Ostre zapalenie ucha środkowego część I



Pobieranie 198,72 Kb.
Strona1/3
Data02.04.2018
Rozmiar198,72 Kb.
  1   2   3

Ostre zapalenie ucha środkowego - część I


prof. dr hab. med. Witold Szyfter
dr med.
Małgorzata Wierzbicka

Klinika Otolaryngologii Akademii Medycznej
im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu


 

Wprowadzenie
Ostre zapalenie ucha środkowego (AOM, acute otitis media) jest jedną z najpowszechniejszych chorób zapalnych u dzieci, najczęstszą przyczyną niedosłuchu w wieku dziecięcym i najczęstszym wskazaniem do antybiotykoterapii. Śmiertelność związana z tą jednostką chorobową jest mała, natomiast koszty leczenia są ogromne. Brak jest danych szacunkowych z terenu Polski, natomiast w Stanach Zjednoczonych koszty terapii oceniono na ponad 1 bilion dolarów amerykańskich wydawanych rocznie na leczenie prewencyjne i chirurgiczne2. Dotychczas nie opracowano metody zapobiegania AOM przez szczepienia lub immunizację i szacuje się, że około 85% populacji dzieci przebyło chociaż jeden epizod zapalenia ucha środkowego. Przytoczone fakty upoważniają do stwierdzenia, że jest to najważniejszy nierozwiązany problem we współczesnej laryngologii wieku dziecięcego.
Leczenie chorych na AOM różni się w poszczególnych krajach i jednostkach medycznych, a doniesienia w literaturze i proponowane schematy postępowania zawierają wiele różnych rozwiązań. Wskazania do podjęcia leczenia chirurgicznego pozostają kontrowersyjne, często nawet empiryczne. Chociaż powszechne zastosowanie leków antybakteryjnych zdecydowanie zmniejszyło liczbę ostrych powikłań, w tym najpoważniejszych powikłań wewnątrzczaszkowych, to jednak późne następstwa, zwłaszcza przewlekłe wysiękowe zapalenie ucha środkowego i wszystkie jego konsekwencje, stanowią bardzo istotny i trudny problem terapeutyczny.

Definicja

Ostre zapalenie ucha środkowego to stan zapalny wyściółki ucha środkowego, rozwijający się za zachowaną błoną bębenkową i charakteryzujący się ostrymi objawami podmiotowymi: silnym, pulsującym bólem ucha, gorączką i niedosłuchem, oraz objawami przedmiotowymi w badaniu otoskopowym: zaczerwienieniem i uwypukleniem błony bębenkowej, a także gromadzeniem się wysięku w jamie bębenkowej.



Zarys anatomii ucha środkowego

Ucho środkowe obejmuje przestrzeń rozciągającą się od ujścia gardłowego trąbki słuchowej przez układ pneumatyczny kości skroniowej i wyrostka sutkowatego. Wyróżnić można jego 3 główne części: trąbkę słuchową, jamę bębenkową oraz komórki powietrzne wyrostka sutkowatego i kości skroniowej. Są to przestrzenie o zmiennej objętości, jednak w warunkach fizjologicznych zawsze zawierają powietrze (ryc.1).






Rycina 1. Błona bębenkowa i struktury ucha środkowego prawego; widok od wewnątrz jamy bębenkowej







Ostre zapalenie ucha środkowego (AOM) to stan zapalny wyściółki ucha środkowego rozwijający się za zachowaną błoną bębenkową i charakteryzujący się ostrymi objawami podmiotowymi i przedmiotowymi.

Przewlekłe wysiękowe zapalenie ucha środkowego to proces zapalny prowadzący do bezobjawowego zalegania płynu w przestrzeniach ucha środkowego przy zachowanej błonie bębenkowej, bez wykładników ostrego zapalenia, tj. bez zaczerwienienia i przekrwienia, natomiast błona bębenkowa może być uwypuklona i żółto przeświecająca lub wciągnięta, blada i sinawa.

Przewlekłe zapalenie ucha środkowego to przewlekle toczący się proces zapalny z trwałym ubytkiem błony bębenkowej, z okresowym wyciekiem z ucha i z niedosłuchem.



Błona śluzowa wyściełająca przestrzeń ucha środkowego różni się w poszczególnych odcinkach - od dość grubego nabłonka urzęsionego w obrębie trąbki słuchowej i w przedniej części jamy bębenkowej do cienkiego nabłonka sześciennego w komórkach wyrostka sutkowatego. Błona śluzowa wyściełająca trąbkę słuchową zbudowana jest z niskiego, urzęsionego nabłonka płaskiego. Przy ujściu gardłowym występuje wiele komórek kubkowych i gruczołów mieszanych, będących elementami systemu oczyszczającego, tj. mechanizmu śluzowo-rzęskowego. Na ścianie górnej występuje nabłonek przejściowy, wykazujący zdolność wytwarzania surfaktantu. Trąbka słuchowa w prawidłowym stanie jest zamknięta. Zabezpiecza to ucho przed silnymi dźwiękami i zmianami ciśnienia wywołanymi przez fonację i oddychanie oraz przed przedostawaniem się niepożądanego materiału (wydzieliny, drobnoustrojów) z części nosowej gardła. Trąbka słuchowa otwiera się biernie, przy dodatnim ciśnieniu w uchu środkowym oraz podczas ruchów połykania i ziewania, dzięki współdziałaniu mięśni napinających podniebienie miękkie, napinacza i dźwigacza. Różnica ciśnień pomiędzy uchem środkowym a otoczeniem jest wyrównywana podczas otwierania światła trąbki, pod warunkiem że jest ona drożna. W warunkach patologicznych może być wciągnięta w proces zapalny, zamknięta przez obrzęk błony śluzowej, wypełniona śluzem, zwężona przez guz lub uraz (ryc.2).






Rycina 2. Przekrój prawej jamy bębenkowej. Ściana błędnikowa; widok od strony błony bębenkowej



Błona bębenkowa składa się z 2 części: dość sztywnej, wibrującej (pars tensa), przymocowanej do pierścienia ścięgnistego w rowku bębenkowym kości skroniowej, i wiotkiej (pars flacida), przymocowanej do wcięcia bębenkowego poza nim. W obrazie mikroskopowym widoczny jest promienisty układ włókien w części zewnętrznej blaszki właściwej błony bębenkowej (lamina propria) oraz układ okrężny w części wewnętrznej, ze zmniejszeniem grubości w pobliżu pierścienia włóknistego. Część wiotka nie ma tego dwoistego układu włókien (ryc.3).






Rycina 3. Prawa błona bębenkowa; widok od strony przewodu słuchowego zewnętrznego



Zapalenie ucha środkowego występuje znacznie częściej u dzieci, co może wynikać z wielu anatomicznych cech różniących ucho środkowe dorosłego i dziecka. U dzieci trąbka słuchowa jest krótsza, szersza i ułożona bardziej poziomo, pod kątem 20°, podczas gdy u dorosłych - pod kątem 45°. Ujście bębenkowe jest położone niżej, co ułatwia drenaż, natomiast pojemność ucha jest mniejsza z powodu nie w pełni rozwiniętej pneumatyzacji wyrostka sutkowatego, stąd u dzieci ucho jest wrażliwsze na zmiany ciśnienia (ryc.4).






Rycina 4. Schemat ustawienia błony bębenkowej względem długiej osi przewodu słuchowego zewnętrznego; A - u dorosłych; B - u niemowląt






  1   2   3


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna