Polityka pienięŻno-kredytowa banku centralnego



Pobieranie 61,34 Kb.
Data17.04.2018
Rozmiar61,34 Kb.


Instrumenty oddziaływania NBP na działalność banków komercyjnych

Narodowy Bank Polski może oddziaływać na banki komercyjne w różny sposób. Może się to odbywać poprzez nakazy i zakazy, co przejawia się w ustaleniu rezerwy obowiązkowej i w pułapach kredytowych. Innym sposobem jest interweniowanie za pomocą instrumentów rynkowych takich, jak np. operacje otwartego rynku, operacje redy­skontowe i kredyt lombardowy. Wszystkie te działania wpływają na kształtowanie się stóp procentowych i tym samym na realizację polityki finansowej realizowanej przez NBP.


Rezerwa obowiązkowa


Każdy bank komercyjny jest zobowiązany utrzymywać nieodpłatną rezerwę obo­wiązkową w NBP, stanowiącą część środków pieniężnych w złotych i w walutach ob­cych (przeliczonych na złote) zgromadzonych na rachunkach bankowych, prowadzo­nych dla podmiotów gospodarczych i dla osób fizycznych. Nic podlegają odprowadze­niu na rachunek rezerw obowiązkowych środki przyjęte od innych banków. Maksymal­na wysokość rezerwy obowiązkowej wynosi 30% sumy zgromadzonych depozytów (Art. 31 ustawy o NBP) i nie była dotychczas przez NBP stosowana. Aktualnie wyso­kość rezerwy obowiązkowej wynosi (Zarządzenie prezesa NBP nr 2/97 z 25.04.1997 r. Dz.Urz.NBPnrń.poz. 13):


Rodzaj depozytu



Depozyty


wPLN


w walutach obcych


l. płatne na każde żądanie


20%


5%


2. terminowe


11%


5%

Podwyższanie wysokości rezerwy obowiązkowej ogranicza możliwość udzielania kredytów i tym samym zmniejsza przychody banku komercyjnego. Zmniejszenie wyso­kości rezerwy obowiązkowej działa odwrotnie - umożliwia zwiększenie sumy udziela­nych kredytów i tym samym zwiększenie stanu aktywów pracujących, czyli przy­noszących bankowi komercyjnemu przychody w postaci odsetek.

Rezerwa obowiązkowa jest instrumentem sterowania płynnością systemu bankowe­go przez NBP i służy bezpieczeństwu zgromadzonych w bankach depozytów płatnych na każde żądanie i terminowych.

Zgodnie z przyjętą zasadą każdy bank ustala średnie stany depozytów zgromadzo­nych w danym miesiącu przyjmując średnią arytmetyczną stanów na koniec 10, 20 i ostatniego dnia miesiąca (zarządzenie nr 9/94 Prezesa N BP z 9-OS. 1994 r. w sprawie re­zerwy obowiązkowej banków, Dz. Urz. NBP nr 16 póz. 27 z pózn. zm.).

Rezerwę obowiązkową dzieli się na dwie części; nieoprocentowaną i oprocento­waną.

Rezerwa nieoprocentowana może być utrzymywana na rachunku banku w NBP i w formie zapasu gotówki (krajowych znaków pieniężnych) w kasach banku do bieżących rozliczeń gotówkowych.

Rezerwa oprocentowana jest ewidencjonowana na wyodrębnionym rachunku w NBP. Oprocentowanie tej części rezerwy obowiązkowej jest przekazywane na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Pułapy kredytowe

W gospodarce centralnie sterowanej stosowano limitowanie udzielanych przez ban­ki kredytów w ogóle lub tylko rodzajów kredytów. W Polsce limity na udzielane przez banki kredyty zostały wprowadzone w 1947 roku jako instrument zapewniający odpo­wiednie wykonanie planu kredytowego ustalonego przez NBP. W 1958 roku pojęcie „li­mity kredytowe" zastąpiono nazwą „liczby kontrolne". Była to jednak bardzo istotna zmiana. W porównaniu do limitów liczby kontrolne miały charakter informacyjny i mogły być w pewnych przypadkach przekraczane, a wifc nie były bezwzględnie obo­wiązujące. Od 1989 roku kontrola ilościowa działalności kredytowej banków komercyj­nych została ograniczona i może być wprowadzona przez bank centralny tylko w przy­padku konieczności (H. Gronkiewicz-Waltz: Bank centralny. Ołympus, Warszawa 1994,s. 123).

Prawo bankowe (art. 35) wprowadziło w 1989 roku nowe środki kontroli działalno­ści kredytowej w bankach komercyjnych: stopień koncentracji kredytu oraz stosunek kapitału własnego do aktywów objętych ryzykiem. Stopień koncentracji kredytu określa, że suma kredytów, poręczeń i gwarancji udzielonych przez bank jednemu kre­dytobiorcy lub grupie związanych ze sobą finansowo kredytobiorców nie może przekro­czyć 15% sumy kapitałów własnych banku. Przy czym wielkość wierzytelności wyni­kająca z jednej umowy nie może przekroczyć 10% sumy kapitałów własnych banku.

Wymienione granice mogą być przekroczone za zgodą Prezesa Narodowego Banku Polskiego, jednakże tylko do wysokości nie przekraczającej 50% funduszów własnych banku.

Do funduszy własnych banku zalicza się:

1) w banku państwowym - fundusz statutowy, fundusz rezerwowy i fundusz zapa­sowy,

2) w banku w formie spółki akcyjnej - kapitał akcyjny oraz wszelkiego rodzaju fundusze zapasowe i rezerwowe,

3) w bankach spółdzielczych - fundusz udziałowy, fundusz zasobowy i fundusz re­zerwowy.

Stosunek kapitału własnego banku komercyjnego do aktywów objętych ryzykiem (tzw. współczynnik wypłacalności) został ustalony przez Narodowy Bank Polski w wy­sokości co najmniej 8%. Wskaźnik w takiej wysokości został również przyjęty w ban­kach Europy Zachodniej.

Bank rozpoczynający działalność jest zobowiązany utrzymywać przez okres 12 miesięcy współczynnik wypłacalności na poziomie nie niższym niż 15%.

Współczynnik wypłacalności (R) banku (zarządzenie nr 7/93 Prezesa NBP z 2U.05.1993 r. w sprawie norm pokrycia funduszami własnymi aktywów banku, Dz. Urz. NBP nr 6 póz. 11 z pózn. zmianami) jest relacją skorygowanej sumy funduszy włas­nych, do sumy aktywów i zobowiązań pozabilansowych przeliczonych odpowiednimi wagami ryzyka.

Fundusze własne netto

R = ————————————————————————— x 100

Ważone wartości aktywów i zobowiązań pozabilansowych


Sposób wyliczenia wartości funduszy własnych netto banku do wzoru jest następujący:

1) fundusze własne podstawowe l kategorii i fundusze uzupełniające II kategorii po­większa się o zobowiązania podporządkowane; zobowiązania podporządkowane okre­ślane jako fundusze uzupełniające III kategorii, przyjmuje się dla wyliczenia funduszy własnych netto w wysokości nie wyższej od kapitału zapasowego,

2) otrzymany wynik zmniejsza się o:

- należności zagrożone, na które nie utworzono rezerwy celowej,

- stratę z poprzedniego roku obrotowego,

- stratę na koniec miesiąca sprawozdawczego (narastająco od początku roku obro­towego),

- udziały kapitałowe w podmiotach finansowych.

Wartości aktywów i zobowiązań pozabilansowych banku jest przeliczana odpo­wiednimi do ryzyka wagami określonymi w procentach. Przeliczenie to jest niezbęd­nym elementem dla właściwego ustalenia omawianego współczynnika. Odpowiednie wagi przykładowo wynoszą:

- 0% dla: należności od NBP, budżetu państwa, banków centralnych i rządów kra­jów należących do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD),

- 10% dla; papierów wartościowych NBP, banków centralnych i rządów należących do OECD,

- 30% dla: należności od banków mających siedzibę w Polsce,

- 50% dla: należności zabezpieczonych gwarancjami innych banków uzależnio­nych od budżetów gminnych,

- 100% dla: należności i zobowiązań pozabilansowych od pozostałych podmiotów finansowych l podmiotów niefinansowych.
Operacje otwartego rynku

Operacje otwartego rynku służą do oddziaływania na zdolność systemu bankowego do kreacji pieniądza, a przede wszystkim do regulacji płynności tego systemu. Operacje te polegająm.in. na upoważnieniu banku centralnego do sprzedaży i zakupu papierów wartościowych o stałym oprocentowaniu. Są to różnego rodzaju dłużne papiery warto­ściowe, głównie w postaci bonów skarbowych i bonów NBP. Oferty kupna sąkierowane przez banki komercyjne do banku centralnego z podaniem stawki procentowej, według której chciałyby zawrzeć transakcje. Bank centralny, w odpowiedzi na otrzymane pro­pozycje, sprzedaje papiery wartościowe zaczynając od banków, które złożyły najko­rzystniejsze oferty. Sprzedaż tych papierów przez NBP zmniejsza obieg pieniężny i jed­nocześnie zmniejsza aktywa banku centralnego. Zakup przez NBP działa odwrot­nie - powiększa aktywa banku centralnego i tym samym zwiększa obieg pieniądza.



Operacje redyskontowe

Weksle handlowe skupione przez banki komercyjne mogą być redyskontowane w Narodowym Banku Polskim. Przy redyskoncie weksli NBP stosuje ustalone przez sie­bie kryteria dotyczącego:

a) stopy redyskontowej,

b) kontyngentu redyskonta,

c) jakości weksli redyskontowych.

Stopa redyskontowa Jest stosowana przy zakupie przez NBP zdyskontowanych przez banki komercyjne weksli handlowych, których termin płatności jeszcze nie nad­szedł. Ustalana jest na poziomie niższym od stóp dyskontowych banków komercyjnych. Podwyższenie stopy redyskontowej przez bank centralny powoduje zwiększenie stóp dyskontowych stosowanych przez banki komercyjne- Obniżenie stopy redyskontowej przez NBP powinno zachęcić banki komercyjne do zwiększenia działalności kredytowej. Wszelkie zmiany stopy redyskontowej stanowią sygnał banku centralnego w spra­wie jego polityki pieniężnej.

Kontyngent redyskonta jest to określenie górnej granicy wartości weksli przyjmo­wanych do redyskonta w danym okresie dla każdego banku komercyjnego. Podstawą ustalenia kontyngentu redyskonta dla banku komercyjnego jest wielkość kapitałów własnych danego banku oraz struktura jego aktywów. W przypadku naruszania przepi­sów prawa bankowego bank komercyjny może być pozbawiony prawa do redyskonta. Bank centralny nie ma obowiązku udzielania kredytu redyskontowego każdemu banko­wi.

Jakość weksli oceniana jest na podstawie ich wymogów formalnych i pewności za­bezpieczenia ich wykupu. NBP przyjmuje do redyskonta wyłącznie weksle odpowia­dające wymogom weksla handlowego. Weksel redyskontowany m.in. powinien być płatny w terminie maksymalnie 90 dni i podpisany przez trzy osoby uznane za wypłacal-nc.


Kredyt lombardowy
W przypadku wystąpienia trudności w utrzymywaniu płynności bank komercyjny może otrzymać z NBP kredyt lombardowy pod zastaw papierów wartościowych. Wa­runki takiego kredytu są następujące:

1) maksymalna wysokość kredytu nic może przekraczać 80% wartości przedkłada­nych papierów wartościowych,

2) kredyt jest krótkoterminowy o terminie płatności od kilku dni do trzech miesię­cy.

Oprocentowanie kredytu lombardowego jest wyższe od stopy procentowej stosowa­nej przy kredycie redyskontowym.


Nadzór bankowy
Instytucja nadzoru bankowego powstała w latach trzydziestych bieżącego stulecia po wielkim kryzysie gospodarczym lat 1929 - 1934. Kryzys ten spowodował m.in. rów­nież załamanie sic systemów bankowych w wielu państwach. Naraziło to deponentów na poważne straty i podważyło pozycję banków jako instytucji zaufania publicznego.

Działalność banków komercyjnych jest ukierunkowana na maksymalizację zysku, czyli na prowadzenie takiej polityki depozytowo-kredytowej, która przysporzy im naj­większych dochodów. Jednak bezpieczeństwo wkładów i lokat zgromadzonych w ban­kach zależy zarówno od bezpieczeństwa operacji bankowych, jak i od stosowania założeń polityki pienicżno-kredytowej określanej przez bank centralny.

W Polsce nadzór bankowy jest wykonywany przez Narodowy Bank Polski. Celem nadzoru nad działalnością banków oraz oddziałów i przedstawicielstw banków zagrani­cznych jest zapewnienie;

a) bezpieczeństwa wkładów oszczędnościowych i lokat gromadzonych w bankach,

b) zgodności działalności banków z przepisami ustawy prawo bankowe, w szcze­gólności w zakresie stosunków z osobami prawnymi i fizycznymi.

Czynności podejmowane przez NBP w ramach nadzoru nad działalnością banków komercyjnych polegają na:

- dokonywaniu analizy bilansu banku, szczególnie w zakresie sytuacji finansowej,

- kontroli utrzymywania płynności płatniczej banku,

- badaniu zgodności udzielanych pożyczek i kredytów oraz stosowanych stóp pro­centowych.

W ramach nadzoru Prezes NBP ustala normy płynności płatniczej banku, zasady prowadzenia rachunków bankowych i przyjmowania lokat oraz dokonywania wypłat gotówkowych przekraczających 20 tyś. zł. Do wykonania zadań związanych z nadzo­rem Prezes Narodowego Banku Polskiego powołał Generalny Inspektorat Nadzoru Ban­kowego.



Banki mają obowiązek zawiadamiać NBP o środkach, jakie zostały podjęte w celu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.






©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna