówno banków, jak i bankowców do funkcjonowania w warunkach gospodarki wolnorynkowej.

Większość najgroźniejszych nadużyć w systemie bankowym miała miejsce w latach 1990-1993. Główne przyczyny tego zjawiska to między innymi powszechnie występujące błędy w obowiązujących ówcześnie procedurach bankowych, wadliwe skonstruowane regulaminy bankowe, nieprzestrzeganie regulaminów bankowych, brak wykwalifikowanej kadry bankowej, łatwość uzyskiwania zezwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej bez posiadania własnego kapitału.




1.1.1. Wyłudzanie kredytów


Najczęściej występującym przestępstwem godzącym w interesy finansowe banku jest wyłudzenie kredytu bankowego. Przestępstwo to według artykułu 297 kodeksu karnego jest oszustwem kredytowym, zespołem przestępczych działań zmierzających do oszukańczego przywłaszczenia sobie udzielonego zasilania finansowego w postaci kredytu, pożyczki, gwarancji itp.

Artykuł 297 § 1 kodeksu karnego określił trzy rodzaje zachowania przestępczego:



  • przedłożenie fałszywych dokumentów,

  • przedłożenie dokumentów stwierdzających nieprawdę,

  • przedłożenie nierzetelnych pisemnych oświadczeń.

Istotne znaczenie ma obowiązek przedstawiania w ramach procedury kredytowej rzetelnych pisemnych oświadczeń.

Zapis ten pozwala uniknąć działań, które umożliwiają przemilczanie we wnioskach kredytowych faktów mogących mieć wpływ na decyzję o odmowie udzielenia kredytu lub nierzetelnym kreowaniu pozytywnego wizerunku (szczególnie finansowego) kredytobiorcy.

Podanie we wniosku kredytowym nieprawdziwych danych lub nierzetelnych pisemnych oświadczeń ma charakter przestępczy.

Mimo to, w dalszym ciągu wśród przedstawicieli sektora bankowego daje się zauważyć pogląd, że jeżeli bank w danej sytuacji nie poniósł strat finansowych, to nie ma konieczności informowania o takich zachowaniach organów ścigania. Jednak rodzi to niebezpieczeństwo, że osoba, której nie uda się wyłudzić kredytu w jednym banku, będzie próbowała zrealizować swój cel albo w innym banku, albo nawet w innym oddziale tego samego banku. W interesie sektora bankowego leży zatem przerwanie tych przestępczych działań na jak najwcześniejszym etapie.

Tego typu nierzetelne zachowania, nie mieszczące się w pojęciu fałszowania dokumentów lub poświadczania nieprawdy, nie były dotychczas regulowane przepisami. Wymieniony przepis prawa jest przejawem poglądu ustawodawcy, iż procedury bankowe w zakresie udzielania kredytów, gwarancji, pożyczek mają istotny gospodarczo charakter, że od kontrahenta banku należy wymagać należytej staranności i rzetelności w działaniu. Popełnienie wyżej wymienionego przestępstwa następuje już w momencie, gdy sprawca przedłoży fałszywe lub stwierdzające nieprawdę dokumenty bądź nierzetelne pisemne oświadczenie, niezależnie od tego, czy doprowadziły one do uzyskania kredytu, pożyczki bankowej, gwarancji kredytowej.

1.1.2. Nadużycie udzielonego zaufania przez pracownika banku


Przestępstwo określane potocznie mianem nadużycia udzielonego zaufania występuje wówczas, gdy w efekcie zaniedbań pracowniczych doszło do straty finansowej w mieniu bankowym.. Czyn ten stanowi zasadnicze przestępstwo, jakiego mogą dopuścić się pracownicy banków.

Szczególnie negatywny charakter ma przyczynienie się pracownika banku, który zarządza określonym majątkiem bankowym, do zaistnienia szkody w nadzorowanym i zarządzanym majątku - tzw. przestępstwo niegospodarności .

Kodeks karny przewiduje odpowiedzialność pracownika banku w takiej sytuacji.

Początkowo kodeks karny, przestępstwo niegospodarności lokował w kategorii przestępstw przeciwko mieniu. Obecnie nadużycie udzielonego zaufania jest uznawane za przestępstwo godzące w zasady obrotu gospodarczego. Ta zmiana wynika z faktu, iż działania niegospodarne, wywołujące szkody majątkowe, w pierwszej kolejności szkodzą funkcjonowaniu banku, a dopiero w dalszym efekcie są przestępstwami skierowanymi na dane mienie bankowe. Nie jest to zatem normalna kradzież mienia bankowego, lecz utrudnianie funkcjonowania banku jako instytucji.

Przestępstwo to może być popełnione tylko przez konkretnego pracownika banku traktowanego jako osoba fizyczna, który jest zobligowany do zajmowania się cudzymi sprawami majątkowymi lub cudzą działalnością gospodarczą.

Nadużycie udzielonego zaufania pracownikowi banku może polegać na alternatywnych zachowaniach: nadużyciu udzielonych uprawnień lub niedopełnienie ciążącego obowiązku.

Niedopełnienie obowiązków lub przekroczenie uprawnień może nastąpić w każdym stadium postępowania kredytowego i przy każdej czynności istotnej dla uzyskania pieniędzy. Najczęściej występuje w czasie kompletowania dokumentacji załączonej do wniosku kredytowego i może polegać na niedopatrzeniu lub tolerowaniu braków w udokumentowaniu zdolności kredytowej oraz zabezpieczeniu spłat kredytu. Wypadki braku zabezpieczenia lub zbyt małego zabezpieczenia, w porównaniu z kwotą kredytu, nie są rzadkością.

Przestępstwo nadużycia udzielonego zaufania jest specyficzną formą przestępstwa działania na szkodę instytucji.

Obecnie przeważająca większość banków i innych instytucji finansowych, ma postać spółek akcyjnych, a zatem mają tu zastosowanie regulacje kodeksu handlowego.

Odpowiedzialność według KSH, ponoszą przede wszystkim członkowie zarządu oraz rady nadzorczej, a także osoby zajmujące się interesami banku w okresie tworzenia spółki i w fazie jej likwidacji. W odniesieniu do banków prowadzących działalność kredytową, a funkcjonujących w postaci spółek akcyjnych, przestępstwa działania na szkodę banku mogą się dopuścić w głównej mierze osoby zasiadające w zarządzie, które świadomie podejmą decyzje wymierzone w interesy banku. Dokonywane przez członków zarządu banku czyny określone w KSH są przestępstwami umyślnymi, które mogą być popełniane zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i pośrednim. Działanie na szkodę banku może być efektem zarówno działania, jak i zaniechania.

Szkodzenie spółce - bankowi prowadzącemu działalność kredytową może polegać na celowym rozdawnictwie kredytów, świadomym podejmowaniu błędnych decyzji kredytowych, które z jednej strony powodują osłabienie finansowe samego banku ( także prestiżu), a z drugiej strony zasilają finansowo inne podmioty. Dzieje się tak zazwyczaj wówczas, gdy istnieje rozbieżność interesów finansowych osób zasiadających we władzach banku. Obecnie takie sytuacje są na szczęście sporadyczne, ale w latach 1990-1993 zdarzały się dosyć często.

Analizując zagadnienie nadużycia udzielonego zaufania oraz działania na szkodę spółki warto zasygnalizować jeden istotny element. Bardzo często oszustwa kredytowe są następstwem zaniedbań pracowników banku w zakresie prawidłowej weryfikacji wniosków kredytowych. Zdarza się jednak, że uchybienia pracowników mają charakter zamierzony i umożliwiają danej osobie wyłudzenie kredytu oraz przywłaszczenie mienia bankowego. Umyślne zaniedbania pracownicze niewiele więc odbiegają od świadomego współuczestniczenia lub co najmniej pomocy w oszustwie kredytowym.

Nie można zatem lekceważyć możliwości przestępczego porozumienia między pracownikiem banku a jego klientem.

1.1.3. Pranie brudnych pieniędzy


Przestępstwo prania brudnych pieniędzy jest aktualnie jednym z bardziej istotnych zagrożeń dla sprawnego funkcjonowania systemu bankowego danego kraju. Wprowadzenie do legalnego obrotu gospodarczego środków finansowych pochodzących z przestępstw, nie tylko godzi w zasady uczciwości w obrocie gospodarczym, ale dodatkowo prowadzi do sytuacji, gdzie przestępcy przez proces legalizacji bezprawnie uzyskanych korzyści majątkowych, stają się normalnymi uczestnikami systemu gospodarczego. W ramach procedury legalizacji przestępczo uzyskanych środków finansowych szczególną rolę pełni system bankowy. Jest on bowiem najprostszym sposobem uzyskania potwierdzenia legalnego źródła określonych pieniędzy. Wykorzystanie dla procederu prania brudnych pieniędzy systemu bankowego powoduje, że nie ma potrzeby tworzenia przez przestępców fikcyjnych struktur organizacyjnych. Większość obrotów bankowych pozwala na stosunkowo łatwe ukrycie tego typu działalności przestępczej oraz prowadzenie jej na wielką skalę.

Przestępstwo legalizacji środków finansowych pochodzących z popełnianych przestępstw ma obecnie charakter ogólnoświatowy, a zatem niewłaściwie zabezpieczony polski lub angielski system bankowy mógłby stać się elementem działalności ponadnarodowych grup przestępczych. Taka sytuacja automatycznie wpłynęłaby na negatywne postrzeganie Polski na arenie międzynarodowej. Z tego powodu bankowość wypracowała złożony system przeciwdziałania procederowi prania brudnych pieniędzy.

Praniem brudnych pieniędzy określa się ogół czynności mających na celu ukrycie prawdziwego źródła pochodzenia nielegalnych dochodów uzyskiwanych z przestępczej działalności i nadanie im znamion(pozorów) legalności.

Tak więc pranie polega na wprowadzaniu brudnych pieniędzy do legalnego obrotu finansowego przez ich lokatę w uczciwych interesach - bankach, firmach, instytucjach finansowych i inwestycjach. Tego typu operacja przeprowadzona raz pomyślnie, pozwala przestępcy na kontynuowanie tego procederu i stałą nad nim kontrolę, a w następstwie na uzyskanie legalnego przykrycia dla dochodów uzyskiwanych z nielegalnych źródeł. Dodatkowo w ten sposób przestępcy uzyskują możliwość nie tylko legalnego wykorzystywania pożytków z przestępstwa, ale zyskują możliwość przejmowania kontroli finansowej nad określonymi sferami gospodarki.

Przestępstwo prania brudnych pieniędzy tworzy - stałe lub sporadyczne (ale zawsze bezprawne) połączenie między sferą działań przestępczych a instytucjami obrotu gospodarczego. Walka z tego typu przestępstwami wymaga stałej i rzetelnej współpracy między przedstawicielami instytucji finansowych a reprezentantami wymiaru sprawiedliwości.

Instytucje finansowe zapewne zdają sobie sprawę, że w ich interesie leży unikanie prania brudnych pieniędzy. Może bowiem dojść do sytuacji, że będzie istniała kolizja norm prawnych regulujących przeciwdziałanie praniu brudnych pieniędzy i interesu firmy. Legalizacja przestępczo uzyskanych dochodów może wiązać się z pokaźnymi profitami.

Mogą zatem zaistnieć sytuacje, w których przedstawiciele firm licząc na duży zysk będą świadomie ignorować sygnały świadczące o praniu brudnych pieniędzy. Źle rozumiany interes firmy może doprowadzić nie tylko do odpowiedzialności karnej konkretnych osób fizycznych, ale i faktycznej likwidacji ekonomicznej firmy.

W świetle art. 299 § 7 kodeksu karnego, przy praniu brudnych pieniędzy dobro nadrzędne w postaci ochrony interesu państwa i gwarancji bezpieczeństwa publicznego nakazuje odstąpienie od zasady partykularnego dbania o interesy poszczególnych firm.

Polskie "brudne pieniądze" pochodzą najczęściej z przestępstw skarbowych, przemytu, handlu narkotykami i haraczy. Służby nadzoru bankowego szacują, że w Polsce rocznie pierze się 2-3 mld dolarów.

1.2. Przepisy kodeksu karnego oraz prawa bankowego chroniące bank przed przestępstwami


Regulacje prawne dotyczące przestępstw popełnianych ze szkodą dla banków są obok ubezpieczenia ryzyk bankowych sposobem walki z przestępczością w instytucjach finansowych. Są one podstawą dla banków do ochrony swoich interesów, jednakże są łamane przez przestępców, dlatego instytucje finansowe powinny zabezpieczyć się stosując ubezpieczenia ryzyk bankowych.

Uregulowania kodeksu karnego stanowią zabezpieczenie banków przed oszukańczymi działaniami nieuczciwych dłużników, którzy podejmują różnorodnego rodzaju działania zmierzające do uniemożliwienia zaspokojenia roszczeń finansowych wierzyciela (zwrotu kredytu). Mogą one w zasadniczym stopniu przeciwdziałać nieuczciwym kredytobiorcom oraz przyczynić się do usprawnienia prowadzonych przez banki postępowań windykacyjnych, gdyż prowadzone przez organy ścigania postępowania przygotowawcze stają się z natury rzeczy narzędziem nacisku na nierzetelnych, nieuczciwych kredytobiorców.

W ramach procedur kredytowych oraz postępowań windykacyjnych banki często mają do czynienia z niesolidnymi kredytobiorcami. Klienci banków często nie tylko nie wywiązują się z obowiązku spłaty rat, ale mając świadomość niemożności lub niechęci spłaty kredytu utrudniają zaspokojenie roszczeń banku z majątku będącego zabezpieczeniem udzielonego kredytu. Przepisy zawarte w artykule 300-302 kodeksu karnego regulują wszelkie zachowania dłużnika, które nie wynikają z zasad ekonomii, lecz są następstwem zamierzonego działania, a w efekcie których pokrzywdzonym zostaje wierzyciel. Efektem takiego stanu rzeczy jest m.in. niemożność zaspokojenia roszczeń bankowych.

Jak już wcześniej wspomniano artykuł 297 kodeksu karnego reguluje zagadnienia związane z wyłudzaniem kredytu bankowego. Podstawowym przedmiotem ochrony jest tu prawidłowość i rzetelność obrotu bankowego. Przepisy prawa chronią również procedurę uzyskiwania kredytu, pożyczki bankowej, gwarancji kredytowej, a w konsekwencji rzetelne zawieranie umów i wywiązywanie się z nich. Ochrona prawna obejmuje również interesy majątkowe instytucji udzielających wsparcia klientom banku.

Artykuł 297 kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność karną pracowników bankowych w sytuacji, gdy zaniechali oni powiadomienia właściwego organu lub właściwej instytucji o powstaniu okoliczności, które mogą mieć wpływ na ograniczenie wysokości bądź nawet na wstrzymanie udzielonego kredytu, pożyczki bankowej, gwarancji kredytowej, dotacji subwencji lub zamówienia publicznego.

***


Przestępczość przeciwbankowa stanowi i będzie stanowić istotny oraz stały element przestępczości związanej z obrotem gospodarczym. Ukierunkowanie działań przestępczych na funkcjonowanie banków wynika z faktu, że są one stałym i pewnym źródłem pieniędzy. Powoduje to, że działalność banków będzie zawsze przedmiotem działań i zainteresowania organów ścigania. W tym kontekście istotne znacznie ma, aby zarówno przedstawiciele organów ścigania, jak i pracownicy banków uświadomili sobie, że w ramach obowiązujących przepisów muszą ze sobą współpracować, mając na uwadze konieczność przeciwdziałania przestępczości przeciwbankowej. Współpraca taka powinna być efektem potrzeby wynikającej ze wspólnych interesów.

Po kilku latach doświadczeń na rynkach międzynarodowych w zakresie wypracowania i wprowadzania w życie mechanizmów zabezpieczających system bankowy, zagrożenie przestępczością w tym sektorze gospodarki powoli maleje. Skala klasycznych wyłudzeń kredytów w zasadniczy sposób zmalała, natomiast są obserwowane zmiany jakościowe zagrożeń, z jakimi stykają się banki. Miejsce przestępczego wyłudzania kredytów zaczynają zajmować przestępstwa związane z obrotem czekami, sprzedażą ratalną, instytucją leasingu, faktoringu oraz praniem brudnych pieniędzy.

Obecnie w kategorii przestępstw przeciwbankowych pojawiają się coraz częściej, wcześniej już wspominane, szczególnego rodzaju czyny przestępcze polegające na przestępczym wykorzystaniu funkcjonujących w bankach komputerowych systemów zapisu i przesyłania informacji. Tak zwani hakerzy komputerowi oraz fałszerze kart kredytowych są realnym i istotnym zagrożeniem dla sprawnego funkcjonowania systemu bankowego.

Jest to zatem kolejny dowód na postęp technologiczny również w sferze przestępstw wymierzonych przeciw bankom.

Należy podkreślić, że skuteczne zwalczanie przestępstw popełnianych na szkodę banków możliwe jest tylko wówczas, gdy będzie się odbywało na trzech płaszczyznach:


  • legislacyjnej,

  • instytucjonalnej,

  • ponadinstytucjonalnej.

Przez płaszczyznę legislacyjną należy rozumieć uregulowania prawne pozwalające na skuteczną eliminację zachowań przestępczych. Obecnie obowiązujące regulacje kodeksu karnego oraz prawa bankowego tworzą spójny system pozwalający na zwalczanie przestępczości przeciwbankowej.

Przez instytucjonalne przeciwdziałanie przestępstwom popełnianym na szkodę banków należy rozumieć rzeczywiste współdziałanie tych jednostek, które z natury zajmują się ujawnianiem i zwalczaniem przestępstw popełnianych na szkodę banków. Współpraca między nimi może doprowadzić do eliminacji tego zjawiska. Skuteczne zwalczanie przestępstw popełnianych na szkodę banków jest możliwe, gdy będzie istniało współdziałanie następujących jednostek:



  • organów ścigania oraz wymiaru sprawiedliwości (sądów, prokuratury, policji, Urzędu Ochrony Państwa),

  • sektora bankowego (banki, bankowe instytucje państwowe, stowarzyszenia, NBP (np. poprzez zalecenia dotyczące bezpieczeństwa banków, tj. zabezpieczenia skarbca i sal operacyjnych pod nadzorem Polskiego Komitetu Normalizacyjnego), Komisja Nadzoru Bankowego, Związek Banków Polskich, także Komisja Papierów Wartościowych i Giełd),

  • państwowych instytucji kontrolnych - NIK oraz urzędy kontroli skarbowej.

W walce z przestępczością gospodarczą ogromne znaczenie ma dysponowanie przez organy ścigania dużym zasobem informacji. Powinien zatem istnieć między wspomnianymi instytucjami przepływ informacji sygnalizujących zarówno konkretne działania przestępcze, jak i sytuacje mające charakter patologiczny, sprzyjający zaistnieniu przestępstwa. W tym kontekście niezbędne jest stworzenie takiej instytucji, która zajmowałaby się przepływem informacji dotyczących przestępstw gospodarczych. Projekt takiej instytucji - Państwowej Agencji Informacji Finansowej (PAIF) lub Generalnego Inspektoratu Informacji Finansowej (GIIF), od dłuższego czasu oczekuje na uchwalenie przez parlament.

Jednak nie tylko stworzenie nowej instytucji powinno być sposobem walki z przestępczością. Niezbędne jest wyposażenie tej instytucji w stosownie szerokie uprawnienia, a także zapewnienie dostępu do wszelkich komputerowych baz danych.

Zatem wszechstronne i komplementarne działania podejmowane przez różnego rodzaju instytucje funkcjonujące zarówno w zakresie wymiaru sprawiedliwości, jak i obrocie gospodarczym mogą doprowadzić do skutecznej eliminacji zjawisk patologicznych i przestępczych w systemie bankowym.

Należy tutaj jeszcze raz podkreślić rolę zarządzania ryzykiem w firmie, które może pełnić znaczącą rolę w ograniczaniu działań przestępczych w instytucjach i może zniechęcić wielu przestępców. Jak już wcześniej wspomniano, kolejnym narzędziem wykorzystywanym przez instytucje jako sposób rozłożenia nieuchronnego ryzyka jest ubezpieczenie.

Zwalczanie przestępczości na szkodę banków, jest zatem procesem złożonym. Z jednej strony instytucje finansowe bronią się poprzez działania "indywidualne" stosując zarządzanie ryzykiem oraz ubezpieczenie. Z drugiej strony jednak, w celu zwalczania przestępczości w skali globalnej, muszą się jednoczyć i współpracować z innymi instytucjami finansowymi, organami ścigania, kontroli czy wymiaru sprawiedliwości.



1   2   3   4   5   6   7


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna