Prawo papierów wartościowych wykład 2, 03. 2010 r. Dzisiaj w programie: Źródła prawa papierów wartościowych



Pobieranie 312,6 Kb.
Strona1/3
Data02.06.2018
Rozmiar312,6 Kb.
  1   2   3


Prawo papierów wartościowych

wykład 2, 2.03.2010 r.

Dzisiaj w programie:

1. Źródła prawa papierów wartościowych

2. Funkcja papierów wartościowych, ich zadania gospodarcze

3. Ustalenie kiedy dochodzi do powstania prawa które jest inkorporowane w dokumencie

4. Zamkniętą czy otwartą jest lista papierów wartościowych.
Ad. 1

Jest wiele aktów prawnych do wymienienia. Trzeba mieć na uwadze konspekt od niego.

Chronologicznie:

- ustawy z 1936 roku – dotyczą weksla i czeku (prawo wekslowe i czekowe). W swej niezmienionej postaci obowiązuje do dzisiaj. Były tylko zmiany kosmetyczne, np. zmiana z sądów grodzkich, których już nie ma na rzecz sądów rejonowych. W istocie to żadna zmiana. Nie ma przeszkód, by korzystać z wydań nawet z 1936 roku bo różnią się tylko kosmetycznie.

- czerwiec 1939 r. ustawa o obligacjach – już nie obowiązuje. W istocie nie była stosowana w obrocie i tak naprawdę nie zaistniała.

- 1988 rok – też już nie obowiązuje.

- 1995 r. – aktualnie obowiązująca.

Ta ustawa z 1988 roku – zapomnianą była ustawa z 1939. Wtedy uchwalono na kilka lat tą. Później ustawa z 1995 roku. W 2000 r. była obszerna nowelizacja dość dużo zmieniająca.


Z lat ’90 należałoby jeszcze zwrócić uwagę na prawo bankowe z 1997 roku. Są tam w szczególności przepisy nas interesujące o bankowych papierach wartościowych. Przepisy te nie wyczerpują wpływu banków na rynek papierów wartościowych. Bankowe papiery wartościowe nie są przy tym papierami wartościowymi.

Szczególna postacią papierów wartościowych emitowanych przez banki hipoteczne są listy zastawne.


Z 2000 r. SA dwie ustawy:

- KSH (przepisy o akcjach a także innych papierach wartościowych) – mało będzie o akcjach bo już dużo było mówione na handlówce ale bez wątpienia to jedne z ważniejszych papierów wartościowych.

- ustawa o domach spłatowych – przepisy dotyczące dowodów spłaty.
Nadto ustawa z 2004 roku – o funduszach inwestycyjnych – przepisy dotyczące certyfikatów inwestycyjnych. Ale nie będzie wchodził w tematykę funduszy emerytalnych, narodowych funduszy inwestycyjnych (powszechne świadectwa udziałowe), ustawa o obrocie instrumentami finansowymi, o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, ustawa o ofercie publicznej i ….. – po chuj on to mówi?

Ustawa z 1991 r. liczyła niespełna 200 art. I mieściła wtedy to, co dzisiaj jest w ponad 4 ustawach.


W tym zestawieniu od niego jest dużo więcej aktów prawnych szczególnie wykonawczych ale w odpowiedniej chwili sobie do tego przejdzie.
Ad. 2
Jak wyglądają ogólne funkcje p.w.?

- funkcja płatnicza – za pomocą papieru wartościowego możliwe jest wypełnienie zobowiązania, w szczególności pieniężnego. Płaci się pieniędzmi a nie papierami wartościowymi. Weksel czy czek nie jest zapłatą a jest w istocie otworzeniem drogi by doszło do posłużenia się pieniądzem a w efekcie zapłaty. Zapłata wymaga użycia pieniędzy a nie weksla czy czeku. Często będzie to miało postać w formie datio In solutum czyli świadczenie w miejsce świadczenie na które strony przystaną. Konkludując nie każdy papier wartościowy jest środkiem zapłaty ale nie ma problemu, żeby się każdym w tym celu posłużyć (i wtedy będzie właśnie datio In solutum).

- funkcja kredytowa – o kredytowaniu mowa raczej w bardzo potocznym znaczeniu bo nie chodzi tu o kredyt. Chodzi o udostępnianie swoich środków pieniężnych innej osobie czyli dopuszczenie by inna osoba mogła korzystać z czyichś środków pieniężnych. Będzie tu głównie chodziło o weksle i obligacje. Na pewno do kredytowania nie chodzi o czek. Weksel może być wystawiony z różnym terminem płatności. Można tam będzie wskazać przez jaki czas wystawca weksla będzie mógł korzystać z pieniędzy posiadacza weksla – jak długo? Tak długo jak pozwoli na to termin płatności z weksla. W jednej jednak postaci weksel nie posłuży kredytowaniu – chodzi tutaj o weksel płatny za okazaniem czyli płatny wtedy kiedy będzie przedstawiony do zapłaty a kiedy to będzie to już zadecyduje posiadacz weksla. Dłużnik wekslowy musi być zawsze przygotowany do zapłaty. Czeki są zawsze płatne za okazaniem więc już wiadomo dlaczego nie posłużą tej funkcji.

- funkcja gromadzenia kapitału – nie ma przeszkody by papiery wartościowe kumulowały majątek, szczególnie środki pieniężne ale nie tylko. Chodzi tu głównie o akcje ale nie tylko bo także certyfikaty inwestycyjne za których pomocą następuje kumulacja środków na cel nabywania instrumentów finansowych.


Ad. 3 Tutaj należy wiązać dwa zagadnienia:
Rodzaje papierów wartościowych ze względu na powiązanie papieru wartościowego z powstającym prawem.


  1. Papiery wartościowe o charakterze konstytutywnym czyli takie papiery przy których powstanie prawa zależałoby od sporządzenia dokumentu – szerzej – dokonania emisji papieru wartościowego i jego wystawienia. Na ogół papiery wartościowe mają taką właściwość i należą do tej grupy (np. weksle, listy zastawne itp.)

  2. O charakterze deklaratywnym – prawo powstawałoby bez konieczności sporządzenia dokumentu, emisji czy wystawienia papieru wartościowego (w istocie jedna istotna postać papieru wartościowego w tej grupie – akcje)

Z jaką chwilą powstaje prawo wyrażone papierem wartościowym?
Jest kilka teorii:

  1. Teoria późniejsza (chronologicznie)- teoria Kuntzego

Teoria striktun akt – że prawo powstaje z chwilą złożenia podpisu przez wystawcę papieru wartościowego na właściwym dokumencie. Teorie te były przedmiotem dociekań głównie na gruncie wekslowym ale będą przydatne także do ustalenia kiedy powstaje jakiekolwiek prawo. Złożenie podpisu miałoby wystarczyć do powstania tego prawa. Bardzo proste ustalenie ale składający podpis na odpowiednim dokumencie i go zachowujący (np. weksel) miałoby oznaczać, że już jest zobowiązanie wystawcy i już jest wierzytelność? Szybko teoria ta była uzupełniana przez inne teorie, które miały funkcje służebne a ponadto ustalające w zakresie tej jakże prostej teorii.


  1. Rechtigkeit theorie (słuszności) – choć zasadniczym jest sporządzenie dokumentu dla zaistnienia prawa nim określonego to jego wystawca musi się liczyć z tym i słusznym będzie poniesienie przez niego odpowiedzialności jeśli dokument (papier wartościowy) znajdzie się w rękach osoby która jest w dobrej wierze.




  1. Teoria emisyjna (dalej idąca) – prawo będzie wchodziło w rachubę dopiero wtedy, kiedy wystawca dokumentu dokona jego wydania, tzn. dokument wyjdzie z jego rąk. W drugiej trzeba było dociekać samego zaistnienia dokumentu a także, że dokument jest w ręku innej osoby.

Te teorie długo były bezkrytycznie przyjmowane, aż do czasu teorii tak naprawdę chronologicznie wcześniejszej. Teorie te utożsamiały powstanie prawa z jednostronną czynnością prawną – emitenta papieru wartościowego. Tylko jego oświadczenie lecz w poszczególnych teoriach uzupełniane przez pewne mniej lub więcej rygo ryzujące tą czynność.


  1. Teoria jest dominującą na gruncie prawa niemieckiego. W RP szczególnie Szpunar się za nią opowiadał.

Teoria umowy, którą zawiera wystawca papieru wartościowego z jego odbiorcą (teoria umowa o puszczenie – vergebungs vermacht).

Dla zaistnienia prawa niezbędnym jest nie tylko np. wystawienie dokumentu ale i zawarcie w związku z nim umowy. Co jednak jak umowa okaże się nieważna? Np. brak zdolności do czynności prawnych czy jakakolwiek inna przyczyna. Czy wtedy nie ma prawa określonego tym dokumentem?

Rechtschein theorie – teoria pozoru prawnego – uzupełniają podstawową teorię puszczenia. Dla zaistnienia prawa inkorporowanego w dokumencie nie można poprzestać na ważności jedynie umowy o puszczeniu tego prawa lecz niezbędnym jest również wprowadzenie ochrony osoby, która działa w zaufaniu do treści papieru wartościowego.

Innymi słowy wystawca stwarza pozór, że dokument, który od niego pochodzi jest skuteczny. Tak czy inaczej jest tutaj potrzebny pewien element uzupełniający stąd wszystkie teorie mają wiele sobie pochodnych.


Teorie są w istocie sobie podobnymi (t. umowy/jednostronnej czynności prawnej) bo np. weksel znajdzie się w rękach złodzieja. Jak weksel wystawiony na podstawie jednostronnej czynn. (a) to ma prawo go zrealizować złodziej. Ale jeśli już weźmie się teorię b to już prawa nie ma. Podobnie przy czystej teorii umownej trzeba samej umowy. Pomiędzy wystawcą a złodziejem nie będzie ważnej umowy

Ad. 4 czy swobodnie można tworzyć papiery wartościowe? Niby jest swoboda kształtowania swojej sytuacji prawnej w granicach tego, co jest dozwolone. Przez umowy i jednostronne czynności prawne każdy może swobodnie swoją sytuację kształtować.
Jeśli przyjąć za podstawę powstania jednostronną czynność prawną to zamknięta lista, jeśli teorię umowną to lista byłaby otwarta.

Ale trzeba mieć na uwadze także inne podziały czynności prawnych: kauzalne, oderwane. Chodzi tu o przyczynę prawną. Czynności kauzalne musiałyby mieć ważną przyczynę. Przy oderwanych przyczyny nie trzeba by było wskazywać (teoria kauzalności wywodzi się z Francji). Czynność dla ważności wymaga przyczyny, która zasługiwałaby na uwzględnienie czyli nie pozwala to na pranie brudnych pieniędzy czy podobne.

Czynność pr. Tylko wtedy może zaistnieć i być uważana za ważną o ile można wykazać jej ważną przyczynę.

Trzeba było by się też liczyć z wpływem na emisję papierów wart. Takiej okoliczności jak bezpieczeństwo obrotu. W przyp. Papierów wartościowych za mało by o treści decydowała jedynie treść dokumentu. Treść papieru to za mało by określić treść tego prawa. Stąd bez wątpienia wiele jest argumentów świadczących o zamkniętej liście papierów wartościowych czyli tylko ustawodawca swoimi działaniami legislacyjnymi może taką listę tworzyć, zmieniać i decydować co papierem wartościowym jest a co nie.


Ale art. 3 ustawo o obrocie instrumentami finansowymi dopuszcza obrót papierami wartościowymi nie tylko polskimi ale także obcymi czyli nasz ustawodawca zgadza się na obrót papierami wartościowymi które sam ustanowił ale także obcymi.
Spór będzie trwał zapewne jeszcze bardzo długo, szczególnie w przypadku papierów wartościowych na okaziciela.
W przypadku papierów wartościowych imiennych czy na zlecenie, problemy bezpieczeństwa obrotu są bardzo małe gdyż potrzebny jest indos czy przelew wierzytelności z tego papieru wartościowego.

Zupełnie inaczej natomiast sprawa ma się przy dokumentach na okaziciela.


Problem dotyczy szczególnie krótkoterminowych papierów wartościowych o charakterze kredytowym bo np. obligacji nie może wystawić każdy przedsiębiorca. Co z małymi przedsiębiorcami, którzy też potrzebują środków finansowych ale właśnie z papierów wartościowych podobnych do obligacji.

Były pomysły by emitować seryjnie weksle co w istocie doprowadziło do tego, że weksle działały identycznie jak obligacje ale krótkoterminowo + prostota obrotu.

Tak długo jak będą wchodziły w grę przeszkody spoza papierów wartościowych (np. to, że ten przedsiębiorca od KRS może to i to a ten z EDG nie), dotąd będą kombinacje jak z tymi wekslami.

Tak czy inaczej bliższą postać papieru wartościowego przedstawia ustawodawca.


Za tydzień weksel opierający się na umowie przekazu
Wykład 3, 09.03.2010 r.

Dzisiaj będzie o wekslu.


Ale po kolei.
O wekslu stanowi ustawa z 1936 roku. W 1930 roku w Genewie doszło do podpisania 3 konwencji:

  1. Konwencja dotycząca jednolitego prawa wekslowego

  2. Konwencja dotycząca norm kolizyjnych tego prawa

  3. Konwencja dotycząca opłaty skarbowej (wtedy stemplowej)

Poprzez pierwszą konwencję osiągnięto to, co w UE dają dyrektywy. Miało być tak, że strony konwencji dotyczącej prawa wekslowego (1) mieli stanowić prawo wekslowe zgodnie z treścią tej konwencji. W konsekwencji choć prawo wekslowe to prawo krajowe to w obrębie państw które przystąpiły do konwencji prawo wekslowe było takie samo. Państwa przystępujące do tej konwencji mogły czyni ć zastrzeżenie co do przyjęcia określonych reguł jednolitego prawa wekslowego. Z różną intensywnością państwa poczyniły Take zastrzeżenia ale trzeba się liczyć z tym, że prawa wekslowe poszczególnych państw są bardzo podobne ale nie jednakowe. Francuzi np. zgodnie ze swoją tradycją zachowali, że pokrycie – ta wierzytelność w związku z którą powstaje weksel dzieli jego losy ale już dla Niemców jest to nie do wyobrażenia. Konwencja jednak nie została przyjęta wszędzie (np. USA, Wielka Brytania jej nie przyjęły dlatego weksel tam będzie inaczej ukształtowany).


Druga konwencja to prawo międzynarodowe. Sytuacje, gdzie wchodzi w grę element obcy np. miejsce wystawienia inne niż miejsce zapłaty czy inne elementy obce i właśnie ta konwencja reguluje te kwestie (które prawo jest właściwe).
Trzecia konwencja dotyczy tego, czy uiszczenie czy nieuiszczenie tej opłaty ma wpływ na wartość weksla tzn. że nie ma wpływu opłata na ważność.
Są dwa rodzaje weksli:

  1. Pierwsze 100 artykułów dotyczy weksla trasowanego (ciągnionego)

  2. Weksel własny (4 ostatnie artykuły prawa wekslowego).

Jednak częściej raczej występuje w obrocie weksel własny ale trasowany jest istotą prawa wekslowego.
Weksel trasowany zawiera bezwarunkowe polecenie zapłaty sumy wekslowej. Polecenie kierowane jest przez wystawcę do osoby trzeciej którą nazywa się trasatem. W wekslu trasowanym wystąpią co najmniej 3 osoby:

- wystawca (kieruje polecenie do trasata by zapłacił – najczęściej tej osobie która ma weksel)

- trasat

- odbiorca weksla (remitent).


Weksel własny to bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty sumy wekslowej składane przez wystawcę odbiorcy weksla. Stronami są zatem:

- wystawca weksla (wystawca własnego weksla chciałby sam dokonać zapłaty)

- odbiorca weksla
W istocie różnica polega na tym, kto dokonuje zapłaty.
Zaczynamy tak jak prawo wekslowe czyli od weksla trasowanego.

Zwrócić uwagę trzeba na 3 aspekty tego weksla:

a) w wekslu trasowanym tkwi przekaz prawa cywilnego

b) w wekslu tym tkwi zobowiązanie (wekslowe)

c) weksel jest mocno sformalizowanym papierem wartościowym
Ad. a)

przekaz wyrażony jest w art. 921 kc.

W przekazie występują 3 osoby:

- przekazujący

- przekazany

- odbiorca przekazu

Przekaz to podwójne upoważnienie. Przekazujący upoważnia do spełnienia świadczenia na rachunek przekazującego ale do rąk odbiorcy przekazu. Przekazany byłby upoważniony do spełnienia świadczenia ale jednocześnie przekazujący upoważnia odbiorcę przekazu do przyjęcia tego świadczenia przez odbiorcę przekazu. Przekazujący pozostaje jednak odpowiednich stosunkach z pozostałymi (z przekazanym w stosunku pokrycia bo najczęściej przekazany to jego dłużnik. Przekazujący składa ofertę przekazanemu co do zawarcia odpowiedniej umowy, np. pożyczki z której on miałby korzystać Odbiorca przekazu pozostaje z przekazującym w stosunku waluty bo przekazujący zwykle będzie dłużnikiem odbiorcy przekazu, stąd stosunek waluty).

To jednak nie wszystko. Ważniejsze jest to, że spełnienie świadczenia przez przekazanego będzie oddziaływało na oba stosunki – spowoduje podwójne umorzenie (w ramach stosunku pokrycia jak i w ramach stosunku waluty). Zobowiązania które by tutaj tkwiły (w tych stosunkach): jedno będzie umorzone gdy przekazany spełni świadczenie. Przekaz zatem to podwójne upoważnienie i podwójne umorzenie. Przekaz służy zatem racjonalizacji w obrocie – umożliwia umorzenie w dwóch stosunków jednym świadczeniem.

Z punktu widzenia odbiorcy przekazu, przekazany jest upoważniony. Przekazany nie jest dłużnikiem odbiorcy przekazu z racji samego przekazu. Przekaz to czynność upoważniająca a takie czynności zdecydowanie trzeba odróżnić od zobowiązujących i rozporządzających. Przekaz to ani rozporządzenie ani zobowiązanie. Wyczerpuje się jedynie w upoważnieniu. Daje możliwość działania w cudzej sferze prawnej.

Z punktu widzenia odbiorcy przekazu, odbiorca nie będzie mógł żądać świadczenia – jest tylko upoważniony ale może to się zmienić. Przekazany może stać się dłużnikiem odbiorcy przekazu a do tego potrzebne jest akcept przekazu – jego przyjęcie. Przyjęcie przekazu miałoby rodzić zobowiązanie w którym dokonujący przyjęcia – przekazany staje się dłużnikiem odbiorcy przekazu, który to staje się wierzycielem. Przyjęcie przekazu wymaga poświadczenia woli przekazanego. Przyjęcie przekazu to jednostronna czynność prawna wg jednych (za teorią kreacyjną – wystarczy sam podpis). Wg zwolenników teorii umowy, przyjęcie przekazu to umowa. Istotniejsze jest jednak od tego jaka to czynność prawna, jest abstrakcyjność, oderwany charakter. Przyjęcie przekazu jest w takim zakresie abstrakcyjnym w jakim przekazany nie będzie mógł powołać się wobec odbiorcy przekazu na zarzuty wynikające zarówno ze stosunku pokrycia jak i stosunku waluty. Będzie mógł korzystać z zarzutów wynikających z treści przekazu (np., że został upoważniony do zapłaty 100 tys. a nie o pół miliona) a także z zarzutów osobistych (na stosunki osobiste można się zawsze powołać – zarzuty z wszelkich stosunków w jakich pozostaje dłużnik z wierzycielem). Nie będzie to istotne dla ustalenia prawa odbiorcy przekazu, czyli osoby która tkwi w odpowiednim stosunku z przekazującym (będzie miał pewnie wierzytelność a w konsekwencji roszczenie).

Odbiorca ma te dwa roszczenia ale nie będą one mogły być realizowane w dowolnej kolejności. W pierwszej kolejności będzie to to co wynika z przyjęcia przekazu a dopiero gdy to będzie bezskuteczne to skorzysta ze swojego pierwotnego roszczenia wynikającego ze stosunku zapłaty.

Udzielenie przekazu przez przekazującego nie będzie oznaczało wypełnienia przez niego zobowiązania ze stosunku waluty.


Wystawca weksla udziela dwóch upoważnień. Upoważnia trasata do dokonania zapłaty a jednocześnie upoważnia odbiorcę weksla do przyjęcia tej sumy od trasata. Wystawca będzie kierował swoje polecenie najczęściej do osoby u której ma środki – swojego dłużnika. Tak samo najczęściej weksel dostanie osoba z którą wystawca miałby się rozliczyć – osoba z którą pozostaje w stosunku waluty.
Ad. b) zobowiązanie
W wekslu jest zobowiązanie. Wierzycielem wekslowym jest remitent – odbiorca weksla (osoba, która ma weksel ale to w wielkim uproszczeniu).

Dłużnikami wekslowymi w wekslu trasowanym są:

- wystawca weksla

- trasat gdy dokona przyjęcia weksla (jego akceptu) – można powiedzieć akceptant.

- awalista (poręczyciel wekslowy)

- indosant (zbywca weksla w drodze indosu)

W danym przypadku nie muszą być wszyscy.
Cechy zobowiązania wekslowego:
- to wyłącznie zobowiązanie pieniężne. Weksel zawsze będzie polegał na zapłacie. Dla jego wypełnienia będą potrzebne znaki pieniężne albo pieniądz bankowy (zapis na rachunku bankowym). Jakie to będą pieniądze – powinno wynikać z treści weksla. Suma wekslowa powinna być również oznaczona co do waluty (SN: nieważnym jest weksel bez oznaczenia waluty). Dłużnik wekslowy może jednak dokonać zapłaty w innej walucie (np. waluta miejsca zapłaty)(za art. 4 prawa wekslowego). W skrócie musi być wskazana kwota i waluta.

to dług odbiorczy – zapłata po przedstawieniu weksla. Wierzycie będzie musiał się wykazać aktywnością.

Za art. 5 prawa wekslowego – odsetki nie wchodzą w rachubę. Suma wekslowa nie może być oprocentowana ale z wyłączeniem weksli które są płatne za okazaniem jak i w pewien czas okazania.

- samodzielność tego zobowiązania. Samodzielność może być rozumiana jako niezależność tego zobowiązania wekslowego od innych stosunków w których pozostają nas interesujące osoby (taka samodzielność to abstrakcyjność). Inne znaczenie samodzielności to niezależność poszczególnych zobowiązań wekslowych – dłużników wekslowych może być wielu i ważność każdego może być oddzielona od ważności innego (np. podpis wystawcy fałszywy – nie ma tego zobowiązania ale podpis poręczyciela już jest prawdziwy i awalista z tego się nie wykręci). Ocena autentyczności każdego z podpisów jest oddzielna – art. 7 prawa wekslowego.

- abstrakcyjność zobowiązania – ze stosunkiem który jest niezależnym od istnienia przyczyny (causa). nie ma wpływu dla ustalenia ważności zobowiązania wekslowego istnienie ani ważność stosunku waluty/stosunku pokrycia. To bardzo ważna cecha, której nie można absolutyzować. Dłużnik zawsze może powołać się na zarzuty osobiste. Abstrakcyjność ujawnia się szczególnie gdy weksel jest „w obrocie” – jest zbyty w drodze indosu.

- zobowiązanie solidarne – art. 47 prawa wekslowego. Choć to zobowiązanie solidarne (solidarność dłużników) to jednak odpowiedzialność tych dłużników jest stopniowana. Odbiorca weksla (remitent) nie będzie mógł swobodnie ustalić do którego z dłużników najpierw miałby się zgłosić. Główny dłużnik weksla trasowanego to akceptant (trasat który dokonał przyjęcia) żeby mógł zwrócić się do wystawcy to trzeba dokonać aktów staranności.


Ad. c)

Odpowiednia forma, przez kogo może być wystawiony, jakie musi zawierać elementy

Art. 69 prawa wekslowego – zmiana nie czyni weksla nieważnym ale trzeba wykazać jak wyglądał weksel gdy składany był podpis danego dłużnika. Trudniej będzie to udowodnić wystawcy jeśli weksel był wystawiony za pomocą ręki odbiorcy.

Jeżeli nie ma miejsca wystawienia ale przy odbiorcy będzie miejsce to będzie ważny. Brak daty powoduje jednak nieważność weksla. Nie musi ona być prawdziwa ale bez daty jest on nieważny.

W pierwszej linii należałoby umieścić sumę wekslową (liczba) oraz oznaczenie waluty.

Druga linijka to słowne oznaczenie sumy co zapewni dodatkowe bezpieczeństwo, trudniej będzie to zmienić – to jednak element fakultatywny. Nie musi tego być. Jeśli jednak już jest i jest rozbieżność pomiędzy liczbowym a słownym oznaczeniem to ważna jest suma wekslowa oznaczona słownie. Jeśli jest kilka słownych oznaczeń to ważne jest oznaczenie sumy mniejszej (art. 6). Także za oznaczeniem słownym należałoby oznaczyć walutę dla pewności.

Następna linia to termin płatności weksla – może być oznaczony w 4 sposoby (art. 33):

- za okazaniem

- czas pewny po okazaniu (także można zastrzec odsetki)

- pewien czas po dacie (dacie wystawienia weksla) (nie można ustanowić odsetek)

- oznaczona data (nie można ustanowić odsetek)

Jeśli nie ma terminu płatności to weksel jest ważny i jest płatny za okazaniem (ale taki weksel jest do bani i nie spełnia na pewno funkcji kredytowej ale za to można zastrzec odsetki).

Kolejny element rozstrzyga o tym jaki weksel jest wystawiany (trasowany – polecenie, np. zapłać, czy własny – przyrzeczenie, np. zapłacę). Trzeba użyć takiego zwrotu który określa polecenie albo przyrzeczenie (na marginesie trasat musi być oznaczony w treści weksla). Określenia mają być na tyle jasne by nie było wątpliwości z jakim wekslem ma się do czynienia. Teraz już nie ma blankietów urzędowych.

W treści weksla trzeba użyć słowa weksel. Nie wystarczy sam nagłówek weksel ale musi to być również w treści weksla.

Każdy weksel może być przeniesiony przez indos (art. 11) chyba, że nie jest na zlecenie to w drodze przelewu.

Z ustawy jest, że nie trzeba użyć zbywalność w drodze indosu ale jeśli chce się to wyłączyć należałoby użyć klauzuli w treści weksla o treści „nie na zlecenie” bądź podobnego wyrażającego taką treść.

Co najmniej nazwisko remitenta musi tkwić w wekslu. Nieważnym będzie weksel na okaziciela. To bardzo istotna cecha wekslowa.

Do rozstrzygnięcia pozostaje jeszcze kwestia gdzie weksel ma być płatnym – jeżeli jednak nie będzie to w treści weksla wskazane to weksel będzie ważny o ile przy trasacie wskazana będzie miejscowość i właśnie ta miejscowość będzie miejscem płatności weksla. Odróżnić trzeba jeszcze sytuacje gdzie dochodzi do wskazania samej miejscowości od takiej gdzie posłużono się pełnym adresem (domicylowanie – typowym domicyliantem jest bank). Od domicyli anta nie można żądać – tam ma być zapłata.

Ostatnią kwestią jest podpis wystawcy weksla, który powinien być złożony w dolnym prawym rogu na zakończenie treści weksla (tradycyjnie, to co nad podpisem to treść która jest poświadczona podpisem). Podpis to własnoręczny znak. Nie stempel, nie byle jaki bazgroł. Podpis ma identyfikować osobę od której pochodzi – powinien być zatem czytelny i odpowiadać co najmniej nazwisku osoby która go złożyła (78 KC coś tam) i powinien być wbrew orzeczeniu SN czytelny bo niby jak można by się dowiedzieć kto go złożył. Problemem odbiorcy (remitenta) jest kwestia, żeby weksel był właściwie podpisany. Podpis powinien być przedstawiony na pierwszej stronie. Jeżeli będzie na drugiej stronie to nie ma podstaw by sądzić, że to akurat podpis wystawcy. Podpis powinien być pod tekstem, zamykać go.

To wszystko są klauzule konieczne ale mogą poza nimi znajdować się klauzule dodatkowe. Klauzule wekslowe to takie, które mogą mieć znaczenie z mocy prawa wekslowego (np. klauzula odsetkowa o oprocentowaniu sumy wekslowej co czasami jest możliwe). Ponadto mogą być też klauzule poza wekslowe, których znaczenie trzeba by ustalać w oparciu nie o prawo wekslowe a inne przepisy, np. klauzula waluty, która miałaby znaczyć, że wystawca weksla odebrał już od odbiorcy wszystko co miał otrzymać szczególnie zapłatę.

Są również klauzule niedozwolone, których zamieszczenie w wekslu powoduje jego nieważność. Np. weksel z zastrzeżeniem warunku.

Są ponadto też klauzule, które są uważane za nienapisane, choć byłyby umieszczone w treści weksla, np. klauzula odsetkowa w wekslu z oznaczonym dniem zapłaty. To postanowienie uważa się za nienapisane.


Weksel niezupełny (In blanco)

To weksel nie zawierający koniecznych postanowień. Co musi mieć, by można było przesądzić, iż doszło do podania czegoś co choć nie wyczerpuje weksla to już stanowi jakiś zaczątek. Co musi zatem mieć weksel In blanco?

Na pewno podpis, słowo weksel.. Weksel taki wymaga uzupełnienia ale kto może tego uzupełnienia dokonać? Uprawnionym do wypełnienia, uzupełnienia takiego weksla jest jego odbiorca – ten w czyje ręce taki weksel trafia bo w istocie wystawca upoważnia odbiorcę do uzupełniania. Art. 10 prawa wekslowego dotyczy weksla In blanco. Wynika z niego, iż w takim przypadku potrzebne jest porozumienie pomiędzy wystawcą a odbiorcą (remitentem) weksla. Treścią tego porozumienia będzie wspomniane upoważnienie do uzupełnienia weksla. To porozumienie pewnie będzie również oznaczało co najmniej chęć zaciągnięcia zobowiązania wekslowego przez wspomnianego wystawcę. W ustawie nie ma żadnych wymagań co do formy tego porozumienia więc może być ono zawarte w formie dowolnej. Najczęściej spotyka się jednak deklarację wekslową (nie zwrot normatywny) – to dokument zawierający oświadczenie dotyczące weksla In blanco zawierające to porozumienie. Niewątpliwie to oświadczenie strony która ma najwięcej do powiedzenia i powinna zadbać o to, by jej oświadczenie było na piśmie co daje pewność, że odbiorca weksla uzupełni go zgodnie z porozumieniem zawartym w deklaracji wekslowej. Może być równie dobrze to porozumienie wyrażone w formie ustnej. To porozumienie jest upoważnieniem do uzupełnienia weksla przez odbiorcę. Jaki to uprawnienie ma charakter? To niewątpliwie uprawnienie prawno-kształtujące. Przez samo zachowanie uprawnionego będzie ono realizowane. Skoro to uprawnienie prawno-kształtujące to nie będzie go dotyczyło przedawnienie (przedawnienie dotyczy roszczeń). Uprawnienia kształtujące mogą być jedynie ograniczone terminami zawitymi ale w tym przypadku nie.
Jest spór jaki charakter prawny ma weksel In blanco;

To na pewno nie jest zobowiązanie wekslowe bo takie zobowiązanie wymaga dobitnego wyrażenia w treści dokumentu weksla. To jakiś zaczątek, ma coś z zobowiązania ale na pewno nie wekslowego. Świderski twierdzi, że weksel In blanco nie jest zdatny do obrotu (choć taki obrót jest dokonywany). Jest tak dlatego, że uprawnienia kształtujące w swej istocie nie są zdolne do obrotu.

Jeżeli remitent działający na podstawie upoważnienia posłuży się osoba trzecią (np. nabywcą weksla) to trzeba by to odczytywać jako działanie uprawnionego posługującego się osoba trzecią. W swej istocie to działanie na rachunek odbiorcy (remitenta).
Co, jeżeli weksel zostanie wypełniony niezgodnie porozumieniem wystawcy i remitenta?

Taka sytuacja uregulowana jest w art. 10 prawa wekslowego dobitnie stanowiąc o tym, iż dłużnik wekslowy ponosi odpowiedzialność za taki weksel wobec nabywcy (nabywca w dobrej wierze). Z ochrony nie korzysta tylko taki nabywca weksla, który dopuścił się rażącego niedbalstwa. Ochrona w każdym bądź razie obejmuje nabywcę weksla, który został uzupełniony niezgodnie z porozumieniem. Nie obejmuje ta ochrona remitenta czyli tego co uzupełnił weksel nie tak, jak był do tego upoważniony. Ochrona ponadto zaistnieje dopiero wtedy, kiedy weksel będzie w obrocie, dojdzie do jego zbycia przez remitenta. Inaczej mówiąc wystawca weksla może podnieść wobec remitenta zarzut, że weksel został uzupełniony niezgodnie z porozumieniem ale takiego zarzutu wystawca nie może już podnieść wobec wspomnianego nabywcy działającego w dobrej wierze, który nie dopuścił się rażącego niedbalstwa. To obrazuje ryzyko związane z wystawieniem weksla niezupełnego (In blanco). Nawet pisemne porozumienie wekslowe nie gwarantuje, że weksel tak zostanie wypełniony. Właściwie nie ma instrumentów prawnych, które by temu zapobiegły – jest tylko jeden – zastrzeżenie, że nie może być zbyty w drodze indosu (nie na zlecenie). Np. bank może przyjąć weksel In blanco jako zabezpieczenie kredytu ale nie może to być weksel na zlecenie.


Ponadto treść weksla uzupełnić należy o akcept czyli przyjęcie weksla, polegające na oświadczeniu trasata, moca którego trasat staje się dłużnikiem wekslowym. Jest wtedy akceptantem czyli trasatem, który dokonał akceptu. Akceptu dokonuje się przez złożenie podpisu – może być on w dowolnym miejscu na pierwszej stronie weksla (wtedy będą dwa podpisy tej samej osoby ale jeden jako trasat a drugi jako akceptant). Podpis może być też na drugiej stronie ale z dopiskiem, który pozwoli na określenie roli w jakiej występuje podpisujący (np. przyjmuję, akceptuję itd.).
Awal – poręczenie wekslowe (art. 30 i n.)

W jaki sposób jest udzielane poręczenie wekslowe? Poprzez złożenie podpisu i taki podpis miałby być na pierwszej stronie weksla w jakimkolwiek miejscu. Może być na grzbiecie ale tam tak jak przy akcepcie – musi być odpowiedni dopisek, który określi rolę osoby podpisującej się. Sam podpis na odwrocie nie będzie mógł być traktowany jako poręczenie wekslowe.

Czym różni się poręczenie z KC od awalu?

Istotną cechą poręczenia z KC jest to, iż musi być oznaczona wierzytelność w ten sposób zabezpieczana przez poręcznie. Może to być nawet przyszła wierzytelność ale trzeba ją określić. Brak oznaczenia wierzytelności uczyni poręczenie nieważnym.

Przy awalu nie musi być oznaczona wierzytelność wekslowa czyli nie musi być np. wskazana suma wekslowa. Można stwierdzić, że ważnym będzie awal na wekslu In blanco.

Za kogo poręcza awalista? Nie ma przeszkody by wskazano dłużnika za którego ręczy. Mógłby to być dopisek, że np. ręczy za poręczyciela, trasata, ogólnie za któregokolwiek z dłużników wekslowych. Jeżeli nie ma żadnego dopisku to awalista będzie ręczył za wystawcę weksla.


Art. 7 – ważnym będzie zobowiązanie wekslowe, choćby nieważnym było zobowiązanie osoby za którą ręczono. Poręczyciel będzie dłużnikiem wekslowym.
Awalem można się posłużyć, kiedy nie da się posłużyć poręczeniem z prawa cywilnego.
Wykład, 23.03.2010 r. INDOS

Podstawowy sposób przenoszenia praw z weksla.

Weksel może być też zbyty w drodze cesji (przelewu). To dotyczy nie tylko recta weksli, ale wszelkich.

No ale to umowa cedenta z cesjonariuszem, która nie wymaga udziału a nawet wiedzy dłużnika. Z tego wynika w szczególności to, że dłużnik pomijany jest chroniony. Ochrona dłużnika w tym przypadku (dłużnik może zwolnić się z długu świadcząc do cedenta – kiedy nie zostanie zawiadomiony o przelewie). Art. 513 kc – ochrona wypływająca z tego przepisu ważniejsza. Dłużnik wobec cesjonariusza może podnosić również zarzuty, które miał względem cedenta.

Nabycie może wynikać z dziedziczenia. Weksel widziany jako wierzytelność (jako prawo) oraz jak i dług (obciążenie), wchodzi do spadku (zarówno po wierzycielu jak i po dłużniku). Można nabyć i wierzytelność wekslową, ale i stać się dłużnikiem wekslowym w wyniku dziedziczenia.

Nabycie wchodzi w rachubę również w przypadku transformacji spółek (łączenie, podział przekształcenie).

Weksel może być również aportem.

Art. 11 i n. prawa wekslowego to indos.

Ponadto art. 9219:

- indos to po pierwsze wzmianka zawierająca oświadczenie zbywcy

- po drugie to również wydanie tego dokumentu przez osobę, która złożyła to oświadczenie (indosanta)

Indos to nie tylko oświadczenie zbywcy, ale także wydanie dokumentu, przez zbywcę (indosanta nabywcy (indosatariuszowi). Indos jest w istocie czynnością prawną, poprzez która ma nastąpić przeniesienie praw.

Natura i charakter prawny indosu

Jednostronna czy dwustronna czynność prawna? Będzie to wynikać również z teorii powstania praw z papierów wartościowych.

Świder – Indos to dwustronna czynność prawna. Nie wyczerpuje się samym oświadczeniem zbywcy, ale potrzebne jest też wydanie (no a jak wydanie, to i odbiór, a więc wydanie oświadczenia przez nabywcę).

Pierwotne czy pochodne nabycie prawa?

Indosatariusz nabywa prawa niezależnie od tego, czy one przysługiwały indosantowi. To przekonuje co do tego, że jest to pierwotne nabycie prawa – jest to dominujące zapatrywanie. Ale np. Szpunar twierdzi, że jest to pochodne nabycie prawa. Argumentem art. 14.

W przypadku indosu mamy do czynienia nie tylko z nabyciem prawa, ale wręcz z przystąpieniem do długu. Indos dla indosanta będzie znaczył, że staje się dłużnikiem. Skoro on staje się dłużnikiem, to jego kontrahent staje się wierzycielem, w wyniku przeniesienia na niego praw. Jednak nabywana jest wierzytelność, bliżej określona treścią weksla. Indosatariusz ma wierzytelność, która wynika z samego weksla, czyli nie to, jak przedstawiała się u jego poprzednika (indosanta), ale w takiej postaci w jakiej jest utrwalona w dokumencie.



Funkcje indosu

  1. Przenośna – służy do nabycia prawa

  2. Gwarancyjna – w wyniku indosu pojawia się kolejny dłużnik wekslowy, jakim jest indosant. Następuje więc wzmocnienie wierzytelności wekslowej, bo wierzyciel otrzymuje kolejnego dłużnika.

  3. Legitymacyjna – uprawnionym z weksla, który był zbywa w drodze indosu jest osoba, która ma weksel i wykaże nieprzerwany łańcuch indosów. Tą osobą jest raczej posiadacz weksla a nie jego dzierżyciel (art. 16) (336 a nie 338 kc ma wyjaśnić rolę osoby, w której rekach weksel pozostaje).

Nieprzerwany łańcuch indosów – treść kolejnego indosu jest usprawiedliwiona (wyjaśniona)treścią indosu go poprzedzającego. Dłużnik wekslowy nie powinien poprzestać na tym, iż będzie płacił osobie, która mu przedstawia weksel, al. Powinien sprawdzić indosy. To nie znaczy, że dłużnik ma sprawdzać autentyczność podpisów składanych przy indosach (nieważny indos nie musi oznaczać przerwania łańcuchu indosów).

2 postacie indosu:



  1. Pełny (zupełny)

  2. Niezupełny (niepełny – In blanco – to nie jest weksel In blanco)

Ad 1

Wskazuje indosatariusza – nazwisko jego bądź firma ma tkwić w tym indosie. Np. „ustępuje na zlecenie Anny Marii Sobczyńskiej w Łodzi 23 marca 2010 i podpis.

Kto może być pierwszym indosantem (pierwszym zbywcą?) SN – tylko remitent (osoba, która jest bliżej oznaczona w treści weksla)

Ad 2 Nie podaje on nazwiska ani firmy indosatariusza – nie dowiemy się na czyją rzecz doszło do przeniesienia praw z weksla (indos In blanco może się wyczerpywać samym podpisem indosanta) .

Kto jest wierzycielem weksla z indosem In blanco?

Będzie to osoba, która ma weksel i wykazuje się szeregiem indosów.

Indos może być sporządzony w którymkolwiek miejscu weksla. Typowym jest grzbiet weksla, bo sama instytucja została nazwana od tej drugiej strony weksla (po włosku indorze(?) – na grzbiecie). Indos niezupełny nie może być sporządzony na pierwszej stronie . indosy mogą być numerowane. O kolejności indosów zdecydują daty sporządzenia.

Art. 14

- do uzupełnienia – wskazanie indosatariuszowi może polegać na wskazaniu kogokolwiek jako indosatariusza, czy też siebie samą - osoba, która ma ten weksle przedstawi się jako indosatariusz



- możliwe sporządzenie kolejnego indosu (zupełnego jak i In blanco)

- przeniesienie praw z tego weksla poprzez samo jego wydanie – można postąpić tak, jak z papierami wartościowymi na okaziciela (oczywiście weksel z indosem In blanco nie staje się papierem wartościowym na okaziciela).



Rozróżnienie indosów ze względu na kryterium skutków prawnych:

  1. Indos własnościowy

  2. Indos pełnomocniczy

  3. Indos zastawniczy

Ad 1)

Prowadzi do tego, o czym do tej pory mówiliśmy – przenosi wsztykie prawa z weksla na indosatariusza



Ad 2) Nazywany także indosem do inkasa, jest tylko upoważnieniem do zrealizowania wierzytelności wekslowej. Indosatariusz pełnomocniczy nie będzie mógł sporządzić indosu właścicielskiego (zwykłego). Ta osoba ma zrealizować weksel – nie dla siebie, tylko dla indosanta. W tym przypadku dłużnik wekslowy wobec indosatariusza pełnomocni czego może podnosić zarzuty, które ma wobec indosanta.

Ad 3) Indos ten prowadzi do obciążenia wierzytelności wekslowej zastawem. Ma prowadzić do ustanowienia zabezpieczenie na wekslu. Skutki takie, jakie zostały określone w indosie pełnomocni czym.

A więc nie zawsze indos oznacza przejście praw na indosatariusza. Indosatariusz może być jedynie pełnomocnikiem czy zastawnikiem – art. 18; 19. Nie ma przeszkody, aby z wekslem postąpić tak jak z jakimkolwiek prawem obciążonym zastawem 329 i n. kc.



Skutki prawne indosu

Art. 17 – najważniejszy przepis prawa wekslowego

Abstrakcyjność zobowiązania wekslowego rozumiana jako ograniczenie zarzutów, którymi może posłużyć się dłużnik wekslowy wobec wierzyciela jest ściśle związana z indosem. Abstrakcyjność zobowiązania wekslowego uzewnętrznia się po indosie.

Art. 17 jest zupełnie inaczej zredagowany niż Art. 921 znaczek 9 par 2. Z Art. 17 dowiadujemy się z jakich zarzutów nie może korzystać dłużnik wekslowy – te, które miał dłużnik wekslowy wobec poprzedników nabywcy weksla w drodze indosu (indosantów). (nie będzie mógł korzystać ani ze stosunku pokrycia ani ze stosunku waluty).



2 grupy zarzutów przysługujących:

  1. Subiektywne – exceptio In persona (w osobie)

  2. Obiektywne – exceptio In rem (w rzeczy)

Ad 1) W szczególności wynikają ze stosunków osobistych, w których pozostaje dłużnik wekslowy z wierzycielem – zarówno zarzuty o charakterze wekslowym jak i pozawekslowym. Do tych zarzutów zaliczymy również takie, jak np. zarzut przedawnienia, niektórzy nawet (art. 70). Terminy przedawnienia są różne, w zależności od dłużnika (od stosunku do danego dłużnika) – 3 lata dotyczy akceptanta (trasat, który dokonał przyjęcia); 1 rok – wystawca i inni dłużnicy, choćby indosant.

Jak w przypadku weksla własnego? 1 rok względem wystawcy, czy też 3 lata. Jeśli dostrzeżemy w nim głównego dłużnika z weksla, w takim razie należałoby 3 letni termin przyjąć.



Ad 2) Zarzuty, które może podnieść dłużnik wobec każdego wierzyciela. W szczególności zarzuty wynikające z treści samego weksla. Sfałszowany podpis jednej osoby nie czyni nieważnymi podpisy innych osób (dłużników).

Nie jest ostra granica pomiędzy zarzutami subiektywnymi i obiektywnymi.



Poszukiwanie zwrotne

Osoba, która ma weksel i wykazuje się nieprzerwanym łańcuchem, może żądać zapłaty sumy wekslowej do któregokolwiek z dłużników wekslowych (którzy ponoszą solidarną odpowiedzialność – art. 47). Nie wszyscy dłużnicy wekslowi mają taką samą pozycję. Wśród nich (ze względu na art. 70) wyróżniamy dłużników głównych i pozostałych.

W przypadku weksla trasowanego głównym dłużnikiem jest akceptant. To będzie wynikało z tego, iż wierzyciel wekslowy w pierwszej kolejności powinien zwrócić się o zapłatę do akceptanta, a do pozostałych w dalszej kolejności, dopiero, kiedy uzyska urzędowe poświadczenie odmowy zapłaty sumy wekslowej. To urzędowe poświadczenie jest nazwane protestem. Protest może być sporządzony przez notariusza jak i urząd pocztowy. Osoba, która ma weksel będzie mogła zwrócić się np. do wystawcy weksla trasowanego z żądaniem zapłaty, ale dopiero po proteście, tak samo w stosunku do indosantów. Klauzula w postaci zwolnienia z protestu byłaby więc dla wierzyciela pożądana. W takiej sytuacji posiadający weksel i wykazujący się łańcuchem nieprzerwanych indosów swobodnie dokonuje wyboru tego, od którego będzie żądał zapłaty sumy wekslowej

Protest może być również sporządzony co do odmowy przyjęcia weksla. Jeżeli trasat odmawia przyjęcia weksla, to musi to być wyrażone urzędowym poświadczeniem – takie może sporządzić tylko notariusz.

Czego może żądać posiadacza weksla od dłużnika wekslowego?

Art. 48 – można żądać również odsetek ustawowych, a nie tylko sumy wynikającej z weksla. Jeżeli weksel zostanie wykupiony przez dłużnika wekslowego, który będzie miał roszczenie zwrotne (regres) do swoich poprzedników – wówczas art. 49 (określa rozmiar roszczenia regresowego).

WEKSEL IN BLANCO WRACAMY –

Świder wyłącza możliwość obrotu takim wekslem i tak masz mówić. W szczególności w drodze indosu. Upoważnienie do uzupełnienie dotyczy remitenta. Ewentualne zbycie kartki z napisem weksel i podpisem może mieć miejsce jedynie w drodze przelewu.



Wykład .03.2010 r.
Czek Czek jest bardzo podobny do weksla trasowanego. Podobnie w czeku jak w wekslu trasowanym – tkwi przekaz prawa cywilnego a więc wystawca czeku upoważnia trasata czekowego (zapłata sumy czekowej) jak i odbiorcę czeku (przyjęcie tejże sumy). Podobnie też – zapłata przez trasata skutkować będzie podwójnym umorzeniem (oddziałuje na stosunek waluty i zapłaty).

W czeku podobnie jak w wekslu trasowanym tkwi również zobowiązanie – zobowiązanie czekowe.


Wierzyciel (osoba, która posiada czek) …. Coś tam nieprzerwany łańcuch indosu

Dłużnik (wystawca czeku)

Niekiedy może się pojawić awalista – poręczenie czekowe. Także jak dojdzie do indosu to dojdzie jeszcze indosant – trzeci potencjalny dłużnik czekowy.
Trzeci aspekt czekowy podobny do weksla dotyczy tego, że i czek jest mocno sformalizowanym papierem wartościowym.

Już art. 1 prawa czekowego stanowi co musi zawierać czek. Prawo czekowe to odrębna ustawa od wekslowego ale z tego samego dnia. To ustawa w pełni zgodna z konwencjami genewskimi. Rok później tak samo jak przy wekslu coś o innych konwencjach.


Opowie tylko o różnicach bo nie ma sensu powtarzać tego samego co było o wekslu.


  1. Trasatem czekowym nie może być każdy jak to jest w wekslu trasowanym ale może być trasatem czekowym wyłącznie BANK. W ustawie jest mowa o bankierze ale nie ma wątpliwości aby od tego bankiera oznaczonego w 1936 roku dojść do banku w dzisiejszym rozumieniu. Nie może być trasatem nikt inny, żadna nawet inna instytucja finansowa niż wyłącznie bank. Przesądza to o tym, że stosunek pokrycia (między wystawcą czeku a trasatem) będzie kształtowany przez umowę. Nie ma przeszkody, żeby tą umowę wręcz oznaczyć jako umowę czekową. Coś tam o umowie rachunku bankowego. Dojdzie do ustalenia, że klient banku będzie mógł korzystać ze środków które ma w banku również za pomocą czeków. Trzeba się bowiem liczyć z tym, że klient banku będzie miał środki własne (oszczędności, kredyt bankowy czy jakikolwiek inny sposób zasilenia rachunku bankowego w środki pieniężne). Przede wszystkim należy pamiętać o umowie.

Czek może być wystawiony tylko wtedy, kiedy jest pokrycie – kiedy klient banku ma środki. Wystawienie czeku bez pokrycia będzie rodziło dwojakiego rodzaju odpowiedzialność:

  1. Odpowiedzialność cywilną – art. 61 (polegała będzie na obowiązku wynagrodzenia szkody którą poniósł odbiorca czeku w wyniku braku pokrycia czyli krótko jest to odpowiedzialność odszkodowawcza w której wystawca czeku bez pokrycia wynagrodzić ma powstałą szkodę).

  2. Karną – art. 61 (obecnie zmieniony bo zmienił się system kar w relacji z 1936 rokiem).

Kiedy czek nie ma pokrycia?

To nie tylko chwila wystawienia czeku ale także jego realizacji. Wystawca czeku zatem musi się liczyć z tym, że środki na jego rachunku (pokrycie) winny być zachowanymi aż do chwili realizacji czeku czyli przedstawienia go do zapłaty. Jak w chwili wystawienia były środki ale przed przedstawieniem czeku do realizacji ich już nie było to jest właśnie sytuacja braku pokrycia.



  1. Art. 4 prawa czekowego. Za tym przepisem nie ma akceptu czekowego. Trasat czekowy nie może dokonać akceptu czeku. Nawet jeśli o tym znajdzie się wzmianka na czeku to nie ma akceptu. Przechodzi się nad tym do porządku dziennego, uważa się taką wzmiankę za nienapisaną. Będzie to oznaczało to, że BANK NIGDY NIE STANIE SIĘ DŁUŻNIKIEM CZEKOWYM. Innymi słowy, posiadacz czeku nie jest wierzyciele banku. Nie może od banku żądać zapłaty. Jest on jedynie upoważniony do przyjęcia zapłaty, podobnie jak bank jest tylko upoważniony do dokonania tejże zapłaty a nie zobowiązany czekowo.

Obawiano się, że czek z akceptem będzie zbyt poważną konkurencją dla pieniędzy. Pieniądze są emitowane przez bank centralny z upoważnienia państwa. Banki komercyjne jeżeli byłyby również uprawnionymi do akceptu to czeki stawałyby się bardzo podobne do pieniędzy i być może im zagrażającymi środkami. Ta reguła przyjęta jest we wszystkich państwach – stronach konwencji genewskiej ale z różną intensywnością. Np. w Austrii bank centralny może dokonywać akceptu.

W każdym razie bank nigdy nie będzie dłużnikiem.

Jeżeli bank odmówi zapłaty sumy czekowej to nie będzie ten bank z tytułu odmowy pozwany do sądu. Nie ma problemu by posiadacz czeku wystąpił przeciwko wystawcy do sądu.

Tak będzie też w przypadku czeków potwierdzonych – czek z dokonaną wzmianką trasata (banku), z której to wzmianki będzie wynikało, że bank blokuje środki wystawcy czeku przez pewien czas. Ale to też zobowiązanie względem klienta banku, że zachowa środki klienta do uzgodnionej chwili. Jeżeli dojdzie do uchybienia i bank poprzestanie na skorzystaniu z tych środków przez swojego klienta to będzie możliwe ustalenie odpowiedzialności poza-czekowej tego banku.



  1. Odbiorca czeku nie musi być oznaczonym w treści czeku. W wekslu konieczne jest podanie nazwiska remitenta. Weksel na okaziciela jest nieważny. Nic natomiast nie stoi na przeszkodzie by czek został wystawiony na okaziciela. Zwykle kiedy użyty będzie zwrot „na okaziciela” albo odbiorca nie będzie w ogóle oznaczony. Nic nie stoi na przeszkodzie by nazwisko odbiorcy czeku było oznaczone i na pewno tak jest bezpieczniej.

  2. Czek jest zawsze płatny za okazaniem. W przypadku weksla wchodzą w grę 4 różne terminy płatności (za 33 prawa wekslowego). Czek zawsze płatny jest za okazaniem niezależnie czy taka klauzula będzie w jego treści wyrażona czy też nie. Nie przejdzie nawet taki numer jak postdatowanie – dzisiaj wystawiam z datą 30.01.2020 r. – nie ma przeszkód by przedstawić go do zapłaty za 15 minut. Wynika z tego, że czek nie służy do kredytowania co jest bardzo łatwe do osiągnięcia poprzez weksel. Czek nigdy nie będzie środkiem kredytu! W swej istocie czek jest środkiem zapłaty i taką spełnia funkcję. Owszem, można skorzystać z czeku jako zabezpieczenia ale to będzie rzadko występowało.

  3. Odwołanie czeku. Taki numer w przypadku weksla nie wchodzi w grę. Weksel nie może być odwołany. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie by odwołać czek. Odwołanie czeku to coś podobnego do odwołanie przekazu – w swej istocie polegać by musiało odwołanie czeku na cofnięciu upoważnień (banku do zapłaty, posiadaczowi czeku do odbioru zapłaty). Można doprowadzić do tego, że posiadacz czeku spotka się z sytuacją, że czek jest odwołany i ma wypierdalać. Wystawca cofnął upoważnienie dla banku do obciążenia rachunku.

Kiedy czek może być odwołany?

W istocie są to terminy realizacji czeku. Art. 29 prawa czekowego – w przypadku czeków krajowych - wystawiony i realizowany w obrębie jednego państwa powinno dojść do ich przedstawienia przez posiadacza bankowi w ciągu 10 dni. To nie jest termin ważności czeku! Czek jest ważnym i może być przedstawiony do zapłaty również po upływie tego terminu – terminu realizacji czeku. To jest termin po upływie którego może nastąpić odwołanie czeku. Jeżeli do przedstawienia czeku krajowego d realizacji nie dojdzie w ciągu 10 dni to jego posiadacz może być poinformowany o odwołaniu czeku co może ale nie musi nastąpić. Do czasu realizacji czeku wystawca powinien liczyć się z utrzymaniem środków na rachunku przez wystawcę. Po upływie czasu realizacji może odwołać czek i korzystać swobodnie ze środków zgromadzonych na rachunku. Odwołanie jednak najpewniej nie zwalnia z odpowiedzialności względem trasata czekowego. Takie zobowiązanie nie zostanie umorzone..


Fałszerstwo czeku To bardzo częste zjawisko.

Kogo obciąża ryzyko zapłaty na podstawie sfałszowanego czeku? Czy obciąża bank czy klienta czyjego blankietami posłużył się fałszerz?

Prawo czekowe tego nie reguluje. Doktryna niemiecka wypracowała stanowisko, że ryzyko to obciąża bank. Bank na podstawie sfałszowanego czeku nie może obciążyć rachunku swojego klienta. Bank jednak z wystawcą czeku (posiadaczem rachunku) ma umowę i z tej umowy na pewno będą wynikały akty staranności jakich należy dochować w postępowaniu z książeczką czekową czy blankietami. On zatem będzie musiał się liczyć z odpowiedzialnością wobec banku gdy nie zachowa staranności wobec blankietów/książeczki czekowej.
Łódzka sprawa – książeczka czekowa przechowywana w banku w skrytce na klucz itd. Nie wiadomo jak ale książeczka znalazła się w ręku fałszerza, który prawie wyczyścił rachunek. Problem powstał gdy wyszło, że w książeczce tkwiły także wypełnione czeki i to podpisane nawet (było to przedsiębiorstwo). Czek taki był przekreślony (z dopiskiem anulowany) ale z książeczki nie usunięty. Bank wypłacił kasę bo anulowane czeki miały idealne wzory podpisu. Czy wtedy była należyta staranność czy też nie (skoro w książeczce były wzory podpisów)?
Choć ryzyko realizacji obciąża bank to klient tego nie ma z głowy bo na podstawie umowy bank może dochodzić odszkodowania, regresu czy co tam sobie w umowie wymyśli.
Czeki rozrachunkowe (rozliczeniowe)
Przeciwstawiane są czekom gotówkowym. Przy tych czekach jest zakaz wypłaty sumy czekowej za pomocą znaków pieniężnych. Za ich pomocą zapłata może nastąpić jedynie przez uznanie rachunku do posiadacza czeku a tym samym pewnie następuje obciążenie rachunku wystawcy takiego czeku. Wchodzą tutaj w grę operacje księgowe w postaci uznania rachunku i obciążenia rachunku.

Czek taki może zrealizować wyłącznie osoba, która jest klientem banku. Nie jakakolwiek osoba posiadająca czek. Nawet jak dojdzie do bezpodstawnego posłużenia się czekiem rozrachunkowym to bez problemu będzie można zidentyfikować osobę, która takim czekiem się posłużyła i pociągnięcie jej do odpowiedzialności co jest niemożliwe przy czekach na okaziciela.

Do treści tych czeków należy wprowadzić tylko wzmiankę, która miałaby oddać sens temu rozliczeniu, np. do rozrachunku. Coś co odda sens, że chodzi o rozliczenie bez użycia znaków pieniężnych.
Regulacja w ustawie obok czeków zakreślonych – wymyślonych dla bezpieczeństwa by suma czekowa nie dostała się w niepowołane ręce. Bezpieczeństwo zapewniane jest przez to, że realizacja nie może nastąpić w każdej formie (art. 37 prawa czekowego).
Sformalizowanie polega na tym, że bank wydaje swojemu klientowi blankiety czekowe i to bank dba o to, żeby wszystko było ok.

Może być też czek zrealizowany bez blankietu ale to wyższa szkoła jazdy.


Obecnie w RP banki umożliwiają jeszcze przedsiębiorcą, by dokonywały rozliczeń za pomocą czeków. Przy innych klientach już to praktycznie nie ma znaczenia.
wykład 8 13.04.2010 Obligacje – ustawa 1995r.

Ta ustawa definiuje obligacje jako papier wartościowy oraz jako ten stosunek który miałby występować emitent obligacji w istocie dłużnik oraz obligatariusz który jest wierzycielem.

Obligacja kształtuje stos. zobowiązaniowy który w istocie chodzi o świadczenia. To świadczenie które miałby spełnić emitent obligacji może być pieniężne jak i nie pieniężne. Na ogół świadczenia pieniężne:

po. 1 polegające na wykupie obligacji (zapłata odpowiedniej kwoty)

po. 2 zapłata odsetek, oprocentowanie.

Może to być świadczenie niepieniężne (musi być zgodne z charakterem prawnym zobowiązania) ale jakim będzie to świadczeniem niepieniężnym bliżej je określi sam emitent. W ustawie są podane przykłady takich możliwych świadczeń niepieniężnych.

Po 1. w postaci zamiany obligacji na akcje
po 2. z prawem pierwszeństwa co do nabycia akcji.

Obligacje zamienne tylko emitowane przez spółki akcyjne (akcje emitenta obligacji dotyczy zamiana). Uchwała o emisji takich obligacji będzie poprzedzana uchwałę tego emitenta spółki akcyjnej o warunkowym podwyższeniu kapitału zakładowego. Z którego to podwyższenia mają być czerpane akcje dla obligatariuszy. W.p.k.z. – art. 448 i dalej ksh.

Warunkowość nie dotyczy uchwały emisyjnej nowych akcji tylko warunkowość odnośnie sposobu zmiany kapitału zakładowego dotyczy osób które są uprawnionymi do objęcia nowych akcji. Tymi osobami są obligatariusze, którzy poprzez złożenie oś. woli o przedmiotowej zamianie będą w istocie swej obejmowali akcje wynikające z podwyższenia kapitału zakładowego.

Od obligacji zamiennych trzeba odróżnić obligacje wymienne.

Obligacje zamienne dają prawo do akcji emitenta obligacji.

Obligacje wymienne są rozumianymi jako obligacje dające prawo do żądania wydania przez ich emitenta obligacji wymiennych innych akcji (innych praw udziałowych) innych niż emitenta.

Nie ma przeszkody aby z emisji obligacji miałoby wynikać uprawnienie obligatariusza do żądania wydania akcji które nie będą akcjami emitenta obligacji. Ale którego akcje miałyby pozostawać w zasięgu ręki emitenta obligacji i byłby przygotowanie do spełnienia świadczenia jakim jest wydanie obcych obligacji. Art. 387 – ma być możliwe do spełnienia świadczenie.

Obligacje przychodowe art. 8 i 23 ustawy z 1995r.

3 właściwości obligacji przychodowych:



  1. emitentem tych obligacji nie może być każdy podmiot zdatny do emisji obligacji, może je emitować – art. 23a. ust.2, jednostki samorządu terytorialnego lub podmioty z nimi związane (spółka utworzona przez gminę)



  2. tym obligatariuszom którzy mają akcje przychodowe może służy prawo pierwszeństwa (ono nie musi być w każdej obligacji przychodowej) może być tak że obligatariusz będzie miał prawo pierwszeństwa zaspokojenia. To prawo byłoby ograniczonym do tego co uzyskał emitent z tej emisji (z tej części majątku emitenta która sfinansowana przez emisje obligacji bądź z tych przychodów uzyskanych przez emitenta obligacji ze względu na środki które ma z tej emisji) to nie pierwszeństwo co do całego majątku tylko do części która ma pochodzić z emisji obligacji.


  3. art. 8 – możliwym ale nie koniecznym ograniczenie jego odpowiedzialności wobec obligatariuszy tylko do tej części swojego majątku która pochodzi z emisji obligacji.

W obligacjach przychodowych jest haczyk – pierwszeństwo obligatariuszy ale też i znaczne pogorszenie ich sytuacji (odsunięcie obligatariuszy od innego majątku emitenta niż obligacje)

Rodzaje obligacji (w skrócie)

obligacje ze względu na sposób oprocentowania (ze stałym oprocentowaniem albo ze zmiennym)

obligacje indeksowe w szczególności (zależy od stopy inflacji)

obligacje dyskontowe czy też inaczej mówiąc z (nie mówi) obligacje były by zbywane poniżej wartości nominalnej ta korzyść jaką jest uzyskanie oprocentowania była by osiąganą przez obligatariusza w chwili nabycia obligacji. Nie płaci on tyle ile jest na obligacji. Tylko mniej.


obligacje partycypacyjne ustalające prawo do udziału w podziale zysku emitenta obligacji, nie tylko spółka akcyjna ale i inni emitenci.



Kto może być emitentem obligacji??

Art.2 3 grupy podmiotów




  1. obligacje industrialne (przemysłowe) obligacje emitowane przez przedsiębiorców, nie każdy przedsiębiorca może być emitentem. Emitent to osoba prawna, nie osoba fizyczna i nie ułomna os. prawna. (spółka jawna nie może) Ale z ułomnymi os prawnymi jest wyjątek dotyczy spółki komandytowo-akcyjnej.


  2. obligacje samorządowe (komunalne) komunalne tylko gdy gmina (nam pasuje taka nazwa tylko wtedy) ale mogą przecież i przez powiat województwo czy związki JST.
    ustawy dotyczące odpowiednich JST – tam jest bardziej szczegółowo.
    ale jak ma wyglądać obligacja od tych podmiotów to już ustawa 1995



  3. obligacje finansowe – taki szczególny emitent jakim są instytucje finansowe (znamienite) bank centralny albo innych banków centralnych organizacji OPEK i nie tylko.
    Jeżeli np. polski bank emituje obligacje to nie będą one należały do tej 3 grupy tylko do 1.

Art. 3 emitentem obligacji nie mogą być NBP, oraz Skarb Państwa. Mogą ale emitują w oparciu o inne przepisy.

Jak przebiega emisja obligacji?? Różne możliwości

Art. 9 – wskazane 3 sposoby emisji obligacji




  1. emisja publiczna czyli zgodna z ustawą o ofercie publicznej, odpowiadająca wymaganiom rynku kapitałowego. Emisja zaczynająca się od konspektu emisyjnego (i czegoś jeszcze innego (chwilowo zapomniał) o czym powiemy później)



  2. emisja publiczna co do której nie mają zastosowania przepisy o ofercie publicznej i inne dotyczące rynków regulowanych
    różne sytuacje tu mogą być – nie zawsze trzeba spełniać szczególne wymagania rynku kapitałowego (np. prospekt emisyjny) tak jest gdy emisja papierów wartościowych czy innych instrumentów finansowych była by kierowana dla inwestora kwalifikowanego art. 17 i dalej o ofercie publicznej. Kwalifikowany np. poprzez rozmiar papierów (że dużo)
    Nie zawsze propozycja większa niż do 100 osób trzeba szczególne wymagania przestrzegać z oferty publicznej w ustawie o obligacjach takie przypadki są.


  3. emisja prywatna – proponowanie inaczej niż poprzednio mniej niż 100 osób kierowana emisja

W jakiej postaci może występować obligacja??

Art. 5 obligacje w formie dokumentu (kartka)




  1. zapis w odpowiedniej ewidencji, nie musi być ewidencja jako depozyt papierów wartościowych to może być inna ewidencji niż ta przewidziana dla pap. wart. w publicznym obrocie

    Kto może prowadzić ewidencje obligacji gdzie nie przybierają postaci kartek


    - art. 5a 3 podmioty
    1. krajowy depozyt pap. wart. spółka akcyjna w w-wa
    2. firma inwestycyjna
    3. bank

Ewidencji tej nie prowadzi emitent, taki jakim było by przedsiębiorstwo, spółka akcyjna to nie ten emitent. Tylko musi emitent w takiej sytuacji zawrzeć umowę ze wskazanym podmiotem, inaczej w przypadku bank, bank może prowadzić ewidencje taką.


  1   2   3


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna