Przedmiot nauki o finansach



Pobieranie 228,18 Kb.
Strona1/3
Data25.11.2017
Rozmiar228,18 Kb.
  1   2   3

Przedmiot nauki o finansach

Przedmiot zainteresowania nauki o finansach nie różni się zasadniczo od przedmiotu zainteresowania nauki o ekonomii (całokształt procesów gospodarowania) – różni się jednak głównie stopniem szczegółowości analizy zjawisk pieniężnych

Przedmiotem zainteresowania nauki o finansach są zjawiska i procesy oraz ich skutki związane z gromadzeniem i rozdysponowaniem środków pieniężnych (publicznych lub prywatnych).

Przedmiotem zainteresowania nauki o finansach jest ruch pieniądza, jego tworzenie (kreacja) w systemie bankowym oraz krążenie (cyrkulacja) między różnymi jednostkami gospodarczymi i publicznymi.


Istota i pojęcie finansów

Istotą każdej nauki jest określenie jej przedmiotu zainteresowania, celów poznawczych, metod badawczych oraz roli spełnianej przez nią wobec życia społeczno-gospodarczego

Finanse – dział nauki, który zajmuje się badaniem określonego elementu rzeczywistości ekonomicznej bazującego na pieniądzu i formułowaniem na podstawie uzyskanych wyników określonych twierdzeń i praw

Nauka o finansach nie ogranicza się do analizy ruchu pieniądza: analiza w odniesieniu do zjawisk rzeczowych –skala produkcji, podział dochodu narodowego, oszczędności, inwestycji, bezrobocia, inflacji, wymiany handlowej itp.



Gospodarka finansowa

Pod pojęciem gospodarki finansowej przedsiębiorstwa rozumie się wszystkie czynności związane z przygotowaniem i realizacją operacji pieniężny w danym podmiocie gospodarczym. Gospodarkę finansową można zdefiniować jako mechanizm ciągłego, odpowiednio zorganizowanego procesu gromadzenia przychodów oraz dokonywaniu wydatków. Oznacza to, że w toku funkcjonowania gospodarki finansowej mamy do czynienia z występowanie zespołu różnego typu rozliczeń. W tym kontekście rozliczenia te należy rozumieć szeroko. Rozliczeniem tak pojętym będzie: pozyskiwanie kapitału własnego i obcego, wydatki przeznaczone na inwestycje o charakterze rzeczowym i finansowym, zakup surowców, wypłaty wynagrodzeń, świadczenia podatkowe itd.

Gospodarka finansowa polega na prowadzeniu ciągłej działalności w sferach operacji pieniężnych. Nie można jej rozpatrywać statycznie, jest ona działaniem, co oznacza konieczność dynamicznego rozpatrywania - w ciągłym ruchu przepływów pieniężnych. Prowadzenie gospodarki finansowej oznacza więc nie tylko samo uzyskiwanie i wydatkowanie środków pieniężnych, lecz również programowanie tych działań w krótkim i długim czasie oraz ich analizę i ocenę w celu kształtowania na tej podstawie przyszłych decyzji. Mamy tu zatem do czynienia z występowaniem określonych czynności:

• poprzedzających ruch pieniądza, mających na celu przygotowanie opern­ej i pieniężnych obsługujących pożądane przez przedsiębiorstwo procesy (ich prognozowanie, planowanie oraz podejmowanie decyzji z uwzględnieniem dwóch istotnych czynników: czasu i ryzyka);

• związanych z rzeczywistą realizacją operacji pieniężnych;

• polegających na zapisie operacji finansowych, mających miejsce w prze­szłości, analizie przebiegu zaistniałych zjawisk finansowych i wreszcie na wnio­skowaniu, które służy ukształtowaniu tych zjawisk w przyszłości, a więc ułatwianie podejmowanie decyzji w sferze rzeczowego i finansowego zarządzania przed­siębiorstwem.

Gospodarka finansowa obejmuje działalność organizatorską, zmierzającą do kształtowania stosunków ekonomicznych w sposób najbardziej odpowiadający potrzebom przedsiębiorstwa. Do tego rodzaju działalności należy w szczególno­ści planowanie finansowe w sensie budowy programów operacji pieniężnych na przyszłe okresy przy zapewnieniu warunków umożliwiających optymalizację rezultatów tych operacji. Należy podkreślić, że zasady gospodarki finansowej poszczególnych przedsiębiorstw zależą od ich wielkości i form organizacyjno-prawnych w jakich działają. W każdym przypadku zasady te powin­ny uwzględniać wymóg racjonalnego zarządzania finansami. W tym zakresie gospodarka finansowa spełnia szereg ważnych funkcji:

• określa równowagę przedsiębiorstwa i jego zdolność płatniczą;

• aktywizuje rzeczowe procesy gospodarcze i wymusza ich efektywność

ekonomiczną;

• łączy w formie pieniężnej poszczególne sfery działalności przedsiębior­stwa (działalność operacyjną, finansową i inwestycyjną);

• określa miejsca powstawania kosztów i źródła kreowania zysków;

• umożliwia ocenę efektywności funkcjonowania przedsiębiorstwa w prze­kroju poszczególnych sfer i wyodrębnionych ekonomicznie komórek organizacyjnych;

• określa opłacalność planowanych kierunków ekspansji gospodarczej

przedsiębiorstwa;

• warunkuje określony układ stosunków przedsiębiorstwa z otoczeniem

rynkowym i instytucjonalnym.

Z wymienionych tu funkcji gospodarki finansowej wynika jednoznacznie, że określa ona pozycję przedsiębiorstwa na rynku, jego siłę konkurencyjni) i możliwości ekspansji gospodarczej.



Funkcje finansów

  1. Funkcja redystrybucyjna – polega na ponownym podziale raz już podzielonego dochodu narodowego (aby zaspokoić potrzeby wszystkich członków społeczeństwa)

  2. Funkcja alokacyjna – przemieszczanie czynników wytwórczych (zasoby pracy, kapitału, ziemi), przede wszystkim dokonuje się jej za pomocą inwestycji

  3. Funkcja stabilizacyjna (prorozwojowa) – nabrała na znaczeniu gdy zaczęto stosować interwencjonizm państwowy – państwo tworzy warunki rozwojowe; kieruje finanse na infrastrukturę techniczną (autostrady, porty... itd.) oraz na rozwój edukacji, badań i nauki gdyż wiedza decyduje o jakości potencjału ludzkiego

  4. Funkcja fiskalna – zaspokojenie popytu państwa na pieniądz

  5. Funkcja kontrolna – informacja o publicznych finansach dla ludzi, monitowanie przepływu finansów (GUS, Bank Centralny, Ministerstwo Finansów itd.), określanie zasad funkcjonowania pieniądza, oraz nadzór i kontrola (czy wszystko jest zgodnie z prawem)

  6. Funkcja motywacyjnaprzyznawanie kredytów, promocja produkcji na rynkach międzynarodowych, subwencje do inwestycji

Ukształtowanie się i rozwój finansów jako nauki

Nauka finansów wiąże się nierozerwalnie z historią pieniądza. Początkowo funkcje pieniądza pełniły określone towary określane mianem płacideł (np. skóry zwierzęce, bydło), upływem czasu funkcje pieniądza zaczęły pełnić szlachetne kruszce. Zarówno ze względu na rzadkość występowania jak i cechy fizyczne: jednorodność, podzielność, trwałość. Zakłada się, że proces bicia monet rozpoczął się w starożytnym Egipcie w III tysiącleciu p.n.e. W państwach greckich w VII w p.n.e. nastąpił rozwój systemu monetarnego. Podstawową funkcją pieniądza była wymiana i akumulacja kapitału. Nastąpił rozwój handlu wewnętrznego i między miastami. W 800 r Karol Wilki przeprowadził reformę pieniężną, której istota było wprowadzenie systemu denarowego opartego na srebrze. W kolejnych wiekach następowało tzw. „psucie” monety proces ten rwał do XII i XIII w, czyli do tzw. reformy groszowej, polegającej na wprowadzeniu solidnej i grubej monety srebrnej. W miarę rozwoju stosunków towarowo pieniężnych rozszerzał się zakres operacji finansowych. Pojęciem finansów zaczęto określać ogól stosunków pieniężnych związanych z operacjami gospodarczymi. Kolejny ważny etap w rozwoju finansów nastąpił wraz z rozwojem bankowości. Ważna rolę odgrywali także złotnicy, którzy przyjmowali złoto na przechowanie.

Możliwość kreacji pieniądza przez banki komercyjne powodowała, iż przyczyniały się one do wzrostu gospodarczego świata, ale niejednokrotnie doprowadzały gospodarki poszczególnych krajów do sytuacji kryzysowych. Istotne znaczenie miało też powstanie bankowości centralnej. Ewolucja systemu pieniężnego w kierunku pieniądza symbolicznego pchnęła sferę pieniądza w kierunku pieniądza abstrakcyjnego.

Dalszy etap rozwoju finansów wiąże się z nasileniem wymiany międzynarodowej.



Przedmiot badań nauki finansów:

- zjawiska finansowe:

Zjawiska finansowe możemy podzielić na elementarne np. cena, kredyt, procent, podatek i zjawiska złożone, w których zachodzą związki przyczynowo-skutkowe, a pieniądz nabiera cech dynamicznych np. zaakceptowanie przez konsumenta ceny producenta i powstanie dzięki temu strumienia pieniężnego związanego z aktem kupna-sprzedaży; przepływy pieniężne między budżetem państwa a funduszami celowymi.

Inny podział to podział na zjawiska abstrakcyjne, w których pieniądz ma postać idealną np. miernika wartości i konkretne dotyczące realnych procesów gospodarczych.



Klasyfikacja zjawisk finansowych:

1. Ze względu na dynamikę i statykę zjawisk:

a) zjawiska finansowe, w których pieniądz znajduje się w bezruchu (związane z występowaniem zasobu pieniądza: oszczędności, zakumulowane zyski przedsiębiorstw, pieniężny dług publiczny)

b) zjawiska finansowe, w których pieniądz znajduje się w ruchu (strumienie pieniężne przepływające w czasie między różnymi podmiotami z równych tytułów)

2. Ze względu na przedmiot dzieli się je na zjawiska:

a) przychodowe

b) rozchodowe

c) dochodowe

d) wydatkowe

e) kosztowe

f) kredytowe

g) pożyczkowe

h) gotówkowe

i) bezgotówkowe

j) transferowe

k) oszczędnościowe

l) ubezpieczeniowe

- stosunki finansowe, czyli relacje o różnym charakterze i stopniu złożoności, powstające między podmiotami w procesach gospodarczych np. między pożyczkodawcami a pożyczkobiorcami, stosunki podatkowe, stosunki ubezpieczeniowe. Nauka finansów określa charakter czynników pieniężnych oraz siły ich oddziaływania na sytuację danego podmiotu.


Nauki finansów a nauki ekonomiczne i społeczne:

Finanse a nauki ekonomiczne:

Finanse należą do dziedziny nauk ekonomicznych. Najściślejszy związek łączy finanse i dwa podstawowe działy ekonomii: mikro- i makroekonomię, jest to zrozumiałe, gdyż nauki te stanowią najszersze teoretyczne ujęcie zjawisk gospodarczych. Szczególny związek zachodzi też między finansami a rachunkowością, istota tej zależności polega na wykorzystaniu metody podwójnego zapisu oraz metody bilansowej do badania zjawisk finansowych. Finanse pozostają też w relacji z zarządzaniem, zjawiska finansowe powstają w związku z konkretnymi podmiotami, w ramach stosunków zachodzących pomiędzy nimi. Organizacja działalności danego podmiotu i zarządzanie nią ma ją istotny wpływ na sferę finansową podmiotu.



Finanse a socjologia:

Socjologia interesuje się zjawiskami i stosunkami finansowymi w związku z badaniami nad sytuacja materialną różnych grup społeczeństwa, przyczynami ego a nie innego rozkładu dochodu w społeczeństwie, skutkami finansowej polityki państwa dla rożnych grup społecznych. Stosunki finansowe kształtują określone zachowania ludzi i grup społecznych.



Finanse a psychologia:

Podmiotem zjawisk finansowych jest zawsze człowiek, należy pamiętać, ze współczesny pieniądz jest oparty na zaufaniu nie na kruszcach. Ważnym przedmiotem zainteresowania psychologii jest rozpoznanie warunków, w których człowiek wykazuje zaufanie do pieniądza, systemy finansowego, banku, itd. W praktyce podmiotów działających w sferze pieniądza wiedza z zakresu psychologii jest potrzebna do zrozumienia oczekiwań partnerów stosunków finansowych.



Finanse a etyka:

Działalność człowieka w sferze finansowej zawsze miała kontekst etyczny. Np. problem „godziwego” zysku a nie nadmiernego (z historii pieniądza znane są przykłady praktyk monopolistycznych, lichwiarskiego procentu itp.). Podobnym problemem jest przerzucanie kosztów wytwarzania danego towaru na inne podmioty, dokładniej mówiąc podatników. Problemy etyczne pojawiają się również w kontekście polityki fiskalnej, a ściślej polityce opartej na deficytach budżetowych, pojawia się bowiem pytanie czy obecne pokolenia ma prawo żyć kosztem innych pokoleń, które ten dług będą spłacać.


Prakseologiczne i inne metody badań

Metody prakseologiczne:

  1. Metoda porównywania nakładów z efektami

Metoda ta występuje w dwóch odmianach:

  1. racjonalnie działający podmiot będzie dążył do maksymalizacji efektów przy danych nakładach

  2. racjonalnie działający podmiot będzie dążył do minimalizacji nakładów przy danych efektach

Inaczej ta metoda badań określana jest jako zasada racjonalnego działania albo zasada ekonomiczności. Stosuje się ja w dziedzinach, w których można dokładnie mierzyć koszty i korzyści jednorodnym miernikiem (pieniądzem).

Zastosowanie metody porównywania nakładów z efektami pozwala określić efektywność ekonomiczna przedsięwzięcia. Porównanie nakładów z efektami może dać wynik dodatni (zysk) albo ujemny (strata).



  1. Metoda porównania kosztów i korzyści:

Stosuje się ją w chwili rozpoczynania danego przedsięwzięcia, albo podczas prowadzonej działalności; jest przydatna wówczas, gdy nie można prowadzić pomiaru rezultatów działalności jednorodnym miernikiem (pieniądzem). Metodę porównania kosztów i korzyści można zastosować pod warunkiem kwantyfikowania stopnia osiągania celu, który nie musi być wyrażony w jednostkach pieniężnych.

  1. Metoda bilansowa

Pozwala ustalić stan równowagi lub stopień nierównowagi badanego elementu rzeczywistości. W ujęciu podmiotowym zastosowanie metody bilansowej pozwala ustalić stan finansowy podmiotu gospodarczego, państwa, gospodarstwa domowego itp. Zastosowanie metody bilansowej wiąże się z kardynalną zasada rachunkowości – podwójnego zapisu.
Metody statyczne i dynamiczne:

  1. Metoda strumieniowa

Przedmiotem obserwacji są strumienie pieniądza przepływające między przynajmniej dwoma, ale częściej wieloma podmiotami z różnych tytułów. Dzięki metodzie strumieniowej można obserwować dane zjawiska finansowe w ściśle zamkniętym przedziale czasowym, jest więc przydatna do ustalania zmian w zjawiskach finansowym między okresami. Jest niezbędna w badaniu stanu budżetu państwa i innych budżetów publicznych, które mają ściśle określony czas obowiązywania.

  1. Metoda zasobowa

Cechą charakterystyczną tej metody, jest to, że badane zjawiska finansowe są „unieruchomione” w czasie. W odróżnieniu od metody strumieniowej pozwala określić i scharakteryzować stan badanego obiektu niezależnie od tego, czy dane zjawisko finansowe jest kształtowane przez jakiś inny czynnik czy nie np. deficyt budżetowy. Inaczej ta metoda jest nazywana metodą majątkową, co wynika stąd że majątek jest efektem kumulacji dochodów w przepości.

  1. Metoda strumieniowo-zasobowa

Pozwala na ujęcie zjawisk zarówno w ujęciu dynamicznym jak i statycznym. Istotą tej metody jest powiązanie cech charakteryzujących stan badanego zjawiska finansowego z cechami zjawisk, które spowodowały zmiany (ujęcie ex post) lub które mają spowodować zmiany projektowane (ujęcie ex ante). Metoda strumieniowo-zasobowa pozwala powiązać osiągane w danym roku (okresie) przychody z wartością aktywów rzeczowych i finansowych przedsiębiorstwa, umożliwia ustalenie zależności między saldem budżetu państwa a zmianami w poziomie długu publicznego, itd.
Analiza modelowa, systemowa i eksperyment w nauce finansów

Analiza modelowa

Podział modeli:

- modele teoretyczne (konstruowane w celu rozwiązania danego problemu, mające wiele uproszczeń, żeby lepiej zrozumieć istotę badanej rzeczywistości)

- modele realne (analogiczne do badanego układu rzeczywistości)
W poznawaniu zjawisk finansowych poprzez modele trzeba przyjąć pewne założenia

(aksjomaty) np. płynność pieniądza, każde udzielenie kredytu bankowego oznacza zwiększenie obiegu pieniężnego, podatek ma zawsze charakter przymusowy itd.

W badaniu zjawisk finansowych istotny jest podział na modele pozytywne (opisujące rzeczywistość) i normatywne (projektujące rzeczywistość)
Podejście systemowe:

System to zbiór wzajemnie ze sobą powiązanych elementów. W nauce finansów pojęcie systemu jest stosowane powszechnie. W najszerszych ujęciu mamy do czynienia z systemem finansowym gospodarki. System może być rozumiany jako całokształt zasad organizacyjnych, ogół norm i reguł obowiązujących w danej dziedzinie. Inne powszechnie stosowane terminy to system pieniężny, system rozliczeń pieniężnych, system bankowy, system kredytowy, itd. Badania nad zjawiskami finansowymi to także badania nad systemami, które funkcjonują w sferze finansów.


Metoda prób i błędów

Metoda eksperymentu ma znaczenie dla nauki finansów, w której próbuje się poprzez symulowanie różnych zjawisk finansowych przewidywać zmiany w określonym obszarze zjawisk finansowych np. poszukuje się zależności między ciężarem podatkowym a wydajnością podatkową państwa, między inflacją a bezrobociem. Ograniczone możliwości stosowania eksperymentu w nauce finansów powodują, że decyzje finansowe muszą być podejmowane przy użyciu metody prób i błędów. Dotyczy to głównie makroskali, czyli polityki finansowej państwa. Zmusza to podmioty odpowiedzialne za stan sfery finansowej do podejmowania decyzji o zastosowaniu różnych środków, a następnie obserwowania skutków i ewentualnych korekt decyzyjnych.

Stosowanie tak ułomnej metod napotyka trudności, w podejmowaniu decyzji pojawia się bowiem efekt opóźnień czasowych, który polega na tym, że jeżeli nawet stan gospodarki jest zdiagnozowany, to przygotowania środków polityki finansowej wymaga określonego czasu. Prowadzi to do nieadekwatności przygotowanych środków wobec zmienionego już stanu gospodarki.

Metoda prób i błędów ma zastosowanie także w skali mikroekonomicznej np. przy przewidywaniu zysków przedsiębiorstwa, kształtowaniu portfela inwestycyjnego.



Pieniądz oraz jego funkcje

Pieniądz (według definicji Peter Schaala) niezależnie od swojej formy zewnętrznej i systemu gospodarczego jest prawnie określonym i powszechnie akceptowanym środkiem płatniczym, który może wyrażać, przechowywać i przekazywać wartości i którego wartość jest ściśle związana z realnym produktem społecznym brutto.

Funkcje pieniądza:

  1. miernik wartości

  2. środek tezauryzacji

  3. środek płatności

  4. dobro płynne

  5. środek wymiany

  6. pieniądz światowy


Zjawiska pieniężne a zjawiska finansowe

Profesor Owsiak traktuje te dwa pojęcia równoważnie, ale niektórzy autorzy podają, ze zjawiska finansowe, to te wszystkie zjawiska, w których pieniądz występuje w znaczeniu realnym; natomiast te zjawiska w których pieniądz występuje tylko w funkcji miernika wartości mamy do czynienia ze zjawiskami pieniężnymi.


Polityka finansowa

Polityka finansowa to działalność podmiotu, który dąży do osiągnięcia określonych celów za pomocą narzędzi pieniężnych. Polityka finansowa jest domeną państwa, gdyż podmioty inne niż państwo nie maja pełnej suwerenności w odniesieniu do kwestii finansowych.



Cele polityki finansowej:

  1. Cele uniwersalne:

- wzrost gospodarczy (przyrost PKB)

- tworzenie miejsc pracy (walka z bezrobociem)

- stabilizacja gospodarki

- wspieranie konkurencyjności gospodarki

- zachowanie realnej wartości pieniądza (walka z inflacja)

- bezpieczeństwo wewnętrzne systemu finansowego (zachowanie płynności finansowej, nadzór bankowy itd.)

- bezpieczeństwo zewnętrzne systemu finansowego (dobra pozycja walutowa kraju, zapewnienie równowagi bilansu płatniczego z zagranicą)

2. Cele specyficzne:

Czyli konkretne cele np. określone dla danego kraju i danego roku tempo wzrostu gospodarczego.

Rodzaje polityki finansowej:


  1. Monetarna

Zajmuje się kształtowaniem zjawisk finansowych w gospodarce kraju. Głównym kierunkiem oddziaływania polityki monetarnej są wielkość oraz zmiany podaży i popytu na pieniądz. W dostosowaniu relacji między popytem a podażą szczególną rolę odgrywa stopa procentowa. Szczególnie ważne zadanie polityki monetarnej polega na reagowaniu na impulsy pochodzące ze sfery realnej (np. wzrost lub spadek produkcji), sfery pieniężnej (deficyt budżetowy, napływ/odpływ kapitału) i zmian psychologicznych (zmiany preferencji konsumentów)

Za politykę monetarną a odpowiedzialny jest bank centralny. Strategicznym celem polityki monetarnej jest utrzymanie stabilnego poziomu cen. Do celów pośrednich zalicza się: kształtowanie wysokości stóp procentowych, oddziaływanie na wielkość podaży pieniądza, wpływanie na wielkość kredytów udzielonych przedsiębiorstwom i gospodarstwom domowym.

Do realizacji tych celów NBP stosuje takie instrumenty jak:

- stopy procentowe

- operacje otwartego rynku

- emisja papierów wartościowych

- rezerwa obowiązkowa

- operacje kredytowo-depozytowe



  1. Fiskalna

Działalność państwa polegająca na wykorzystaniu instrumentów fiskalnych, tj. podatków i innych danin publicznych, wydatków, deficytów budżetowych, długu publicznego, udzielanych gwarancji i poręczeń kredytów dla podmiotów gospodarczych, itp. Do osiągnięcia określonych celów, a zwłaszcza wysokiego stopnia wykorzystania mocy wytwórczych, stabilizacji cyklu koniunkturalnego. W zależności od rodzaju zastosowania narzędzi wyróżnia się typy polityki fiskalnej: ekspansywną, restrykcyjną, pasywną i aktywna.
Przedmiotowa klasyfikacja zjawisk finansowych

W podejściu przedmiotowym do zjawisk finansowych występuje koncentracja na przedmiocie stosunków finansowych. W tego rodzaju zjawiskach występuje ruch pieniądza. Przychody i wydatki, które odzwierciedlają strumienie pieniężne i odnoszą się do ekwiwalentu.

Zjawiska przychodowe – przychody ze sprzedaży towarów, usług, majątku,

Zjawiska rozchodowe – rozdysponowanie pieniądza związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą i pozostałą działalnością.

Zjawiska dochodowe – związane z wytworzeniem, realizacją i wykorzystaniem dochodów:
- W sensie finansowym źródłem dochodu są zjawiska przychodowe
- W sensie ekonomicznym źródłem dochodu jest działalność gospodarcza, dochody z kapitału (renty), dochody z praw majątkowych (czynsze, tantiemy itd.)

Zjawiska wydatkowe – środki pieniężne są przeznaczone na zakup towarów i usług które prowadzą do produktu krajowego, np. wydatki konsumpcyjne, inwestycyjne i inne


Zjawiska kosztowe – związane z powstawaniem i pokrywaniem kosztów prowadzonej działalności gospodarczej; np. koszty rzeczowe, osobowe, finansowe, amortyzacja

Zjawiska kredytowe – związane nie tylko z zasilaniem podmiotów w środki finansowe, lecz także z mechanizmem tworzenia pieniądza we współczesnej gospodarce np. kredyt produkcyjny, konsumpcyjny, obrotowy, płatniczy i inne.


Zjawiska pożyczkowe – odnoszą się do zjawisk finansowych, nie są związane z kreacją pieniądza; przedmiotem pożyczki jest pieniądz już istniejący,
Zjawiska gotówkowe – transakcje związane z gotówką
Zjawiska bezgotówkowe – obejmujące szeroki zakres transakcji, w których pieniądz występuje w postaci idealnej;

Zjawiska transferowe – dotyczą przepływu pieniądza, którego skutkiem nie jest ruch towarów; typowe zjawiska redystrybucyjne


Zjawiska oszczędnościowe – dotyczą gromadzenia i wykorzystania oszczędności pieniężnych. Mogą mieć formę gotówkową, bezgotówkową, lokat w papierach wartościowych i inne
Zjawiska ubezpieczeniowe – związane z różnego rodzaju ryzykiem, przedmiotem jest ochrona przed skutkiem różnych działań losowych.

Podmiotowa klasyfikacja zjawisk finansowych

Opiera się na kryterium ro­dzajowego zróżnicowania jednostek gospodarujących, dokonujących operacji pieniężnych, tzn. realizujących przychody i wydatki pieniężne oraz gromadzą­cych zasoby pieniężne. Na podstawie tego kryterium wyróżnia się 5 grup zja­wisk finansowych:



  1. Finanse publiczne - obejmują procesy związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich rozdysponowaniem. Są przepływami pieniężnymi, realizowanymi przez państwo i samorząd terytorialny jako związki publicznoprawne. W finan­sach publicznych podstawowe znaczenie ma gromadzenie środków pieniężnych w postaci transferów, a więc podatków, opłat, ceł itp. ale także pożyczki zaciągnięte przez państwo i samorządy teryto­rialne, głównie na pokrycie deficytu budżetowego.

  2. Finanse ubezpieczeń są grupą zjawisk finansowych obejmującą gromadze­nie i podział zasobów pieniężnych przez instytucje ubezpieczeń majątkowych i oso­bowych. Można zaliczyć do nich również otwarte fundusze emerytalne oraz dobrowolne ubezpieczenia pracownicze.

  3. Finanse banków i innych instytucji kredytowych (np. kas oszczędności). W bankach charakte­rystyczne są operacje kredytowe, związane z kreacją pieniądza i wycofywaniem go z cyrkulacji. Oprócz operacji kredytowych przyjmowane są depozyty (wkła­dy) na rachunki bankowe oraz przelewy między rachunkami bankowymi na zlecenie ich właścicieli

  4. Finanse przedsiębiorstw. Charakteryzuje je w szczególności gromadzenie przy­chodów za sprzedane towary i usługi, a więc przychodów pieniężnych o charakte­rze rynkowym. Poprzez podział i redystrybucję zasilają one przychody innych grup podmiotów gospodarczych. Oprócz tego przedsiębiorstwa otrzymują na ryn­ku pieniężnym przychody kredytowe w postaci pożyczek bankowych oraz inne transfery, m.in. z rynku kapitałowego.

  5. Finanse gospodarstw domowych obejmują dochody i wydatki ludności. Charakteryzuje je jest osiąganie przychodów pieniężnych z wynagrodzeń za pracę, a więc typu ekwiwalentnego. Występują także transfery obejmujące dochody wła­ścicieli kapitałów, świadczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego, czy przychody kredytowe. Najbardziej charakterystycznym kierunkiem rynkowych wydatków są zakupy towarów i usług konsumpcyjnych oraz transfery w postaci podatków i opłat składek z tytułu ubezpieczeń, spłat kapitału i oprocentowania kredytów bankowych.


Przepływy finansowe w gospodarce

Przepływy finansowe prezentują główne rodzaje strumieni finansowychczyli rachunki przychodów i wydatków pieniężnych zrealizowanych przez grupy jednostek gospodarujących – sektory.



Możemy wyróżnić strumień w realnej (pieniężne dochody i wydatki związane ze sprzedażą i zakupem dóbr ( towarów i usług ). Są związane z tworzeniem i podziałem PKB.) i autonomicznej (nie są związane z tworzeniem i podziałem PKB, lecz mają za przedmiot transakcje aktywami finansowymi i to głównie na ich wtórnych rynkach, np. obrót majątkiem rzeczowym, obrót kapitałem akcyjnym.) sferze finansów.

Schemat przepływów finansowych przedstawia SEKTORY:


    1. Sektor przedsiębiorstw – obejmuje jednostki wytwarzające towary i usługi, których celem jest osiąganie zysków. Na rachunkach sektora przedsiębiorstw prezentuje się tylko część jego transakcji finansowych. Są one związane z działalnością bieżącą czy eksploatacyjną ( wytwarzanie i sprzedaż dóbr ).

    2. Sektor gospodarstw domowych – obejmuje osoby zatrudnione w jednostkach sektora publicznego i przedsiębiorstwach, osoby utrzymujące się z emerytury, rent i zasiłków oraz z dochodów kapitału. Wydatki tego sektora mają charakter konsumpcyjny.

    3. Sektor publiczny – obejmuje wszystkie instytucje publiczne ( państwowe i rządowe). Sektor publiczny czerpie dochody głównie z podatków i opłat oraz z kredytu publicznego. Wydatki na rzecz gospodarstw domowych – płace, zasiłki, emerytury, renty – oraz wydatki na rzecz przedsiębiorstw – zakup towarów i usług na potrzeby instytucji publicznych.

    4. Sektor inwestycji – jest to wyodrębniona część sektora przedsiębiorstw. Następuje tu wydatkowanie dochodów na trwałe dobra produkcyjne i na powiększenie zapasów w sektorze przedsiębiorstw.

    5. Sektor bankowo-kapitałowy – jest to sektor pośrednictwa finansowego, który gromadzi oszczędności i rezerwy pieniężne sektora prywatnego publicznego i zagranicznego i przekazuje je głównie do sektora inwestycji na finansowanie powiększenia rzeczowego kapitału produkcyjnego.

    6. Sektor zagraniczny – obejmuje eksport towarów i usług oraz ich import.


SYSTEM FINANSOWY-jest to zbiór norm prawnych ustalających przede wszystkim społeczne organy(instytucje) których zadaniem jest wykonywanie czynności związanych z gromadzeniem oraz podziałem zasobów pieniężnych. Aby system finansowy był racjonalny tzn. wywoływał korzystne reakcje jednostek gospodarczych musi być: a)efektywny-oznacz oddziaływanie na przebieg procesów rzeczowych przy pomocy pieniądza ,aby osiągnąć optymalne zaspokojenie potrzeb całego społeczeństwa i jego jednostek.; b)zgodny z analizą regulowanych zjawisk. Wiąże się to z koniecznością uwzględnienia specyfiki regulowanych przez system finansowy zjawisk, które często mają charakter obiektywny, tzn. istnieją niezależnie od woli człowieka ,a zatem podlegają działaniom praw ekonomicznych.; c)Wewnętrznie zgodny. Mimo tego, że regulacje systemu finansowego dotyczą różnych zjawisk to należy pamiętać, że pozostają one we wzajemnym związku. Dlatego, aby osiągnąć określony cel wyznaczony przez politykę gospodarczą, trzeba ustalając normy w jednym, odpowiednio je powiązać z innym obszarem. d)Prosty w konstrukcji. Reakcja na określoną normę jest wtedy zgodna z założeniem jeśli możliwe jest jej przestrzeganie w prostej a nie zawiłej formie. Stąd każda norma musi być skonstruowana w mało skomplikowany sposób. System nie może też zawierać norm o podobnym działaniu. e)Zdolny do samoregulacji. Zmiany warunków powinny powodować wystąpienie procesów dostosowawczych. Trzeba tu wyróżnić procesy: samoregulacji i reformy systemu. Należy ponadto wziąć pod uwagę, że chociaż system finansowy realizuje określony wspólny cel społeczeństwa to nie jest jednak monolitem.

Funkcje systemu finansowego.
System finansowy realizuje 3 funkcje:

1. monetarna- polega na tym że system finansowy dostarcza podmiotom niefinansowym podstawowego dla funkcjonowania gosp rynkowej instrumentu jakim jest pieniądz i umożliwia jego obieg tj. ruch związany z płatnościami zachodzącymi w związku z bieżącą działalnością gosp.

2. kapitałowo-redystrybucyjną- dzięki istnieniu systemu finan możliwy jest przepływ wolnych środków pieniężnych od podmiotów dysponujących nimi do podmiotów chcących z nich korzystać. W praktyce w ramach tej funkcji chodzi głównie o 2 kwestie. Po pierwsze o usługi niezbędne do bezpośredniego finansowego wzrostu gosp, i po drugie o powstawanie i rozdysponowywanie środków do finansowania tzw. Dóbr publicznych (obrona narodowa), usług społecznych (edukacja, medycyna) oraz świadczeń społecznych (zasiłki, emerytury)

3. kontrolną- w ramach tej funkcji system finan umożliwia kontrolę nad strumieniami pieniężnymi, w szczególności nad środkami zainwestowanymi, wypożyczonymi i redystrybuowanymi w przeszłości. Chodzi tu o usługi które pozwalają kontrolować efektywność wykorzystania majątku (rzeczowego i ludzkiego) oraz środków finan. Tak więc w/w funkcja obejmuje zagadnienia kontroli finan oraz władania ekonomicznego


Charakterystyka elementów struktury systemu finansowego
System finansowy

1. Rynkowy



  • instrumenty finansowe

  • rynki finansowe

  • instytucje finansowe

  • zasady funkcjonowania

2. Publiczny

  • instytucje budżetowe

  • instrumenty fiskalne

  • publiczne instrumenty fiskalne

  • instytucje fiskalne

Instrumenty finansowe –zobowiązania finansowe tj. roszczenia dotyczące majątku jednych podmiotów gospodarczych w stosunku do drugich.

Rynki finansowe – to rynki na których dokonuje się transakcji dotyczących instrumentów finansowych.

Instytucje finansowe – to podmioty ekonomiczne, które specjalizują się w przyjmowaniu na siebie zobowiązań finansowych oraz nabywaniu takich zobowiązań od innych podmiotów.

Zasady działania – reguły określające sposób działania instrumentów, rynków, instytucji.


Instytucje budżetowe – tworzą zasady sporządzania, przyjmowania oraz wdrażania ( w tym kontrolowania) budżetów publicznych

Instrumenty fiskalne - to prawno-ekonomiczne mechanizmy (konstrukcje) umożliwiające gromadzenie i rozdysponowywanie funduszy publicznych

Publiczne instrumenty fiskalne – zobowiązania powstające gdy instytucje budżetowe, zezwalają na kreowanie instrumentów finansowych, z których wpływy pozwalają na pokrycie deficytu funduszy publicznych.

Instytucje fiskalne – podmioty, których cel istnienia związany jest z przepływem pieniądza, a więc podmiotów należących do finansowej struktury organizacyjnej państwa. Ich zadaniem jest gromadzenie i dostarczanie środków pieniężnych podmiotom należącym do niefinansowej struktury organizacyjnej państwa oraz organizacjom publicznym a także dokonywanie transferów pieniężnych.


Rynki finansowe i ich podział

Rynek to miejsce, gdzie dokonuje się transakcji środkami pieniężnymi



Podział rynków finansowych:

- rynek walutowy - rynek pieniężny - rynek kapitałowy (pierwotny i wtórny)

- rynek instrumentów pochodnych - rynek kredytowy
Instrumenty finansowe rynku pieniężnego


  1. Bony skarbowe – krótkoterminowe papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa na okres od 1 dnia do 52 tygodni w celu pokrycia bieżących potrzeb płatniczych

  2. Czeki – udzielane bankowi pisemne zlecenie, na określonym prawem formu­larzu, wypłacenia okazicielowi lub oznaczonej osobie, zwanej remitentem, wymie­nionej sumy pieniężnej ze środków będących w dyspozycji wystawcy, najczęściej na rachunku bankowym.

Ze względu na wystawcę czeki dzielą się na:

• czeki bankowe, • czeki bankierskie, • czeki skarbowe, • czeki podróżnicze.



Z punktu widzenia formy czeków rozróżnia się:

* czeki imienne, * czeki na okaziciela

Pod względem warunków realizacji czeki dzielą się na:

* czeki nie potwierdzone, * czeki potwierdzone.



  1. Weksle – papier wartościowy potwierdzający istnienie zobowiązania pieniężnego osoby lub osób, które go podpisały. W naj­bardziej ogólnym ujęciu istota weksla polega na tym, że jego wystawca (emitent) zobowiązuje się do zapłaty danej osobie (remitentowi) konkretnej kwoty w określo­nych miejscu i czasie. Cechą charakterystyczną weksla jest m.in. to, że jego posia­dacz może przenosić prawa wynikające z tego dokumentu na inne osoby.

  2. Bon komercyjny – papier wartościowy, w którym emitent (bank, przedsiębiorstwo) potwierdza zaciągnięcie pożyczki i zobowiązuje się do jej zwrotu wraz z należnymi odsetkami w określonym terminie (krótszym niż 1 rok – termin zapadalności różni bon od obligacji)

  3. Certyfikat depozytowy - dokument, w którym potwierdza się zdeponowanie danej sumy pieniężnej według określonej stopy procentowej i na określony czas.

  4. Akcept bankierski - zobowiązanie banku dłużnika do zapłacenia określonej kwoty pieniężnej bankowi wierzyciela


Instrumenty finansowe rynku kapitałowego

  1. Obligacje

Są for­mą zaciągania długu przez różne podmioty, takie jak: Skarb Państwa, władze mu­nicypalne, przedsiębiorstwa, banki. Cechą charakterystyczną obligacji jest to, że mają one z góry określony dochód (oprocentowanie)

Ze względu na emitenta wyróżnia się:

• obligacje Skarbu Państwa (skarbowe),

• obligacje władz samorządowych (municypalne),

• obligacje przedsiębiorstw nie finansowych,

• obligacje banków i innych instytucji finansowych,

• obligacje fundacji i innych organizacji społecznych mających osobowość prawną.



Ze względu na okres wykupu obligacje dzielą się na:

 obligacje krótkookresowe okres wykupu jest krótszy niż 5 lat;

 obligacje średniookresowe, okres wykupu między 5 a 10 lat;

 obligacje długoterminowe, okres wykupu przekracza 10 lat;

 obligacje wieczyste, które nigdy nie podlegają wykupowi, gdyż ich nabyw­ca otrzymuje jedynie odsetki, zwane rentą wieczystą.

Obligacje skarbowe stanowią podstawowy instrument finansowania deficytu budżetowego i długu publicznego.

Obligacje municypalne (komunalne) są emitowane nie tylko przez władze lokalne, lecz także przez ich agencje (np. w Stanach Zjednoczonych), najczęściej w celu finansowania infrastruktury lokalnej. Do podstawowych rodzajów obligacji municypalnych zaliczamy: obligacje ogólne (spłacane z wpływów podatkowych) i obligacje przychodowe (inaczej dochodowe, na poczet przyszłych przychodów, emitowane w celu finansowania różnych projektów) .

2. List zastawny

Rodzaj instrumentu dłużnego emitowanego przez insty­tucje (towarzystwa) kredytowe. Listy zastawne są sprzedawane na rynku pienięż­nym. Pieniądze pochodzące z ich sprzedaży są przeznaczane na finansowanie pro­jektów inwestycyjnych o wysokich nakładach oraz dłuższym okresie realizacji. Dla nabywcy stanowią jeden z najpewniej­szych instrumentów lokowania wolnych środków pieniężnych, gdyż ich zabezpie­czeniem są aktywa banków (towarzystw kredytowych) hipotecznych oraz majątek powstały w wyniku inwestycji.

Formą listu zastawnego jest list kredytowy, który jest zobowiązaniem wystaw­cy do zapłaty należności albo pokrycia strat do wysokości gwarancji. Wystawcami listów kredytowych są banki albo towarzystwa kredytowe


  1. Akcje

Podstawowe instrumenty (papiery) wartościowe potwierdzające udział danego podmiotu w majątku spółki akcyjnej. Dają one prawo do dywidendy oraz prawo do głosowania na walnym zebraniu akcjonariuszy.

Stosując kryterium praw przypisanych akcjom, można wyróżnić następujące ich rodzaje:

 akcje zwykłe,  akcje uprzywilejowane  akcje użytkowe

Różnica miedzy akcjami zwykłymi a akcjami uprzywilejowanymi polega na tym, iż z akcjami uprzywilejowanymi wiążą się pewne przywileje, np. większego prawa głosu, wyższej dywidendy, podziału majątku w przypadku likwidacji spółki. Akcje użytkowe powstają w przypadku bądź umorzenia części akcji dla zmniejszenia kapitału akcyjnego, bądź wcześniejszej spłaty kapitału.



  1. Certyfikaty inwestycyjne

Świadectwa udziałowe potwierdzające tytuł własności w majątku funduszy inwestycyjnych.

Ze względu na typ funduszu inwestycyjnego rozróżnia się:

• certyfikaty potwierdzające uczestnictwo w funduszu inwestycyjnym typu otwartego;

• certyfikaty lokacyjne, występujące przy nabywaniu udziałów (akcji) fundu­szy inwestycyjnych zamkniętych


Pochodne instrumenty finansowe

Nazwa „instrumenty pochodne" (derywaty) wywodzi się stąd, że są one bardziej złożoną formą w stosunku do instrumentów prostych, takich jak akcje, obligacje. Cechą charakte­rystyczną instrumentów pochodnych jest niemożność ich samoistnego funkcjono­wania, chociaż obrót nimi dokonuje się w oderwaniu od instrumentów podstawowych.



1. Opcje – prawo do zakupu lub sprzedaży określonego in­strumentu finansowego po ustalonej cenie w ściśle określonym czasie. W zależności od tego, czy chodzi o sprzedaż, czy zakup opcji, wyróżnia się:

• opcję kupna • opcję sprzedaży

Inny podział opcji jest związany z możliwością ich sprzedaży lub z brakiem takiej możliwości. Rozróżnia się tu opcje zbywalne i opcje niezbywalne (trady­cyjne). Inną jeszcze opcją jest opcja akcyjna, jej istota polega na tym, że menadżerowie wyższego szczebla w danej spółce mają prawo nabycia w przyszłości akcji swojej spółki po cenie obowiązującej w dniu nabycia opcji.

2. Kontrakty terminowe – instrument zobowiązujący strony kontraktu do kupna bądź sprzedaży instrumentu podstawowego w określonej ilości, w określonym ter­minie w przyszłości, po określonej cenie. Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje kontraktów terminowych — kontrakt futures (kontrakt standaryzowany, występujący na giełdzie, …) oraz kontrakt forward (kontrakt niestandaryzowany, występujący w obrocie poza giełdowym, …)


  1. Swap – kontrakt, który polega na zamianie przyszłych płatności stron kon­traktu. Do najbardziej popularnych swapów należą:

- swap procentowy

- swap walutowy



Swap procentowy polega na zamianie zobowiązań odsetkowych między stro­nami kontraktu, natomiast swap walutowy polega na zamianie przyszłych płatno­ści z danej waluty na inną

  1. Warranty – rodzaj instrumentów pochodnych dających prawo bądź do zaku­pu papierów wartościowych (akcji) po określonej cenie w przyszłości, bądź do sub­skrypcji przyszłych emisji akcji. Warranty należą do instrumentów spekulacyjnych.


Pojęcie giełdy, jej organy i uczestnicy

Giełdą papierów wartościowych są regularne, odbywające się w określonym czasie i miejscu, podporządkowane określonym normom i zasadom, spotkania osób pragnących zawrzeć umowę kupna-sprzedaży oraz osób pośredniczących w zawieraniu transakcji, których przedmiot stanowią zamienne papiery wartościowe, przy czym ceny owych transakcji ustalone są na podstawie układu podaży i popytu, a następnie podawane do wiadomości publicznej”.

A. Dorosz, M. Puławski
Podstawowe cechy giełdy papierów wartościowych:


    • instytucjonalna forma obrotu giełdowego

    • stałe miejsce i czas zawierania transakcji

    • jednorodność przedmiotu zawierania transakcji

Organy giełdy :

      1. zarząd giełdy

      2. komisja dopuszczeniowa

      3. izba maklerów

      4. sąd rozjemczy i honorowy

      5. izba rozrachunkowa (biuro)

Grupy giełd finansowych (ze względu na specyfikę obrotu różnymi rodzajami instrumentów):

  1. Giełdy handlujące akcjami i obligacjami

  2. Giełdy handlujące instrumentami pochodnymi, głównie opcjami i kontraktami futures (giełdy terminowe)


Uczestnicy giełdy tradycyjnej:

  1. pośrednicy (maklerzy)

    • wolni

    • kursowi

  1. samodzielni uczestnicy giełdy

  2. urzędnicy

  3. goście


Modele funkcjonowania giełd

Każda giełda powinna mieć swój wewnętrzny regulamin. Tak więc każda giełda może sama określić sposób, w jaki zostanie zorganizowana (czasami określa to państwo). Na świecie wyróżnia się dwa podstawowe modele giełd :

- amerykański – gdzie giełda jest instytucją prywatno-prawną, jest zrzeszeniem kupców, przemysłowców, pośredników i bankierów. Ma charakter spółki akcyjnej. Celem działania udziałowców jest nabycie członkostwa giełdy. Liczba członków jest ograniczona. Członkostwo na giełdzie jest przedmiotem obrotu giełdowego. Tylko członkowie giełdy uprawnieni są do zawierania transakcji. Oczywiście członek giełdy to nie pojedynczy inwestor (ich liczba jest nieograniczona) , tylko np. biuro maklerskie uprawnione do składania zleceń. Ich liczba jest ograniczona, więc tylko udziałowiec ma prawo do świadczenia usług maklerskich. Ten model giełdy jest szczególnie popularny w anglosaskim kręgu kulturowym,

- niemiecki – w nim giełda jest instytucją publiczno-prawną, a jej powstanie uzależnione jest od zgody właściwego organu administracji państwowej (np. zgoda Ministra Finansów). Liczba członków giełdy nie jest w modelu niemieckim ograniczona, a członkostwo w giełdzie nie jest równoznaczne z prawem do przeprowadzania transakcji na giełdzie tzn. można być współwłaścicielem giełdy ale można nie mieć zezwolenia na prowadzenie działalności maklerskiej. Oczywiście także w tym modelu indywidualny inwestor może składać zlecenia, bez ograniczeń poprzez biura maklerskie. Ten model giełdy, gdzie ingerencja państwa jest większa jest charakterystyczny dla Europy kontynentalnej. Również Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie jest skonstruowana na bazie modelu niemieckiego.


Istota oraz przesłanki ryzyka i niepewności

Ryzykiem nazywamy statystyczne prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia losowego o charakterze negatywnym dla dotkniętego nim podmiotu. Ryzyko występuje wtedy, kiedy prawdopodobieństwo realizacji zamierzonego zadania dla spełniania się okreś­lonych warunków itd., zawiera się w granicach 0


Natomiast niepewność występuje wtedy, gdy podejmujący decyzję wie, że wszystkie dopuszczalne zdarzenia i wyniki są możliwe, ale nie jest możliwe określenie prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia losowego.

Niepewność jest niepoliczalna, tzn. brak jest statystycznych parametrów dla oszacowania możliwości powstania zdarzenia losowego. Dotyczy to głównie zdarzeń pojedynczych, nietypowych.


Źródła ryzyka:

1. Czynniki makroekonomiczne niezależne od przedsiębiorcy i przedsię­biorstwa, takie jak:

· niekorzystna koniunktura w kraju, · występowanie zjawisk inflacyjnych,

· zmiany sytuacji rynkowej, · zmiany polityki fiskalnej i monetarnej,

· niestabilny lub nieskuteczny system prawny; · polityka przyjęta przez banki,

· ograniczenie skłonności do inwestowania, · zmiany w stosunkach z zagranicą,

· zmiana ogólnej sytuacji ekonomicznej i społecznej w kraju,
2. Czynniki mikroekonomiczne związane z sektorem, w którym działa przed­siębiorstwo oraz charakterystyczne dla przedsiębiorstwa, do których zaliczyć można m.in.:


  • zmiany struktur organizacyjnych i własnościowych,

  • postępującą dekapitalizację majątku i narastające zacofanie techniczne,

  • wzrost konkurencji,

  • dyferencjację w poziomie zmian technologii i innowacjach,

  • niewłaściwe decyzje dotyczące zarządzania przedsiębiorstwem.


Przesłanki oraz rodzaje ryzyka gospodarczego i finansowego

Z punktu widzenia przedmiotu ryzyko można podzielić na:

  • ryzyko inwestycyjne

  • ryzyko transakcyjne

  • ryzyko kredytowe

  • ryzyko kursu walutowego

  • ryzyko stopu procentowej

  • ryzyko utraty płynności

Przesłanki punkt wyżej.



Ryzyko a decyzje gospodarcze
Decyzje gospodarcze są związane bezpośrednio z rodzajami ryzyka w gospodarstwach domowych i firmach. Decyzje dotyczą np. przeznaczenia środków na konsumpcję/inwestycję, dotykamy tu problemu oszczędzania zapobiegawczego. Wykup ubezpieczenia zmniejsza ryzyko strat spowodowanych śmiercią domownika, zdobywanie wyższego wykształcenia z kolei zmniejsza ryzyko bezrobocia itp. W przypadku firm eliminuje się ryzyko niedostarczenia towaru na czas poprzez magazynowanie itd.
Rodzaje ryzyka w gospodarstwach domowych:

  • choroba, inwalidztwo i śmierć

  • ryzyko bezrobocia

  • ryzyko związane z trwałymi dobrami konsumpcyjnymi

  • ryzyko związane z odpowiedzialnością

  • ryzyko związane z aktywami finansowymi


Rodzaje ryzyka w firmach:

  • ryzyko związane z produkcją

  • ryzyko związane z ceną wytwarzanych produktów

  • ryzyko związane z ceną środków produkcji

Proces zarządzania ryzykiem

Proces równoważenie korzyści i zmniejszania ryzyka oraz podejmowania decyzji dotyczących dalszego działania (w tym decyzji niepodejmowania żadnych działań) jest określany jako zarządzanie ryzykiem. Decyzje dotyczące zarządzania ryzykiem są z definicji podejmowane w warunkach niepewności a więc są możliwe różne efekty. Trafność tych decyzji można oceniać tylko w świetle informacji dostępnych w chwili jej podejmowania. Ryzyka związanego z daną transakcją lub rzeczą nie można oceniać jako zjawiska oderwanego lub abstrakcyjnego, zawsze należy zwracać uwagę na kontekst, ta sama decyzja w dwóch różnych sytuacjach może zmniejszyć lub zwiększyć ryzyko.

Proces zarządzania ryzykiem jest usystematyzowaną próbą analizy ryzyka i zaradzenia mu.

Etapy procesu zarządzania ryzykiem:

  1. Identyfikacja ryzyka

  2. Ocena ryzyka

  3. Dobór metod zarządzania ryzykiem

  • Unikanie ryzyka

  • Zapobieganie stratom i ich kontrola

  • Przyjmowanie (absorbowanie) ryzyka

  • Transfer ryzyka

  1. Realizacja

  2. Rewizja


Identyfikacja ryzyka = określenie na jakie najpoważniejsze ryzyko jestestw narażona analizowana jednostka; skuteczna identyfikacja ryzyka wymaga ogarnięcia analizowanego podmiotu jako całości i rozważenia wszystkich rodzajów niepewności

Ocena ryzyka = obliczenie kosztów związanych z ryzykiem, jakie zostało zidentyfikowane

Unikanie ryzyka = świadoma decyzja, żeby się na ryzyko nie narażać



Zapobieganie ryzyku = działania mające na celu zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia strat lub ich rozmiaru

Przyjmowanie (absorbowanie) ryzyka = zatrzymanie ryzyka i pokrycie strat ze środków własnych

Rewizja = zarządzanie ryzykiem ma charakter sprężenia zwrotnego – wszystkie decyzje powinny być modyfikowane i rewidowane z czasem
Transfer ryzyka a funkcjonowanie gospodarki

3 sposoby przenoszenia ryzyka – 3 wymiary transferu ryzyka:

1. Hedging – podejmowanie działania w celu zmniejszenia możliwości poniesienia straty powodują jednocześnie rezygnację możliwości osiągnięcia zysku np. prenumerata na 3 lata, eliminujemy stratę z ewentualnej podwyżki cen, ale tracimy okazję, żeby zyskać na obniżce.

2. Ubezpieczenie – płacenie składki, aby uniknąć strat. Wykupując polisę ubezpieczeniową, wybieramy pewną stratę (składka płacona na ubezpieczenie) w zamian za wyeliminowanie możliwości powiększenia większej straty w przypadku braku ubezpieczenia. Istnieje zasadnicza różnica między ubezpieczeniem a hedgingiem. Stosując ubezpieczenie zatrzymujemy możliwość zysku.

3. Dywersyfikacja – posiadanie różnych aktywów ryzykownych w podobnych ilościach, zamiast skupiania wszystkich środków inwestycyjnych tylko na jednym składniku aktywów. Stosując dywersyfikację, zmniejszamy narażanie na ryzyko związane z poszczególnymi aktywami.

Systemy instytucjonalne służące transferowi ryzyka przyczyniają się do sprawnego funkcjonowania gospodarki na dwa zasadnicze sposoby – pozwalają na realokację istniejące ryzyka wśród tych, którzy są gotowi je ponieść, a także przyczyniają się do realokację środków na produkcję i konsumpcję zgodnie z ta nową dystrybucją ryzyka.

Możliwość realokacji ryzyka ułatwia realizację cennych projektów, które w innym wypadku nie mogłyby zostać zrealizowane ze względu na związane z nimi wysokie ryzyko. Możliwość łączenia oraz dzielenia ryzyka może przyczynić się do wzrostu wynalazczości i opracowania nowych produktów.


System bankowy jako element systemu finansowego

System bankowy – ogół jednostek organizacyjnych, zajmujących się działalnością bankową, a także cele, reguły i procedury wg których jest ona wykonywana oraz wzajemne powiązania między nimi. Podstawowym elementem systemu bankowego jest bank.

Na system bankowy składają się:

  • banki

  • instrumenty bankowe

  • operacje bankowe

  • rynki międzybankowe (operacje finansowe są dokonywane między bankami oraz między bankami a instytucjami finansowymi)

  • i rynki pozabankowe (operacje: banki-przedsiębiorstwa oraz banki-gospodarstwa domowe)

Funkcje systemu bankowego:

- kreacja pieniądza

- udział w społecznym podziale pracy

- dokonywanie alokacji (umieszczania określonych środków pieniężnych w określonym miejscu i czasie) i transformacja środków pieniężnych (oszczędności  kapitał; depozyt  kredyt)


Dwuszczeblowy model sektora bankowego

  1. Bank Centralny

  2. Bank komercyjne; spółdzielcze; oddziały i przedstawiciela; Krajowa izba rozliczeniowa; Związek banków polskich; Bankowy fundusz gwarancyjny

Bank centralny – jest instytucją publiczną, która w imieniu państwa prowadzi politykę pieniężną. Bank centralny sprawuje 4 zasadnicze funkcje:

1. Kontroluje ilość pieniądza w obiegu (podaż pieniądza)

2. Jest bankiem banków

3. Prowadzi obsługę rządu

4. Ustala kurs waluty krajowej

Bank centralny kontroluje podaż pieniądza poprzez emisje pieniądza gotówkowego, operacje na otwartym rynku, ustalanie stopy rezerw obowiązkowych oraz ustalanie stopy procentowej.

Podaż pieniądza to suma gotówki w obiegu poza systemem bankowym oraz wkładów w bankach komercyjnych i w towarzystwach budowlanych.

Bank centralny stosuje trzy narzędzia za pomocą których może wpływać na podaż pieniądza, są to;


a) Rezerwy obowiązkowe

b) Operacje otwartego rynku

c) Stopa dyskontowa
Działalność banków komercyjnych:

-działalność depozytowa (przyjmowanie i przechowywanie na określonych warunkach środków pieniężnych klientów banku)

-działalność kredytowa (udzielanie kredytów pożyczek i poręczeń)

-usługi operacyjne (prowadzenie rachunków bankowych klientów i dokonywanie na nich operacji finansowych)

Banki komercyjne poważnie się między sobą różnią, dlatego też są, w zależności od przyjętych kryteriów, dzielone na różne rodzaje banków. Najczęściej za podstawowe kryterium podziału przyjmuje się strukturę własności, wtedy banki komercyjne są dzielone na:

– banki o kapitale państwowym,

– polskie banki prywatne,

– banki o kapitale zagranicznym.






  1   2   3


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna