Prawo karne – obejmuje zespół norm prawnych, które za pomocą kary (sankcji) jako zasadniczego środka przymusu chronią stosunki społeczne przed czynami społecznie szkodliwymi, czyli przestępstwem



Pobieranie 175,32 Kb.
Strona1/2
Data01.02.2018
Rozmiar175,32 Kb.
  1   2

PRAWO KARNE – obejmuje zespół norm prawnych, które za pomocą kary (sankcji) - jako zasadniczego środka przymusu chronią stosunki społeczne przed czynami społecznie szkodliwymi, czyli przestępstwem.

Jest dziedziną, która określa czyny będące przestępstwami i za te czyny ustawodawca przewidział kary, środki karne, środki zabezpieczeń stosowane w związku z naruszeniem prawa karnego oraz zasady.


Cechy prawa karnego [odróżniające go od innych dziedzin]:

● stanowi odcinek wiedzy normatywnej;

Przedmiotem zainteresowania prawa karnego są konstrukcje prawne, instytucje oraz normy je określające /te odnajdujemy w k.k./ - w związku z tym metodą badawczą staje się analiza jurydyczna tekstów opisujących poszczególne instytucje

reakcja na czyny zabronione – następuje za pomocą kary – jako środek szczególny nieznany w innych działach prawa stosowanego. Karę tę nazywa się karą kryminalną.

Nowy Kodeks z 1997r. dzieli wszelkie kary na kary i środki karne.

Obok kar prawo karne posługuje się środkami zabezpieczającymi - są to w szczególności środki lecznicze stosowane wobec sprawców niepoczytalnych, alkoholików czy narkomanów.

● cecha ta łączy się z ujmowaniem czynu stanowiącego bezprawie karne. Prawo karne chroni pewne wartości społeczne w danym państwie przed czynami zwanymi przestępstwami. Przestępstwa zaś określa się jako czyny społecznie szkodliwe. Jest to właściwość zachowań stanowiących bezprawie karne. „Społeczna szkodliwość czynu” stanowi materialną cechę przestępstwa /mat. definicja przest..
Inne cechy charakterystyczne /ZASADY/ dla prawa karnego:

1) z. określoności przestępstwa i kary – oznacza, iż nie ma przestępstwa bez ustawy (nullum crimen sine lege) – zasada zawarta w art. 42 Konst. i art. 1§ 1 k.k. „Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obwiązującą w czasie jego popełnienia” i z tej reguły wynikają również reguły bardziej szczegółowe, czyli:

▪ prawo karne musi być prawem pisanym i prawem zawartym w ustawie (czyli k.k.) nullum crimen sine lege scripta

▪ przepisy karne muszą opisywać przestępstwo w sposób maksymalnie dokładny nullum crimen sine lege certa

▪ dot. niedopuszczalności stosowania analogii (podobieństwa) wynikającego z innego przepisu na niekorzyść oskarżonego

▪ ustawa karna wprowadzająca odpowiedzialność karną lub zaostrzająca odpowiedzialność karną nie może działać wstecz lex retro non agit

▪ kara za przestępstwo musi być określona i przewidziana w wydanej wcześniej ustawie (k.k.) lub innym akcie.

Reguły te dotyczą sędziów, organów, które zajmują się daną sprawą.

Adresatem tych reguł jest ustawodawca.

Prawo karne jest to prawo stanowione (stosowane).
2) z. winy – prawo karne opiera się na zasadzie winy.

Oznacza to, że sprawca czynu zabronionego ponosi odpowiedzialność karną tyko wtedy, gdy z popełnienia czynu może być postawiony mu zarzut. To, kiedy taki zarzut może być postawiony, kiedy zachodzi wina sprawcy określają przepisy obowiązującego prawa karnego. I tak podstawowym warunkiem przypisania winy jest występowanie więzi psychicznej między sprawcą a jego czynem [art. 1 § 3 k.k. – „nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu”].



Czyn zabroniony jest to czyn obiektywnie naruszający prawo karne ale niekoniecznie jest to czyn przestępny.

Więź – element czynu (strona podmiotowa czynu).
3) z. prawa karnego czynu /odpowiedzialności karnej za czyn/

Oznacza, że podstawą odpowiedzialności karnej jest zachowanie się człowieka – sprzeczne z prawem karnym (zabronione); możemy powiedzieć że odpowiedzialność karna jest konsekwencją popełnienia przez człowieka czynu a czyn może być popełniony przez działanie lub przez zaniechanie.

Nie mogą być podstawą odpowiedzialności karnej myśli, poglądy człowieka, właściwości fizyczne. Odpowiedzialność karna może nastąpić w sytuacji gdy czyjś pogląd, myśl uzewnętrzni się w czynie, a zatem w podjęciu działania lub zaniechaniu działania do którego był zobowiązany. Zasada ta stanowi, że odpowiedzialność karna nie może nastąpić bez uprzedniego czynu sprawcy.

Nie jest pociągnięciem do odpowiedzialności karnej

umieszczenie sprawcy w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym - nie jest karą - tylko jest środkiem zabezpieczającym stosowanym przez sąd (poprzedzone wydaniem postanowienia).

stosowanie środków wychowawczych w postępowaniu w sprawach nieletnich, Podstawą stosowania środków wychowawczych może być popełnienie czynu karalnego jak również wykazanie przez organ wobec nieletniego objawów demoralizacji.
4) z. indywidualizacji odpowiedzialności

Zasada ta znajduje swoje odzwierciedlenie w przepisach części szczególnej k.k., wyrażających iż przestępstwo stanowi własny czyn sprawcy oraz w przepisach odnoszących się do współsprawstwa, podżegania lub pomocnictwa.

Odpowiedzialność karna nie może być przenoszona na inne osoby współdziałające z nią, jeżeli wpływają one na odpowiedzialność karną w sensie jej wyłączenia, zaostrzenia lub umniejszenia (art. 21§ 1)
5) z. indywidualizacji wymiaru kary (art. 55)

polega na tym, że okoliczności wpływające na wymiar kary a związane z jedną z osób współdziałających nie mogą być przenoszone na inne osoby, np. w sytuacji współsprawstwa, podżegania lub pomocnictwa z jednej strony a sprawcą z drugiej strony


6) z. subsydiarności

rola prawa karnego jest ograniczona; nie może stanowić samodzielnego skutecznego środka likwidacji różnych zjawisk patologii społecznej

*nie wszystkie zjawiska patologii społecznej dają się ograniczać/eliminować środkami prawa karnego, np. alkoholizm, narkomania
7) z. równości wobec prawa

do ogółu obywateli odnosi się jeden akt prawny, w jednakowym stopniu wiążący wszystkich członków społeczeństwa


8) z. humanitaryzmu prawa karnego – zgodnie z tą zasadą prawo karne powinno być humanitarne (ludzkie). Wymagania stawiane przez prawo karne powinny być na miarę możliwości ludzi. Stosowane kary nie powinny być okrutne, nie powinny poniżać, wyrządzać zbędnych dolegliwości.

Zasada ta zadeklarowana jest w art. 3 k.k. Stanowi, iż kary i inne środki przewidziane w tym kodeksie stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu- w szczególności z poszanowaniem godności człowieka.


9) z. praworządności – oznacza przestrzeganie przez organy wymiaru sprawiedliwości (prokuratura, policja, inne) reguł oraz postępowanie w każdym wypadku zgodnie z tymi regułami. Oznacza obowiązek wszczęcia i kontynuowania postępowania - jeżeli istnieją uzasadnione podejrzenia popełnienia przestępstwa.

Działanie praworządne organów to działanie zgodnie z obowiązującym prawem. Stąd warunki postępowania praworządnego dotyczą w równym stopniu przestrzegania materialnoprawnych zasad odpowiedzialności karnej.

Inne zasady:
10) z. procesowe określających pozycję uczestników tego postępowania karnego (strony postępowania: pokrzywdzony, oskarżony)
11) z. wykonywania zastosowanych kar zgodnie z przepisami w fazie postępowania wykonawczego.
FUNKCJE PRAWA KARNEGO

f. sprawiedliwościowa – która zakłada odpowiednie karanie sprawców tzn. sprzyjająca utrwaleniu społecznego poczucia sprawiedliwości. Funkcja ta uzasadnia pewność co do słuszności istnienia zakazów i nakazów prawno-karnych. W przypadku tej funkcji ważny jest fakt ukarania sprawcy a także zaspokojenia poczucia sprawiedliwości osoby pokrzywdzonej przestępstwem

f. ochronna – realizowana poprzez system zakazów, nakazów oraz środków je umacniających; ochrona systemu wartości, przyjętego w społeczeństwie

f. profilaktyczno-wychowawcza – polega na utrwalaniu przekonania w społeczeństwie o słuszności nakazów i zakazów – stąd też oddziaływanie profilaktyczno-wychowawcze polega między innymi na pozyskiwaniu jak najszerszej grupy obywateli, która dąży do poszanowania norm prawa karnego

f. gwarancyjna – wynika z zasady „nullum crimen sine lego” (nie ma przestępstwa bez ustawy) – realizacja tej funkcji następuje przez wyraźne określenie co jest przestępstwem, a co nie jest. Następnie zagwarantowanie obywatelowi, iż nie będzie pociągnięty do odpowiedzialności karnej za czyny których prawo za przestępstwo nie uznaje.

Zasad ta mówi, że odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego przez ustawę obowiązującą w chwili jego popełnienia - to podstawowe gwarancje dla obywateli, że nie mogą być represjonowani za czyny spoza ustawowego katalogu czynów zabronionych - zwłaszcza jeżeli temu założeniu towarzyszy wynikający z zasady „nie ma przestępstwa bez ustaw’ zakaz wykładni rozszerzającej i działania ustawy wstecz na niekorzyść oskarżonego.


DZIAŁY PRAWA KARNEGO

pr. karne materialne

tu normy określają: pojęcie przestępstwa, zasady odpowiedzialności za przestępstwa, kary i inne środki za nie przewidziane

Dzieli się na:

▪ pr. karne powszechne

▪ pr. wykroczeń

▪ działy szczególne (wojskowe, skarbowe)

pr. karne procesowe

określa:

▪ tok postępowania w sprawie karnej od chwili zawiadomienia właściwego organu o popełnieniu przestępstwa do zakończenia tego postępowania, tj. uprawomocnienia się wyroku w tej sprawie

- uprawnienia i obowiązki organów ścigania

- zakres działania sądu

- pozycje uczestników postępowania

pr. karne wykonawcze

związane z wykonywaniem poszczególnych kar i innych środków. Jego główny dział to: pr. penitencjarne dot. wykonywania kary pozbawienia wolności (określa status, obowiązki, uprawnienia osoby skazanej)

pr. nieletnich – Kodeks ustala dolna granicę odpowiedzialności karnej na poziomie lat 17 ale pod pewnymi warunkami może się ona rozpoczynać już od 15 roku życia. Wszczęcie postępowania w sprawie nieletniego może nastąpić bądź z powodu czynu karalnego bądź demoralizacji. O odpowiedzialności nieletniego można więc mówić w dość ograniczonym zakresie.


ZASADY OBOWIĄZYWANIA USTAWY KARNEJ

początek obowiązywania

Ustawa która ma wejść w życie podaje odpowiednią formę początku obowiązywania:


- podaje konkretną datę
- wskazuje pewien upływ czasu od którego rozpoczyna się działanie
- wchodzi w życie z dniem ogłoszenia

*dążność do vacatio legis – 14 dni (aby zapoznali się z nowymi przepisami obywatele i organy je stosujące)



koniec obowiązywania

Nowa ustawa w swoich przepisach końcowych zawiera postanowienia uchylające działanie ustawy wcześniejszej

Ustalenia czasowe (epizodyczne) – same określają koniec swego wejścia w życie; uchwalane tylko na pewien czas z powodu faktycznego wyjątkowego stanu stosunków społecznych

lex posterior derogat legi priori – ustawa nowa uchyla wcześniejszą

KOLIZJA USTAW W CZASIE – gdy czyn sprawcy popełniony pod rządami jednej ustawy jest osądzony pod rządami ustawy nowej

kolizja co do wyboru ustawy: - za ustawą dawną (potrzeba stabilności), za ustawą nową (wyższa wartość, aktualność do stosunków społecznych w danym czasie)

ZASADY OBOW. POD WZGLĘDEM MIEJSCA POPEŁNIENIA PRZESTĘPSTWA
Zasada terytorialności.
Polskiemu prawu karnemu podlegają wszyscy sprawcy, obywatele polscy i inne osoby, którzy popełnili czyn zabroniony na terytorium państwa polskiego na polskim statku wodnym lub powietrznym. Przez miejsce popełnienia czynu zabronionego przyjmuje się miejsce działania lub zaniechania, albo też miejsce na którym skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił bądź też według zamiaru sprawcy miał nastąpić. Wyróżnia się przestępstwa dystansowe i tranzytowe.

Zasada podmiotowa.


Polskiemu prawu karnemu podlegają obywatele polscy nawet gdy popełnili przestępstwo za granicą. Musi zaistnieć „podwójna przestępczość czynu”. Wyjątki: np. funkcjonariusz publiczny w zakresie swoich obowiązków czy przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu Polski

Zasada przedmiotowa


Zabezpiecza się podległość polskiemu prawu karnemu cudzoziemców którzy dopuścili się za granicą przestępstw dotykających szeroko rozumianych interesów państwa polskiego, jego instytucji i obywateli.

Zasada represji wszechświatowej.


Polskiemu prawu karnemu podlegają obywatele polscy oraz cudzoziemcy w razie popełnienia za granicą przestępstwa ściganego na mocy umów międzynarodowych.

WYKŁADNIA PRZEPISÓW

Jest to pewien proces myślowy, zespół operacji myślowych zmierzających do ustalenia treści przepisu i w zw. z tym wykładnię przepisów dzielimy na: wykładnię podmiotową i wykładnię przedmiotową.



Wykładnia podmiotowa – zmierza do ustalenia treści przepisu takiej, którą chciał w danym przepisie zawrzeć ustawodawca

Wykładnia przedmiotowa – zmierza do ustalenia treści przepisu zgodnie z aktualnymi potrzebami, wynikającymi z czasu stosowania przepisu.
Wyróżniamy 3 rodzaje wykładni z uwagi na różne kryteria:

1. z uwagi na podmiot ją stosujący

2. z uwagi na sposób jej przeprowadzania

3. z uwagi na zakres
Ad.1. Z uwagi na podmiot ją stosujący wyróżniamy wykładnię: autentyczną, legalną, doktrynalną i sądową

w. autentyczna – pochodzi od samego ustawodawcy i ma moc wiążącą (np. w art. 9 § 1, 6, 115)

w. legalna – wykładnia stosowana przez organ państwa specjalnie do tego upoważniony (obecnie nie występuje – wcześniej TK)

w. doktrynalna – jest znacząca dla kształtowania przyszłych ustaw lub nowelizacji ustaw już istniejących. Przede wszystkim opiera się na: opracowaniach naukowych w formie książkowej, art. naukowych, glosach (komentarzach) do orzeczeń - zwłaszcza SN

w. sądowa – stosowana nie tylko na poziomie SN także z zasady nie ma mocy wiążącej. Natomiast ma wpływ na kształtowanie praktyki poprzez zastosowaną argumentację.

○ Znane są jednak przykłady wiążącej w odpowiednim zakresie wykładni sądowej. Są to w szczególności odpowiedzi na pytania prawne udzielane przez SN na podstawie art. 441 k.p.k.

○ SN wydaje również uchwały wyjaśniające dane zagadnienie, które mają moc wiążącą ale tylko w tej konkretnej sprawie.

○ SN może rozstrzygać rozbieżności prawa na wniosek I Prezesa SN, RPO, Prokuratora Generalnego.

○ Uchwały pełnego składu SN, składów połączonych izb oraz składu całej izby z chwilą ich podjęcia uzyskują moc zasad prawnych.

○ Skład 7 sędziów SN może postanowić o nadaniu uchwale mocy zasady prawnej. Te zasady są wiążące.


Ad.2. Z uwagi na sposób przeprowadzania wykładni wyróżniamy wykładnie: językową (zw. też gramatyczną lub literalną), logiczną, systematyczną, historyczną.
w. językowa – opiera wyjaśnienie treści przepisów na zasadach budowy zdania, funkcji poszczególnych wyrazów - zawartych w przepisie np. art. 25 § 2, 60 § 1, 73 §2
w. logiczna – służy ustaleniu prawidłowego znaczenia tekstu przepisu karnego. Ustalenie właściwego znaczenia danego przepisu karnego opiera się na formach argumentacji logicznej. Pierwszą argumentacją jest:

○ argumentum a minori ad maius – wnioskowanie od przesłanki mniejszej do większej

○ argumentum a minori ad minus – wnioskowanie od przesłanki większej do mniejszej

○ argumentum a contrario – wnioskowanie przez przeciwieństwo.


w. systematyczna – pozwala na wnioskowanie o danej instytucji w oparciu o miejsce przepisu w określonym zespole norm prawnych, czyli jest to wnioskowanie o jakimś rozwiązaniu na podstawie sensu, celów przepisów w obrębie danej grupy
w. historyczna – polega na odczytywaniu treści przepisu, jego znaczenia poprzez odwołanie się do uzasadnienia jego powstania a w szczególności do materiału posiedzeń Komisji Kodyfikacyjnej, Komisji Sejmowych czyli dyskusji na kształtem przepisu w czasie jego tworzenia.

Ad.3. z uwagi na zakres

stwierdzająca - wniosek: ustawodawca wyraził w przepisie to co chciał

ścieśniająca - wniosek: ustawodawca powiedział więcej niż chciał

rozszerzająca - wniosek: w przepisie wyrażono myśli węziej ujęte niż tego chciał ustawodawca



!!! W drodze wykładni nie może dojść do pogorszenia sytuacji prawnej sprawcy; punktem wyjścia powinna być zawsze wykładnia językowa.
ANALOGIA - to inaczej wnioskowanie przez podobieństwo.

Wyróżnia się analogię:

- z ustawy

- z prawa

Dwa podstawowe rodzaje to analogia:

- na korzyść

- na niekorzyść (sprzeczna z zasadą nullum crimen sine lege).

Polskie prawo karne nie znało i nie zna pojęcia analogii.
PRZESTĘPSTWO [art. 1]

Przestępstwo może być używane w 3 znaczeniach:

stwierdzenie pewnego faktu społecznego (faktu, który istnieje w konkretnym czasie i miejscu)

Będzie to stwierdzony przypadek zniszczenia mienia, kradzieży, pobicia, bójki , oszustwa itp. – konkretny przykład popełnionego czynu


ustawowy typ przestępstwa, który określony jest w danym przepisie części szczególnej k.k. (np. art. 207 – znęcanie się psychiczne i fizyczne, art. 278 §1 – kradzież)

Przestępstwo rozumiane jako ustawowy typ przestępstwa występuje w postaci zgeneralizowanej, tj. w formie opisu pewnej klasy czynów zabronionych charakteryzujących się wspólnymi cechami i jednocześnie nie dających się zamknąć w liczbie zdarzeń faktycznych, które mogą się pomieścić pod tym opisem, Ustawa karna zawsze ma obowiązek podać katalog czynów zabronionych odpowiednio opisanych poprzez użycie w danym przepisie cech danego czynu zabronionego odróżniającego go od innych czynów zabronionych (np. typ przestępstwa 148 § 1 k,k, charakteryzuje zabójstwo, 278 k,k, kradzież).


pojęcie ogólne - obejmujące sumę warunków niezbędnych do uznania ludzkiego zachowania za podstawę odpowiedzialności karnej

Przestępstwem jest czyn społecznie szkodliwy, zagrożony karą przez ustawę, o ustawowo określonych znamionach, bezprawny i zawiniony.

Oznacza sumę warunków które muszą być spełnione by danego sprawcę można było pociągnąć do odpowiedzialności karnej. Mamy zatem na myśli:


zaistnienie warunku społecznej szkodliwości czynu

Warunek oceny czynu ludzkiego jako społecznie szkodliwego wynika z art. 1 § 2 k.k. Ta cecha społecznej szkodliwości czynu łączy się w sposób ścisły z materialną definicją przestępstwa


czyn zagrożony jest karą przez ustawę

Warunek czynu zagrożonego karą przez ustawę łączy się z tzw. formalna definicją przestępstwa [1§1]


czyn zawiera ustawowo określone znamiona (cechy)

Znamiona czynu zabronionego – to inaczej cechy danego czynu – charakterystyczne dla jakiegoś typu zachowania zabronionego.


czyn jest bezprawny

Bezprawność czynu wynika z faktu, że ten konkretny czyn jest w świetle ustawy czynem zabronionym, Bezprawność czynu stanowi następstwo istnienia nakazu lub zakazu przewidzianego w ustawie karnej


czyn jest zawiniony

Zawinienie – warunek który wynika z zasady winy stanowiącej, iż nie ma odpowiedzialności karnej bez winy


TYPIZACJA PRZESTĘPSTW (ustawowe określenie typów p.) polega na:

podaniu przez ustawodawcę w ustawie karnej schematów zachowania zabronionego (jakby wzorce czynów bezprawnych nastawione na nieokreśloną liczbę przypadków faktycznych).

■ Typy przestępstw charakteryzują się wyszczególnionymi w ich opisie elementami (cechami), które nazywany znamionami przestępstwa.

■ Wyszczególnione w opisie typu cechy (znamiona) to pewne okoliczności odróżniające je pomiędzy sobą oraz odróżniające od zachowań niezabronionych.

Cechy występujące w opisie to znamiona ustawowe

■ Cechy zdarzenia konkretnego to znamiona konkretne (muszą się pokrywać ze znamionami ustawowymi)

■ porównanie cech konkretnych z ustawowymi (dostosowanie przypadku realnego do opisu czynu zabronionego z ustawy) → subsumcja

[konieczne do kwalifikacji prawnej czynu aby ten czyn mógł być podstawą odpowiedzialności karnej]

■ utworzona siatka typów przestępstw wytycza pole penalizacji, poza którego granicami ludzkie zachowania nie stanowią bezprawia karnego (ustala co jest a co nie jest zabronione)
Podział znamion:

►wg strony technicznej realizacji typizacji:

opisowe (deskryptywne) - wyjaśniają jakieś zdarzenia

ocenne - wyrażają różnego rodzaju oceny:

- ilościowe (np. znaczna wartość, szkoda)

- jakościowe:

○ etyczne (art.202 treści pornograficzne)

○ estetyczne (art.156§1 istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała)

○ biologiczne (art.156§1→ choroba/§, art.161→zarażenie)
►przy uwzględnieniu struktury typu przestępstwa schemat ten obejmuje znamiona:

przedmiotu przestępstwa (ściśle określone dobro)

strony przedmiotowej (określone zachowanie się człowieka w zespole pewnych okoliczności)

podmiotu przestępstwa (człowiek odpowiadający ustalonym warunkom)

strony podmiotowej (odpowiednia motywacja podmiotu)
►w związku z typami kwalifikowanymi i uprzywilejowanymi:

▪ znamiona kwalifikujące

▪ znamiona uprzywilejowujące
▪ znamiona negatywne – okoliczności, które mają nie występować, aby typ czynu zabronionego mógł zostać zrealizowany

[podobne znaczenie mają ▪ kontratypy – typ przestępstwa realizuje się, jeżeli nie wystąpi znamię negatywne np.art.148§1 należałoby czytać „kto zabija człowieka NIE w obronie koniecznej”]


PRZEDMIOT PRZESTĘPSTWA

określany jest czasem jako przedmiot ochrony karno-prawnej, zamach.

Te wszystkie określenia to są synonimy przedmiotu przestępstwa.

Przedmiot przestępstwa - to spojrzenie na dobro chronione od strony ustawy; to oznacza, że ustawa poprzez wprowadzenie zakazu lub nakazu obejmuje określone dobro ochroną, np. własność, mienie,

Przedmiotem zamachu – jest spojrzenie na dobro chronione od strony sprawcy, który nie przestrzega określonego zakazu czy nakazu ustanowionego przez ustawodawcę

Przedmiot przestępstwa można więc sprowadzić do określonego dobra chronionego związanego z konkretnym, ustawowym typem przestępstwa.
Przedmiot przestępstwa możemy sklasyfikować na:

ogólny przedmiot przestępstwa

To suma wartości chronionych przez prawo karne, w którego system wartości godzi każdy czyn człowieka naruszający porządek przewidziany prawem
przedmiot rodzajowy

▪ to wspólne dla pewnej grupy przestępstw dobro, dające się odróżnić od innych dóbr rodzajowych /wartość wspólna/



Rodzajowym przedmiotem przestępstwa jest np. szeroko rozumiana wolność danej jednostki. Ta wolność może mieć różne przejawy - ale wspólną wartość np. pozbawienie wolności, porwanie, zatrzymanie przez sprawcę, pozbawienie zdrowia lub życia człowieka, nietykalność człowieka, wolność słowa, poruszania się.

Zazwyczaj dobro rodzajowe określone jest w tytule rozdziału cz. szczególnej k.k. np. tytuł rozdziału: Przestępstwo p-ko wolności, zdrowiu, mieniu



Przestępstwa podobne [art. 115 § 3] – to przestępstwa należące do tego samego rodzaju
przedmiot indywidualny

▪ łączy się z konkretnym typem przestępstwa

▪ może pokrywać się z przedmiotem rodzajowym,

np. zabójstwo - przy tym przestępstwie mamy:



- zabójstwo typu podstawowego [148 § 1]

- z. typu kwalifikowanego [148 § 2 i 3] - zaostrzający odpowiedzialność karną

- z. typu uprzywilejowanego [148 § 4, 149, 150] - np. silne wzburzenie).
▪ Wyraźne różnice między przestępstwami mogą być wskazane w przestępstwach p-ko wolności:

- fizyczne pozbawienie wolności

- groźba karalna

- naruszenie miru domowego

- wykonanie zabiegu lekarskiego bez zgody pacjenta

Są to indywidualne przedmioty ochrony w ramach dobra rodzajowego.


▪ Dobro rodzajowe przestępstwa p-ko mieniu - w ramach tych przestępstw indywidualizacja przedmiotu ochrony może być różna, np. może mieć postać:

- kradzieży

- przywłaszczenia

- oszustwa

- zniszczenia

- uczynienia danej rzeczy niezdatnej do użytku.


▪ Jeden przepis cz. szczególnej k.k. wskazuje więcej niż jedno dobro chronione i wówczas mówimy o tzw. głównym przedmiocie ochrony i ubocznym przedmiocie ochrony.

Natomiast także przestępstwo określamy jako przestępstwo złożone. Np. rozbój - tu mamy przedmiot główny → zamach (na osobę) mienie dysponenta tego mienia (np. przemoc) i drugi uboczny → dot. samego mienia czyli kradzieży (dot. rzeczy).

Przedmiot czynności wykonawczej (przedmiot czynu) – nazywamy postać materialną czegoś p-ko czemu skierowany jest zamach sprawcy, np. zniszczenie dokumentu.
STRONA PRZEDMIOTOWA PRZESTĘPSTWA – obejmuje:

▪ czyn człowieka

▪ formy tego czynu

▪ warunki w jakich ten czyn nastąpił dot. miejsca, czasu, sytuacji, podjęcie przez sprawcę określonych działań , środków w celu dokonania tego czynu

▪ okoliczności wyłączające bezprawność czynu (czyli tzw. kontrartykuł).
CZYN ludzki

▪ jest to zachowanie się człowieka dotykające w sposób ujemny stosunków społecznych (wartości społecznych), pozostające pod zasięgiem procesu świadomości i procesu woli człowieka

▪ jest to zachowanie dowolne a nie mimowolne

[przejawy fizycznej aktywności człowieka, które nie są wynikiem procesu jego świadomości i woli człowieka nie stanowią czynu z punktu widzenia prawa karnego, np. odruchy bezwarunkowe /reakcja na nagły ból, znajdowanie się w stanie wyłączającym świadomość – sen fizjologiczny, patologiczny, hipnoza, narkoza, atak epileptyczny, zaniechanie spełnienia obowiązku w wyniku uniemożliwienia ruchu/]

▪ psychicznie kierowana aktywność woli człowieka


Przymus fizyczny – polega na zniesieniu swobodnej woli człowieka w sytuacji gdy sprawcy uczynią z danego człowieka przedmiot własnego działania.
Przymus psychiczny – w przeciwieństwie do przymusu fizycznego nie wyłącza czynu. Polega na zmuszeniu psychicznym danej osoby, na oddziaływaniu na jego psychikę wprost w formie groźby lub zastosowania przemocy w stosunku do osoby aby poprzez oddziaływanie na ciało aby uzyskać oczekiwane przez sprawcę zachowanie tej osoby.

Przy przymusie psychicznym wymuszona wola przez sprawcę jest jednak także wolą ofiary.


wg naturalistycznego pojmowania czynu - oznacza spojrzenia na ludzkie zachowanie od strony wiedzy przyrodniczej, wskazuje się tu, że czynem jest psychiczne kierowana aktywność woli człowieka w postaci aktywności ruchów fizycznych lub zahamowanie tych ruchów; jednakże zarówno aktywność jak i zahamowanie wywołują zawsze zmiany w świecie zewnętrznym

socjologiczne ujecie czynu – czynem jest zachowanie mające znaczenie dla stosunków społecznych tzn. jest to działanie lub zaniechanie działania, wyodrębnione z całokształtu ludzkiej aktywności i stanowiące ujemny fakt społeczny

jurydyczno-wartościujące znaczenie czynu – opiera się na spojrzeniu na czyn ludzki od strony normy prawnej, określenia czasownikowego wskazującego na czyn zabroniony

ujęcie finalne czynuopiera się na założeniu, że zachowanie człowieka jest nie tylko przyczynowe ale także kierunkowe. Wg tej koncepcji przyjmujemy, że każde zachowanie człowieka w finalnym jego punkcie nastawione jest na określony cel. Istotą jest, że czyn polega na osiągnięciu celu.


PODZIAŁ PRZESTEPSTW

ze względu na formę czynu zabronionego /czyli zróżnicowanie właściwości czynu zabronionego/ wyróżniamy:


przestępstwa z działania i zaniechania

Polegają na przełamaniu zakazu określonego zachowania, które to zachowanie określa dany przepis prawny, np. przestępstwo zabójstwa – w przepisie mamy zakaz – nie zabijaj, kradzieży – nie zabieraj, uszkodzenia mienia – nie uszkadzaj, w tych przepisach jest określona norma zachowania → sprawca nie przestrzega tych norm.

> przestępstwa z zaniechania

Polegają na niewykonaniu obowiązku, który ustawa nakłada na daną osobę. Obowiązek ten musi mieć charakter prawny, tzn. winien być sformułowany w ustawie karnej, np. co do funkcjonariusza publicznego.


przestępstwa materialne i formalne (w tym materialne ścięte)

Są to najczęściej przestępstwa skutkowe, tzn. dany przepis zawiera opis czynu zabronionego ujmując zachowanie się sprawcy i skutek tego zachowania; bez wystąpienia skutku nie byłoby możliwe dokonanie przestępstwa - mogłoby ono polegać tylko na usiłowaniu,



Skutek – rozumie się jako pewną zmianę w świecie zewnętrznym, np. uszkodzenie ciała, uszkodzenie mienia. Może także wystąpić przy przestępstwie np. nieopuszczenia cudzego mieszkania wbrew żądaniu jego właściciela, zakłócenia spokoju przez intruza, wbrew żądaniu osoby uprawnionej; przestępstwa materialne mogą polegać na działaniu lub zaniechaniu
> przestępstwa materialnie ścięte – charakteryzują się tym że do dokonania przestępstwa wystarczy dążenie sprawcy do realizacji określonego celu, pomimo iż cel ten nie musi nastąpić; wystarczy tylko spełnienie elementu (warunku) że sprawca do tego celu dąży i w zw. z tym ustawodawca w opisie czynu zabronionego wskazuje poprzez użycie sformułowania „po to żeby”
przestępstwa z naruszenia i z narażenia na niebezpieczeństwo – polegają na naruszeniu dobra chronionego, np. są to czyny popełnione p-ko życiu (np. zabójstwo), zdrowiu (uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia) i czyny popełnione na mieniu (kradzież, uszkodzenie, zniszczenie mienia).

Mamy tu do czynienia z działaniem konkretnym.


> przestępstwa z narażenia na niebezpieczeństwo – charakteryzują się tym, że sprawca tworzy stan zagrożenia dla określonych wartości.

Wyróżniamy przestępstwa z narażenia na niebezpieczeństwo:

▪ powszechne

▪ indywidualne

▪ konkretne

▪ abstrakcyjne.


> Przestępstwa z narażenia na niebezpieczeństwo powszechne – zachodzi wówczas gdy niebezpieczeństwo obejmuje większą, nieokreśloną liczbę osób lub mienie w szerszym zakresie, np. wypadek komunikacyjny popełniony w czasie pełnego i nasilonego ruchu w trakcie dnia, w czasie spotęgowanym udziałem innych pojazdów ludzi powracających z pracy o określonej godzinie.

Zachodzi wówczas gdy to niebezpieczeństwo obejmuje konkretną osobę lub mienie.


> Przestępstwa z narażenia na niebezpieczeństwo indywidualne –zazwyczaj sprowadzenie niebezpieczeństwa indywidualnego występuje w grupie przestępstw p-ko życiu i zdrowiu, bowiem dobro objęte niebezpieczeństwem daje się oznaczyć jako dobro konkretnego podmiotu. Zachodzi wówczas gdy to niebezpieczeństwo obejmuje konkretną osobę lub mienie.
> Przestępstwa z narażenia na niebezpieczeństwo konkretne – polegają na wywołaniu niebezpieczeństwa w postaci realnej, faktycznej a zatem zaistniałe niebezpieczeństwo niemalże nie doprowadziło do naruszenia dobra prawnego. Ustawodawca używa wyrażenia „bezpośrednie niebezpieczeństwo”
> Przestępstwa z narażenia na niebezpieczeństwo abstrakcyjne – opierają się na pewnym założeniu na domniemaniu i doświadczeniu życiowym (np. prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu lub środków odurzających.

Przestępstwo złożone - charakteryzuje się:

▪ niejednolitą budową czynu zabronionego - w związku z tym

▪ opis czynu zabronionego obejmuje co najmniej 2 różne zachowania /2 różne czyny zabronione/: np. przestępstwo rozboju (280 k.k.) - polega na zamachu na osobę, naruszeniu nietykalności i wolności tej osoby, zamachu na mienie (280 § 1)


Przestępstwo trwałe – polega na wywołaniu przez sprawcę określonego stanu bezprawia, którego przerwanie może nastąpić zgodnie w wolą sprawcy lub też nie, np. przestępstwo niealimentacji (art. 209), pozbawienie wolności (art. 189).
Przestępstwo jednorazowe z trwałym skutkiem – chodzi tu o wywołanie przez sprawcę stanu niezgodnego z obowiązującym prawem, którego przerwanie nie zależy od samego sprawcy np. przestępstwo bigamii – przerwanie tego skutku może nastąpić tylko poprzez orzeczenie sądowe.
Przestępstwo o zbiorowo oznaczonym czynie (czasie popełnienia czynu) – są to liczne przestępstwa polegające na tym, że czyn zabroniony został ujęty w ustawie jako wielokrotność zachowania tego samego rodzaju – jak również że czyn zabroniony został ujęty w ustawie jako wielokrotność zachowań różnych i tak np. wielość zachowań tego samego sprawcy może tworzyć jeden czyn zabroniony i wówczas mówimy o prawnej jedności czynu, np. art. 207 – znęcanie psychiczne i fizyczne, art. 208 – rozpijanie małoletniego.

Czyn zabroniony składa się z wielości zachowań tej samej osoby i dlatego przestępstwa takie nazywamy przestępstwami o wieloczynowo oznaczonych znamionach.


Przestępstwo ciągłe - połączenie wielu zachowań zabronionych sprawcy w jedno
przestępstwa kwalifikowane i uprzywilejowane

kwalifikowane

przez okoliczności:

▫ znamiona o charakterze statycznym – istnieją w chwili czynu, mogą dotyczyć różnych zjawisk:

- sposobu popełnienia czynu (np. szczególne okrucieństwo)

- użytych środków (np. niebezpieczne narzędzie)

- wartości przedmiotu czynu (np. mienie znacznej wartości)

- podmiotu czynu

▫ znamiona o charakterze dynamicznym

przez następstwo, które wynika z czynu

uprzywilejowane

▫ zabójstwo w stanie silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami

▫ dzieciobójstwo

▫ zabójstwo eutanatyczne


ze względu na tryb ścigania

publicznoskargowe

prywatnoskargowe
Przestępstwa publicznoskargowe

ścigane z urzędu /nie jest potrzebna inicjatywa pokrzywdzonego, organ ścigania po uzyskaniu wiadomości o popełnieniu przestępstwa rozpoczyna ze swojej inicjatywy niezbędne działania/

na wniosek lecz z urzędu /potrzebna inicjatywa pokrzywdzonego, wniosek - zezwolenie na wszczęcie postępowania/

Dzielimy na:

bezwzględnie wnioskowe (zgwałcenie, groźba karalna)

względnie wnioskowe – różnią się od bezwzględnie wnioskowych swoim charakterem; wszystkie są ścigane z urzędu (kradzież, rozbój, pobicie)

Przestępstwa względnie wnioskowe to takie przestępstwa – kiedy pomiędzy sprawcą czynu (przestępstwa) a pokrzywdzonym istnieje stosunek osoby najbliższej w rozumieniu k.k.
Przestępstwa prywatnoskargowe (znieważenie, pomówienie, lekkie obrażenia ciała) - warunkiem jest wola pokrzywdzonego (oskarżenie prywatne); musi złożyć prywatny akt oskarżenia do sądu lub składa skargę policji w formie pisemnej lub ustnej
ZWIĄZEK PRZYCZYNOWY /zagadnienie filozoficzne/ - to takie powiązanie zjawisk zachodzących w obiektywnej rzeczywistości, w której jedno wynika z drugiego a bez zaistnienia pierwszego z nich (warunku) drugie by nie zaistniało
TEORIE ZW. PRZYCZYNOWEGO

ekwiwalencja - obiektywna teoria → koncepcja nieograniczonego zw. przyczyn. [John Stuart Mill]

- przyczyną każdego zjawiska → suma warunków pozytywnych i negatywnych;

- przyczyną skutku każde zjawisko - które gdyby nie wystąpiło, nie wystąpiłby dany skutek

przeciętnej przyczynowości - związku adekwatnego [przyjęta w pr. cywilnym]

Istnienie związku przyczynowego, będącego podstawą odpowiedzialności za skutek, należy przyjąć wówczas, gdy skutek ten jest normalnym, przeciętnym skutkiem czynu danego typu

relewancji

Nie każdy zw. p .uzasadnia odpowiedzialność karną za skutek, ale tylko taki, który jest prawnie relewantny (znaczący).

skutków koniecznych i przypadkowych

Dla każdej przyczyny istnieją skutki konieczne i przypadkowe:

konieczne→ powinny zaistnieć w wyniku określonej przyczyny

przypadkowe→ nie powinny zaistnieć

Można ponosić odpowiedzialność karną jedynie za skutki konieczne.

społecznie niebezpiecznego przyczynienia się

Każde działanie, bez którego nie nastąpiłby skutek, ma znaczenie kauzalne i dlatego aby stwierdzić związek przyczynowy wystarczy ustalić, że działanie ludzkie było niezbędnym warunkiem nastąpienia skutku; jednak sam związek przyczynowy nie wystarczy, dla odp. karnej konieczny jest jeszcze:

- społecznie niebezpieczny charakter czynu

- wina sprawcy



  1   2


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna