Prawo międzynarodowe publiczne Zestaw zagadnień egzaminacyjnych dla studentów prawa



Pobieranie 429,18 Kb.
Strona3/4
Data23.10.2017
Rozmiar429,18 Kb.
1   2   3   4

Art. 18. Zasady głosowania nad uchwałami Ogólnego Zgromadzenia


  1. Każdy członek Ogólnego Zgromadzenia posiadać będzie jeden głos.
    2. Uchwały Ogólnego Zgromadzenia w sprawach ważnych będą zapadały większością dwóch trzecich głosów członków obecnych i głosujących. Do spraw takich będą zaliczone: zalecenia, dotyczące utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, wybór niestałych członków Rady Bezpieczeństwa, wybór członków Rady Gospodarczej i Społecznej, wybór i kwestie dotyczące członków Rady Powiernicze,j sprawy budżetowe.
    3. Uchwały w innych materiach, włączając w to ustalanie dodatkowych kategorii spraw, które mają być decydowane większością dwóch trzecich głosów, będą zapadały większością głosów członków obecnych i głosujących.


ZO może:

-rozważać i udzielać członkom zaleceń odnośnie ogólnych zasad współdziałania dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, łącznie z kwestią rozbrojenia;

- omawiać każdą sprawę dotyczącą utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa i, jeśli sprawa nie jest rozpatrywana przez Radę Bezpieczeństwa ONZ, udzielać zaleceń;

- inicjować badania i udzielać zaleceń w celu rozwijania międzynarodowej współpracy politycznej, rozwoju i kodyfikacji prawa międzynarodowego, urzeczywistniania praw człowieka i podstawowych wolności, rozwijania współdziałania międzynarodowego w dziedzinie gospodarczej, społecznej, kulturalnej, oświaty i ochrony zdrowia;

- zalecać sposoby pokojowego załatwiania wszelkich kwestii zapalnych;

- otrzymywać i badać roczne i specjalne sprawozdania RB ONZ i innych organów ONZ;

- rozpatrywać i zatwierdzać budżet ONZ;

- wybierać niestałych członków RB ONZ i członków innych organów systemu ONZ;

- powoływać sekretarza generalnego ONZ z rekomendacji RB ONZ;


  1. Rada Gospodarcza i Społeczna.

W skład wchodzi 54 członków wybieranych na 3 letnią kadencję. Obowiązuje przy tym zasada sprawiedliwej reprezentacji geograficznej ( na Europę Wschodnią przypada 6 miejsc)



Kompetencje:

-inicjowanie badań i sprawozdań w zakresie kwestii zdrowia, oświaty, zagadnień gospodarczych, kulturalnych i pokrewnych

-udzielanie zaleceń ZO, państwom członkowskim i organizacją wyspecjalizowanym

-ustalanie wytycznych dla organów pomocniczych (regionalne komisje gospodarcze i komisje funkcjonalne) i wyspecjalizowanych agencji, jak np. UNICEF czy UNGEGN. Uchwały Rady Gospodarczej i Społecznej są podejmowane zwykłą większością głosów.

W szczególności ECOSOC jest odpowiedzialna za:


  • wspieranie wyższych standardów życia, pełnego zatrudnienia oraz postępu ekonomicznego i społecznego

  • znajdowanie rozwiązań międzynarodowych problemów ekonomicznych, społecznych i zdrowotnych

  • ułatwianie międzynarodowej współpracy w obszarze kultury i edukacji

  • propagowanie powszechnego poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności

- Współorganizowanie międzynarodowych konferencji dot. tematyki ekonomiczno-społecznej i problematyki powiązanej.

-przygotowywani konwencji dotyczących kwestii leżących w jej kompetencji

-forum dla NGO

Tryb pracy:

sesyjny, 1 sesja merytoryczna w roku trwa 4 tygodnie, przeważnie rozpoczyna się w lipcu. Na początku odbywa się Panel Wysokiego Szczebla-debata na tematy globalne .Każde państwo ma 1 głos, większość decyzji podejmowana jest w drodze konsensusu, dopuszczalne są też głosowania ( zwykła większość głosów).Uchwały mają charakter niewiążący. Na każdym kontynencie znajduje się Regionalna Komisja Gospodarcza, która jest organem pomocniczym Rady.




  1. Sekretarz Generalny i Sekretariat.


Sekretariat ONZ

Skład: Sekretariat = Sekretarz Generalny + personel

Personel sekretariatu jest mianowany przez SG i powinna w nim być w miarę możliwości zapewniona sprawiedliwa reprezentacja geograficzna. Członkowie personelu są funkcjonariuszami międzynarodowymi, tworzącymi międzynarodową służbę cywilną. Muszą oni być bezstronni, niezależni, lojalni i odpowiedzialni tylko wobec ONZ. Nie mogą przyjmować żadnych instrukcji od swoich państw, pełnić funkcji, które by uderzały w ich niezależność. Obecnie w NY i innych biurach ONZ pracuje ok. 43 tys urzędników.



Zadania Sekretariatu

Umożliwia realizację zadań ONZ i uchwał jego organów:

-Obsługuje pracę organów, konferencje, spotkania dyplomatyczne i eksperckie

-Administruje programami i działaniami operacyjnymi ONZ (walka z ubóstwem, HIV/AIDS, ochrona środowiska itp.)

-Prowadzi badania, przygotowuje studia, analizy, raporty

-Przygotowuje projekt budżetu i sprawozdanie z jego wykonania

-Przygotowuje projekty rezolucji

-Wydaje publikacje, dokumenty, tłumaczenia [6 języków urzędowych, roboczych!]

-Rejestruje umowy międzynarodowe

Sekretarz Generalny

Jest wybierany na 5 lat przez ZO na zalecenie RB. W głosowaniu RB musi być jednomyślność stałych członków. Sekretarz może być bezpośrednio wybrany na kolejną kadencję. Jest najwyższym funkcjonariuszem ONZ. Wg niepisanej umowy nie może nigdy zostać Sekretarzem obywatel stałego członka RB. Zbyt duża „samodzielność” Sekretarzy i krytykowanie przez nich działań RB nie kończyła się dla nich dobrze.



Kompetencje Sekretarza Generalnego:

-Administruje i zarządza Sekretariatem jest odpowiedzialny za dobór pracowników i nadzór nad ich działalnością

-Uczestniczy w posiedzeniach głównych organów ONZ

-Może zwrócić uwagę RB na sytuację lub spór zagrażający utrzymaniu pokoju i bezpieczeństwa

-Prowadzi działania na rzecz pokoju, demokracji i praw człowieka

–rozmowy, konsultacje z przywódcami państw, przedstawicielami rządów, organizacji, NGO, może uczestniczyć w pokojowym rozwiązywaniu sporów

-Reprezentuje ONZ; zawiera umowy w imieniu ONZ

-Jest depozytariuszem umów międzynarodowych zawieranych w ramach ONZ

-Jest odpowiedzialny za budżet ONZ (przygotowywanie i wykonanie)

-Nadzoruje wykonywanie operacji pokojowych ONZ !!!

-Pełni inne funkcje zlecone mu przez organy


  1. Organizacje wyspecjalizowane systemu ONZ.

Jest 15 organizacji wyspecjalizowanych! (czasem dodatkowo wymienia się

Międzynarodową Agencję Energii Atomowej – nie ma umowy z Radą G i SP.

Tylko ze ZO) Np. Organizacja NZ ds. wyżywienia i rolnictwa FAO.

Międzynarodowa Organizacja Pracy ILO. Międzynarodowa Organizacja

Morska IMO. Międzynarodowy Fundusz Walutowy IMF. Powszechny Związek

Pocztowy UPU. Organizacja NZ ds. Oświaty, Nauki i Kultury UNESCO.

Światowa Organizacja Zdrowia WHO.


Aby organizacja mogła być organizacją wyspecjalizowaną powinna być:

1. Organizacją rządową

2. Organizacją o zasięgu powszechnym

3. Mieć kompetencje w dziedzinach: społecznej, gospodarczej, kulturalnej, wychowawczej, zdrowia lub pokrewnej

4. Być związana umową, którą zawiera Rada Gospodarcza Społeczna ONZ

(potem zatwierdzoną przez ZO ONZ)


To nie są organizacje stworzone przez ONZ! To są normalne, samodzielne organizacje, które mają własne statuty, struktury organizacyjne, własny

zasięg członkostwa! Członkowie nie muszą się pokrywać z członkami ONZ.

Wiele z nich istniało jeszcze przed powstaniem ONZ. Jak spełniają 3 warunki

to zawiązują umowę z ONZ.



Współpraca z ONZ

Współpraca z organizacjami należy do kompetencji Rady Gospodarczej i

Społecznej. Zgodnie z art. 63 KNZ koordynuje ona działalność tych

organizacji przez odbywanie z nimi narad i udzielania zaleceń, zalecenia

mogą być też wydawane przez ZO i członkom ONZ. Może otrzymywać od nich

sprawozdania.




  1. Podmiotowość Stolicy Apostolskiej i Watykanu.


Podmiotowość Stolicy Apostolskiej

Prawo międzynarodowe publiczne nie wprowadza własnej definicji Stolicy

Apostolskiej. Nierozerwalny związek tego podmiotu z KK sprawia, że jest ona

rozumiana zgodnie z treścią odpowiednich norm prawa kanonicznego. Stolica

Apostolska jest to Papież i instytucje Kurii rzymskiej (np. Sekretariat Stanu,

Rada Publicznych Spraw Kościoła).



Skąd się wzięła podmiotowość.

Uczestnictwo papieży w stosunkach międzynarodowych doprowadziło do wykształcenia się szczególnej pozycji Stolicy Apostolskiej wśród innych kościołów i związków wyznaniowych w związku z uznaniem przez państwa jej podmiotowości w PMP.

Podmiotowość prawo międzynarodowa SA została, zatem uznana w drodze zwyczaju przez państwa i wywodzi się z fakty posiadania przez nią w pewnych okresach historycznych suwerenności terytorialnej. Element ten nie stał się jednak warunkiem sine qua non akceptowania owej podmiotowości i nawet wówczas gdy SA została pozbawiona możliwości sprawowania zwierzchnictwa nad pewnym terytorium, jej zdolność do działania w stosunkach międzynarodowych nie została przerwana.

HISTORIA:

754 król Franków Pepin Mały nadał papieżowi Stefanowi II terytorium zwane

Patrimonium Sancti Petri dając początek Państwu Kościelnemu. Z czasem

zaczęły się kształtować atrybuty podmiotowości prawnomiędyznarodowej:

prawo legacji i prawo do zawierania umów międzynarodowych.

PRAWO LEGACJI:

SA utrzymywała już w średniowieczu stosunki dyplomatyczne z ówczesnymi

władcami. Była prekursorem ustanawiania stałych przedstawicieli

dyplomatycznych (wysłannicy papieża przy cesarzu bizantyjskim –



apokryzjariusze, ustanowienie stałego przedstawicielstwa przy królu

Hiszpanii w 1492) Wkład SA w rozwój ówczesnej dyplomacji: zwoływanie

soborów powszechnych (pierwowzór dzisiejszych konferencji

międzynarodowych) upowszechnienie łaciny jako języka dyplomacji.



Potwierdzenie szczególnego charakteru przedstawicieli

dyplomatycznych SA:

Kongres Wiedeński 1815: Regulamin w sprawie stopni pierwszeństwa

agentów dyplomatycznych uwzględniał szczególny charakter przedstawicieli

SA, zaznaczając, że w stosunku do nich nie wprowadza nic nowego i

akceptując zwyczajową praktykę przyznawania w krajach katolickich pierwszeństwa przedstawicielom papieża przed innymi dyplomatami (procedencja). Potwierdzał klasy szefów misji dyplomatycznych SA: 1.Nuncjusze 2. Internuncjusze 3. Charge d’affaires [szarże dafer] (jak u państw) .

Likwidacja państwa kościelnego:

Po roku 1870 kiedy w ramach procesu zjednoczenia Włoch – Państwo

Kościelne zostało zlikwidowane, papież bł. Pius IX ogłosił się „więźniem

Watykanu”. Trwało to do 1929 – utworzono Państwa-Miasta Watykańskiego.

W okresie pomiędzy likwidacją Państwa Kościelnego a zawarciem Traktatów

Laterańskich – SA zawarła 30 konwencji z państwami, była kilkanaście razy

mediatorem w sporach międzynarodowych, składano papieżowi oficjalne wizyty.

Zawieranie umów międzynarodowych: SA w średniowieczu rozpoczęła też zawieranie konkordatów – umów dwustronnych regulujących status KK w danym państwie.



Utworzenie państwa - miasta Watykan La Citta del Vaticano.

Tzn kwestia rzymska została rozwiązana w roku 1929 dzięki zawarciu Traktatu Laterańskiego pomiędzy SA, a Włochami i utworzeniu na tej podstawie Państwa-Miasta Watykańskiego. „Włochy uznają suwerenność SA w dziedzinie międzynarodowej jako właściwość, która zgodnie z jej tradycją i wymogami jej posłannictwa w świecie, przynależy do jej natury. Papież uzyskał ponownie możliwość wykonywania suwerenności terytorialnej. Utworzenie państwa watykańskiego nie miało wpływu na sytuacje SA w świetle prawa międzynarodowego, tak jak wcześniej nie miało na nią wpływu zlikwidowanie Państwa Kościelnego.



Koncepcje monistyczne i dualistyczne.

1. Monistyczne: ich zwolennicy twierdzą, że w stosunkach międzynarodowych istnieje tylko jeden podmiot, różniąc się jednak w zdaniach co do tego, czy jest nim SA, czy jedynie państwo Watykan

2. Dualistyczne: oba podmioty, choć ściśle ze sobą powiązane, są odrębnymi podmiotami PM, korzystającymi z jej atrybutów.
Stosunki dyplomatyczne SA dziś:

Utrzymuje stosunki dyplomatyczne ze 179 państwami, Unią Europejską oraz



Zakonem Maltańskim, ma też specjalne relacje z Palestyną. Korzysta

zarówno z czynnego jak i biernego prawa legacji (placówki dyplomatyczne

państw znajdują się na terenie Republiki Włoskiej, która gwarantuje im

przestrzeganie wszelkich zasad wynikających z prawa dyplomatycznego)

Stosunki dyplomatyczne z Polską zostały wznowione w 1989.

Współpraca SA z organizacjami międzynarodowymi:

W formie członkostwa lub uzyskania statusu stałego obserwatora (ustanowienie stałych przedstawicielstw dyplomatycznych przy tych organizacjach). Członek organizacji międzynarodowych o charakterze powszechnym: Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, organizacji regionalnych: OBWE, przy wielu status stałego obserwatora: ONZ, UNESCO, WHO, WTO, RE.


Watykan

Zasięg terytorium watykańskiego został ustalony w Traktacie Laterańskim obejmuje położony w zachodniej części Rzymu zespół świątynno – pałacowo –ogrodowy o powierzchni 0,44 km 2. Którego granice, z wyjątkiem placu św. Piotra wyznaczają grube mury. Zgodnie z art. 24 Traktatu Laterańskiego jego terytorium jest neutralne i nie naruszalne. Osoby nieposiadające obywatelstwa Watykanu, aby wejść na terytorium, muszą uzyskać przepustkę jednorazową lub stałą



Obywatelstwo watykańskie:

Traktat Laterański przyznaje je bezpośrednio kardynałom rezydującym w Rzymie. Obecnie obywatelami watykańskimi SA osoby duchowne i świeckie pracujące w instytucjach Kurii Rzymskiej i państwa watykańskiego oraz ich rodziny (w tym żołnierze Papieskiej Gwardii Szwajcarskiej). Obywatelstwo to nie opiera się na narodowości i powstaje na mocy formalne deklaracji władz papieskich.



Władze państwa

Ustawa Zasadnicza, z 2000 r. która weszła w życie w dniu 22 lutego 2001.

Głową Państwa Miasta Watykańskiego jest Ojciec Święty, posiadający pełnie

Władzi ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Papież deleguje ją na

poszczególne organy administracji watykańskiej. Watykan posiada, więc swój

wewnętrzny system prawny i organy wewnętrzne, w tym odrębne od SA

sądownictwo.

Państwo watykańskie NIE utrzymuje stosunków dyplomatycznych. Korzysta

w bardzo ograniczonym wymiarze z ius contrahendi, zawierając umowy

przede wszystkim z Republiką Włoską (dwie konwencje monetarne, w tym

umowa dotycząca możliwości wybijania własnego Euro przez państwo

watykańskie). Bierze udział w niektórych konferencjach międzynarodowych i

jest członkiem kilku organizacji międzynarodowych np. Międzynarodowej

Unii Telekomunikacyjnej, Powszechnego Związku Pocztowego – ale ZAWSZE

INNYCH niż SA.


  1. Podmiotowość Zakonu Maltańskiego.


ZAKON MALTAŃSKI Suwerenny Wojskowy Zakon Szpitalików św. Jana

(Joannici) „obrona wiary i służba ubogim i cierpiącym”

Założony w 1048 w Jerozolimie przez bł. Gerarda – by nieść pomoc pielgrzymom, którzy zmierzali do Ziemi świętej. Po upadku Jerozolimy siedziba na Rodos (1309 – 1523). Tam do 16 w. Wygnany przez wojska tureckie – później na Malcie (1530-1798). Zakon rycerski – od początku istnienia. Zakon był suwerenem na Malcie. Wygnany stamtąd przez Napoleona. Siedzibą zakonu od 1834 do dziś jest Rzym. Traktowany jako suwerenny podmiot PM. Na czele Wielki Mistrz. By się tam dostać – zaproszenie -> pochodzenie arystokratyczne.



Atrybuty podmiotowości Zakonu Maltańskiego:

Utrzymuje stosunki dyplomatyczne ze 104 państwami i SA. Z PL od 1991. Jest członkiem Międzynarodowego Komitetu Medycyny i Farmacji Wojskowej

(jedyna wielostronna umowa której członkiem jest ZM) . Zawiera dwustronne

umowy z państwami.




  1. Terytorium.

  1. Klasyfikacja terytoriów z punktu widzenia prawa międzynarodowego.


Klasyfikacja terytoriów w PM

1. Terytoria państwa (terytoria poszczególnych państw)

2. Terytoria nie będące terytoriami państwowymi

a) mają status międzynarodowy (nie podlegają żadnemu państwu, ale państwa nadały status przez normy umowne lub zwyczajowe) Np.morze otwarte; Antarktyka; przestrzeń kosmiczna; ciała niebieskie na czele z Księżycem - wspólne dziedzictwo ludzkości; obszary dna morskiego poza szelfem, poza jurysdykcją państw = obszar

międzynarodowy = wspólne dziedzictwo ludzkości.

b) mają status terytoriów zależnych (na liście ONZ 16 terytoriów zależnych np. Falklandy, Gibraltar, Wyspy Dziewicze) terytoria te nie są suwerenne, podlegają władzy państwa, ale nie są jego terytorium.




  1. Zwierzchnictwo terytorialne – pojęcie i zasady.

Terytorium państwa wyznaczają jego granice. Przede wszystkim terytorium lądowe i względnie terytorium morskie. Państwa, które mają terytorium głównie morskie – państwa archipelagowe. W skład terytorium również przestrzeń powietrzna. Nad całością terytorium – państwo sprawuje wyłączną i suwerenną władzę.


Granice władzy państwa wyznaczają – granice. Granice – płaszczyzna oddzielająca terytorium państwa od innych terytoriów. Podział na granice naturalne i sztuczne.
Granice państwa wyznaczane są w procesie:
1. zaczyna się od Decyzji politycznej, co do przebiegu granicy

2. Delimitacja – ustalenie w umowie międzynarodowej przebiegu granicy; bardzo często do opisu granicy dołącza się mapę.

3. Demarkacja – ustalenie granicy w terenie; najczęściej: Komisje Mieszane [przedstawiciele obu państw]; czasem trzeba robić korekty;

4. Ustalenie administracji granicznej – wyznaczenie stref przygranicznych, przejść granicznych, służb ochrony granic


ZWIERZCHNICTWO TERYTORIALNE

Wyłączna, suwerenna i całkowita władza państwa nad danym terytorium.

Suwerenność – władza nie podlega nikomu innemu. To zwierzchnictwo nie

ma charakteru absolutnego.




  1. Ograniczenia zwierzchnictwa terytorialnego.


Państwa mają ograniczenia:

1. Normy PM – zobowiązania przyjęte przez państwa

2. Zasada dobrego sąsiedztwa – państwo nie może wykonywać swojej władzy w

sposób który by szkodził innym państwom, w szczególności państwom sąsiadującym.



Szczególne ograniczenia zwierzchnictwa terytorialnego [nie dotyczą

wszystkich państw]:

1. Demilitaryzacja – zakaz stacjonowania wojsk na danym terytorium,

przechowywania broni.

2. Neutralizacja – zakaz prowadzenia działań wojennych na danym obszarze

3. Dzierżawa – jedno państwo oddaje drugiemu część swojego w zamian za

pieniądze lub inne terytorium, to państwo ustala tam swoją administrację.

Np. Hong Kong.

4. Bazy wojskowe – wojska jednego państwa stacjonują na terytorium

drugiego, na podstawie umowy międzynarodowej.


  1. Nabycie i utrata terytorium państwowego.


Terytorium jest jednym z 3 elementów koniecznych dla istnienia Państwa, Pozostałe 2 to: ludność i władza najwyższa. To stanowisko to jest obecnie powszechnie przyjmowane przez doktrynę pmp, zostało także potwierdzone m.in. w Konwencji z Montevideo z 1933 oraz w wyroku Mieszanego Trybunału Arbitrażowego ( Polsko-Niemieckiego) w sprawie Deutsche Continental Gesellschaft vs. Polska z 1929

Zasięg terytorium Państwowego w odniesieniu do wnętrza ziemi pod terytorium lądowym i morskim rozciąga się teoretycznie aż do środka kuli ziemskiej, lecz w praktyce jest ograniczony możliwości eksploatacyjnych Państwa zwierzchnictwu terytorialnemu podlega również przestrzeń powietrzna rozciągająca się nad terytorium, aż do przestrzeni kosmicznej.



Nabycie terytorium polega na rozciągnięciu zwierzchnictwa terytorialnego państwa na nowy obszar, przez co dochodzi do powiększenia terytorium.
Nabycie pierwotne:

1.efektywna okupacja

2. przyrost

Nabycie pochodne:

1.Różne rodzaje cesji

2.plebiscyt

3.zasiedzenie

4.adiudykacja
Obecnie zawojowanie nie jest legalnym sposobem nabycia terytorium ( ani w drodze wojny, ani na skutek długotrwałej okupacji wojennej nie jest możliwe nabycie przez państwo terytorium)
Efektywna okupacja ( zawłaszczenie)

Sposób nabycia ziemi niczyjej (terra nullum).Sposób ten był powszechny w okresie kolonizacji. Obecnie nie ma obszarów, które mogłyby mieć status ziemi niczyjej. Istnieją wprawdzie terytoria, które nie należą do żadnego państwa, ale z mocy prawa są uznane za niepodlegające zawłaszczeniu. Oprócz zawłaszczenia ziemi niczyjej konieczne jest ustanowienie na niej rzeczywistej władzy. Ten sposób nabycia może mieć zastosowanie w odniesieniu do nowo powstałej wyspy lub terytorium porzuconego przez dotychczasowego suwerena.


Przyrost

Rozciągnięcie zwierzchnictwa terytorialnego na nowy obszar, powstały w wyniku działalności przyrody( np. zjawiska zachodzące na rzekach granicznych prowadzące do zmiany linii brzegowych, zjawiska powodujące zmianę linii wybrzeża, powstanie wysp) lub na skutek działania człowieka- najczęściej osuszania terytorium ( np. osuszenie holenderskiej zatoki Zuider Zee) lub budowie sztucznych wysp ( wyspa wybudowana w Japonii pod lotnisko Kobe).Do nabycia terytorium dojdzie tylko wówczas, gdy równocześnie zostaną przesunięte granice państwa. Przy tym sposobie nabycia państwo nie musi podejmować jakichś szczególnych działań, które decydowałyby o jego skuteczności. Nie może natomiast w sposób świadomy dążyć do nabycia terytorium w drodze przyrostu kosztem innego państwa


Cesja

Najczęstszy sposób nabycia terytorium. Możliwa jest cesja wzajemna- państwo oddaje innemu część swojego terytorium w zamian za część terytorium kontrahenta ( w drodze umowy) lub cesja odpłatna część terytorium jest przekazywana innemu państwu w zamian za określoną sumę pieniężną. W przeszłości postanowienia dotyczące cesji były zawierane w traktatach pokojowych, często zawieranych pod przymusem i nie przewidujących żadnych korzyści wzajemnych wobec państwa oddającego część swojego terytorium na skutek przegranej wojny. Przykładem cesji wzajemnej jest korekta granic między Polską a ZSRR na podstawie umowy o zmianie odcinków terytoriów państwowych z 1951 r. ( Polska uzyskała ok. 480 km kwadratowych w rejonie Drohobycza, a ZSRR część województwa lubelskiego).Najbardziej znanym przykładem cesji odpłatnej jest nabycie przez USA Alaski od ZSRR w 1867 za ponad 7 mln dolarów i od Francji Luizjany za 60 mln franków w 1803.Warunkiem skuteczności cesji jest zawarcie umowy międzynarodowej, w której cedent zrzeka się zwierzchnictwa terytorialnego na rzecz cesjonariusza, oraz faktyczne ustanie władzy cedenta nad przekazywanym terytorium i przejęcie jej przez cesjonariusza.


Plebiscyt

Zamieszkująca dane terytorium ludność w drodze plebiscytu opowiada się odnoście przynależności tego terytorium. W doktrynie pmp spotkać można się też ze stanowiskiem, że plebiscyt nie jest samodzielnym sposobem nabycia terytorium, a jedynie poprzedza cesję i jest wymagany do jej skuteczności


Adiudykacja

Państwa oddaja również spory dotyczące terytorium do rozstrzygnięcia przez sądy międzynarodowe, których decyzja ma wiążący charakter.Przyznanie w wyroku sądowym zwierzchnictwa terytorialnego określonemu państwu stanowi adiudykacje ( zasądzenie).Ma to miejsce jedynie, gdy sąd wydaje rozstrzygnięcie, w którym w sposób konstytutywny orzeka o zwierzchnictwie nad spornym terytorium kierując się zasadą słuszności, ponieważ nie można w inny sposób ustalić, komu terytorium przysługuje np. w sporze granicznym między Salwadorem a Hondurasem MTS wydał wyrok w 1992r. w oparciu o zasadę sprawiedliwości. Znacznie częściej orzeczenia mają charakter deklaratoryjny- potwierdzają jedynie tytuł prawny do sprawowania zwierzchnictwa. Określanie to jest też stosowane gdy na podstawie decyzji organizacji międzynarodowej lub grupy zwycięskich państw dochodzi do przekazania państwu jakiegoś terytorium np. przyznanie Polsce zwierzchnictwa nad ziemiami Północnymi i Zachodnimi na podstawie umowy Poczdamskiej z 1945


Zasiedzenie

Długotrwałe faktyczne, nieprzerwane wykonywanie władzy na określonym terytorium, bez sprzeciwu dotychczasowego suwerena. Możliwość nabycia terytorium przez zasiedzenie budzi w pmp wiele kontrowersji. W praktyce na zasiedzenie powołują się państwa w sporach terytorialnych np. Wlk.Brytania i Argentyna w sporze o Falklandy/Malediwy. Dopuszczalność nabycia terytorium przez zasiedzenie potwierdziło orzeczenie MTS z 1928 r. w sporze pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Holandią o wyspę Palmas ( arbiter uznał, że ponad dwuletnie i pokojowe sprawowanie suwerennej władzy na tej wyspie przez Holandię doprowadziło do jej nabycia „przez tak zwane zasiedzenie”)


Utrata terytorium- zmniejszenie obszaru podlegającemu zwierzchnictwu państwa. Następuje na skutek tych samych przesłanek pochodnego nabycia, w odniesieniu do nabycia pierwotnego istnieją pewne odwrotności.
Porzucenie terytorium

Faktyczne zaprzestanie sprawowania władzy i wola opuszczenia tego terytorium (trwała wola- animus derelinquendi) na skutek porzucenia terytorium staje się ziemią niczyją np., Wlk.Brytania w 1667 porzuciła wyspy Św. Tomasza i Jana. Bywa wysuwane w sporach terytorialnych np. Argentyna w sporze z Wlk. Brytanią o Malediwy/ Falklandy


Utrata na skutek sił przyrody

Np. na skutek erozji linii brzegowej rzeki granicznej lub wybrzeża, obecnie duży problem stanowi ocieplanie się klimatu i podnoszenie się poziomu mórz i oceanów. Powoduje ono stopniowe zmniejszanie się terytorium państw i przesuwanie linii brzegowej, a przez to zmniejsza się również zasięg morza terytorialnego. Zjawisko to jest szczególnie niebezpieczne w odniesieniu do państw archipelagowych, wg. Niektórych badań do 2050 roku pod wodą znajdzie się Tuvalu, konieczne będzie, więc określenie statusu tego państwa i jego ludności


Secesja

Państwo może utracić część terytorium na skutek wydzielenia się innego państwa z jego terytorium ( w poszanowaniu integralności terytorialnej państw)




  1. Granice państwa – pojęcie, rodzaje, proces wytyczania.

Granice państwa wyznaczają jego zakres przestrzenny. Zazwyczaj państwo stanowi jednolitą całość, kiedy część państwa jest oddzielona on jego zasadniczej części mamy do czynienia z tzw. Enklawą, półenklawa to wydzielona część państwa z dostępem do morza np. region Kaliningradu stanowiący terytorium Federacji Rosyjskiej.



Granice państwa mogą mieć charakter:

orograficzny, czyli uwzględniający właściwości terenu

geometryczny, gdy nie spełniają tego warunku

astronomiczny, gdy pokrywają się z południkiem lub równoleżnikiem geograficznym


Dawniejszy podział na granice naturalne (góry, rzeki) i sztuczne stracił w związku z rozwojem techniki wiele na znaczeniu.

Granice między państwami ustalane są w drodze umów. Opis granic w umowie międzynarodowej, do której załączona jest mapa, stanowi delimitację, po której następuje wytyczenie jej bezpośrednio na miejscu z udziałem przedstawicieli obu stron, czyli demarkacja, z ustawieniem na granicy odpowiednich znaków (słupów granicznych). Redemarkacja - sprawdzenie granicy i przywrócenie zniszczonych słupów. Jeśli terytorium dwóch państw oddziela rzeka nieżeglowna, to granica przebiega w środku rzeki (mediana) lub w środku głównego nurtu, Jeśli jest to rzeka żeglowna, to granica przebiega zawsze, niezależnie od charakteru rzeki, środkiem mostu.

W strefach pogranicznych ustanawia się specjalny porządek prawny, odmienny od istniejącego na pozostałym terytorium, np. ograniczenia wjazdu do strefy pogranicznej. Celem zapobieżenia konfliktom granicznym i regulowania ich w sposób pokojowy, odnośne państwa powołują często w oparciu o specjalne układy komisarzy granicznych, załatwiających konflikty wynikające z naruszenia granic.

Delimitacja (łacińskie delimitatio – rozgraniczenie), określenie i wytyczenie granicy państwa na podstawie umowy międzynarodowej. Dokonuje jej powołana przez zainteresowane strony wspólna komisja

Demarkacja rozgraniczenie; wyznaczenie w terenie granic między państwami; wytyczenie linii demarkacyjnej dzielącej wrogie sobie armie w okresie zawieszenia broni


  1. Pojęcie i status prawny rzek międzynarodowych –Dunaj, Ren.


Rzeka międzynarodowa to rzeka odpowiadająca pewnym kryteriom międzynarodowym:

1) Musi przepływać lub rozgraniczać terytoria co najmniej dwóch państw

2) Powinna być rzeką żeglowną lub spławną, która bezpośrednio lub za pośrednictwem innej rzeki uchodzi do morza
Podstawą prawną dla ustanowienia reżimu rzeki międzynarodowej jest umowa międzynarodowa. Proces umiędzynaradawiania rzek został zapoczątkowany jeszcze w 1648 r. podczas porozumień westfalskich.

Konkretne postanowienia w tym zakresie zawarto jednak dopiero w akcie końcowym Kongresu Wiedeńskiego w 1815 r. kiedy zostały umiędzynarodowione rzeki zachodnioeuropejskie:

a) Men

b) Ren


c) Skalda

d) Moza


e) Mozela

f) Neckara



W 1856 r. na Kongresie Paryskim status rzeki międzynarodowej uzyskał Dunaj.

Rzeki afrykańskie Kongo i Niger zostały umiędzynarodowione podczas Kongresu Berlińskiego (1878 i 1885 r.).

Rzeką międzynarodową jest Amazonka (traktat amazoński z 1978 r.).

Indus uzyskał status rzeki międzynarodowej na podstawie umowy zawartej między Indiami i Pakistanem w 1960 r.

Najważniejsze rzeki Europy Ren i Dunaj uzyskały także odmienne, nowe podstawy traktatowe.

Status prawny Dunaju reguluje konwencja belgradzka z 1948 r.

Status prawny Renu był najpierw uregulowany w konwencji z Moguncji w 1831 r., a następnie konwencją z Mannheim z 1868 r., która została zrewidowana w istotny sposób w 1963 r. i uzupełniona w 1976 r.

Odra uzyskała status rzeki międzynarodowej w 1919 r. na mocy traktatu wersalskiego.

Korzystanie z rzek międzynarodowych wiąże się z powołaniem do życia Komisji Rzecznej.
Mówi się w związku z tym o 2 stopniach umiędzynarodowienia rzeki:

1) Polega na tym, że w skład Komisji Rzecznej wchodzą tylko państwa nadbrzeżne.

2) Dochodzą także przedstawiciele innych państw.
We współczesnym prawie międzynarodowym wykorzystywane są także inne możliwości, które wiążą się z użytkowaniem rzek międzynarodowych, są konwencje dotyczące nieżeglownego wykorzystania i ochrony cieków wodnych.

Konwencją, która miała kompleksowo uregulować żeglugę na rzekach międzynarodowych była konwencja barcelońska z 1921 r. Była to konwencja o stosunkowo niewielkim zakresie obowiązywania.




  1. Status prawny Arktyki.


Arktyka obszar polarny na półkuli północnej wokół bieguna północnego, obejmuje Ocean Arktyczny i jego wszystkie wyspy, a także północne obszary Eurazji i Ameryki Północnej aż po koło podbiegunowe północne. Jej powierzchnia to 21 mln km kwadratowych.

Jej status prawny przez kilka wieków oparty był na teorii sektorów. Po raz pierwszy proklamowała ją Kanada w 1925 r., a rok później podobne roszczenia wysunął ZSRR. Teorie tą przyjęły także Norwegia i Dania. Teoria zakłada przedłużenie zachodniej i wschodniej granicy po południkach je wyznaczających, aż do bieguna-, dzięki czemu państwa mogą korzystać z obszarów Arktyki w takim sektorze. Swój sprzeciw zgłosiły Stany Zjednoczone. Konwencja z Montego Bay z 1982 nie potwierdziła, ale też nie zaprzeczyła tej teorii. Państwa zaczęły odchodzić od tej teorii stosując postanowienia Konwencji- zasięg zwierzchnictwa terytorialnego państw będzie rozstrzygany przez wyznaczenie granic szelfu kontynentalnego.( aż do 350 mil morskich od linii podstawowej).Stroną Konwencji nie jest USA.


Grenlandia- zwierzchnictwo terytorialne Danii potwierdzone przez USA w 1916, a przez STSM w 1933

Spitzenberg i Jan Mayern -na podstawie traktatu paryskiego z 1920 r. podlega zwierzchnictwu Norwegii
Państwa Arktyczne + Islandia, Szwecja, Finlandia tworzą Radę Arktyczną, która zajmuje się współpracą w dziedzinie badań i ochrony środowiska. Rada powstała w 1996
Wiele sporów terytorialnych dotyczy tego obszaru ( Kanada vs. USA; Kanada vs. Dania; Rosja vs. Norwegia). Nawet do samego bieguna swoje roszczenia zgłosła Rosja. Jest to terytorium sporne ze względu na złoża złota, srebra, miedzi, diamentów, ¼ światowych zasobów ropy i gazu. Topnienie lodowców otwiera też szlaki żeglugowe na północ od Kanady łączące Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym ( alternatywa dla Kanału Panamskiego i Przylądku Horn)


  1. Status prawny Antarktyki.


Antarktyka- obszar wokół bieguna południowego, obejmujący Antarktydę i przyległe do niej wyspy, a także otaczające ją wody oceanów: Atlanty, Spokojnego, Indyjskiego do 60 stopnia szerokości geograficznej południowej, ma powierzchnie 14 mln km kwadratowych.
Państwami szczególnie nią zainteresowanymi były: Wlk.Brytania, Argentyna, Chile, Francja, Australia, Nowa Zelandia i Norwegia. Państwa te zamierzały wyznaczyć sektory na podobnej zasadzie jak w przypadku Arktyki. Żaden z państw nie było w stanie efektywnie okupywać terytorium Antarktyki stąd roszczenia opierały się na na innych przesłankach takich jak: odkrycie, intensywne badania naukowe, przyleganie. Jednak teoria sektorów również w tym przypadku nie uzyskała akceptacji.
Sytuacja prawna-System traktatu Antarktycznego

  • Pierwszym dokumentem jest traktat waszyngtoński z 1 grudnia 1959 r.-Układ w sprawie Antarktyki. Podpisany przez 12 państw. Wcześniej zgłaszane roszczenia, co do tego obszaru zostały „zamrożone”- póki traktat obowiązuje roszczeń tych podnosić nie można, a inne państwa nie mogą składać nowych.

  • Obszar ten może być wykorzystywany tylko w celach pokojowych( nie może na nim być żadnych baz wojskowych, manewrów, prób jądrowych, składowania odpadów radioaktywnych)

  • Wolność badań naukowych, rozwój współpracy- cele w związku, z którymi możliwe jest wykorzystywanie tego obszaru

  • Uprzywilejowany status na podstawie Układu mają tzw. Państwa konsultatywne ( strony traktatu, szczególnie zainteresowane tym obszarem np. posiadające na nim swoje bazy naukowe +Polska, która nie była państwem-sygnatariuszem) uczestniczą one w procesach decyzyjnych, co do sytuacji prawnej Antarktyki

Czy Antarktyka jest Wspólnym Dziedzictwem Ludzkości?

-taki status nie jest przewidziany wprost w umowach jej dotyczących

-państwa rozwijające się chciały nadać jej taki status, co jednak nie uzyskało powszechnego poparcia( przeciwne były też państwa konsultatywne, ze względu na chociażby „zamrożenie” roszczeń)

ANTARKTYKA NIE JEST WDZ
System obejmuje także:


  • Konwencje o zachowaniu żywych zasobów morskich Antarktyki z 1980- wcześniej zawierano konwencje dotyczące poszczególnych gatunków np. wielorybów ( spór australijsko- japoński)

  • Konwencja w sprawie regulacji działalności w dziedzinie antarktycznych zasobów mineralnych z 1988( nieudana)

  • Protokół o ochronie środowiska do Układu w sprawie Antarktyki z 1991 – na podstawie protokołu madryckiego sformułowano zakaz eksploatacji zasobów nieożywionych tego obszaru ( na okres 50 lat)



  1. Status prawny przestrzeni powietrznej, żegluga powietrzna.


Przestrzeń powietrzna- przestrzeń nad powierzchnią ziemi do przestrzeni kosmicznej jej status jest analogiczny do statusu podbudowy. Przestrzeń nad morzem otwartym jest wolna dla żeglugi powietrznej, zwierzchnictwo w stosunku do przestrzeni powietrznej nad terytorium państwa należy do tego państwa.
Status przestrzeni powietrznej po raz pierwszy uregulowano w traktacie paryskim z 1919 r. przyjmując zasadę zwierzchnictwa terytorialnego państwa.

Obecnie status reguluje Konwencja Chicagowska o międzynarodowym lotnictwie cywilnym z 1944 r. Pozawala ona na nieregularne loty samolotów cywilnych państw-stron. Wymagana jest każdorazowa zgoda państwa na przelot samolotu wojskowego. Zasady lotów regularnych samolotów cywilnych ustalono w układzie o traktacie międzynarodowych służb cywilnych ( tzw. Układ o dwóch wolnościach) z 1944 r. przyjętym do Konwencji.

-wolność przelotu bez prawa lądowania

-wolność przelotu z lądowaniem, ale tylko w celach technicznych


Loty pasażerskie i przewożenie towarów

Zagadnienie to uregulowano w Układzie o międzynarodowym transporcie lotniczym ( tzw. Układ o pięciu wolnościach), ale jego stronami jest niewiele państw. W tej sytuacji kwestie te regulują umowy dwustronne


Bezpieczeństwo żeglugi powietrznej oraz przestrzeganie zasad Konwencji zapewnia Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego z siedzibą w Montrealu. Przyjęto szereg umów międzynarodowego lotniczego prawa karnego dotyczących m.in. zwalczania porywania statków ( terroryzmu lotniczego)


  1. Status prawny przestrzeni kosmicznej, źródła prawa kosmicznego.


Przestrzeń kosmiczna-przestrzeń ponad przestrzenią powietrzną, obejmuje też ciała niebieskie. Kwestią sporną jest granica między przestrzenią powietrzną, a kosmiczną- nie ustalono jej w żadnym dokumencie. Najczęściej przyjmuje się, że przebiega pomiędzy 80 a 100 km nad ziemią
Konieczność uregulowania kwestii przestrzeni kosmicznej pojawiła się w latach 50 XX wieku ( pierwszy sputnik wysłany przez ZSRR w 1957).

Podstawową rolę pełnił utworzony w 1958 w ramach ONZ Komitet ds. Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej- projekty dokumentów przygotowywał w jego ramach podkomitet prawny.- Komitet funkcjonuje nadal


Prawo kosmiczne- zespół norm prawnych regulujących status prawny oraz zasady badania i wykorzystywania przestrzeni kosmicznej wraz z ciałami niebieskimi.
Źródła prawa kosmicznego:

  • 1967- Układ o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi sporządzony w Moskwie ,Londynie i Waszyngtonie

  • Przestrzeń kosmiczna i ciała niebieskie nie podlegają zawłaszczeniu, mają status terytorium międzynarodowego

  • Wolnośc prowadzenia badań naukowych, wolność dostępu do wszystkich ciał niebieskich i swoboda ich użytkowania na zasadzie równości dla wszystkich państw

  • Obowiązek współpracy państw w zakresie badania i użytkowania przestrzeni kosmicznej oraz ciał niebieskich

  • Badanie i użytkowania przestrzeni kosmicznej powinno odbywać się w interesie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa

  • Zakaz wprowadzania na orbitę Ziemi obiektów przenoszących broń atomową lub inną masowego rażenia oraz umieszczania ich na ciałach niebieskich lub w przestrzeni kosmicznej ( postanowienia nie dotyczą broni konwencjonalnej)

  • Księżyc i inne ciała niebieskie mogą być wykorzystywane wyłącznie w celach pokojowych- zakaz budowania baz wojskowych, instalacji i fortyfikacji, przeprowadzanie manewrów wojskowych i dokonywanie prób broni ( bez względu na jej rodzaj)

  • Ogólne zasady traktowania kosmonautów

  • Odpowiedzialność państw za działalności podejmowaną w przestrzeni kosmicznej, jurysdykcja kontrola państw nad obiektami wysyłanymi w kosmos ( państwa informują o tych działaniach społeczność międzynarodową za pośrednictwem Sekretarza Generalnego ONZ)

  • [układ o ratownictwie kosmicznym] Umowa o ratowaniu kosmonautów, powrocie kosmonautów i zwrocie obiektów wypuszczonych w przestrzeń kosmiczną, sporządzona w Moskwie, Londynie i Waszyngtonie w 1968 ( państwa winny nieść pomoc kosmonautom, jako wysłannikom całej ludzkości, zobowiązane są zwrócić obiekty kosmiczne bez prawa do badań nad nimi)

  • [układ o zasadach odpowiedzialności państw za szkody kosmiczne]Konwencja o międzynarodowej odpowiedzialności za szkody sporządzone przez obiekty kosmiczne, sporządzanej w Moskwie, Londynie i Waszyngtonie w 1972 ( odpowiedzialność ponosi wysyłający obiekt, jeśli szkoda wyrządzona została w przestrzeni powietrznej- na zasadzie ryzyka, jeśli w kosmicznej- na zasadzie winy)

  • [układ o rejestracji obiektów wysyłanych w kosmos] Konwencja o rejestracji obiektów wypuszczonych w przestań kosmiczną otwartej do podpisania w 1974 w Nowym Jorku

  • [układ dotyczący Księżyca i innych ciał niebieskich] Umowa o działalności państw na Księżycu i innych ciałach niebieskich oddana do podpisania w 1979 w Nowym Jorku- nadała im status Wspólnego Dziedzictwa Ludzkości, ustalono, że w przyszłości ustalony zostanie specjalny reżim prawny dotyczący eksploatacji zasobów Księżyca i innych ciał niebieskich( układem tym jest związanych tylko 13 państw)

Dziedzina ta rozwija się intensywnie w odniesieniu do konkretnych aspektów prawa kosmicznego zwłaszcza kwestii dotyczących łączności satelitarnej (np. rezolucja ZO ONZ z 1986 dotycząca zasad prowadzenia satelitarnej teledetekcji Ziemi)




  1. Międzynarodowe prawo morza.

  1. Kodyfikacja prawa morza.

W 1958 odbyła się konferencja genewska na której przyjęto 4 konwencje dotyczące prawa morza (86 państw)

• „O morzu terytorialnym i strefie przyległej” 1964 (data wejścia w życie)

„O morzy otwartym” (1962)

„O szelfie kontynentalnym” (1964)

„O rybołówstwie i ochronie zasobów biologicznych morza otwartego” (1966)

• kodyfikacja genewska = konwencja prawa morza z 1958 r.

Konwencja, która dotyczyła morza terytorialnego nie zawierała wskazań jaka powinna być jego maksymalna szerokość, podobnie było ze strefami rybołówczymi.



II konferencja prawa morza w Genewie1960 amerykańsko-kanadyjska propozycja (88 państw; maksymalnie 6-milowe strefy terytorialne i rybołówcze – do przyjęcia tego ustalenia zabrakło 1 głosu).

W latach 60. Nowopowstałe w wyniku rozpadu systemu kolonialnego państwa pojawiła się konieczność uregulowania kwestii ochrony środowiska i zasobów morskich.



1967- postulat w myśl, którego dno mórz i oceanów nie podlega zwierzchnictwu żadnego państwa, zgłoszony na forum ONZ, stał się podstawą do przyjęcia rezolucji ZO ONZ- deklaracja zasad rządzących dnem mórz i oceanów i jego podziemiem z 1970

III Konferencja Prawa Morza od grudnia 1975 w NY do 10 grudnia 1982- w jej ramach odbyło się 11 sesji, ostatnia na Jamajce państwa nie miały nawet projektu, przyjęto więc nowe rozwiązania, czyli negocjacje pakietowe. Ścierały się ze sobą poglądy państw terytorialnych i archipelagowych oraz tych, które nie miały dostępy do morza. W jej wyniku przyjęto Konwencję o prawie morza z Montego Bay która weszła w 1994 ( po ratyfikowaniu jej przez 60 państw)

13.12.1998 r. - wejście w życie tej konwencji w Polsce

Oprócz tych uregulowań istnieje jeszcze Ustawa o obszarach morskich RP i administracji morskiej z 21.02.1991 r.



  1. Klasyfikacja stref morskich.

Wyróżniamy 3 zbiorcze grupy obszarów


- obszary wchodzące w skład państwa nadbrzeżnego, a tym samym objęte jego suwerennością (do tej grupy zaliczamy: morskie wody wewnętrzne, morze terytorialne i wody archipelagowe; łącznie określa się je jako morskie wody przybrzeżne)

- obszary, na którym państwo nadbrzeżne wykonuje prawa suwerenne w ograniczonym zakresie (obszary: strefę wyłącznego rybołówstwa, wyłączną strefę ekonomiczną, szelf kontynentalny; łącznie zwane morskimi strefami specjalnymi)

- obszary niepozostające pod jurysdykcją państwa nadbrzeżnego (morze pełne i dno mórz poza granicami jurysdykcji państwowej)


  1. Morskie wody wewnętrzne.


Definicja: Morskie wody wewnętrzne to część morza znajdująca się pomiędzy suchym lądem a tzw. linią podstawową, czyli wewnętrzną granicą morza terytorialnego.

Suwerenność (art.2 KoMP)

Artykuł 2

1. Suwerenność Państwa nadbrzeżnego rozciąga się, poza jego terytorium lądowym i wodami

wewnętrznymi, a w wypadku Państwa archipelagowego poza jego wodami archipelagowymi, na

przyległy pas morza zwany morzem terytorialnym.

2. Suwerenność ta rozciąga się na przestrzeń powietrzną ponad morzem terytorialnym, jak również na jego dno i podziemie.

3. Suwerenność nad morzem terytorialnym wykonywana jest zgodnie z niniejszą Konwencją oraz innymi zasadami prawa międzynarodowego.

Zgodnie z prawem PMP do morskich wód wewnętrznych zalicza się:

- porty – obszary obejmujące fragmenty terytorium lądowego i morskiego, na których znajduje się infrastruktura umożliwiająca wyładunek i załadunek towarów i pasażerów ze statków.
Artykuł 11

Porty

Przy wytyczaniu morza terytorialnego za część wybrzeża uważa się najdalej wysunięte stałe urządzenia portowe stanowiące integralną część systemu portowego. Za stałe urządzenia portowe nie uważa się przybrzeżnych instalacji i sztucznych wysp.
Artykuł 12

Redy

Redy, na których normalnie odbywa się załadunek, wyładunek i kotwiczenie statków, a które w innym wypadku znajdowałyby się całkowicie lub częściowo poza zewnętrzną granicą morza terytorialnego, włączone są do morza terytorialnego.
- ujścia rzek – do wód wewnętrznych zalicza się ujścia rzek wpływających do morza pod warunkiem, że linię podstawową stanowi linia prosta poprowadzona pomiędzy przeciwległymi brzegami ujścia, czyli punktami linii najdalszego odpływu u jej brzegów
- zatoki – obszary te są zaliczane do morskich wód wewnętrznych pod warunkiem, że:
a) brzegi zatoki należą tylko do jednego państwa

b) odległość pomiędzy punktami wyznaczającymi naturalne wejście do zatoki przy najniższym stanie wody nie przekracza podwójnej szerokości morza terytorialnej tj. 24 mil morskim. W sytuacji, gdy odległość pomiędzy punktami wyznaczającymi naturalne wejście di zatoki przy najdalszym odpływie (tzw. szerokość rozwarcia) przekracza 24 mile, to wytycza się przez zatokę linię prostą długości 24 mil, tak, aby zamknąć nią jak największy obszar wody, jaki można objąć linią tej długości.
Spod wymogu 24 milowy szerokości są wyłączone zatoki historyczne – takie państwo rości sobie tytuł historyczny wynikający z długotrwałego sprawowania efektywnego zwierzchnictwa terytorialnego i uznania przez inne państwa. Przykładowo: Zatoka Laholm w Szwecji



  1. Wody archipelagowe.

Przez państwo archipelagowe rozumie się państwo składającego się w całości z jednego lub z wielu archipelagów (czyli grup wysp tak ściśle ze sobą powiązanych, że tworzących geograficzną, gospodarczą i polityczną całość, lub historycznie uważanych za taką całość i mogące obejmować także inne wyspy.


Artykuł 47

Archipelagowe linie podstawowe

  1. Państwo archipelagowe może wytyczać proste archipelagowe linie podstawowe, łączące najbardziej wysunięte w morze punkty zewnętrznych wysp i osychających raf archipelagu z zastrzeżeniem, że w obrębie takich linii podstawowych znajdują się główne wyspy oraz obszar, w którym proporcja obszaru wodnego do obszaru lądowego, łącznie z atolami, wynosi od 1:1 do 9:1.

Wody mieszczące się wewnątrz prostych archipelagowych linii podstawowych to wody archipelagowe, która rozciąga się także na przestrzeń powietrzną oraz dno mórz i wnętrze ziemi pod dnem. Suwerenna władza państwa nadbrzeżnego ograniczona jest obowiązywaniem na wodach archipelagowym prawa nieszkodliwego przepływu oraz prawa przejścia archipelagowym szlakiem morskim. Państwo archipelagowe może wyznaczać trasy morskie i korytarze powietrzne dla celów przejścia archipelagowym szlakiem wodnym




  1. Morze terytorialne – pojęcie, szerokość, status.


Pojęcie: morze terytorialne definiuje się jako część terytorium państwa obejmującą pas wód morskich pomiędzy wybrzeżem lub morskimi wodami wewnętrznymi z jednej strony, a morzem otwartym z drugiej. Wewnętrzną granicę morza terytorialnego rozgraniczającą ten obszar od morskich wód wewnętrznych stanowi tzw. linia podstawowa. Morze terytorialne stanowi integralną część terytorium państwa nadbrzeżnego, w pełni podlegającą jego suwerenności. Rozciąga się ona także na przestrzeń powietrzną oraz dno morskie i wnętrze ziemi pod dnem.

Do wyznaczenia granic morza terytorialnego koniecznie jest ustalenie dwóch danych:



- dopuszczalnej maksymalnej szerokości morza terytorialnego

Artykuł 3

Szerokość morza terytorialnego

Każde Państwo ma prawo do ustanowienia szerokości swego morza terytorialnego aż do granicy nie przekraczającej 12 mil morskich, liczonej od linií podstawowych określonych zgodnie z niniejszą Konwencją.
- linii podstawowej, czyli wewnętrznej granicy od której rozpościera się morze terytorialnej
Artykuł 5

Normalna linia podstawowa

Jeżeli inaczej nie postanowiono w niniejszej Konwencji, normalną linią podstawową dla mierzenia szerokości morza terytorialnego jest linia najniższego stanu wody wzdłuż wybrzeża, oznaczona na mapach o dużej skali uznanych oficjalnie przez Państwo nadbrzeżne.
Artykuł 7

 

Proste linie podstawowe



 

1. W miejscach, gdzie linia wybrzeża jest bardzo wygięta i wcina się w głąb lądu albo gdzie wzdłuż wybrzeża w jego bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się łańcuch wysp, można stosować metodę prostych linii podstawowych łączących odpowiednie punkty przy wytyczaniu linii podstawowej, od której mierzy się szerokość morza terytorialnego.

2. Tam, gdzie wskutek istnienia delty lub innych warunków naturalnych linia wybrzeża jest w dużym stopniu niestała, odpowiednie punkty mogą być wybrane wzdłuż najdalej w morze sięgającej linii najniższego stanu wody i, niezależnie od późniejszego cofnięcia się linii najniższego stanu wody, te proste linie podstawowe będą nadal obowiązywały, chyba że zostaną zmienione przez państwo nadbrzeżne zgodnie z niniejszą konwencją.

3. Przy wytyczaniu prostych linii podstawowych nie można wyraźnie odstępować od ogólnego kierunku wybrzeża, a obszary morskie znajdujące się po wewnętrznej stronie takich linii muszą być dostatecznie ściśle związane z obszarem lądowym, aby można było rozciągnąć na nie status wód wewnętrznych.

4. Prostych linii podstawowych nie można wytyczać do i od wzniesień wynurzających się z wody tylko podczas odpływu, chyba że zostały na nich zbudowane latarnie morskie lub podobne urządzenia, które stale znajdują się ponad poziomem morza, lub kiedy wytyczanie linii podstawowych do i od takich wzniesień uzyskało powszechne uznanie międzynarodowe.

5. Jeżeli zgodnie z ustępem 1 stosuje się metodę prostych linii podstawowych, to przy określaniu poszczególnych linii podstawowych można brać pod uwagę właściwe dla danego regionu interesy gospodarcze, których istnienie i znaczenie zostało wyraźnie potwierdzone długotrwałą praktyką.

6. System prostych linii podstawowych nie może być stosowany przez państwo w sposób, który powodowałby odcięcie morza terytorialnego innego państwa od morza pełnego lub wyłącznej strefy ekonomicznej.


  1. Prawo nieszkodliwego przepływu przez morze terytorialne.



Na morzu terytorialnym statki i okręty wszystkich państw korzystają z prawa nieszkodliwego przepływu. Oznacza ono żeglugę przez morze terytorialne w celu:
a) przepłynięcia przez to morze bez wchodzenia na wody wewnętrzne lub przybijania do urządzeń redowych lub portowych poza wodami wewnętrznymi (tzw. przepływ boczny)


b) wpłynięcia na wody wewnętrzne państwa nadbrzeżnego do wypłynięcia z nich na morze pełne.



Artykuł 18

Znaczenie terminu "przepływ"

1. "Przepływ" oznacza żeglugę przez morze terytorialne w celu:

(a)  przejścia przez to morze bez wchodzenia na wody wewnętrzne i bez zatrzymywania się poza wodami wewnętrznymi na redzie bądź przy urządzeniu portowym; lub

(b)  wejścia na wody wewnętrzne lub wyjścia z nich albo zatrzymania się na takiej redzie bądź przy takim urządzeniu portowym.

2. Przepływ powinien być nieprzerwany i szybki. Przepływ obejmuje jednakże zatrzymanie się i zarzucenie kotwicy, ale tylko wówczas, gdy jest to związane ze zwyczajną żeglugą albo jest konieczne z powodu siły wyższej lub niebezpieczeństwa, albo w celu udzielenia pomocy ludziom, statkom morskim lub powietrznym, znajdującym się w niebezpieczeństwie lub krytycznym położeniu.

Artykuł 19

Znaczenie terminu "nieszkodliwy przepływ"

1. Przepływ jest nieszkodliwy dopóty, dopóki nie narusza pokoju, porządku publicznego lub bezpieczeństwa państwa nadbrzeżnego. Taki przepływ powinien odbywać się zgodnie z niniejszą konwencją oraz innymi normami prawa międzynarodowego.

2. Przepływ obcego statku uważa się za naruszający pokój, porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwa nadbrzeżnego, jeżeli statek podejmuje na morzu terytorialnym jakiekolwiek z niżej wymienionych działań, polegających na:

(a)  groźbie użycia siły lub użyciu siły przeciwko suwerenności państwa nadbrzeżnego, jego terytorialnej integralności lub politycznej niezawisłości albo w jakikolwiek inny sposób naruszający zasady prawa międzynarodowego zawarte w Karcie Narodów Zjednoczonych;

(b)  manewrach lub ćwiczeniach z użyciem broni jakiegokolwiek rodzaju;


  1. Strefa przyległa.

Państwo uznają niekiedy, że morze terytorialne, nawet jeżeli zostało ustanowione o maksymalnej szerokości 12 mil, nie wystarcza dla ochrony ich interesów. Na tym tle pojawia się w okresie dwudziestolecia międzywojennego idea morskiej strefy przyległej zwanej także morskim pasem przyległym.



Artykuł 33

Strefa przyległa

1. W strefie przyległej do swojego morza terytorialnego, zwanej strefą przyległą, państwo nadbrzeżne może wykonywać kontrolę konieczną do:

(a)  zapobiegania naruszaniu jego ustaw i innych przepisów celnych, skarbowych, imigracyjnych lub sanitarnych na jego terytorium lub morzu terytorialnym;

(b)  karania naruszeń takich ustaw i innych przepisów, dokonanych na jego terytorium lub morzu terytorialnym.

2. Strefa przyległa nie może sięgać dalej niż 24 mile morskie od linii podstawowych, od których mierzy się szerokość morza terytorialnego.


  1. Wyłączna strefa ekonomiczna.


Definicja: obszar położony na zewnątrz morza terytorialnego i przylegający do tego morza, który podlega specjalnemu statusowi prawnemu regulowanemu przez konwencję. Obszar ten nie w chodzi w skład terytorium państwa nadbrzeżnego, przysługują mu jednak na nim pewne prawa suwerenne.
Artykuł 56

Prawa, jurysdykcja i obowiązki państwa nadbrzeżnego w wyłącznej strefie ekonomicznej

1. Państwo nadbrzeżne ma w wyłącznej strefie ekonomicznej:

(a) suwerenne prawa w celu badania, eksploatacji i ochrony zasobów naturalnych, zarówno żywych, jak i nieożywionych, wód morskich pokrywających dno, a także dna morskiego i jego podziemia oraz w celu gospodarowania tymi zasobami, jak również w odniesieniu do innych przedsięwzięć w zakresie gospodarczego badania i eksploatacji strefy, takich jak wytwarzanie energii poprzez wykorzystanie wody, prądów i wiatrów;

(b) jurysdykcję przewidzianą w odpowiednich postanowieniach niniejszej konwencji w odniesieniu do:

(i) budowania i wykorzystywania sztucznych wysp, instalacji i konstrukcji;

(ii) badań naukowych morza;

(iii) ochrony i zachowania środowiska morskiego;

(c) inne prawa i obowiązki przewidziane w niniejszej konwencji.

2. Korzystając ze swoich praw i wypełniając swoje obowiązki w wyłącznej strefie ekonomicznej na podstawie niniejszej konwencji, państwo nadbrzeżne uwzględnia w należyty sposób prawa i obowiązki innych państw i postępuje w sposób zgodny z postanowieniami niniejszej konwencji.

3. Prawa wymienione w niniejszym artykule w odniesieniu do dna morskiego i jego podziemia są wykonywane zgodnie z częścią VI.


Artykuł 57


Szerokość wyłącznej strefy ekonomicznej

Wyłączna strefa ekonomiczna nie może sięgać dalej niż 200 mil morskich od linii podstawowych, od których mierzy się szerokość morza terytorialnego.


  1. Morze otwarte – status, wolności, prawo pościgu i prawo wizyty, zwalczanie

piractwa morskiego.
Morze otwarte, zwane także pełnym, to obszar morski znajdujący się na zewnątrz od granicy wyłącznej strefy ekonomicznej lub strefy wyłącznego rybołówstwa albo od granicy morza terytorialnego, jeśli państwa nie posiada strefy ekonomicznej. Istotą tego obszaru jest obowiązywanie na nim zasady wolności mórz.

Wolności:

Artykuł 87

Wolność morza pełnego

1. Morze pełne jest otwarte dla wszystkich państw, zarówno nadbrzeżnych, jak i śródlądowych. Korzystanie z wolności morza pełnego odbywa się zgodnie z warunkami określonymi w niniejszej konwencji i w innych normach prawa międzynarodowego. Wolność ta obejmuje między innymi, zarówno dla państw nadbrzeżnych, jak i śródlądowych:

(a)  wolność żeglugi;

(b)  wolność przelotu;

(c)  wolność układania podmorskich kabli i rurociągów, z zastrzeżeniem części VI;

(d)  wolność budowania sztucznych wysp oraz innych instalacji dozwolonych przez prawo międzynarodowe, z zastrzeżeniem części VI;

(e)  wolność łowienia, z zastrzeżeniem warunków określonych w rozdziale 2,

(f)  wolność badań naukowych, z zastrzeżeniem postanowień części VI i XIII.

2. Wszystkie państwa korzystają z tych wolności, uwzględniając należycie fakt, że inne państwa są również zainteresowane korzystaniem z wolności morza pełnego, jak również uwzględniając należycie prawa przewidziane w niniejszej konwencji w odniesieniu do działalności w Obszarze.

Prawo pościgu – zmierza do zagwarantowania by statek naruszający prawa państwa nadbrzeżnego nie uniknął kary wypływając na morze otwarte.
Artykuł 111

Prawo pościgu

1. Można wszcząć pościg za obcym statkiem, jeżeli właściwe władze państwa nadbrzeżnego mają dostateczne podstawy, aby podejrzewać, że statek ten naruszył ustawy i inne przepisy prawne tego państwa. Taki pościg musi się rozpocząć, gdy obcy statek lub jedna z jego łodzi znajduje się na wodach wewnętrznych, na wodach archipelagowych, morzu terytorialnym lub w strefie przyległej państwa ścigającego, i może być kontynuowany poza morzem terytorialnym lub strefą przyległą, pod warunkiem że pościg nie został przerwany. Nie jest konieczne, aby statek wydający rozkaz zatrzymania się obcemu statkowi, płynącemu przez morze terytorialne lub strefę przyległą, również tam się znajdował w chwili odbioru tego rozkazu przez statek wezwany. Jeżeli obcy statek znajduje się w strefie przyległej określonej w artykule 33, pościg można wszcząć tylko w związku z naruszeniem praw, dla których ochrony została ustanowiona ta strefa.

2. Prawo pościgu stosuje się mutatis mutandis do naruszeń w wyłącznej strefie ekonomicznej lub na szelfie kontynentalnym, łącznie ze strefami bezpieczeństwa wokół instalacji na szelfie kontynentalnym, ustaw i innych przepisów prawnych państwa nadbrzeżnego, mających zastosowanie zgodnie z niniejszą konwencją do wyłącznej strefy ekonomicznej lub szelfu kontynentalnego, łącznie z takimi strefami bezpieczeństwa.

3. Prawo pościgu ustaje z chwilą wejścia ściganego statku na morze terytorialne własnego państwa lub państwa trzeciego.

3. Pościg uważa się za wszczęty tylko pod warunkiem, że ścigający statek upewnił się za pomocą możliwych do zastosowania środków, jakimi dysponuje, że ścigany statek lub jedna z jego łodzi bądź też inne jednostki wspólnie z nim działające i używające ściganego statku jako swej bazy znajdują się w granicach morza terytorialnego albo, stosownie do okoliczności, w strefie przyległej lub w wyłącznej strefie ekonomicznej, lub nad szelfem kontynentalnym. Pościg można wszcząć wyłącznie po podaniu wizualnego lub dźwiękowego sygnału do zatrzymania się, z odległości pozwalającej na jego odbiór przez obcy statek.

5. Prawo pościgu może być wykonywane tylko przez okręty wojenne lub samoloty wojskowe albo przez inne statki morskie lub powietrzne, które posiadają wyraźne znaki rozpoznawcze świadczące o tym, że pozostają one w służbie rządowej i że są upoważnione do takich działań.

6. W przypadku gdy pościg dokonywany jest przez statek powietrzny:

(a)  postanowienia ustępów od 1 do 4 mają zastosowanie mutatis mutandis;

(b)  statek powietrzny, który wydaje polecenie zatrzymania się, sam powinien aktywnie ścigać statek, dopóki statek morski lub inny statek powietrzny państwa nadbrzeżnego, wezwany przez ten statek powietrzny, nie przybędzie, aby przejąć pościg, chyba że ten statek powietrzny jest w stanie samodzielnie zatrzymać statek morski. Dla usprawiedliwienia zatrzymania statku poza morzem terytorialnym nie wystarcza fakt dostrzeżenia przez statek powietrzny, że statek morski narusza prawo lub jest podejrzany o popełnienie przestępstwa, jeśli nie był on równocześnie wezwany do zatrzymania się i ścigany przez ten sam statek powietrzny lub przez inne statki morskie lub powietrzne, które kontynuowały pościg bez przerwy.

7. Zwolnienia statku zatrzymanego w miejscu podlegającym jurysdykcji państwa i eskortowanego do portu tego państwa w celu przeprowadzenia dochodzenia przez kompetentne władze nie można żądać tylko z tego powodu, że statek podczas tej podróży był eskortowany przez część wyłącznej strefy ekonomicznej lub morza pełnego, jeżeli okoliczności tego wymagały.

8. Jeżeli statek został zatrzymany poza morzem terytorialnym w okolicznościach, które nie usprawiedliwiały wykonywania prawa pościgu, należy mu wynagrodzić wszelkie wyrządzone straty i szkody.

1   2   3   4


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna