Prawo międzynarodowe prywatne prawo prywatne międzynarodowe



Pobieranie 329,47 Kb.
Strona1/3
Data14.05.2018
Rozmiar329,47 Kb.
  1   2   3


PRAWO MIĘDZYNARODOWE PRYWATNE
Prawo prywatne międzynarodowe – nazwa bardzo myląca, budząca wiele nieporozumień. Zwykle kojarzy się z ponad państwowym porządkiem prawnym, który ma normy prywatne i publiczne na arenie międzynarodowej – tak jak to jest w zakresie prawa krajowego prywatnego i publicznego. Jest to zupełnie nieprawidłowe myślenie. Prawo prywatne międzynarodowe jest prawem jak najbardziej wewnętrznym, posiada jakieś swoje normy kolizyjne, czyli normy prawa prywatnego międzynarodowego.

Treść ustawy prawo międzynarodowe prywatne zawiera normy kolizyjne.
Kiedy znajduje zastosowanie prawo prywatne międzynarodowe?

Prawo prywatne międzynarodowe znajduje zastosowanie wtedy kiedy mamy do czynienia z jakimś stanem faktycznym powiązanym z więcej niż jednym porządkiem prawnym, czyli więcej niż jednym systemem prawa, albo inaczej mówiąc jeszcze mamy do czynienia ze stanem faktycznym powiązanym z systemem prawa więcej niż jednego państwa. Czyli prawo prywatne międzynarodowe właściwie normy kolizyjne zawarte w tej regulacji prawnej znajdują zastosowanie w tych stanach faktycznych które są powiązane z więcej niż jednym systemem prawnym czy też są powiązane z systemami prawa więcej niż jednego państwa.

Wtedy pojawia się oczywiście pytanie: jakie prawo należy stosować?

Mamy np. dwóch holendrów, będących w formalnym związku partnerskim, który oczywiście w Polsce nie obowiązuje, ale istnieje w prawie holenderskim. Przybywają oni do Polski, zamieszkują tutaj, kupują sobie nieruchomość. Żyją sobie, żyją. Potem nagle chcą się rozstać. No i teraz, jakie prawo będzie regulowało kwestie związane z ich separacją, podziałem majątku? Pojawia się duży problem.

Inna sytuacja: Hinduska przyjeżdża do Polski, podoba jej się obraz w galerii i kupuje ten obraz – kupuje jako obraz oryginalny jakiegoś znanego malarza, za ogromne pieniądze. Potem wystawia go w galerii innej, na sprzedaż. Pojawia się rzeczoznawca, ocenia, okazuje się, że obraz jest fałszywy. Galeria, gdzie wystawione było to na sprzedaż to np. Christis w Wielkiej Brytanii. Pojawia się pytanie, w jaki sposób hinduska może odzyskać swoje pieniądze? Czy zastosowanie ma mieć prawo brytyjskie, czy prawo polskie, czy też prawo zamieszkania tejże pani, czy też prawo miejsca dokonania czynności prawnej, czyli zakupu obrazu.

Inna sytuacja: jedziemy na wakacje do Chorwacji samochodem. Dochodzi do kolizji samochodowej w Chorwacji. Trafiliśmy w samochód z Ukrainy. Jakie prawo będziemy stosowali do określenia odpowiedzialności za szkodę? Prawo polskie, ukraińskie? Prawo miejsca wypadku, czy może jeszcze jakieś inne, np. związane z międzynarodowym transportem?



Wtedy kiedy pojawia się ten tzw. element obcy, element międzynarodowy w stosunkach faktycznych, w stanie faktycznym, w relacjach prawnych między stronami, pojawia się pytanie jakie prawo stosować. I wtedy właśnie zastosowanie znajduje przede wszystkim prawo prywatne międzynarodowe.
Prawo prywatne międzynarodowe zawiera normy kolizyjne czyli normy rozstrzygające tą kolizję między państwem obcym a naszym prawem na przykład, prawem polskim. To prawo kolizyjne nie będzie nam odpowiadało na pytanie, jakie są prawa i obowiązki stron, czy jak rozstrzygnąć daną kwestię prawną. Prawo kolizyjne odpowiada jedynie na pytanie: prawo którego państwa znajdzie zastosowanie do określenia praw i obowiązków stron. Czyli między innymi normy kolizyjne będą wskazywały prawo właściwe do rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach czy generalnie rozstrzygnięciach problemu w danym stanie faktycznym i nic więcej. Czyli normy prawa międzynarodowego prywatnego nie zawierają zasadniczo rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym, nie mówią czy ktoś ma takie czy inne prawo, one tego nie rozstrzygają. Rozstrzygają jedynie wedle jakiego prawa będziemy o tych prawach i obowiązkach decydować.
Każde państwo posiada własne normy kolizyjne. Jest to oczywiście nieuniknione w związku z tym, że nie żyjemy w zamkniętym państwie, w zamkniętej przestrzeni. Jesteśmy w tym obszarze cywilizacyjnym, gdzie dużo się podróżuje, dużo stosunków jest o charakterze międzynarodowym. W związku z tym powstają problemy, które łączą elementy, łączą jakby systemy prawne, powstają takie stany faktyczne, w których te elementy obce oczywiście są obce. I wtedy właśnie każde państwo musi sobie jakoś z tym problemem radzić. Robi to właśnie w ten sposób, ze tworzy takie właśnie normy kolizyjne które są częścią jego prawa wewnętrznego. Skoro każde państwo ma swoje normy kolizyjne, to oczywiście nieunikniona jest sytuacja, że te normy kolizyjne będą się między sobą różnić. Bo oczywiście każde państwo jest suwerenne, określa te normy kolizyjne tak jak chce, stosuje takie kryteria, jakie będą najbardziej temu państwu odpowiadały. Dlatego te normy kolizyjne każdego z państw są inne. I państwa w odmienny sposób będą rozstrzygać te kolizje. Będzie to oczywiście podyktowane jakimś interesem publicznym czy innymi kwestiami związanymi z funkcjonowaniem danego państwa na arenie międzynarodowej, ale zakłada to olbrzymi chaos jeżeli chodzi o regulacje o charakterze kolizyjnym, co stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa obrotu prawnego. Bo nie jesteśmy w stanie pewnych rzeczy przewidywać, a ponieważ bardzo często – szczególnie w obszarze gospodarczym – wchodzimy w relacje międzynarodowe, to trzeba mieć świadomość tego, że takie umowy, które zawieramy mogą być ni stąd ni z owąd poddane reżimom prawnym zupełnie przez nas nieoczekiwanym. I trzeba wziąć to pod uwagę. Prowadzi to do tego, że może się wydarzyć że dana sprawa, dany stan faktyczny może być różnie traktowany przez sądy państw mających właśnie różne normy kolizyjne, bo każde z państw sobie oceni czy może oceniać, czy jest właściwe – według własnych norm kolizyjnych. To może kierować dany stan faktyczny do takiego obszaru prawnego, który spowoduje że no właściwie że każdy sąd będzie mógł zupełnie inaczej rozstrzygać daną kwestię prawną i w związku z tym powstaje ogromne zamieszanie. Te różnice między poszczególnymi systemami norm kolizyjnych i różnice także w stosowaniu tych norm kolizyjnych między poszczególnymi państwami dają możliwość takiego manipulowania wynikiem ewentualnego postępowania sądowego które z danego stanu faktycznego mogło by wynikać i ktoś kto jest świadomy regulacji prawnych i potrafi się poruszać w tych przepisach, bardzo łatwo może tak wybrać sobie miejsce postępowania, by móc przewidzieć jaki będzie ewentualny wynik tego postępowania. I tak się dzieje rzeczywiście, w szczególności w takim obrocie gospodarczym, w którym w grę wchodzą ogromne pieniądze. To manipulowanie miejscem wyboru tego sądu, czy też manipulowanie tymi normami kolizyjnymi, które każde z państw posiada, właśnie w celu uzyskania jak najbardziej korzystnego wyniku dla danej strony, tej świadomej strony, nazywane jest w prawie jako forum shopping. Czyli poszukiwanie za pośrednictwem norm kolizyjnych takie miejsca rozpoczęcia dla postępowania sądowego, które daje nam jakby gwarancję takiego a nie innego wyniku tego postępowania. I tak rzeczywiście jest. Np. w przeszłości bardzo chętnie wszczynano postępowania sądowe w USA o duże pieniądze wtedy kiedy podstawą tego miały być przepisy odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Te ułatwienia procesowe, ułatwienia dowodowe dla strony poszkodowanej były na tyle korzystne i na tyle daleko idące, że łatwo było uzyskać wielomilionowe odszkodowania w stosunkowo prosty sposób, porównując np. do procesów, które by się toczyły np. w Polsce albo gdzieś indziej w krajach europejskich. Stosuje się tą metodę forum shopping po to, żeby zmniejszyć koszty postępowania sądowego. Tak się manipuluje przepisami kolizyjnymi, by mniej zapłacić za postępowanie sądowe. Są też takie sytuacje, kiedy niektóre zdarzenia nie stanowią przestępstw, nie stanowią czynów rodzących odpowiedzialność w danym państwie i tak się manipuluje tymi przepisami, żeby tam wszcząć postępowanie, gdzie będzie można uniknąć jakiejś odpowiedzialności.

Forum shopping – jest to działanie nieetyczne, nieuczciwe, ale nie jest to działanie, które byłoby nielegalne i ktoś kto jest świadomy tych przepisów może na tym wiele zyskać.

Próbuje się instytucjonalnie wyeliminować możliwość dokonywania tzw. forum shopping. Właściwie jedyną ostateczną metodą wyeliminowania tych manipulacji jest ujednolicenie prawa merytorycznego na obszarze pewnej grupy państw (np. ujednolicenie praw państw UE). Ujednolicenie prawa kontraktów byłoby np. takim ciosem dla osób które to forum shopping stosują. Bo skoro we wszystkich państwach obowiązują te same przepisy to nie byłoby co tutaj manipulować. Nie mielibyśmy powodu do stosowania tych norm kolizyjnych.



Eliminacja forum shopping – sposoby:

  1. Ujednolicenie prawa merytorycznego na terenie pewnej grupy państw (jest to bardzo trudne działanie, podejmuje się je na arenie europejskiej w prawie europejskim, z uwagi na odmienne tradycje poszczególnych państw członkowskich – w szczególności odmienne tradycje między systemem anglosaskim a systemem civil low (?) tzw., czyli tym do którego my należymy) – największe zasługi w tworzeniu jednolitych regulacji merytorycznych, które eliminują stosowanie norm kolizyjnych i eliminują stosowanie tego forum shopping ma:

- Komisja Międzynarodowa Prawa Handlowego ONZ tzw. Unicitral

- Instytut unifikacji prawa prywatnego UE – Unidrom

To są instytucje, które przygotowują albo modelowe regulacje prawne w określonym sektorze, w określonej dziedzinie, które są potem przyjmowane przez poszczególne państwa członkowskie czy poszczególne państwa zainteresowane, do wewnętrznego porządku prawnego. Każde państwo ma ustawę o identycznej treści. To oczywiście powoduje, że znikają te bariery wynikające z różnych regulacji prawnych w określonych obszarach i jest oczywiście bardzo korzystne dla zwiększenia bezpieczeństwa obrotu prawnego.



UE może stanowić prawo. Prawo pochodne UE (oprócz rozporządzeń zaliczyć należy jeszcze dyrektywy, decyzje, opinie i zalecenia). Szczególnie dyrektywy powodują ujednolicenie prawa merytorycznego w określonym zakresie.

  1. Ujednolicanie norm kolizyjnych danej grupy państw, a w szczególności państw UE. Czyli nieujednolicanie norm merytorycznych, ale ujednolicenie norm kolizyjnych, tak, żeby w przyszłości wszystkie państwa posiadały te same reguły wyboru prawa właściwego w tych samych sytuacjach faktycznych. To jest narzędzie, które daje największe efekty, bo pojawiają się umowy międzynarodowe podpisywane właśnie przez państwa członkowskie UE, których celem jest osiągnięcie zgodności na płaszczyźnie kolizyjno-prawnej, czyli w tych umowach państwa – sygnatariusze decydują się także by normy kolizyjne były jednakowe u wszystkich tych sygnatariuszy. Powoduje to, że znika konieczność ujednolicenia norm merytorycznych, bo wystarczy, że ujednolicimy normy kolizyjno-prawne by wyeliminować możliwość manipulacji.

Postulat tworzenia konwencji która obejmowała by całość prawa międzynarodowego prywatnego – idea rozpoczęta już w XIX w. Powoli jest ta idea realizowana. Całość prawa międzynarodowego prywatnego w jednej konwencji znacznie ułatwi wyboru danego prawa rządzącego danym stosunkiem prawnym no i oczywiście wyeliminuje ewentualną możliwość manipulacji, co zwiększy generalnie bezpieczeństwo.

Instytucją która na arenie europejskiej zajmuje się tworzeniem jednolitych norm kolizyjnych, czy też propagowaniem jednolitych norm kolizyjnych wśród państw członkowskich UE jest Haska Konferencja Prawa Prywatnego Międzynarodowego (działa już od lat 50-tych XX wieku, ma na swoim koncie ogromne sukcesy we fragmentach prawa międzynarodowego prywatnego takich jak np. międzynarodowa sprzedaż, formy testamentów, w przypadku wypadków drogowych o charakterze międzynarodowym). Konwencji Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego jest ponad 30. Są fragmentaryczne, nie dotyczą całości zagadnień.
Oprócz umów międzynarodowych które próbują ujednolicić normy kolizyjne, stosowane w naszym regionie prawnym, geograficznym, można wyróżnić umowy o charakterze bilateralnym, czyli dwustronne umowy, które zawierają normy kolizyjne. Ujednolicamy sobie normy kolizyjne między dwoma państwami w umowach pirateralnych. Ten sposób ujednolicania był szczególnie modny dla państw bloku wschodniego, czyli w szczególności dla Polski. Polska ma zawartych ponad 50 umów pirateralnych, które te kwestie kolizyjno-prawne regulują – oczywiście tylko w tych stosunkach dwustronnych.

Wywołuje to jednak zamieszanie. Polska jest równocześnie sygnatariuszem większości konwencji haskich, czyli w większości konwencji przygotowanych przez Haską Konferencję Prawa Prywatnego Międzynarodowego. To są konwencje wielostronne, które próbują unifikować prawo kolizyjne w określonych obszarach i oprócz tego Polska ma równocześnie podpisane wiele umów dwustronnych z różnymi państwami, w których to te normy kolizyjne mogą być regulowane odmiennie. Czasami jest bardzo ciężko ustalić to prawo właściwe, bo nie wiadomo zasadniczo która regulacja będzie miała znaczenia dla określenia wyboru prawa.

Na prawo międzynarodowe prywatne składa się nie tylko ustawa prawo prywatne międzynarodowe ale te normy kolizyjne są regulowane konwencjami międzynarodowymi, właśnie po to by ujednolicić stosowanie norm kolizyjnych w obszarze prawnym, w naszej kulturze prawnej, w naszym obszarze cywilizacyjnym. Tych konwencji jest mnóstwo, poza tym musimy brać pod uwagę istnienie umów pirateralnych. Wobec tego na tą dziedzinę prawa, którą nazywamy prawem międzynarodowym prywatnym, składa się ogromna ilość aktów prawnych. Umowy międzynarodowe ratyfikowane za zgodą wyrażoną w formie ustawy są wyżej niż ustawy naszego prawa, naszego porządku prawnego polskiego, wobec tego wszystkie umowy międzynarodowe, wszystkie konwencje które w ten sposób weszły do naszego porządku prawnego – jeżeli są sprzeczne z naszą ustawą to korzystają z zasady pierwszeństwa. Dlatego czasem nie stosujemy ustawy prawo międzynarodowe prywatne bo niektóre umowy stanowią lex specialis tej regulacji, jako że korzystają z bezwzględnego pierwszeństwa przed przepisami prawa wewnętrznego.
Prawo prywatne międzynarodowe nie jest częścią prawa publicznego międzynarodowego. Prawo prywatne międzynarodowe jest częścią wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa. To są normy tworzone przez ustawodawców krajowych. To nie jest umowa zawierana przez państwa, czyli umowa międzynarodowa, to jest przepis prawa wewnętrznego. To się nazywa prawo międzynarodowe prywatne ale tylko dlatego, że najczęściej dotyczy stosunków prawnych, w których pojawia się tzw. element obcy. To są przepisy o charakterze wewnętrznym, nie pochodzi to od żadnego ustawodawcy międzynarodowego. Każdy kraj tworzy te przepisy na własny użytek.

Zakres stosowania. Prawo kolizyjne, czyli regulacje zawarte w ustawie prawo międzynarodowe prywatne ma zastosowanie przede wszystkim w zakresie określania prawa właściwego dla stosunków z prawa prywatnego, czyli określa prawo właściwe w stosunkach osobistych i majątkowych, z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, z prawa pracy, także prawo handlowe, prawo gospodarcze.

Co do zasady norm kolizyjnych nie stosuje się do ustalania prawa właściwego w stosunkach publiczno – prawnych. Normy kolizyjne nie wskazują norm o charakterze publiczno-prawnym.

Kwestie podatkowe nie są rozstrzygane przez przepisy o charakterze kolizyjnym.


ŹRÓDŁA PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO PRYWATNEGO:

PPM to nie jest prawo międzynarodowe, jest tworzone przez ustawodawców krajowych.

Podstawowa regulacja w zakresie PPM – ustawa z 1965r. Ale to nie jedyne źródło prawa. Także umowy międzynarodowe (umowy prawa publicznego, które zawierają normy kolizyjne). Stosowane zgodnie z zasadą pierwszeństwa w przypadku sprzeczności ich z normami kolizyjnymi danego państwa.

Różne normy kolizyjne określane umowami międzynarodowymi: np. z zakresu prawa rodzinnego, dot. ubezwłasnowolnienia, dot. opieki nad małoletnimi, dot. alimentacji, kwestii związanych z prawem cywilnym;

bardzo istotna umowa międzynarodowa – Konwencja Haska dotycząca określania prawa właściwego dot. formy testamentu; istotna dla przewozu międzynarodowego – Konwencja Haska o transporcie lotniczym.
My będziemy się zajmować tylko naszymi normami kolizyjnymi oraz rozporządzeniami Rzym I
i Rzym II, wiążącymi nas bezpośrednio. Rzym I wchodzi w życie 17.12.2009r. Rzym II od stycznia 2009 r. obowiązuje. Wejdzie też nowa ustawa prawo prywatne międzynarodowe – w grudniu 2009r. jest już projekt.
Oprócz ustawy PPM, jest też szereg ustaw, które zawierają normy kolizyjne – są to ustawy szczególne, wyłączają stosowanie ustawy ppm: prawo czekowe, wekslowe, kodeks morski, prawo lotnicze, ustawa dot. stanu cywilnego, art. 6 prawa pracy, ustawa o ochronie praw konsumentów, oraz szereg ustaw wewnętrznych, które posiadają normy kolizyjne.
Ustawodawca wspólnotowy – nazwa ogólna, bo to nie jest jak wiadomo jeden organ – ma kompetencje do tworzenia norm kolizyjnych i jest plan, żeby do 2011r. ustawodawca wspólnotowy wprowadził na terenie całej UE regulację prawną, która zunifikuje obecnie funkcjonujące normy kolizyjne we wszystkich państwach członkowskich. Ułatwiłoby to funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Ta inicjatywa unifikacji zostaje realizowana już w pewnej części. Ta część która na pewno zostanie zunifikowana dotyczy norm kolizyjnych odnośnie zobowiązań umownych i pozaumownych, alimentów, rozwodów, majątkowych ustrojów małżeńskich. Do 2011 r. możemy się spodziewać, że będą istniały wspólnotowe normy kolizyjne i w tym zakresie nasze wewnętrzne normy kolizyjne nie będą miały zastosowania. Te wspólnotowe normy kolizyjne będą dotyczyły problematyki zobowiązań, alimentów, rozwodów, majątkowych ustrojów małżeńskich, spraw spadkowych. Będzie to dużym uproszczeniem.

W ustawie funkcjonują tzw. odesłania zwrotne, odesłania dalsze. W naszym systemie prawnym sądy mają obowiązek z urzędu brać pod uwagę ocenę jakie prawo jest właściwe dla rozstrzygania danego sporu. Dotyczy to nie tylko sądów ale i wielu organów administracji państwowej, które mają kompetencje do wydawania decyzji. One również musza patrzeć jakie prawo jest właściwą podstawą do wydania określonej decyzji administracyjnej.

Obowiązek stosowania norm kolizyjnych nie dotyczy tylko i wyłącznie norm ustawowych, tych ppm – sądy muszą znać konwencje międzynarodowe.
W większości przypadków normy kolizyjne mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Czyli nie dają stronom możliwości wyboru, jeżeli chodzi o wskazanie tego prawa, które będzie prawem do rozstrzygania sporów. W większości przypadków należy dostosować się do reguł określonych w normach kolizyjnych.
Na dzień dzisiejszy można już mówić o pewnych obszarach prawa prywatnego, które jest bardzo zunifikowane jeśli chodzi o normy kolizyjne.

Zunifikowane na dzień dzisiejszy: w zakresie prawa materialnego, tego które reguluje konkretne już stosunki prawne, istnieje wiele obszarów w których państwa członkowskie, europejskie, powiązane więziami gospodarczymi, tak skonstruowały pewne regulacje prawne, by były one jak najbardziej podobne i wręcz doszło do unifikacji. Chodzi tu o międzynarodowy transport, międzynarodową sprzedaż. Szczególne prawo rodzinne i opiekuńcze dot. opieki nad małoletnimi i kwestii związanych z alimentami; prawo własności intelektualnej, prawa autorskie. To są te obszary prawa, w których w naszym obszarze cywilizacyjnym panuje bardzo duże ujednolicenie prawne. A dzieje się to pod wpływem umów międzynarodowych zawieranych pomiędzy państwami.


SŁOWNICZEK:

lex fori oznacza system prawny państwa sądu orzekającego (prawo obowiązujące w sądzie, który orzeka)
lex personalis prawo właściwe dla stosunków osobistych
lex patriae prawo obowiązujące w państwie, którego dana osoba jest obywatelem
lex rei sitae prawo miejsca położenia rzeczy
lex loci delicji prawo miejsca dokonania czynu (popełnienia przestępstwa, deliktu, zdarzenia)
niezależnie od woli stron
lex domicilii prawo obowiązujące w państwie, w którym dana osoba ma miejsce zamieszkania
lex loci actus prawo państwa obowiązujące w miejscu dokonania czynności prawnych
z woli stron
lex causa prawo właściwe dla danej sprawy


BUDOWA NORM KOLIZYJNYCH: (dot. norm kolizyjnych zawartych w ustawie PPM)
Budowa norm kolizyjnych generalnie przypomina budowę zwykłej normy prawnej, jednak w tych częściach, które nazywamy hipotezą i dyspozycją występują pewne swoiste elementy.

Hipoteza – zakres – określa abstrakcyjnie zespół okoliczności, w których ta norma kolizyjna będzie miała swoje zastosowanie, np. ustalenie ojcostwa, o możności zawarcia małżeństwa, forma czynności prawnych, o uznaniu osoby zaginionej za zmarłą, zdolność osoby prawnej, zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej.
Dyspozycja – w niej znajduje się nakaz określonego zachowania. Nakaz ten będzie polegał na nakazie stosowania określonego prawa w danych okolicznościach, nakaz stosowania określonego prawa właściwego – nakaz stosowania określonego prawa do regulacji tego zakresu wskazanego w hipotezie. Dyspozycja składa się z dwóch elementów. Najbardziej interesującym nas elementem jest tzw. łącznik. Najważniejszym elementem dyspozycji jest określenie pewnego łącznika. Łącznik wskazuje w sposób abstrakcyjny pewne kryterium, na podstawie którego ocenia się jakie prawo jest prawem właściwym. Przykład: art. 19 – ustalenie i zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa – to jest hipoteza – podlega prawu ojczystemu dziecka w chwili jego urodzenia – to jest już dyspozycja. Kryterium na podstawie, którego określimy prawo właściwe – prawo ojczyste dziecka w chwili jego urodzenia.

Łącznik składa się z tzw. określnika nominalnego i subokreślnika temporalnego.



Określnik nominalny – w tym przykładzie – „prawo ojczyste dziecka”,

subokreślnika temporalny – moment czasowy który musi być brany pod uwagę – w przykładzie – „w chwili jego urodzenia”.
Czasem w danej normie, w jej tekście, brak jest widocznego subokreślnika temporalnego. Np. przysposobienie podlega prawu ojczystemu przysposabiającego. Nie mniej jednak trzeba ten subokreślnika wyinterpretować. Zawsze w danej konkretnej sprawie. Decyduje sąd. Prawo z którego momentu będzie brane pod uwagę.

Bardzo ważne jest prawidłowe rozpoznanie łącznika. Bo to kryterium będzie rozstrzygało o zastosowaniu danego prawa właściwego dla rozstrzygnięcia danego sporu prawnego.


RODZAJE NORM KOLIZYJNYCH:

Istnieje kilka rodzajów norm kolizyjnych w ogóle:

  1. normy kolizyjne zupełne – to są te normy kolizyjne, które wskazują dla określonych stosunków prawo właściwe bez względu na to czy to jest prawo obce czy prawo polskie,

  2. normy kolizyjne jednostronne – to normy które określają jedynie zakres zastosowania prawa polskiego do stosunków odpowiednio powiązanych z własnym obszarem prawnym, np. art. 11 ust. 2 – jeżeli jednak w sprawie o uznanie cudzoziemca za zmarłego lub o stwierdzenie jego zgonu orzeka sąd polski, stosuje się prawo polskie. Jest to norma o charakterze jednostronnym.

  3. normy kolizyjne dwustronne – normy niezupełne dwustronne, określają sferę działania prawa własnego (polskiego) i tylko częściowo prawa obcego.

W naszej ustawie PPM najwięcej jest norm zupełnych.
Inny podział norm kolizyjnych:

  1. normy kolizyjne pierwszego stopnia – to te normy które rozgraniczają sfery działania prawa wewnętrznego różnych państw w przestrzeni.

  2. normy kolizyjne drugiego stopnia – bywają nazywane normami nadrzędnymi prawa prywatnego międzynarodowego, normy drugiego stopnia rozgraniczają sfery działania norm kolizyjnych pierwszego stopnia różnych państw.

Sądy w pierwszej kolejności stosują własne normy pierwszego stopnia. Czyli te normy kolizyjne, które były uchwalone przez ich własnego ustawodawcę. Natomiast wyjątkowo mogą sądy danego państwa stosować obce normy kolizyjne pierwszego stopnia czyli np. ustawa o PPM-ie niemieckim, kiedy zezwalają im na to własne normy kolizyjne drugiego stopnia; oczywiście to są takie normy, które zarządzają jak gdyby funkcjonowaniem tych norm kolizyjnych.



Odesłanie – taka sytuacja kiedy będziemy zmuszeni do stosowania norm kolizyjnych pierwszego stopnia innego państwa.
RODZAJE ŁĄCZNIKÓW:

  1. łącznik obywatelstwa – odsyła do prawa państwa którego określona osoba fizyczna jest obywatelem.

  2. łącznik zamieszkania (domicylu) – odsyła do prawa państwa w którym określona osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania.

  3. łącznik siedziby osoby prawnej - odsyła do prawa obowiązującego w tym państwie, gdzie osoba prawna ma swoją siedzibę.

  4. łącznik położenia rzeczy - wskazuje prawo obowiązujące w państwie, w którym rzecz się znajduje

  5. łącznik miejsca dokonania czynności prawnej – odsyła do prawa, które obowiązuje w państwie na terytorium którego dana czynność prawna została sporządzona.

  6. łącznik wyboru – odsyła do prawa wybranego przez strony danego stosunku prawnego.

  7. łącznik prawa wskazanego – odsyła do prawa właściwego dla konkretnej sprawy.

Pojęcie elementu obcego.

Normy kolizyjne znajdują zastosowanie, gdy miejsce ma jakiś element obcy. Jak zidentyfikować ten element obcy? To nie jest tak, ze jak tylko pojawia się cudzoziemiec to od razu stosujemy normy kolizyjne. Element obcy w rozumieniu norm kolizyjnych – aby konkretny stan faktyczny był przedmiotem zainteresowania norm kolizyjnych to musi wystąpić jedna z przesłanek:


  1. podmiot danego stosunku prawnego musi znajdować się poza terytorium naszego kraju, np. kiedy stroną stosunku prawnego jest cudzoziemiec, bądź też podmiotem jest osoba prawna, która podlega obcemu prawu. Jednym z elementów stosunku prawnego mamy podmiot, dla którego nie znajdują zastosowania przepisy prawa polskiego, bo jest obywatelem jednego państwa, np. jednostka organizacyjna której siedziba znajduje się zagranicą

  2. przedmiot danego stosunku prawnego znajduje się poza terytorium danego państwa, np. jakaś nieruchomość – przy spadkach, w szczególności kiedy przedmioty ze spadku znajd. się poza terytorium.

  3. gdzie miały miejsce dane czynności prawne, zdarzenia prawne, które są przedmiotem postępowania, czyli dana czynność prawna miała miejsce poza naszym terytorium

  4. skutki prawne danego zdarzenia, danej czynności prawnej wystąpiły poza terytorium naszego państwa.

W tych 4 okolicznościach stosujemy normy kolizyjne, pojawia się w nich element obcy. Jeżeli możliwość stosowania danej normy kolizyjnej nie zostanie z urzędu dostrzeżona przez sąd, to jest to niezastosowanie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa prywatnego międzynarodowego.


łącznik obywatelstwa:

Czy ktoś jest obywatelem danego państwa – o tym rozstrzyga prawo tego państwa. Łącznik przeszłości był kiedyś bardzo często wykorzystywany, natomiast obecnie łącznik obywatelstwa przestaje mieć znaczenie z uwagi na możliwość takiego przemieszczania się, kiedyś to przemieszczanie się było utrudnione, dzisiaj ten łącznik obywatelstwa przestaje być łącznikiem stałym, stabilnym. Wobec tego jest zastępowany przez inne łączniki.

Problem kiedy dana osoba posiada podwójne obywatelstwo albo wręcz wielorakie obywatelstwo. Np. rodzice są obywatelami danego państwa obcego, mieszkają na terytorium innego państwa, na którym obowiązuje np. w zakresie obywatelstwa prawo ziemi; rodzi im się dziecko, ma obywatelstwo danego państwa, w którym się urodziło, oprócz tego ma obywatelstwo swoich rodziców.

Są sytuacje w których dana osoba fizyczna uzyskuje więcej niż 1 obywatelstwo. Taka sytuacja rodzi wiele problemów dla prawa właściwego. W przypadku podwójnego czy wielorakiego obywatelstwa – artykuł 2 PPM rozstrzyga tą kwestię.

Paragraf 1: Jeżeli ustawa przewiduje właściwość prawa ojczystego, obywatel polski podlega prawu polskiemu, chociażby prawo innego państwa uznawało go za obywatela tego państwa.

Paragraf 2: Cudzoziemiec mający obywatelstwo dwóch lub więcej państw podlega, jako prawu ojczystemu, prawu tego z nich, z którym jest najściślej związany.

Chodzi tutaj o koncentrowanie jego ośrodka życiowego, jest to decyzja uznaniowa, przy ocenie jakie prawo jest właściwe w tym wypadku, sąd musi zbadać z którym państwem cudzoziemiec jest najściślej związany.
Pojawia się także kwestia tzw. apatrydy – bezpaństwowca – czyli osoby w stosunku do której nie da się ustalić jakie jest jej obywatelstwo bądź też ta osoba nie ma żadnego obywatelstwa. Np. osoby pochodzenia cygańskiego. Z żadnym z państw, w którym zamieszkują nie wykazują więzi prawnych.

Art. 3 określa jak traktować apatrydów: Jeżeli ustawa przewiduje właściwość prawa ojczystego, a obywatelstwa danej osoby ustalić nie można albo osoba ta nie ma obywatelstwa żadnego państwa, stosuje się prawo państwa, w którym znajduje się jej miejsce zamieszkania.


Poszukuje się samoistnego, samodzielnego pojęcia „zamieszkania” na użytek norm kolizyjnych.

W prawie międzynarodowym prywatnym pojęcie „zamieszkania” nie jest tak samo rozumiane jak to pojęcie w innych dziedzinach naszego prawa. Ono jest rozumiane w sposób specyficzny. Generalnie miejsce zamieszkania danej osoby w ppm (na użytek norm kolizyjnych) to miejsce gdzie dana osoba mieszka i gdzie prowadzi swoją działalność życiową, faktyczne miejsca gdzie dana osoba tą działalność życiową prowadzi.

Np. konsule mają wiele miejsc zamieszkania. W Brukseli przebywają np. w pracy, dom mają w Polsce itd….
Kwestia zamieszkania – domicylu – pojecie „miejsce zamieszkania” jest różnie rozumiane w różnych państwach. Pojawia się pojęcie wielorakiego miejsca zamieszkania. Są oczywiście sposoby na ustalenie miejsca zamieszkania, ale wielokrotnie jest to bardzo trudne.
Przy kryterium zamieszkania pojawia się: (łącznik pobytu zwykłego i pobytu prostego)


  1. kryterium pobytu zwykłego – to miejsce, w którym dana osoba nie przebywa przypadkowo, przelotnie, miejsce stałego pobytu danej osoby, w którym ześrodkowana jest jej działalność życiowa, oczywiście nie jest to pobyt w więzieniu, gdzie ta osoba nie ma swobody poruszania się i nie ma tam ześrodkowanych działalności życiowych i interesów.

  2. kryterium pobytu prostego – każde, nawet chwilowe przebywanie w oznaczonym miejscu, w pewnym okresie czasu, jak przejeżdżamy przez dany kraj to nie jest to pobyt prosty, ale już jest to pobyt wakacyjny gdzieś.

3 kwestie:



  1. KWESTIA ODESŁANIA

  2. KWESTIA WSKAZANIA NIEJEDNOLITEGO PRAWA

  3. KWESTIA KLAUZULI PORZĄDKU PUBLICZNEGO

ad. 1. ODESŁANIE:



Odesłanie jest szczególną instytucją PPM, która reguluje tzw. konflikty negatywne pomiędzy systemami prawnymi, normami kolizyjnymi różnych państw,

np. norma kolizyjna polska wskazuje jako prawo właściwe prawo francuskie, okazuje się że we francuskim prawie przyjęto inne kryterium jako prawo właściwe i np. odsyła nas do prawa innego państwa, które prowadzi nas do prawa własnego, np. do prawa polskiego. Mamy tu do czynienia z konfliktem miedzy różnymi normami różnych państw.



Dwa rodzaje odesłań:

  1. odesłanie zwrotne – ma miejsce wtedy, gdy normy kolizyjne prawa wskazanego przewidują w rozpatrywanym zakresie właściwość prawa państwa wskazującego

Mamy polski PPM wskazuje jako właściwe do rozstrzygania danego stosunku prawnego prawo francuskie, i PPM francuski jako właściwe do rozstrzygania danego stanu prawnego wskazuje prawo polskie. Przykład: dot. dziedziczenia nieruchomości, spadek po obywatelu francuskim, nieruchomość położona w Polsce, wedle polskich norm kolizyjnych prawem właściwym do regulacji problemów spadkowych w tym zakresie będzie prawo ojczyste w dniu jego śmierci, czyli odesłanie do prawa francuskiego; tyle, że w prawie francuskim prawo właściwe do dziedziczenia to prawo położenia nieruchomości, czyli miejscem położenia jest Polska, więc prawem właściwym jest prawo polskie wg. norm prawa francuskiego. Co sąd powinien zrobić? Całą kwestię rozstrzyga art. 4 § 1 PPM Jeżeli prawo obce, wskazane jako właściwe przez ustawę niniejszą, każe stosować do danego stosunku prawnego prawo polskie, stosuje się prawo polskie. Może też zdarzać się, że odesłanie zwrotne będzie następowało nie w całości ale w części.





  1. odesłanie dalsze – ma miejsce wtedy, kiedy wskazane przez naszą normę prawo obce jako właściwe odsyła do jakiegoś innego systemu prawnego państwa trzeciego, a to np. odsyła do następnego itd.

Tą kwestię rozstrzyga art. 4 § 2 PPM Jeżeli obce prawo ojczyste, wskazane jako właściwe przez ustawę niniejszą, każe stosować do danego stosunku prawnego inne prawo obce, stosuje się to inne prawo.
Normy kolizyjne odsyłają do całego systemu prawnego. Wskazują całe prawo właściwe i musimy stosować się do całego systemu prawnego państwa, wraz z jego wszystkimi normami kolizyjnymi.

I właśnie od tych norm zaczynamy.

Są państwa, które w ogóle nie tolerują odesłań.

Prawo polskie dopuszcza odesłania.


ad. 2. KWESTIA NIEJEDNOLITEGO PRAWA

Nasza norma kolizyjna wskazuje taki system prawny, w którym nie ma jednolitego prawa, np. mamy do czynienia z federacją, np. USA. Każdy ze stanów ma własną władzę wykonawczą. W USA jest 51 systemów prawnych.

Ogólna regulacja tej kwestii: art. 5 PPM Jeżeli w państwie, którego prawo jest właściwe, obowiązują różne systemy prawne, prawo tego państwa rozstrzyga, który z tych systemów stosować należy.
Niejednolitość prawa nie zawsze ma charakter terytorialny. Czasem odnosi się to do systemów prawa np. kraje Afryki, Azji – obywatele tego państwa nie mają równego stosunku prawnego, zależy do jakiej grupy należymy, przede wszystkim wyznanie determinuje stosowanie prawa wobec kogoś  kraje arabskie, afrykańskie, Indie.

Jeżeli nasza norma kolizyjna odsyła do prawa państwa, w którym obowiązują takie zróżnicowane regulacje prawne, będziemy musieli odnaleźć regulacje właściwe dla danej osoby i te kwestie uszanować.

W pojęciu niejednolitości prawa mieści się jeszcze kryterium czasowe, wynika to z tego, ze pewne regulacje prawne zmieniają się w czasie. Trzeba zdecydować czy będziemy stosowali prawo stare, czy aktualnie obowiązujące, czy prawo sprzed zmiany czyli z czasu zdarzenia, czy zawsze aktualne prawo. Te konflikty rozstrzygają ustawy zwane ustawami ....paralnymi, obowiązujące w państwie ,które nasza norma kolizyjna wskazuje jako prawo właściwe..
ad. 3 KLAUZULA PORZĄDKU PUBLICZNEGO:

gdy prawo obce wskazane przez normy kolizyjne jest prawem niezgodnym z naszym porządkiem publicznym, klauzula porządku publicznego stanowi „wytrych” do niestosowania tego prawa wskazanego. Prawa obcego niemożna stosować, jeżeli zachodziłaby sprzeczność z naszymi podstawowymi zasadami porządku prawnego.

Np. poligamia dopuszczalna jest w innych krajach, w naszym nie.

art. 6 PPM Prawa obcego stosować nie można, jeżeli jego stosowanie miałoby skutki sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Polskiego Rzeczypospolitej Ludowej.

Osoby fizyczne, prawne, ułomne osoby prawne i inne osoby, które w naszym kraju nie występują a występują w innych krajach.


OSOBY FIZYCZNE:

Podstawowy łącznik wskazujący statut personalny – łącznik obywatelstwa. Jest wybierany przez większość państw europejskich, ze względu na stosunkową stałość, bo zmiana obywatelstwa nie jest w taka łatwa. Jest to łącznik względnie stały. Stosunkowo łatwo jest określić obywatelstwo danej osoby, inna kwestia którą bierze się pod uwagę – chęć związania obywateli w krajach w których emigracja jest bardzo duża, są oni i tak związani danym prawem, mimo że rozproszeni po innych krajach.

Łącznik obywatelska w prawie polskim wykorzystywany jest przede wszystkim do wykorzystywania tych norm kolizyjnych, które odnoszą się do prawa osobowego, rodzinnego, spadkowego.

Z łącznikiem obywatelstwa związane są oczywiście pewne problemy.



  1. Np. problem apatrydów.

Apatryda – apolida – bezpaństwowiec. Osoba, której obywatelstwa nie można ustalić lub nie można w sposób jednoznaczny potwierdzić jej obywatelstwa. Tutaj właśnie łącznik obywatelstwa zawodzi.

W takich wypadkach ustawa przewiduje zastąpienie łącznika obywatelstwa łącznikiem zamieszkania.




  1. Druga wada łącznika obywatelstwa – łącznik obywatelstwa zawodzi w sytuacji wielorakiego obywatelstwa. Nie ma oczywiście problemu kiedy osoba ma obywatelstwo polskie. Kiedy tak nie jest to: najczęściej wskazuje się prawo ojczyste tego państwa z którym dana osoba jest najbardziej związana. Ale jest to kwestia umowna, uznaniowa.

Są państwa które w ogóle nie posługują się łącznikiem obywatelstwa, tylko zamieszkania. Np. USA, Wlk. Bryt., większość państw Ameryki Łacińskiej, dużo krajów skandynawskich,. Kraje europy stosują metodę mieszaną. Do wskazania prawa właściwego własnych obywateli wskazuje się lex patriae czyli łącznik obywatelstwa, natomiast do wskazywania statutu prawnego cudzoziemców stosujemy łącznik miejsca zamieszkania.

art. 9 PPM – podstawowym łącznikiem jest łącznik obywatelstwa.

art. 9 § 1 PPM Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej podlega jej prawu ojczystemu.

W momencie kiedy mamy do czynienia z bezpaństwowcem, czy też osobą której obywatelstwa nie można ustalić, ani nie można ustalić jej miejsca zamieszkania to art. 3 i art. 7 PPM.



art. 3 PPM Jeżeli ustawa przewiduje właściwość prawa ojczystego, a obywatelstwa danej osoby ustalić nie można albo osoba ta nie ma obywatelstwa żadnego państwa, stosuje się prawo państwa, w którym znajduje się jej zamieszkanie.

art. 7 PPM Jeżeli nie można ustalić okoliczności, od których zależy właściwość określonego prawa obcego, albo jeżeli nie można stwierdzić treści właściwego prawa obcego, stosuje się prawo polskie.
Zdolność prawna osoby fizycznej:

Zdolność prawna – zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków.

Wedle prawa polskiego – zdolność prawna trwa przez całe życie, nie może być ograniczona, wszyscy mamy taką samą zdolność prawną.

W innych systemach prawnych do których będzie nas odsyłała norma kolizyjna może zdarzyć się tak, ze będzie występować ograniczona zdolność prawna. Wtedy pojawią się problemy.

(Problem nasciturusa)

art. 9 wskazuje prawo ojczyste jako prawo, które będzie decydowało o zdolności prawnej. Np. we Francji – b. trudna do stos. w naszym kraju regulacja – człowiekiem jest dziecko, które w łonie matki przeżyje już jakiś czas i ma kształt człowieka.

Chwila uzyskania zdolności prawnej – nie w każdym państwie zdolność prawna zaczyna się od pierwszego dnia narodzin.


Jeżeli norma polska kieruje nas do takiego prawa, gdzie istnieje możliwość ograniczenia zdolności prawnej osoby fizycznej, to pojawia się możliwość stosowania art. 6 PPM – klauzuli porządku publicznego, bo jest to sprzeczne z naszym prawem cywilnym.
Nie stosujemy łącznika obywatelstwa, kiedy mamy oceniać przesłanki, od których zależy możliwość stania się przez dany podmiot prawa, osobę fizyczną, podmiotem określonych, konkretnych praw i obowiązków, danej czynności prawnej, danego zdarzenia prawnego. Wtedy nie stosujemy statutu personalnego. Stosujemy wtedy lex causa – prawo właściwe dla tej danej czynności prawnej, która będzie miała zastosowanie w tym konkretnym przypadku. Stosujemy prawo właściwe dla tego danego stosunku prawnego, w którym dana osoba fizyczna nabyła jakieś prawo lub obowiązek. Badamy czy dana osoba jest podmiotem praw i obowiązków poprzez łącznika dla danego konkretnego stosunku prawnego.
Należy oddzielać problematykę ogólnej zdolności prawnej osoby fizycznej od określania pewnych szczególnych właściwości osobistych danej osoby fizycznej, które uprawniają ją do nabycia określonych, konkretnych praw i obowiązków.
Kwestia początków zdolności prawnej i możliwości ograniczenia. Pojęcie cywilność – śmierć cywilna – kara w niektórych krajach, dodatkowo stosowana. Pozbawienie danej osoby zdolności prawnej.

W Polsce to nie obowiązuje. Skutki prawne żadne w Polsce wystąpić nie mogą, bo było by to sprzeczne. Orzeczenia sądów karnych o śmierci cywilnej nie będą w Polsce miały żadnego bytu.


Ograniczenia zdolności prawnej w innych państwach zależy wielokrotnie od przynależności rasowej, kastowej, wyznaniowej.
Problem nasciturusa. Nasciturus – czy ma jakiś statut osobowy, czy ma jakiś statut personalny, jakieś obywatelstwo w normach kolizyjnych.

W Polsce nasciturus ma pełne prawa, np. w zakresie zobowiązań, może też być spadkobiercą.

Kwestia określenia ogólnego statutu personalnego nasciturusa. W prawie polskim nie da się wskazać ogólnego statusu dziecka poczętego nienarodzonego. Zawsze kiedy mamy do czynienia ze sprawą gdzie występuje nasciturus, zawsze stosujemy prawo właściwe dla danego obowiązku prawnego, którego podmiotem nasciturus mógłby się stać. Stosujemy lex causa.

O możliwości wysuwania roszczeń na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych – status deliktowy.

Nie ma statutu ogólnego nasciturusa.

Natomiast w niektórych państwach europejskich, prawa może nabyć osoba jeszcze nie poczęta, np. może być osoba jeszcze nie poczęta spadkobiercą. W Polsce taka osoba musi być min. 1 dzień poczęta.

Nasciturus – nie ma tu łącznika obywatelstwa.
Cudzoziemcyart. 8 PPM Cudzoziemcy mogą mieś w Polsce prawa i obowiązki na równi z obywatelami polskimi, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Jest mnóstwo przepisów w prawie wewnętrznym.

Wg. ustawy o cudzoziemcach – cudzoziemcem jest każda osoba fizyczna, która nie ma obywatelstwa polskiego, czyli także apatryda.

Ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców – w niej cudzoziemcy to nie tylko osoby fizyczne ale i osoby prawne.

Cudzoziemcy czasami spotykają się z różnymi ograniczeniami, np. nie mogą być sędziami, prokuratorami, nie mogą być posłami, itp.
Uznanie danej osoby za zmarłą. art. 11 § 1 PPM Do uznania osoby zaginionej za zmarłą stosuje się jej prawo ojczyste. To samo dotyczy stwierdzenia zgonu.

art. 11 § 2 PPM Jeżeli jednak w sprawie o uznanie cudzoziemca za zmarłego lub o stwierdzenie jego zgonu orzeka sąd polski, stosuje się prawo polskie.

Czyli nie ma tutaj odwołania do prawa ojczystego jak w § 1.

Art. 11 to sprzeczność między dwoma paragrafami. Są różne teorie, dlaczego ustawodawca wprowadził takie regulacje. Pierwsze to dlatego, żeby nie było sytuacji, że w pewnym państwie osoba jest uznana za zmarłą a w innymi ta sama osoba jest uznana za żywą. Jest też takie wyjaśnienie, że w pierwszym paragrafie jest łącznik obywatelstwa, a w drugim łącznik prawa właściwego dla miejsca organu orzekającego w tej danej sprawie.
Art. 1106 KPC – międzynarodowe postępowanie cywilne, jurysdykcja krajowa, b. ważne jest określenie wyłącznej jurysdykcji sądów polskich w sprawach o ubezwłasnowolnienie, o uznanie za zmarłego, w stosunku do obywateli polskich czy też do osób apatrydów zamieszkałych na terenie polski,

Kiedy sąd polski będzie miał jurysdykcję do uznania cudzoziemca za zmarłego:



  1. osoba uprawniona do złożenia wniosku ma miejsce zamieszkania w Polsce, osoba która stara się o uznanie cudzoziemca za zmarłego

  2. kiedy cudzoziemiec miał w Polsce miejsce zamieszkania, albo tutaj znajduje się jego mienie

Wyłączna jurysdykcja krajowa – jeżeli zgon nastąpił w Polsce.
Zdolność do czynności prawnej:

Kwestia uzyskania pełnoletniości. My należymy do kręgu państw, których jest najwięcej, pełnoletniość uzyskiwana jest w momencie uzyskania 18 r.ż. Większość państw przyjmuje tę samą regułę.

Państwa, gdzie jest inaczej:

19 r.ż. - Austria, niektóre stany USA: Alaska, Wyoming, niektóre prowincje Kanady, Algieria

20 r.ż. - Japonia, Lichtenstein, Nowa Zelandia, Tajlandia, Tunezja

21 r.ż. – Argentyna, Brazylia, Egipt, Islandia, Monako, RPA



Możliwość uzyskania pełnoletniości poprzez zawarcie małżeństwa. Np. w Polsce jak kobieta ma skończony 16r.ż. i weźmie ślub to uzyskuje tym samym pełnoletniość. Inne takie kraje stosujące taką regulację: Brazylia, Finlandia, Hiszpania, Holandia, Islandia, Portugalia.
Pewien 21- letni Meksykanin dokonywał czynności prawnych we Francji. Po uzyskaniu 25 r.ż. czyli pełnoletniości w Meksyku, pojechał do Francji i żądał unieważnienia dokonanych czynności, albowiem nie miał zdolności do czynności prawnych, wedle jego prawa ojczystego.
Żeby zapobiec takim sytuacjom – wprowadzono art. 10 PPM Jeżeli cudzoziemiec niezdolny według swego prawa ojczystego dokonał w Polsce czynności prawnej mającej wywrzeć skutek w Polsce, zdolność cudzoziemca podlega w tym zakresie prawu polskiemu, o ile wymaga tego ochrana osób działających w dobrej wierze. Przepisu tego nie stosuje się do czynności prawnych z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa spadkowego.

Jeżeli dokonujemy czynności prawne z cudzoziemcem i nie podejrzewamy, że on w swoim państwie jest niepełnoletni i działamy w dobrej wierze do stosujemy nasze polskie prawo.


Zakres oceny zdolności do czynności prawnej – kilka kwestii:

  1. określenie przesłanek uzyskania zdolności do czynności prawnej (wiek, kwestia ubezwłasnowolnienie, upełnoletnienie w innych krajach, uwłasnowolnienie)

  2. czy danej osobie przysługuje ograniczona zdolność, pełna czy w ogólne nie przysługuje zdolność do czynności prawnych

  3. kompetencja do dokonywania czynności prawnych przez osoby nie mające zdolności do czynności prawnych bądź też osoby o ograniczonej zdolności dokonujące czynności bez zgody osób uprawnionych

  4. określenie nieważności, nieskuteczności czynności prawnych dokonanych przez osoby nie mające zdolności do czynności prawnych, ich ewentualna konwalidacja, czyli uzdrowienie czynności prawnej

  5. który moment będzie miarodajny dla określenia obywatelstwa, z którym to prawem powinniśmy łączyć statut personalny, moment dokonania czynności prawnych będzie miarodajne dla określenia czy dana osoba miała zdolność do dokonania danej czynności prawnej

Wyjątki:


  1. nie będziemy stosowali tego statusu personalnego dla zdolności do czynności prawnych jeżeli będziemy oceniali dopuszczalność dokonania czynności prawnej określonego rodzaju, czyli ten statut personalny stosujemy tylko do określenia ogólnej zdolności do czynności prawnych, natomiast kiedy mamy problem ze zbadaniem zdolności danej osoby do dokonania określonej, konkretnej czynności prawnej, np. do spisania testamentu, to wtedy oczywiście nie stosujemy statusu personalnego, stosujemy prawo wskazane przez łącznik dla danego stosunku prawnego – lex causa.

Są pewne czynności prawne, które dla jednego systemu prawnego są dopuszczalne a dla drugiego są niedopuszczalne, bądź są w ogólne w danym prawnie niedopuszczalne. Nie ma tutaj żadnej regulacji prawnej.


Wyjątki od stosowania prawa ojczystego jako prawa wyznaczającego statut personalny:

szczególne, które właściwie przewidziane są we wszystkich europejskich systemach prawnych.



  1. art. 9 § 3 PPM

  2. art. 10 PPM


art. 9 § 3 PPM – dotyczy sytuacji, w których to osoba fizyczna będąca obywatelem danego państwa prowadzi swoje przedsiębiorstwo na terenie innego państwa i wcale nie musi mieć na terenie tego państwa miejsca zamieszkania. Generalnie w obrocie gospodarczym panuje zasada obrony tego obrotu i dobrego obyczaju w tym obrocie, która wyraża się w tym, ze jeżeli dokonujemy czynności prawnych w przedsiębiorstwach na terenie określonego państwa, to działamy w zaufaniu do reguł rządzących na terenie danego państwa, tam gdzie to przedsiębiorstwo funkcjonuje

Jednakże, gdy osoba prawna lub fizyczna dokonywa czynności prawnej w zakresie swego przedsiębiorstwa, jej zdolność podlega prawu państwa, w którym znajduje się siedziba jego tego przedsiębiorstwa.

Znajduje zastosowanie do: przedsiębiorcy zagranicznego, zdolność przedsiębiorcy będzie badana na podstawie prawa właściwego dla siedziby tego przedsiębiorstwa; albo jeśli Polak ma siedzibę zagranicą; albo kiedy cudzoziemcy mają swoje przedsiębiorstwa na terenie Polski.


art. 10 PPMJeżeli cudzoziemiec, niezdolny według swego prawa ojczystego dokonywał w Polsce czynności prawnej mającej wywrzeć skutek w Polsce, zdolność cudzoziemca podlega w tym zakresie prawu polskiemu, o ile wymaga tego ochrona osób działających w dobrej wierze. Przepisu tego nie stosuje się do czynności prawnych z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa spadkowego.  Wyjątek od zasady właściwości prawa ojczystego dla określania zdolności do czynności prawnej osoby fizycznej na rzecz prawa miejsca dokonania czynności prawnej zależy od spełnienia kilku przesłanek:

  1. wedle prawa ojczystego cudzoziemiec nie ma zdolności do czynności prawnych natomiast odpowiada, spełnia warunki do uzyskania zdolności do czynności prawnych według prawa polskiego i według prawa polskiego moglibyśmy się sugerować tutaj tymi regulacjami wynikającymi z kodeksu cywilnego i mamy prawo podejrzewać, ze ta osoba ma pełną zdolność do czynności prawnych  tutaj nie ma znaczenia z jakiego powodu ten cudzoziemiec nie ma zdolności do czynności prawnych w swoim kraju, dla art. 10 to nie ma znaczenia

  2. chodzi tutaj tylko o taką niezdolność wedle prawa ojczystego która prowadzi do nieważności danej czynności prawnej czy też do bezskuteczności – art. 10 dotyczy tylko sytuacji kiedy cudzoziemiec jest niezdolny a ta czynność według prawa ojczystego byłaby nieważna, nieskuteczna.

  3. Czynność prawna musi być dokonana w Polsce i mieć skutki prawne w Polsce.

Jeżeli te przesłanki są spełnione – stosujemy legis loci – prawo gdzie czynność została dokonana.
Największe problemy dotyczą działalności notariuszy w przypadku stosowania wyjątku art. 10 PPM.

Notariusze mają szczególne obowiązki nałożone przez prawo. Tak łatwo nie da się tego art. 10 stosować w przypadku notariuszy, oni muszą być bardziej ostrożni i bardziej podejrzliwi.


Po pierwsze prawo o notariacie zakazuje dokonywania czynności prawnych tam gdzie notariusz podejrzewa że strona nie ma zdolności do czynności prawnych i nakazuje notariuszowi być ostrożnym w takich sytuacjach kiedy ten element obcy występuje i nie ma się pewności co do zdolności osoby – cudzoziemca.

Wyłączone oczywiście prawo rodzinne i spadkowe jest z tego.


OSOBY PRAWNE:

Podstawowym łącznikiem stosowanym przy wyznaczaniu stosunku personalnego jest łącznik siedziby, popularnymi łącznikami są też: łącznik miejsca powstania i dziś już mniej znany łącznik przynależności czy łącznik kontroli.




  1. Łącznik siedziby osoby prawnej – różne państwa przyjmują różne rozwiązania, najbardziej popularne jest, ze siedzibę osoby prawnej wskazujemy za pośrednictwem miejsca gdzie ulokowany jest zarząd.

Są też państwa które nie kierują się miejscem zarządu a raczej miejscem ośrodka działalności osoby prawnej czyli takiego centrum eksploatacyjnego danej osoby prawnej – zwł. w przypadku przedsiębiorców gospodarczych – miejsce położenia głównego zakładu.


  1. Druga teoria – teoria powstania danej osoby prawnejłącznik powstania. Wskazanie statutu personalnego danej osoby prawnej za pośrednictwem państwa na terenie którego została ona utworzona – miejsce rejestracji danej osoby prawnej (w niektórych krajach się nie rejestruje przedsiębiorstw)

Siedzibę osoby prawnej można przenosić, co może powodować zmianę statutu personalnego gdy bierze się pod uwagę łącznik siedziby osoby prawnej.

Łącznik zarejestrowania, łącznik inkorporacji - łącznik powstania – bardziej stały.

Przy osobach prawnych największe znaczenie ma określenie czy dana osoba może w danym kraju prowadzić działalność gospodarczą i jak może ją wykonywać, w jaki sposób.


  1. Teoria kontroli, teoria przynależności – miała największe znaczenie w okresie II Wojny światowej i po drugiej wojnie światowej. Określano statut personalny osoby prawnej poprzez wskazanie tzw. przeważających wpływów. Spółka kontrolowana, podmiot zależny – stopniowo usuwane z naszego systemu prawnego.

Pojęcie wielorakiej czy podwójnej siedziby osoby prawnej – sytuacje kiedy dana osoba prawna ma siedzibę zarządu, dyrekcji na obszarze dwóch lub więcej państw, kiedy jest łącznik siedziby to pojawia się problem – przyjmuje się ze powinna być przeprowadzona ocena z którym krajem dana osoba prawna jest najściślej związana.


Jeżeli istnieją jakieś umowy dwustronne, to zawsze umowy międzynarodowe maja pierwszeństwo przed regulacjami danego państwa, umowy bilateralne wypierają nasze PPM – tzn. są ważniejsze.
Dyrektywa unijna – określa normy kolizyjne dla regulacji usług trans granicznych.

W naszym PPM-ie nie ma mowy o żadnych spółkach.


UŁOMNE OSOBY PRAWNE:

W PPM nie ma ani słowa o ułomnych osobach prawnych. Ale to są podmioty naszego prawa wewnętrznego i prawa obcego. W naszym systemie prawnym wśród ułomnych osób prawnych największe znaczenie mają osobowe spółki handlowe: jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo – akcyjna. Zawsze wtedy gdy mamy określić odpowiedzialność za zobowiązania musimy oceniać zdolność do zaciągania zobowiązań, albo kiedy badamy zdolność sądową – musimy odwołać się do statutu personalnego takiej spółki a nie jej właścicieli. Będziemy odwoływać się do siedziby spółki. W przypadku ułomnych osób prawnych mimo że ta osoba nie ma osobowości prawnej, nie stosujemy prawa ojczystego wspólników, tylko stosujemy prawo miejsca siedziby.



Art. 9 § 2 PPM – zdolność osoby prawnej odnosi się też do ułomnej osoby prawnej.
MIĘDZYNARODOWE OSOBY PRAWNE:

Międzynarodowe osoby prawne – to nie jakieś przedsiębiorstwa, holdingi itp. nie kojarzyć też z organizacjami międzynarodowym. W PPM bierze się pod uwagę istnienie międzynarodowej osoby prawnej, ale tą osobę rozumie się w sposób szczególny: te osoby prawne które powstają nie na podstawie przepisów konkretnego systemu prawnego konkretnego państwa, tylko powstają na podstawie umów międzynarodowych. To podmiot który jest utworzony na podstawie aktu prawnego o charakterze międzynarodowym, nie jest jednak podmiotem prawa publicznego.

Np. euro firma
Łącznikiem przy dobrach osobistych osoby fizycznej generalnie jest jej prawo ojczyste.

W przypadku osoby prawnej (znaki towarowe zawierające w swoim składzie dobra osobiste)


PRAWO WŁAŚCIWE DLA CZYNNOŚCI PRAWNYCH, DLA ZOBOWIĄZAŃ UMOWNYCH.

Strony umowy mogą dokonać wyboru prawa.

Stosowane przy czynnościach prawnych łączniki wskazujące prawo właściwe to: nie ma żadnej jednolitości. W zależności do tego do jakiego dokumentu będziemy się odwoływać, te łączniki mogą zupełnie inaczej wyglądać. W przeszłości krytykowanym łącznikiem był i jest łącznik miejsca zawarcia kontraktu. Kiedyś w przyszłości był wielokrotnie stosowany. Obecnie: łączniki dokonania umowy, ale też nie zawsze są dobre. Np. umowy zawierane na terenie więcej niż jednego państwa jednocześnie. Obecnie najbardziej popularnym łącznikiem jest miejsce tzw. charakterystycznego świadczenia, czyli państwo na terenie którego realizowane jest świadczenie charakterystyczne dla danej umowy. Generalnie chodzi tutaj o świadczenie niepieniężne. Pozostaje jeszcze łącznik w prawie anglosaskim – prawo które jest najbardziej związane z danym stosunkiem prawnym (wybór prawa najbardziej odpowiedniego, które będzie dany stosunek prawny w obiektywny sposób będzie wiązało z danym systemem prawnym).
Nasz PPM – art. 25 – 31
Jednostronne czynności prawne art. 30 PPM, a o tym konwencja rzymska nie mówi.
Do 2008r. podstawowe znaczenie dla wyznaczania prawa właściwego dla umów miało prawo Polski i ustawa o PPM plus umowy bilateralne plus konwencja wiedeńska. Od 2008 konwencja rzymska przejęła na siebie ciężar wyznaczania prawa właściwego dla zobowiązań umownych.

Bardzo ważne jest określenie momentu zawarcia umowy. Bo np. jeśli umowa zawarta przed 2008r. to podlega pod system prawny obowiązujący prze 2008r. mimo np. że obowiązuje do dziś. Umowy po 17 grudnia 2009r. zawarte będą według nowych regulacji prawnych oceniane.


Zakres stosowania konwencji rzymskiej dla zobowiązań umownych – w momencie kiedy weszła w życie konwencja rzymska, trudno było ustalić w jakim zakresie obowiązują np. regulacje wynikające z prawa wspólnotowego, pojawiły się też kwestie pewnych umów bilateralnych.

Pojawiła się też kwestia rozstrzygnięcia – konwencje międzynarodowe.

Podstawowe znaczenie będą miały przepisy określające stosowanie tych konwencji.

art. 1 ust. 1. konwencja rzymska (nie Rzym I obecnie obowiązujący) Konwencję stosuje się do tych zobowiązań umownych, które dotyczą stanów faktycznych z zakresu zobowiązań różnych państw.

art. 1 ust. 2 konwencji rzymskiej – wyłączenia: konwencji nie stosuje się w zakresie zobowiązań umownych, które dotyczą: testamentu, dziedziczenia, majątkowe stosunki małżeńskie, prawa i obowiązku wynikające ze stosunków rodzinnych, kwestie związane z prawem spółek, stowarzyszeń itp.,

ust. 3 Nie stosujemy Konwencji Rzymskiej do umów ubezpieczenia.
art. 21 konwencji rzymskiej Niniejsza konwencja nie uchybia stosowania konwencji międzynarodowych, których stronami są umawiające się państwa.

Prawo lotnicze i prawo morskie – nie będą stosowane w przypadku stosowania konwencji.


Międzynarodowa konwencja o sprzedaży towarów – jeżeli w danym kraju obowiązuje dana konwencja to na podst. art. 21 konwencji rzymskiej – pierwsze miejsce będzie miała konwencja o międzynarodowej sprzedaży. (nie stosujemy tej konwencji do umów konsumenckich!)
Akty prawa wspólnotowego:
art. 20 konwencji rzymskiej art. 20 konwencji rzymskiej Niniejsza konwencja nie uchyla stosowania norm kolizyjnych dla zobowiązań umownych w kwestiach szczególnych. prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo.
17.12.2009r. Rzym I zastąpił konwencję rzymską!!!
Konwencja o międzynarodowej sprzedaży towarów – weszła w życie w Polsce do 1996r. – jest konwencją ONZ, odnosi się do sprzedaży w Polsce na gruncie prawa polskiego, dot. międzynarodowej sprzedaży. Określa wyraźnie do jakiego typu sprzedaży ma zastosowanie – tylko i wyłącznie sprzedaż towarów ruchomych, nie dotyczy: umowy sprzedaży praw, energii, prawa własności intelektualnej.

Żeby dana umowa sprzedaży była umową kwalifikującą się do pojęcia międzynarodowej sprzedaży towarów (wg. konwencji) to siedziby stron umowy sprzedaży towarów muszą się znajdować w różnych państwach, oczywiście o ile państwa są stronami konwencji wiedeńskiej. Konwencja wiedeńska zawiera nie tylko prawo kolizyjne ale przede wszystkim prawo

Konwencja ta określa pewne wyjątki gdzie nie będzie stosowana – umowa sprzedaży konsumenckiej, umowy zawierane w obrocie konsumenckim; umowy zawierane na licytację; umowy zawierane w postępowaniu egzekucyjnym, kiedy ktoś sprzedaje towary; sprzedaż udziałów, tytułów inwestycyjnych, papierów wartościowych; okrętów, statków, statków powietrznych; energii eklektycznej.

Konwencja o międzynarodowej sprzedaży towarów nie jest stosowana do umów konsumenckich!!!


Istnieje możliwość bezpośredniego i pośredniego stosowania konwencji. Pośredni sposób – strony dokonały wyboru prawa – np. prawo polskie i ten wybór okazał się ważny i skuteczny i strony mogą być zaskoczone ze to prawo być może nie stosowane tylko zastosowanie znajdzie konwencja wiedeńska. Kiedy państwo – strona umowy podpisało konwencję wiedeńską – pierwszeństwo ma konwencja, przed prawem wewnętrznym państwa.

Ale strony mogą zawrzeć w umowie, ze w całości lub w części wyłączają stosowanie konwencji wiedeńskiej w swojej umowie o sprzedaży.


Rozdział III Rzym I – będzie określał kolizje miedzy nim a konwencją rzymską – podstawowe znaczenie ma art. 24 i 25 i 23. Jeżeli chodzi o art. 24 Rzym I – mówi o stosunku Rzym I do konwencji rzymskiej.

Rzym I:

art. 23 stosunek do innych przepisów prawa wspólnotowego Z wyjątkiem art. 7, niniejsze rozporządzenie nie uchybia stosowaniu przepisów prawa wspólnotowego, które w odniesieniu do kwestii szczególnych ustanawiają normy kolizyjne odnoszące się do zobowiązań umownych.
art. 24 stosunek do konwencji rzymskiej

  1. Niniejsze rozporządzenie zastępuje konwencję rzymską w państwach członkowskich, z wyjątkiem tych terytoriów państw członkowskich, które są objęte terytorialnym zakresem zastosowania tej konwencji, a do których nie stosuje się niniejszego rozporządzenia zgodnie z art. 299 Traktatu.

  2. W zakresie, w jakim niniejsze rozporządzenie zastępuje postanowienia konwencji rzymskiej, wszelkie odniesienia do tej konwencji uważa się za odniesienia do niniejszego rozporządzenia.


art. 25 stosunek do istniejących konwencji międzynarodowych

  1. Niniejsze rozporządzenie nie uchybia stosowaniu konwencji międzynarodowych, których stronami w chwili przyjęcia niniejszego rozporządzenia – jest jedno lub więcej państw członkowskich, a które ustanawiają normy kolizyjne odnoszące się do zobowiązań umownych.

  2. Niniejsze rozporządzenie ma jednak w stosunkach pomiędzy państwami członkowskimi – pierwszeństwo przed konwencjami zawartymi wyłącznie pomiędzy dwoma lub więcej państwami członkowskimi, w zakresie, w jakim konwencje te dotyczą kwestii uregulowanych niniejszym rozporządzeniem.

Wybór prawa właściwego dla umów:

- podstawowa forma wyboru jakie prawo będzie właściwe dla danej umowy

- najczęściej stosowane

- sami decydujemy o tym, że poddajemy umowę takiemu a takiemu prawu
Należy odróżniać dwa zjawiska:

Będziemy mówili zasadniczo o wyborze kolizyjno prawnym, o wyborze prawa właściwego dla danej umowy. Jest jeszcze wybór materialno prawny – ponieważ obowiązuje nas swoboda umów strony maja prawo kształtowania danego stosunku prawnego poprzez odwołanie się do określonych dowolnie ustaw.

Wybór prawa właściwego jest to wybór kolizyjno prawny, oparty o pewne regulacje.
Wybór prawa właściwego przy zobowiązaniach:

1.Prawo prywatne międzynarodowe – Jeżeli chodzi o zobowiązania to zasada wyboru prawa jest zasadą pierwszoplanową – wyrażona w art. 25 PPM



  1   2   3


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna