Prof dr hab. Wojciech ciechomski



Pobieranie 126,46 Kb.
Strona1/5
Data12.01.2018
Rozmiar126,46 Kb.
  1   2   3   4   5

Prof. dr hab. Wojciech CIECHOMSKI

PODSTAWY ZARZĄDZANIA

Wstęp
Zarządzanie określa się jako zestaw działań obejmujący planowanie, organizowanie, przewodzenie (kierowanie ludźmi) oraz kontrolowanie skierowanych na zasoby organizacji (ludzkie, finansowe, rzeczowe i informacyjne) i wykonywanych z zamiarem osiągnięcia celów organizacji w sposób sprawny i skuteczny. Przez sprawne wykonanie rozumie się wykorzystanie zasobów w sposób racjonalny i bez niepotrzebnego marnotrawstwa. Natomiast przez skuteczność rozumie się uzyskiwanie powodzenia w działaniu.

Ewolucja teorii organizacji i zarządzania


Czynności zorganizowane i zarządzanie istnieją od tysięcy lat. Przykłady:

  • Piramidy egipskie – jedna była budowana 20 lat i pracowało przy tym 100 tys. ludzi.

  • Michał Anioł – 480 lat temu prowadził przedsiębiorstwo średniej wielkości, 13 ludzi pomagało mu malować sklepienie Kaplicy Sykstyńskiej, około 20-tu pracowało we Florencji rzeźbiąc grobowce w Kaplicy Medyceuszy a ok. 200 budowało pod jego nadzorem Bibliotekę Laurenziana.

Jednak dopiero w XX wieku zarządzanie stało się przedmiotem systematycznych badań i przekształciło się w formalną dyscyplinę naukową. Jako prekursorów należy wymienić:

Adama Smith`a, który w „Bogactwie narodów” 1776r. pisze o podziale pracy i korzyściach z tego wynikających. Dowodził, że podział pracy zwiększa jej wydajność dzięki wyższym umiejętnościom oszczędności czasu traconego.
Zasadniczy wpływ na rozwój sformalizowanych praktyk zarządzania miała rewolucja przemysłowa w XIX wieku. Dopiero jednak na początku wieku XX-ego podjęto pierwsze próby prowadzące do opracowania teorii zarządzania. Prace z tego okresu zostały określone jako kierunek klasyczny. Pierwsi teoretycy zajmowali się tzw.: naukową organizacją pracy tj.: sposobami podnoszenia wydajności pracy, inni zajmowali się organizacją i sposobami zwiększania skuteczności administrowania. W 1911 roku F.W. Taylor wydaje „Zasady naukowego zarządzania”, gdzie opisuje teorię naukowej organizacji pracy. Zastosowanie metody naukowej do zdefiniowania „jednego, najlepszego sposobu” wykonania danej pracy, doboru odpowiednich ludzi i ich wyszkoleniu. Dowodził, że zadaniem kierowników jest planowanie i kontrolowanie, a robotników wykonywanie pracy zgodnie z instrukcjami. Zdobył tym rozgłos nie tylko w USA, ale także w Europie i Japonii, wywarł wpływ na amerykańską produkcję przemysłową zapewniając jej względną przewagę nad zagranicznymi konkurentami przez co najmniej 50 lat.
Zarys jego teorii przedstawia się następująco:


  • ustalić najlepsze metody wykonywania każdego zadania,

  • każdemu pracownikowi przydzielać pracę, do której najlepiej się nadaje,

  • wyszkolić i wciąż doskonalić umiejętności pracownika,

  • zadbać o bezpośrednią, przyjazną współpracę między kierownictwem, a pracownikami

F.W. Taylor uważał, że zwiększenie wydajności pracy leży we wspólnym interesie kierowników i pracowników. Jego najwybitniejszymi uczniami byli: Frank i Lilian Gilbret`owie oraz Henrry Gantt. Pierwsi analizowali sposoby wykonywania pracy przez robotnika tak aby eliminować zbędne ruchy rąk i ciała. Opracowali oni system kwalifikacyjny do nadania nazw 17 podstawowym ruchom rąk takim jak: wyszukaj, wybierz, chwyć, trzymaj itp., które nazwali „therbling`ami”.


H. Gantt natomiast opracował system zachęt, wg którego robotnik otrzymywał premię za wykonaną pracę w czasie krótszym niż przewidywała to norma. Wprowadził również premie dla brygadzisty, którą otrzymywał z tytułu wykonanej normy przez każdego robotnika oraz dodatkowo, gdy normę wykonała cała brygada. Rozszerzył on zakres naukowej organizacji obejmując nią oprócz wykonawców także pracę kierowników. Aby docenić znacznie naukowego zarządzania w tamtych czasach należy przypomnieć, że nie było wówczas jasnej koncepcji określania zakresu obowiązków robotników i robotników i praktycznie nie było też norm pracy. Robotnicy celowo pracowali w zwolnionym tempie a decyzje kierownicze miały charakter przypadkowy i opierały się na wyczuciu i intuicji. Nie zwracano również uwagi na uzdolnienia i predyspozycje robotników. Ponadto tak robotnicy jak kierownicy uważali, że trwa między nimi nieustanny konflikt i zamiast podjąć współpracę, uznawali swoje relacje za grę z sumą zerową, gdzie wszelka korzyść jednej ze stron jest osiągana kosztem drugiej.
Osobami, które przyczyniły się do rozwoju ogólnej teorii administrowania byli Henri Fayol i Max Weber.

  • H. Fayol przystępując do opracowania teorii organizacji dokonał podziału działalności gospodarczej na 6 ściśle ze sobą powiązanych rodzajów czynności: techniczne, handlowe, finansowe, ochronne, rachunkowe oraz kierownicze. Zarządzanie zdefiniował jako uniwersalny zbiór określonych funkcji – planowania, organizowania, wydawania rozkazów, koordynowania i kontrolowania. Dowodził on, że zarządzanie jest wspólne dla wszystkich rodzajów działalności w biznesie, administracji państwowej a nawet w gospodarstwie domowym. Sformułował 14 zasada zarządzania – podstawowych i uniwersalnych prawd.

  • M. Weber był socjologiem. Opracował teorię struktur autorytetu formalnego i opisał działalność organizacji. Określił on idealny typ organizacji nazywany przez niego biurokracją. Jej cechy charakterystyczne to: podział pracy (wg określonych zadań), hierarchia autorytetu, formalny dobór (wg kwalifikacji i wykształcenia, wyszkolenia), formalne przepisy i regulamin, bezosobowość (nie ma osobistych preferencji pracowników), orientacja w karierach zawodowych - kierownicy to zawodowcy dążący do awansu w obrębie organizacji a nie właściciele. Weber sądził, że jego model może służyć do usunięcia wieloznaczności, niesprawności i protekcji, która cechowała większość organizacji w tym czasie. Trzeba przyznać, że nadal w niektórych przedsiębiorstwach spotyka się te cechy.

Przewodnią koncepcją przedstawioną przez autorów kierunku klasycznego było podwyższanie sprawności i wzrost wydajności pracy z uwagi na panujący w większości firm na przełomie XIX i XX wieku chaos w zakresie planowania, odpowiedzialności poszczególnych stanowisk, kompetencji kierowników. Zaczęto stosować określone normy pracy, podział pracy, dyscyplinę i hierarchię służbową, które to doprowadziły do wzrostu wydajności pracy. Zarówno przedsiębiorstwa jak i ludzi zgodnie z poglądem klasycznym traktowano jak maszyny.


Zbyt mechanistyczne spojrzenie na pracowników stało się powodem pojawienia się kierunku zasobów ludzkich. Zauważono, że robotnicy nie reagują pozytywnie na znormalizowane środowisko pracy w idealnie zaprojektowanej organizacji. Nowy kierunek zaproponował podwyższenie wydajności pracy z równoczesnym zmniejszeniem alienacji. Większą uwagę zaczęto przywiązywać do robotników przyznając tej grupie pracowniczej odpowiednie prawa i przywileje np.: minimalną płacę godzinową, ubezpieczenie socjalne, ochronę bezrobotnych itp. Pionierami kierunku zasobów ludzkich byli:

  • Hugo Munsterberg – twórca psychologii przemysłowej tj. dyscypliny badającej ludzi w procesie pracy aby maksymalizować wydajność pracy i stopień przystosowania. Znaczną część współczesnej wiedzy o technikach doboru pracowników i ich szkolenia, projektowania pracy i motywacji opiera się na pracach tego autora.

  • Mary P. Follet – jedna z pierwszych specjalistów zarządzania, którzy patrzyli na organizację z punktu widzenia sumy zadowolenia indywidualnego i grupowego. Uważała, że organizacja powinna opierać się na etyce grupowej a nie na indywidualizmie, że kierownicy i robotnicy powinni traktować się nawzajem jako partnerzy, a w przewodzeniu podwładnymi kierownicy powinni polegać w większym stopniu na własnych kwalifikacjach i wiedzy niż na formalnym autorytecie.

Ważną rolę w historii zarządzania odegrała również inna grupa zwolenników teorii zasobów ludzkich charakteryzująca się dążeniem do humanizacji praktyki zarządzania. Byli to teoretycy nauk behawioralnych. Generalnie uważali oni, że robotnik zadowolony jest robotnikiem wydajnym. Przedstawiciele tej tendencji to:



  • Abraham Maslow – psycholog o humanistycznym nastawieniu, który opracował hierarchię 5 potrzeb. Są to potrzeby: fizjologiczne, bezpieczeństwa, społeczne, uznania i samorealizacji. Dowodził, że zanim nastąpi aktywacja kolejnego poziomu, konieczne jest zaspokojenie potrzeb niższych szczebli.

  • Douglas Mc Gregor natomiast jest znany ze sformułowania dwóch zbiorów założeń dotyczących natury ludzkiej – teorii X i teorii Y. Pierwsza opiera się na negatywnym podejściu do ludzi, druga na poglądzie pozytywnym.

Wykaz liczących się teoretyków nauk behawioralnych i ich osiągnięć jest znaczny. Dzisiejsza wiedza na tematy przywództwa, kultury organizacji, motywacji pracowników, różnic w osobowościach, ocen efektywności, rozwiązywania konfliktów i technik negocjacji wywodzi się z prac behawiorystów.


Natomiast II Wojna Światowa okazała się siłą napędową dla pojawienia się kierunku ilościowego w zarządzaniu. Programy wspomagania rozwiązań problemów militarnych stały się powszechne w organizacjach gospodarczych. Kierunek ten wywodzi się z matematycznych i statystycznych metod rozwiązywania problemów stosowanych w odniesieniu do spraw militarnych. Brytyjczycy a potem Amerykanie opracowywali modele optymalnego podziału ograniczonych środków. Tak powstały metody badań operacyjnych, które po wojnie okazały się równie przydatne – tym razem do rozwiązywania problemów przemysłowych. Kierunek ilościowy w zarządzaniu obejmuje zastosowanie statystyki, modeli optymalizacyjnych i informacyjnych oraz symulacje komputerowe. Modele takie prezentują wszystkie istotne czynniki mające wpływ na problem oraz ich wzajemne związki. Zmiana w obrębie jednego z czynników wywołuje określone skutki we wszystkich składowych modelu. Metody ilościowe odegrały poważną rolę w podejmowaniu decyzji w zarządzaniu szczególnie decyzji planistycznych i kontrolnych, znacznie mniejsze natomiast w organizowaniu doboru obsady i prowadzeniu organizacji.
Każdy z wymienionych 3 kierunków powstawał w wyniku reakcji na klimat społeczny danego okresu, jednak w izolacji od pozostałych.
Równolegle rozwinęły się 3 integracyjne podejścia do problematyki zarządzania ułatwiające uporządkowanie podstawowych treści tej dziedziny wiedzy. Są to następujące kierunki:

  • procesowy,

  • systemowy

  • sytuacyjny


Podejście do zarządzania jako procesu opiera się na czynnościach kierowniczych przedstawionych przez H. Fayola. Czynności planowania, organizowania, przewodzenia i kontrolowania traktuje się tu jako cykliczne i ciągłe.
Podejście systemowe z kolei definiuje czynności kierownicze jako zbiór wzajemnie powiązanych i współzależnych części. Wyróżnia się system zamknięty, który nie podlega żadnym wpływom zewnętrznym oraz system otwarty, gdzie zachodzą dynamiczne interakcje z otoczeniem. Zarządzanie w systemie otwartym podlega wpływom tzw.: interesariuszy (stakeholders) [rys....] Są to instytucje państwowe, związki zawodowe, konkurencyjne firmy, dostawcy i odbiorcy.
Podejście sytuacyjne uwzględnia to, że organizacje bardzo się różnią pod względem rozmiarów wykonywanych zadań, wobec czego trudno liczyć aby możliwe było odkrycie uniwersalnych zasad zarządzania sprawdzających się w każdych warunkach. Próbuje się zatem zidentyfikować i opisać zmienne sytuacyjne (ok. 100) wywierające wpływ na to w jaki sposób kierownicy koordynują i integrują czynności robocze. Opisano 4 najpopularniejsze zmienne sytuacyjne:

  1. Wielkość organizacji – struktura organizacyjna dla dużej firmy będzie zapewne niesprawna w firmie małej, bowiem w miarę wzrostu zatrudnienia rosną problemy koordynacyjne.

  2. Stopień rutyny – rutynowe technologie wymagają stosowania innych struktur organizacyjnych, odmiennych systemów kontroli itp. niż technologie indywidualne.

  3. Niepewność środowiska – stopień niepewności wynikający ze zmian (ekonomicznych, technicznych) w otoczeniu wywiera wpływ na proces zarządzania; to, co jest skuteczne w środowisku stabilnym może nie być odpowiednie w środowisku podlegającym szybkim zmianom.

  4. Różnice indywidualne – poszczególne osoby różnią się między sobą pod wieloma względami, różnice te są szczególnie ważne, kiedy wybiera się techniki motywacji (różne style przywództwa).




  1   2   3   4   5


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna