Program Przeciw Korupcji



Pobieranie 110,54 Kb.
Strona2/3
Data14.01.2018
Rozmiar110,54 Kb.
1   2   3

Wprowadzenie


Lekarska Grupa Robocza działająca przy Fundacji im. Stefana Batorego w Programie Przeciw Korupcji, korzystając ze wsparcia portalu medycznego Esculap.pl, dziennika „Rzeczpospolita” i miesięcznika „Zdrowie” zwróciła się za pośrednictwem tych mediów do lekarzy i pacjentów, z prośbą o wypowiedzi na temat mechanizmów systemowych, które ich zdaniem sprzyjają powstawaniu korupcji w ochronie zdrowia. Zwrócono się z czterema wersjami tego samego pytania dotyczącego konkretnych przepisów prawnych sprzyjających - zdaniem respondentów - korupcji w polskim systemie ochrony zdrowia w relacjach w pierwszym wypadku: lekarz – pacjent, w drugim: lekarz – firma farmaceutyczna, w trzecim: lekarz - placówka medyczna i w czwartym: świadczeniodawca (lekarz, placówka medyczna) – Narodowy Fundusz Zdrowia. Odpowiedzi były przesyłane od maja do grudnia 2006.

Celem inicjatywy było szersze włączenie środowiska lekarskiego do debaty na temat korupcji w ochronie zdrowia. Inicjatywa ta była wyrazem wiedzy wynikającej z badań socjologicznych na temat skali korupcji w ochronie zdrowia w Polsce, doświadczenia międzynarodowego, znajdującego odzwierciedlenie między innymi w kolejnych raportach Transparency International oraz związanego z tą wiedzą i tymi doświadczeniami przekonania, że zapobieganie problemom korupcji w systemie ochrony zdrowia bez udziału środowiska lekarskiego jest, jeśli nie niemożliwe, to bardzo trudne.

Wyniki badań sygnalizują ilościowy aspekt zjawisk korupcyjnych w Polsce. Dysponujemy również bogatym materiałem faktograficznym dokumentującym „wydarzenia korupcyjne”, dzięki między innymi środkom masowego przekazu oraz raportom instytucji przyjmujących skargi i zażalenia. Ponadto jesteśmy w posiadaniu analiz dotyczących szczegółowych aspektów społecznych i psychologicznych sytuacji korupcyjnej: o powodach wręczania łapówek, sposobach dowiadywania się o potrzebie dania łapówki, przedmiotach łapówki, momencie wręczania łapówki i wartości łapówek1. Badania i raporty, na które powołuje się Lekarska Grupa Robocza sygnalizują nie tylko obszary wiedzy, ale też obszary niewiedzy. Zdaniem członków Lekarskiej Grupy Roboczej wciąż mało rozpoznaną dziedziną są aspekty systemowe i instytucjonalne sytuacji korupcyjnych obserwowanych w naszym kraju. Stąd też pytanie, które zostało postawione za pośrednictwem medycznego portalu internetowego Esculap oraz na łamach „Rzeczpospolitej” i miesięcznika „Zdrowie”, ogranicza się wyraźnie do „działań systemowych (prawnych i organizacyjnych), które pozwoliłyby na eliminację/ograniczenie szerzenia się korupcji w ochronie zdrowia”. W liście do respondentów znajdujemy ponadto wyraźne uściślenie: „Nie chcielibyśmy, aby Państwo zgłaszali konkretne, jednostkowe przykłady korupcji; zależy nam raczej na wytypowaniu błędów, niejasności lub innych niedociągnięć w przepisach prawnych oraz samym systemie organizacji ochrony zdrowia w Polsce, które Państwa zdaniem sprzyjają zachowaniom korupcyjnym…”.

Nie bez znaczenia jest moment, w którym pytanie Lekarskiej Grupy Roboczej zostało skierowane do respondentów. Był to mianowicie okres - połowa 2006 roku - szczególnego nasilenia napięć między środowiskiem lekarskim, a administracją państwową, dotyczących przede wszystkim płac. Niektórzy z respondentów, stosując rodzaj obrony przez atak, potraktowali Lekarską Grupę Roboczą jako ekspozyturę establishmentu w ochronie zdrowia, zarzucając jej próbę odwrócenia uwagi od spraw dla lekarzy ważniejszych, przede wszystkim od zarobków. Część odpowiedzi była wyrazem braku zaufania do samego sondażu.


Problem


Transparency International definiuje korupcję jako „nadużycie powierzonej władzy dla uzyskania prywatnej korzyści”. 2 Nadużycie powierzonej władzy rozumiane jest tu zarówno jako nadużycie publicznego stanowiska, jak i nadużycie publicznego zaufania.3 W służbie zdrowia, jak czytamy w raporcie tej organizacji: „zjawisko korupcji obejmuje przyjmowanie łapówek przez ustawodawców i lekarzy, manipulowanie informacjami na temat badań nad lekami, sprzeniewierzanie leków i zapasów, nieprawidłowości dotyczące zamówień oraz wystawianie zawyżonych rachunków firmom ubezpieczeniowym”4. Co więcej, sektor zdrowia, jak czytamy dalej w raporcie, jest dziedziną szczególnie podatną na działanie korupcji, przede wszystkim z powodu nierównomiernego dostępu do informacji w tym sektorze, jego niepewności rynkowej oraz jego złożoności.

Przytaczany raport systematyzuje zjawiska korupcji w ochronie zdrowia, wiążąc je z następującego typu sytuacjami5:



  1. Defraudacja i kradzież środków budżetowych przeznaczonych na politykę zdrowotną lub nieuczciwe ściąganie należności za wykonane usługi. „Dotyczy to zarówno szczebla centralnego, jak i lokalnego, a także „zawłaszczania leków, zapasów środków medycznych i sprzętu medycznego, na świadczenie prywatnych usług medycznych lub dla ich powtórnej sprzedaży”.

  2. Korupcja podczas kontraktowania usług medycznych oraz przy okazji prowadzenia przez szpitale inwestycji, a także przy zakupie drogich technologii.

  3. Korupcja podczas regulowania płatności, w tym „fałszowanie dokumentów ubezpieczeniowych na rzecz indywidualnych pacjentów lub finansowanie z budżetu szpitala usług świadczonych na korzyść konkretnych uprzywilejowanych osób, a także nielegalne obciążanie kosztami firm ubezpieczeniowych, rządu lub pacjentów za świadczenia nie podlegające refundacji lub za świadczenia w rzeczywistości niewykonane, również fałszowanie rejestrów faktur, kwitariuszy lub rejestrów użytkowania, a także pobieranie opłat za leczenie pacjentów, których nigdy nie było”.

  4. Korupcja w koncernach farmaceutycznych. „W wyniku nielegalnych praktyk marketingowych stosowanych przez koncerny farmaceutyczne lekarze mogą wypisywać recepty tylko na określone leki. Oni także mogą domagać się wyrazów szczególnego traktowania od firm farmaceutycznych w zamian za przepisywanie pacjentom ich leków. Do obiegu mogą być również dopuszczone leki nie spełniające wymogów, w tym podrobione”.

  5. Korupcja na poziomie świadczenia usług medycznych. Praktyki korupcyjne w tej sferze mogą przybierać różne formy. „Może dochodzić do wymuszania lub przyjmowania łapówek za usługi, które powinny być świadczone bezpłatnie czy też do domagania się zapłaty za szczególne przywileje lub leczenie. Ponadto może mieć miejsce wymuszanie lub przyjmowanie łapówek za pośrednictwo w uzyskiwaniu zleceń na świadczenie dostaw oraz licencji, akredytacji lub legalizacji produktów”.

W tak złożonym układzie instytucjonalnym jaki stanowi system ochrony zdrowia, przy tak szczególnym połączeniu asymetrii informacji, wielości sprzecznych interesów i wielkich pieniędzy „każdy z uczestników może wykorzystywać swoją pozycję do przekupywania innych”:



Organy nadzorujące (ministrowie właściwi do spraw zdrowia, parlamenty, komisje nadzorujące) – „Firmy farmaceutyczne mogą wpływać na komisje oceniające lub po prostu przekupywać organy nadzorujące, aby zatwierdziły lub przyspieszyły proces rejestracji. Organy i placówki świadczące usługi zdrowotne mogą ulegać pokusie przekupienia organu nadzorującego, by przymknął on oko na luki w zakresie wymogów akredytacyjnych. ....., inspektorzy rządowi mogą nadużywać swojej pozycji, domagając się łapówek, nawet jeśli świadczeniodawcy postępują zgodnie z przepisami” 6.

Płatnicy (organizacje zabezpieczenia społecznego, ubezpieczyciele zdrowotni)

... mogą być korumpowani przez innych uczestników, ale mogą również osobiście angażować się w praktyki korupcyjne. [...] Jeżeli sektor publiczny kieruje funduszem ubezpieczeniowym [...] korupcja może występować w postaci defraudacji środków przez urzędników. [...] Ubezpieczyciel publiczny może również alokować zasoby w celu uzyskania korzyści politycznych na koszt pacjentów i podatników”7.



Świadczeniodawcy usług zdrowotnych (szpitale, lekarze, pielęgniarki, farmaceuci): nie zawsze, zadaniem Transparency International, kierują się dobrem pacjenta, zarówno dla osiągnięcia bezpośrednich korzyści finansowych, większego prestiżu, silniejszych wpływów, jak i lepszych warunków pracy. „...osoby świadczące usługi zdrowotne znajdują się w wyjątkowej sytuacji, w której mówią „konsumentowi”, jaką usługę ma on „zakupić”. W przypadku, gdy lekarze są opłacani w systemie „fee-forservice” (czyli za świadczoną usługę), w ich interesie finansowym leży świadczenie jak największej ilości usług oraz usług jak najdroższych, niezależnie od wskazań stanu zdrowia jednostki. Natomiast, jeżeli lekarz wynagradzany jest w systemie „miesięcznym” (czyli jednej opłaty pokrywającej wszelkie usługi, których wymaga pacjent powierzony opiece takiego lekarza, niezależnie od ich rzeczywistej ilości), w interesie finansowym świadczeniodawcy leży zapewnianie mniejszej ilości usług niż wskazywałby na to stan zdrowotny pacjenta. Jeżeli lekarze otrzymują wynagrodzenie o ustalonej wysokości, niezależnie od ilości świadczonych usług, nie istnieją żadne bodźce finansowe do świadczenia większej lub mniejszej ilości usług, natomiast zauważa się tendencję spadku produktywności i zapewnienia mniej starannej opiek”8.

W przypadku lekarzy zatrudnionych w sektorze publicznym [...] nadużywają swojej pozycji poprzez kierowanie pacjentów na badania wykonywane przez tych samych lekarzy prywatnie (lub wykorzystują sprzęt publiczny do świadczenia usług pacjentom prywatnym). Osoby świadczące usługi zdrowotne posiadają również różne możliwości oszukiwania płatników. [...] Świadczeniodawcy mogą tworzyć „fikcyjnych” pacjentów, aby wnosić o dodatkowe opłaty. Mogą także zamawiać wykonanie badań w prywatnych laboratoriach, w których posiadają udziały, lub przepisywać kosztowne leki w zamian za łapówki od firm farmaceutycznych. Ponadto w przypadku dostawców usług zdrowotnych zdarza się, że osoby kierujące placówkami zdrowotnymi mogą przyjmować łapówki i wpływać na dostawy leków oraz sprzętu, inwestycje w infrastrukturę oraz sprzęt medyczny. W takiej sytuacji płacą oni wyższe ceny lub nie dostrzegają źle wykonanych prac”9 .



Pacjent „... może także przekupić lekarza, aby uzyskać korzyści w kwestiach nie związanych z opieką zdrowotną takich, jak otrzymanie świadectwa zdrowia w celu uzyskania prawa jazdy, uniknięcia służby wojskowej lub otrzymania renty z tytułu niepełnosprawności. Dawanie łapówek w celu otrzymania uprzywilejowanego dostępu do publicznej opieki zdrowotnej jest równie powszechną formą korupcji. W niektórych krajach takie łapówki są akceptowalne społecznie oraz postrzegane jako metoda rekompensaty za niskie wynagrodzenie lekarzy pracujących w publicznym sektorze zdrowia oraz jako uzasadniona reakcja ludzi, którzy pilnie potrzebują pomocy”10 .

Dostawcy (producenci sprzętu medycznego, firmy farmaceutyczne) „Dostawcy są w stanie przekupić organy publicznego sektora zdrowia podczas każdego procesu zaopatrzenia, włączając w to łapówki od firm pragnących zwyciężyć w lukratywnych przetargach na budowę szpitali, co więcej dostawcy mogą przekupić organy nadzorujące, aby tworzyły one przychylne im przepisy. Na przykład innowacyjne firmy farmaceutyczne mogą wpłynąć na rządy w celu utrudnienia konkurencji ze strony producentów leków generycznych lub też producenci sprzętu mogą podjąć próbę zmiany przepisów, aby akredytowane placówki nabywały ich produkty”.

Raport Transparency International, na który się powołujemy, określa korupcję jako zjawisko równie niebezpieczne, jak trudne do udowodnienia. Jego zakres jest na tyle znaczący, że powinien być jednym z głównych tematów debaty publicznej. Zdaniem autorów raportu jest również bardzo trudny do określenia. „... trudności w udowodnieniu zamiaru korupcji zachęcają - zdaniem Transparency International - do powstania sytuacji, w których bezkarność staje się powszechna. Starania prowadzące do skazania poszczególnych osób lub firm za praktyki korupcyjne są w dalszym ciągu hamowane, ponieważ zawodowe stowarzyszenia lekarzy lub branżowe grupy lobbingowe stosują naciski polityczne, mające na celu ochronę swoich członków przed działaniami, które mogłyby być postrzegane lub scharakteryzowane jako nieuzasadnione oskarżenia”11.

Potoczna obserwacja w Polsce zdaje się to potwierdzać. W praktyce bowiem bardzo często nie jesteśmy pewni, czy zagadnienie to jest nadużywane w celu manipulacji opinią społeczną, czy też bagatelizowane, z powodu nieświadomości lub chęci ukrycia jego rzeczywistych rozmiarów przez środowiska zagrożone ujawnieniem jego skali. Można mówić o pewnego rodzaju bezradności opinii oraz mediów wobec problemu. Dowodem tego jest na przykład łatwość z jaką powtarza się i akceptuje pomyłkę w przytaczaniu wyników badań Anny Kubiak. Przykładem błędnego przekazania danych jest artykuł zamieszczony w „Pani domu” z dnia 25 czerwca 2006 pod tytułem „Czy lekarze mają moralne prawo do strajków”. Oto cytat który je zawiera: „Z badań Fundacji Batorego i CBOS-u jasno wynika, że: - prawie połowa lekarzy bierze łapówki za wykonanie operacji, - co trzeci żąda pieniędzy za przyjęcie do szpitala lub skrócenie kolejki do zabiegu; - co dziesiątemu trzeba wręczyć kopertę za skierowanie na badania lub leczenie; - 84% lekarzy nie widzi w braniu łapówek niczego złego” 12. Tymczasem w badaniu wykonanym na zlecenie Fundacji im. S. Batorego w 2001 r. wykazano, że 36 % respondentów stwierdziło, iż w ciągu ostatnich 10 lat dawało prezenty lub pieniądze pracownikom służby zdrowia. Wśród tych 36 % – 23% przyznało, że płaciło za przeprowadzenie operacji. Oznacza to, że w 2001 roku 8 % ogółu badanych twierdziło, że wręczyli lekarzom prezenty lub pieniądze za przeprowadzenie operacji13.

Opinia – wyłączywszy lekarzy, którzy protestowali - i media są zatem gotowe przyjąć najróżniejsze również nieprawdopodobne liczby, gdy mowa o korupcji. Można zadać pytanie, czy jest to wyrazem niewiedzy, z jakiej klasy zjawiskiem mamy do czynienia w Polsce, czy też dowodem braku orientacji, jakiego rzędu liczby powinny odpowiadać bardzo groźnej, czy wręcz katastrofalnej skali zjawiska, a jakie jego skali małej. Można postawić jeszcze inne pytanie: w jakim stopniu dane ilościowe są w praktyce publicznej pomocą w zrozumieniu tych zjawisk i zaradzeniu zagrożeniom, a w jakim pełnią funkcję czysto dekoracyjną, lub przywoływane są o tyle tylko, o ile potwierdzają z góry założone tezy.




1   2   3


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna