Podmioty gospodarki rynkowej uczestnicy rynku



Pobieranie 34,87 Kb.
Data24.02.2019
Rozmiar34,87 Kb.

Ćwiczenia z ekonomii – temat 4

  1. Pieniądz i jego funkcja w gospodarce. Czynności bankowe. System płatniczy



I. Pieniądz

pojęcie pieniądza: powszechnie akceptowany symbol, mający umowną moc zwalniania z zobowiązań – środek wymiany.


historia:

  • gospodarka barterowa – wymiana ma charakter bezpośredni

  • towary pełniące funkcję pieniądza – towary typowe, przeliczalne, dające się łatwo przechowywać

  • pieniądz kruszcowy

  • pieniądz symboliczny (papierowy) – początkowo oparty na parytecie złota (gold standard i gold exchange standard, aż do systemu walutowego z Bretton Woods)

Funkcje pieniądza:



  • środek wymiany – pośrednictwo w wymianie dóbr i usług

problem gospodarki barterowej – konieczność podwójnej zbieżności zapotrzebowania, znalezienia kogoś, z kim można z obopólną korzyścią wymienić dobro lub usługę  koszty transakcyjne

  • powszechny miernik wartości, jednostka rozrachunkowa

  • środek tezauryzacji (

Prawo Greshama (Greshama-Kopernika-Oresme’a): gorszy pieniądz wypiera lepszy – konieczność standaryzacji pieniądza w obiegu
II. Gotówka i pieniądz bezgotówkowy

Rodzaje pieniądza:



  • pieniądz symboliczny (gotówkowy, zdawkowy)

  • pieniądz bezgotówkowy (zapis na rachunku, roszczenie do instytucji kredytowej), karty płatnicze i kredytowe

  • pieniądz elektroniczny (roszczenie do emitenta) – elektroniczne portmonetki, telefony komórkowe, karty magnetyczne/zbliżeniowe (też np. połączone z legitymacją zakładową czy studencką)


III. Banki i czynności bankowe

a) początki systemu bankowego – płn. Włochy. Porównywalne procesy poza Europą - hawala, fei chien (fruwające pieniądze)

Depozyty i kredyty.
b) czynności bankowe

Art. 5. 1. Czynnościami bankowymi są:

1) przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów,

2) prowadzenie innych rachunków bankowych,

3) udzielanie kredytów,

4) udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych oraz otwieranie i potwierdzanie akredytyw,

5) emitowanie bankowych papierów wartościowych,

6) przeprowadzanie bankowych rozliczeń pieniężnych,

6a) wydawanie instrumentu pieniądza elektronicznego,

7) wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach.

2. Czynnościami bankowymi są również następujące czynności, o ile są one wykonywane przez banki:

1) udzielanie pożyczek pieniężnych,

2) operacje czekowe i wekslowe oraz operacje, których przedmiotem są warranty,

3) wydawanie kart płatniczych oraz wykonywanie operacji przy ich użyciu,

4) terminowe operacje finansowe,

5) nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych,

6) przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych,

7) prowadzenie skupu i sprzedaży wartości dewizowych,

8) udzielanie i potwierdzanie poręczeń,

9) wykonywanie czynności zleconych, związanych z emisją papierów wartościowych,

10) pośrednictwo w dokonywaniu przekazów pieniężnych oraz rozliczeń w obrocie dewizowym.

3. Wydawanie instrumentu pieniądza elektronicznego oraz dokonywanie płatności z jego użyciem określają odrębne przepisy.

4. Działalność gospodarcza, której przedmiotem są czynności, o których mowa w ust. 1, może być wykonywana wyłącznie przez banki, z zastrzeżeniem ust. 5.

5. Jednostki organizacyjne inne niż banki mogą wykonywać czynności, o których mowa w ust. 1, jeżeli przepisy odrębnych ustaw uprawniają je do tego.
c) bankowe rozliczenia pieniężne

- cesja (przelew wierzytelności) i przekaz jako instytucje prawne będące podstawą bankowych rozliczeń pieniężnych



Rozliczenia gotówkowe:

- wpłata gotówki na rachunek wierzyciela

- czek gotówkowy

Art. 63b. 1. Czek gotówkowy stanowi dyspozycję wystawcy czeku udzieloną trasatowi [bankowi - MP] obciążenia jego rachunku kwotą, na którą czek został wystawiony, oraz wypłaty tej kwoty okazicielowi czeku lub osobie wskazanej na czeku.

inkaso czeku:

2. Czek gotówkowy może być przedstawiony do zapłaty bezpośrednio u trasata albo w innym banku. (...).


Rozliczenia bezgotówkowe

- czek rozrachunkowy

Art. 63e. 1. Czek rozrachunkowy stanowi dyspozycję wystawcy czeku udzieloną trasatowi do obciążenia jego rachunku kwotą, na którą czek został wystawiony, oraz uznania tą kwotą rachunku posiadacza czeku
- polecenie przelewu

Art. 63c. Polecenie przelewu stanowi udzieloną bankowi dyspozycję dłużnika obciążenia jego rachunku określoną kwotą i uznania tą kwotą rachunku wierzyciela. (…)


Przykłady dodatkowych ułatwień w bankowości internetowej stosowanych w Polsce (zob. stronę Krajowej Izby Rozliczeniowej SA, www.kir.com.pl)

– EBPP (Electronic Bill Presentment and Payment), usługa świadczona przez KIR S.A. pod nazwą invoobill: opłacanie rachunków (głównie za usługi) przedstawianych w formie elektronicznej;

- eFaktura: stosowane do obiegu faktur pomiędzy przedsiębiorcami, system EDDM (Electronic Document Delivery Management);

- PayByNet (www.paybynet.com.pl): składanie zlecenia za pośrednictwem strony KIR SA z natychmiastowym powiadomieniem wierzyciela (dla przedsiębiorców prowadzących sprzedaż internetową)


- karta płatnicza i inne elektroniczne instrumenty płatnicze

art. 2 pkt 7) ustawy z 12.09.2002 o elektronicznych instrumentach płatniczych:

karta płatnicza - kartę identyfikującą wydawcę i upoważnionego posiadacza, uprawniającą do wypłaty gotówki lub dokonywania zapłaty, a w przypadku karty wydanej przez bank lub instytucję ustawowo upoważnioną do udzielania kredytu - także do dokonywania wypłaty gotówki lub zapłaty z wykorzystaniem kredytu.

art. 2 pkt 4) ustawy z 12.09.2002 o elektronicznych instrumentach płatniczych:

elektroniczny instrument płatniczy - każdy instrument płatniczy, w tym z dostępem do środków pieniężnych na odległość, umożliwiający posiadaczowi dokonywanie operacji przy użyciu elektronicznych nośników informacji lub elektroniczną identyfikację posiadacza niezbędną do dokonania operacji, w szczególności kartę płatniczą lub instrument pieniądza elektronicznego
- polecenie zapłaty (direct debit)

Art. 63d. 1. Polecenie zapłaty stanowi udzieloną bankowi dyspozycję wierzyciela obciążenia określoną kwotą rachunku bankowego dłużnika i uznania tą kwotą rachunku wierzyciela. Dyspozycja wierzyciela oznacza równocześnie jego zgodę na cofnięcie przez bank dłużnika obciążenia rachunku dłużnika i cofnięcie uznania rachunku wierzyciela w przypadku dokonanego przez dłużnika odwołania polecenia zapłaty (…).

(...)6. Dłużnik może odwołać pojedyncze polecenie zapłaty, w banku prowadzącym jego rachunek, w terminie:

  1)   30 dni kalendarzowych od dnia dokonania obciążenia rachunku bankowego - w przypadku gdy dłużnikiem jest osoba fizyczna niewykonująca działalności gospodarczej,

  2)   5 dni roboczych od dnia dokonania obciążenia rachunku bankowego - w przypadku pozostałych dłużników.


zob. www.poleceniezaplaty.org.pl (strona Koalicji na Rzecz Polecenia Zapłaty)
[Przepisy prawne bez podania źródła to przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe]
rozliczenia międzybankowe (clearing) i rozrachunek międzybankowy (settlement)

sposób pierwotny – rachunek u banku-korespondenta

sposób obecny: systemy płatności – systemy rozliczeniowe (clearing systems), RTGS (rozrachunek brutto w czasie rzeczywistym)

Polska: systemy rozliczeniowe prowadzone przez KIR S.A. (ELIXIR, EuroELIXIR; zob. www.kir.com.pl), systemy rozrachunkowe prowadzone przez NBP (SORBNET, TARGET2-NBP)

UE: EBA (EURO1, STEP1, STEP2), EBC (TARGET2)
Zabezpieczenie posiadaczy rachunków bankowych. Bankowy Fundusz Gwarancyjny

zob. http://www.bfg.pl/

podstawa prawna: ustawa z 14.12.1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym; implementująca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 94/19/WE z dnia 30 maja 1994 r. w sprawie systemów gwarancji depozytów




dochody Funduszu – pochodzą zasadniczo od banków objętych systemem gwarantowania wkładów:

Art. 15. Źródłami finansowania Funduszu są:

  1)   obowiązkowe opłaty roczne, o których mowa w art. 13 ust. 1, wnoszone przez podmioty objęte systemem gwarantowania;

  2)   kwoty przekazane z funduszu ochrony środków gwarantowanych, o którym mowa w art. 25 ust. 1, pochodzące z wpłat podmiotów objętych systemem gwarantowania, dokonywanych zgodnie z uchwałą Zarządu Funduszu na wyodrębniony rachunek specjalny Funduszu w Narodowym Banku Polskim;

  3)   dochody z oprocentowania pożyczek udzielanych przez Fundusz oraz dochody z oprocentowania papierów wartościowych, o których mowa w art. 16 ust. 3;

  4)   środki uzyskane w ramach bezzwrotnej pomocy zagranicznej;

  5)   środki z dotacji, udzielonych na wniosek Funduszu, z budżetu państwa na zasadach określonych w przepisach o finansach publicznych;

  6)   środki z kredytu krótkoterminowego udzielonego przez Narodowy Bank Polski zgodnie z art. 16a ust. 5;

  6a)  udzielone pożyczki ze środków budżetu państwa;

  7)   inne dochody.
Art. 25. 1. Podmiot objęty systemem gwarantowania obowiązany jest tworzyć fundusz ochrony środków gwarantowanych na zaspokojenie roszczeń deponentów w przypadku spełnienia warunków gwarancji przez którykolwiek podmiot objęty tym systemem.
System gwarantowania wkładów:

Art. 21. Celem obowiązkowego systemu gwarantowania środków pieniężnych jest zapewnienie deponentom wypłaty, do wysokości określonej ustawą, środków gwarantowanych w razie ich niedostępności.

[Art. 2. Użyte w ustawie określenia oznaczają: (...)

  5)   niedostępność środków - sytuację, w której środki gwarantowane są należne, lecz nie mogą być wypłacone od dnia zawieszenia działalności banku (dzień niedostępności środków);]
Art. 23. 1. Środki gwarantowane objęte są obowiązkowym systemem gwarantowania od dnia ich wniesienia na rachunek bankowy, nie później niż w dniu poprzedzającym dzień zawieszenia działalności banku, a w przypadku należności wynikających z czynności bankowych, o ile czynność ta została dokonana przed dniem zawieszenia działalności banku - do wysokości (łącznie z odsetkami naliczonymi zgodnie z umową - do dnia spełnienia warunku gwarancji) równowartości w złotych 100.000 euro - w 100 %.

2. (uchylony).

3. Do obliczenia wartości euro w złotych przyjmuje się kurs średni z dnia spełnienia warunku gwarancji, ogłaszany przez Narodowy Bank Polski.

4. Kwota, o której mowa w ust. 1, określa maksymalną wysokość roszczeń deponenta w stosunku do Funduszu, niezależnie od tego, w jakiej wysokości i na ilu rachunkach posiadał środki pieniężne lub z ilu wierzytelności przysługują mu należności w danym banku.

(...)
Art. 22. (...)

2. Przedmiotem gwarancji jest wierzytelność deponenta, w związku z którą z dniem spełnienia warunków gwarancji nabywa on w stosunku do Funduszu, na warunkach określonych w ustawie, uprawnienie do świadczenia pieniężnego.

3.  Świadczenie pieniężne, o którym mowa w ust. 2, jest płatne w złotych, w terminie 20 dni roboczych od dnia spełnienia warunku gwarancji, z zastrzeżeniem ust. 4.

4. W przypadku wystąpienia okoliczności uniemożliwiających wypłatę świadczenia pieniężnego, w terminie określonym w ust. 3, w szczególności ze względu na nieprawidłowości w prowadzeniu ksiąg rachunkowych banku lub w funkcjonowaniu systemu wyliczania podmiotu objętego systemem gwarantowania, Komisja Nadzoru Finansowego przedłuża na wniosek Zarządu Funduszu termin wypłat, nie dłużej jednak niż o 10 dni roboczych, liczonych od dnia, w którym upływa termin, o którym mowa w ust. 3

(...).
Art. 24. Deponent nie traci prawa do dochodzenia swych roszczeń od banku ponad kwotę określoną w art. 23 ust. 1.

________________________________









©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna