Ochrona portów I obiektów portowych



Pobieranie 56,82 Kb.
Data14.02.2018
Rozmiar56,82 Kb.

dr Magdalena ŁUCZKOWSKA

Akademia Morska w Szczecinie

OCHRONA PORTÓW I OBIEKTÓW PORTOWYCH

Streszczenie

Bezpieczeństwo portów i obiektów portowych, a tym samym bezpieczeństwo infrastruktury transportowej i dostaw surowców o znaczeniu strategicznym dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki, jest ściśle związane z bezpieczeństwem państwa. Zaburzenia w pracy portów lub przerwanie łańcuchów transportowych mogą prowadzić do zachwiania równowagi gospodarczej kraju, co stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa w ujęciu krajowym i regionalnym.



Sposoby zapewniania bezpieczeństwa na statkach i obiektach portowych są różnorodne lecz w znacznym stopniu zależą od zastosowania najnowszych technologii, opracowania odpowiednich procedur oraz zintegrowania działań służb odpowiedzialnych za ochronę. Jedną
z głównych ról w procesie organizacji ochrony obok techniki odgrywa czynnik ludzki, czyli właściwe przygotowanie osób odpowiedzialnych za nadzorowanie przestrzegania wprowadzonych procedur oraz obsługę i nadzorowanie wykorzystywanego sprzętu.

Odpowiedzialność za ochronę i bezpieczeństwo obszarów morskich, które mogą być ważnym elementem systemu gospodarczego tylko wówczas, gdy spełnione zostaną normy bezpieczeństwa, spoczywa na instytucjach związanych z gospodarką morską, przemysłem morskim, armatorach, organach zarządzających portami oraz użytkownikach akwenów morskich.



1.ZAGROŻENIA BEZPIECZEŃSTWA
Zmiany na arenie międzynarodowej, które dokonały się na przełomie XX i XXI wieku, spowodowały konieczność innego spojrzenia na kwestie bezpieczeństwa, zarówno w wymiarze krajowym, jak i globalnym. Możliwość oddziaływania na systemy transportowe zagrożeń terrorystycznych i ich charakter, powoduje, iż skutki mają międzynarodowy zasięg. Sprzyja temu łatwość przemieszczania się oraz powszechny dostęp do najnowszych technologii
i środków (chemicznych czy biologicznych) mogących stanowić groźną broń i potencjalnie wielki zagrożenie.

W wyniku globalizacji i narastających współzależności w świecie oraz komplikowania się stosunków międzynarodowych, a także szybkiego rozwoju cywilizacyjnego, technicznego


i gospodarczego ludzkości pojawiły się problemy o charakterze wcześniej niespotykanym. Problemy te dotyczą całej ludzkości i w mniejszym lub większym stopniu oddziałują na rozwój wszystkich społeczeństw, mają one charakter krytycznych zagrożeń, ważnych dla przyszłości społeczności międzynarodowej. Także bezpieczeństwo Polski, w coraz większym stopniu zależy od skutków procesów regulujących problemy o zasięgu międzynarodowym.

Prawdopodobnym zagrożeniem może być atak terrorystyczny, w ważnych gospodarczo i strategicznie rejonach kraju, którego celem będzie wywołanie sytuacji kryzysowych oraz wprowadzenie destabilizacji.

Kwestie związane z bezpieczeństwem działalności ludzkiej na morzu od zagrożeń tam występujących (również terrorystycznych), a także bezpieczeństwo środowiska morskiego od zanieczyszczeń generowanych działalnością ludzką oraz bezpieczeństwo integralności państwa od zagrożeń ze strony morza, w tym bezpieczeństwo infrastruktury i gospodarki morskiej,
a także morskich politycznych, ekonomicznych, militarnych i społecznych interesów państwa na jego terytorium i za granicą są niezwykle istotne dla sprawnego funkcjonowania państwa.

Zagrożenie ze strony terroryzmu występujące na obszarach morskich oraz w portach


i na okrętach wymogło potrzebę wnikliwego, wieloaspektowego przeanalizowania portu, jako złożonego i wrażliwego na atak, obiektu kluczowego w systemie bezpieczeństwa morskiego państwa. Duże znaczenie portu powoduje, że na rzecz jego ochrony i bezpieczeństwa działają
w pierwszej kolejności służby portowe. Organ odpowiedzialny za bezpieczeństwo we współpracy z odpowiednimi instytucjami, skupia swoją działalność na ochronie całości i obiektów portowych, ochronie statków i reagowaniu na zagrożenia bezpieczeństwa. W tym zakresie można liczyć na pomoc instytucji, sił i środków z MSWiA oraz MON. Spodziewany efekt to zapewnienie bezpieczeństwa morskiego i bezpieczeństwa morskiego państwa.

Region Morza Bałtyckiego był dotychczas uważany za enklawę spokoju i bezpieczeństwa, jednakże postępującej globalizacji towarzyszy globalizacja przemocy. Dlatego też zasadnym jest poświęcenie większej niż obecnie uwagi zagadnieniom ochrony i zabezpieczenia żeglugi oraz portów i instalacji portowych. Nie można ich również wyłączać


z szerokiego kontekstu bezpieczeństwa pasa nadmorskiego, nadbrzeżnych aglomeracji, czy wreszcie bezpieczeństwa całego państwa. Obok sytuacji kryzysowych spowodowanych przez warunki naturalne i czynniki takie, jak na przykład wzrost intensywności żeglugi, w warunkach Morza Bałtyckiego liczyć należy się również z zagrożeniem terrorystycznym. Wynika to chociażby z zaangażowania większości państw regionu w misje iracką i afgańską, co już doprowadziło do aktywizacji różnych organizacji ekstremistycznych.

Terroryzm jest jednym z najpoważniejszych czynników zagrażających bezpieczeństwu naszego regionu i z pewnością musi być traktowany poważnie. Skuteczne przeciwdziałanie współczesnym zagrożeniom wymaga przede wszystkim rozpoznania ich charakteru. Złożoność zagadnienia powoduje konieczność tworzenia zespołów skupiających ekspertów reprezentujących różne dziedziny wiedzy i praktyków, którzy będą w stanie wypracować z wyprzedzeniem efektywne środki zaradcze. Upowszechnianie wiedzy o zagrożeniach i sposobach przeciwdziałania niebezpiecznym zjawiskom, wsparte działalnością zaradczą pozwoli budować wiarygodny system bezpieczeństwa morskiego.

Chociaż ataki terrorystyczne wymierzone w obiekty morskie stanowią znikomy procent wszystkich incydentów terrorystycznych, do jakich dotąd dochodziło na świecie, to z publikowanych analiz materiałów dotyczących terroryzmu wynika, że w najbliższym czasie może dojść do ataków terrorystycznych wymierzonych w obiekty morskie. Rozmiar strat w ludziach, straty ekonomiczne, wydźwięk polityczny i propagandowy przeprowadzonych dotychczas ataków terrorystycznych na obiekty morskie na świecie pokazują, że mogą być one w rękach terrorystów bronią niezwykle skuteczną i groźną dla bezpieczeństwa morskiego.

Gospodarka i komunikacja morska tworzą jeden z podstawowych filarów gospodarki globalnej. Drogą morską realizuje się większość międzynarodowej wymiany handlowej oraz zaspokaja ponad połowę popytu na ropę naftową Europy Zachodniej. Dlatego ataki terrorystyczne na obiekty morskie gwarantują najbardziej pożądane przez terrorystów efekty. Bezpieczeństwo transportu morskiego, przeładunku i składowania materiałów jest niezmiernie istotnym problemem, rozwiązywanym przez szereg specjalistycznych zespołów i służb tak państwowych, jak i armatorskich oraz portowych.


2. PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROŻENIOM
Akwen Morza Bałtyckiego nie jest wolny od zagrożenia działaniami terrorystycznymi należy więc założyć, że uderzenia mogą zostać wymierzone w transport morski. Żegluga handlowa i handel morski odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu globalnej gospodarki, a jednocześnie są niesłychanie wrażliwe na ataki terrorystyczne, dlatego też z punktu widzenia wielu organizacji i ugrupowań terrorystycznych jest to wysoce atrakcyjny obszar aktywności.

W grudniu 2002 r. zostało zawarte inspirowane przez USA porozumienie -międzynarodowa konwencja SOLAS, dotyczące bezpieczeństwa życia na morzu. W lipcu 2004 r. wprowadzono kodeks ISPS (Międzynarodowy Kodeks Ochrony Statków i Obiektów Portowych), stanowiący fragment konwencji SOLAS XI-2/6, zatwierdzonej przez Międzynarodową Organizację Morską (IMO). Aby spełnić wymagania nowego systemu, będące wynikiem ataków z 11 września 2001 r. podjęto między innymi następujące środki: wprowadzono elektroniczną informację dotyczącą ładunku, obowiązek identyfikacji większych statków wprowadzając numer identyfikacyjny i tzw. cichy alarm (przekazujący po uruchomieniu w przypadku ataku terrorystów czy piratów informacje do armatora), ograniczono możliwości fałszowania dokumentacji statku, przeprowadzono analizę bezpieczeństwa oraz opracowano plany i certyfikaty bezpieczeństwa dla wszystkich statków i urządzeń portowych, dokonano podziału stopnia zagrożeń na trzy kategorie oraz wprowadzono stanowiska oficerów bezpieczeństwa na statkach i na obiektach portowych.

Bardzo istotne są działania prewencyjne pozostające w zasięgu i gestii władz obiektu portowego, jednostki pływającej lub armatora. Równie ważną kwestią jest właściwe przeszkolenie pracowników odpowiedzialnych za organizację i zapewnienie ochrony, a także pracowników zatrudnionych w obiektach, które mogą być celami potencjalnych ataków. Identyfikacja symptomów potencjalnych działań terrorystycznych na poziomie jednostki pływającej czy obiektu portowego powinna być realizowana przez wszystkich pracowników czy członków załóg, a nie tylko przez tych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Szczególnie ważne jest przeszkolenie załogi każdego statku (powinno to być szkolenie praktyczne), a zwłaszcza personelu pływającego na promach, w sytuacjach kryzysowych związanych z atakiem terrorystycznym. Również osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo obiektów portowych czy statków powinny poszerzać wiedzę z zakresu zarządzania kryzysowego, współpracy z innymi służbami i weryfikować systemy ochrony w poszukiwaniu optymalnych wariantów.

Przyjęty pod koniec 2002 roku Międzynarodowy Kodeks Ochrony Statków i Obiektów Portowych (Kodeks ISPS) wyznaczył jakościowo nowe zasady, których wprowadzenie stanowiło niekiedy dużą trudność dla instytucji rządowych oraz dla podmiotów zarządzających portami. Realność zagrożeń i potrzeba przygotowania do zapobiegania prawdopodobnym atakom terrorystycznym w portach morskich, stanowiła o potrzebie przeprowadzenia wnikliwej oceny przygotowania portów na taką ewentualność.

Pomimo uzyskania pozytywnych efektów realizacji Kodeksu ISPS, ciągle należy modyfikować regulacje prawne i doskonalić sposoby realizacji zadań (procedur) zmierzających do stworzenia systemu bezpieczeństwa portów i ochrony żeglugi.

Porty morskie odgrywają istotną rolę w gospodarce każdego państwa. Stanowią węzeł transportowy łączący lądowe systemy komunikacji z morskimi szlakami przewozowymi. Między innymi, dlatego mogą być miejscem szczególnie narażonym na różnego rodzaju działania grup przestępczych. Potencjalny atak na rozlokowane w portach elementy infrastruktury, takie jak: zbiorniki paliwa, gazu, amoniaku, instalacje przeładunku ropy naftowej, place składowe, terminale pasażerskie i inne spowodowałby ogromne straty materialne, jak również wpłynąłby niekorzystnie na funkcjonowanie całego regionu i państwa.

Realizacja ochrony w celu zapewnienia bezpieczeństwa portów morskich odbywa się przez zastosowanie odpowiednich działań w dziedzinie portowej polityki bezpieczeństwa poprzez ustanowienie wspólnych norm w celu zapewnienia wystarczającego poziomu bezpieczeństwa. Konieczne jest określenie ośrodka decyzyjnego odpowiedzialnego za bezpieczeństwo portu w celu zapewnienia koordynacji przy opracowywaniu, uaktualnianiu oraz monitorowaniu zagrożeń, ocen i planów bezpieczeństwa portowego.

Analizując położenie portów morskich Polski można stwierdzić, iż istotnym zagrożeniem mogą być ataki terrorystyczne powodujące ich zablokowanie lub spowodowanie katastrofy ekologicznej. Efektem mogą być perturbacje ekonomiczne dotykające komunikacji morskiej, funkcjonowania ludności w przyległych aglomeracjach miejskich oraz zakłócenia w pracy portów morskich, co z kolei wywiera istotny wpływ na bezpieczeństwo, w tym bezpieczeństwo morskie państwa.

Zdarzenia naruszające bezpieczeństwo, mogą spowodować sytuację kryzysową, obejmującą obszar jednego obiektu portowego, jak i całego portu, miasta, województwa, a nawet kraju. Profilaktyka i zwalczanie zagrożeń jest więc zadaniem wspólnym dla podmiotów gospodarczych, armatorów, administracji morskiej, władz lokalnych, w tym struktur zarządzania kryzysowego.

Porty morskie w Polsce (Szczecin - Świnoujście oraz Gdańsk i Gdynia) zajmują duże obszary i powiązane są z otoczeniem. Łączą handel, przepływ towarów, często niebezpiecznych i przewóz pasażerów drogą morską z transportem lądowym. Położenie w sąsiedztwie dużych aglomeracji miejskich i niekiedy wspólna infrastruktura oraz inne oddziaływania, powodują dużą wrażliwość na skutki naruszenia bezpieczeństwa. Dlatego ataki terrorystyczne mogą wywołać załamanie systemu transportu towarów niezbędnych dla bezpiecznego funkcjonowania państwa a także duże straty materialne oraz w liczne ofiary ludzkie. Stosunkowo łatwiejsza dostępność obiektów portowych i statków w porównaniu z lotniskami i samolotami, powoduje, że mogą być celami dla terrorystów.

W procesie badania problemu bezpieczeństwa morskiego państwa wyróżniono zagrożenia, które powinny być uwzględniane w badaniach problemów bezpieczeństwa portów i statków. Są to zjawiska naturalne (sztormy, powodzie, epidemie) oraz wynikające z działalności gospodarczej (pożary na statkach, wylewy paliwa lub innych materiałów niebezpiecznych, skażenia toksycznymi środkami przemysłowymi), a także pozostałości wojenne (niewybuchy, miny, zatopione bojowe środki trujące w Morzu Bałtyckim). Wydaje się, że niebezpieczeństwo wykorzystania tego zagrożenia przez potencjalnych terrorystów jest możliwe, ale mało prawdopodobne. Przede wszystkim, aby te środki wykorzystać, należy znać dokładne ich położenie (a były zatapiane przede wszystkim na dużych głębokościach) oraz posiadać środki do rozszczelnienia ich opakowań (w niektórych wypadkach nawet kadłubów statków, gdyż te były topione razem z tym ładunkiem) 1.

Przesłanki wystąpienia zagrożeń są specyficzne dla każdego portu, dlatego nie można twierdzić, że wystarczy uogólnić lub pogrupować wg rodzajów zagrożenia i podjąć działania na określonym przepisami poziomie zabezpieczeń. Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO) od wielu lat podejmowała kolejne przedsięwzięcia, zmierzające do poprawy bezpieczeństwa na morzu i uznała, że konieczne jest również objęcie szczególną ochroną portów morskich jako:



  • obszaru zagrożonego atakiem na statek lub przygotowania procesu jego zniszczenia po wyjściu w morze,

  • miejsc prowadzenia kontroli ładunków zagrażających bezpieczeństwu (broń, środki masowego rażenia, narkotyki),

  • ważnego ogniwa w łańcuchu transportowym, które mogą przestać funkcjonować po zablokowaniu portu w wyniku ataku terrorystycznego przeprowadzonego np. za pomocą przebywających w nim statków.

Analiza porównawcza i ocena położenia portów morskich Polski w aspekcie prawdopodobnych zagrożeń pozwala je zaliczyć do szczególnie narażonych na możliwość terrorystycznego zablokowania lub spowodowania katastrofy ekologicznej. Zagrożenia obejmują porty, akweny portowe i przybrzeża, tereny przyległe oraz aglomeracje miejskie. Najgroźniejsze jest przede wszystkim w pracy portów morskich każde kryzysowe zakłócenie, które wywiera istotny wpływ na system transportowy krajowy i międzynarodowy oraz narusza bezpieczeństwo morskie państwa. Bezpieczne porty dają gwarancję bezpieczeństwa nie tylko statkom i innym środkom transportu, ale równocześnie ludności miast i regionów.

Porty morskie są to obszary położone zazwyczaj na styku morza i lądu, wyposażone w urządzenia, które umożliwiają statkom postój, załadunek i wyładunek towarów oraz pasażerów2. Usytuowanie portów morskich oraz ich rola powoduje, że nabierają szczególnego znaczenia dla gospodarki państwa morskiego. Porty stanowią punkt wzajemnych połączeń pomiędzy transportem wodnym, a innymi formami transportu (transportem kołowym, kolejowym, przesyłowym), dlatego jako szczególny węzeł transportowy są obszarami podatnym na ataki terrorystów. Mogą one nastąpić zarówno od strony morza, jak i lądu. Cel ataku mogą stanowić tak obiekty portowe, jak i statki stojące w basenach, w awanportach, czy na wodach przyległych do red.

To, że porty ze względu na swój charakter, pełnione funkcje i przeznaczenie mają istotne znaczenie dla gospodarki państwa, wyraźnie podkreślają międzynarodowe przepisy i przedsięwzięcia dotyczące ich ochrony. Atak wymierzony w infrastrukturę portową może spowodować jej paraliż, co z kolei prowadzi do przerwania naturalnego procesu przepływu towarów w relacji morze – ląd i odwrotnie.

Celem ataków terrorystycznych mogą być również ważne obiekty portowe, takie jak np.: zakłady przemysłowe, obiekty handlowe, magazyny portowe, elewatory, terminale kontenerowe, warsztaty, nabrzeża oraz elementy infrastruktury transportowej np.: podejścia do portu, sieć drogowa i kolejowa, systemy energetyczne, itp.

Ponieważ porty są istotnym ogniwem w całym łańcuchu transportowym, łącząc handel lądowy i morski oraz lądowy i morski ruch pasażerski. A w nich często zbiegają się trasy przewozu ładunków niebezpiecznych, a także znajdują się zakłady produkcji chemicznej i petrochemicznej. W dodatku porty i stocznie oraz zakłady przemysłowe tworzą jeden obszar urbanistyczny z zabudową mieszkalno – usługową. Dlatego wszystkie ataki terrorystyczne skierowane przeciwko portom mogą poważnie zaburzyć działanie nie tylko systemu transportowego, ale również wyrządzić bezpośrednie znaczne szkody osobom znajdującym się w porcie i ludności zamieszkującej okolice portu. Obszar portu może być wykorzystany zarówno jako cel ataku bądź jako baza do przygotowania ataku na wybrane jednostki pływające.

Z analizy dostępnych materiałów wynika, iż od kilku lat coraz większą uwagę poświęca się poprawie bezpieczeństwa portów morskich. Jako obiekty zlokalizowane na styku dwóch środowisk transportowych, posiadają ogromny potencjał, jeżeli chodzi o obrót towarowy (liczbę ton i różnorodność przeładowywanych ładunków), przyczyniający się do rozwoju gospodarki, możliwość dostępu dla zróżnicowanych środków transportu, liczbę zatrudnionych pracowników, zastosowany sprzęt przeładunkowy i manipulacyjny, nowoczesne nabrzeża wyposażone w terminale kontenerowe i bazy przeładunkowo – składowe, rozwinięty transport wewnątrz - portowy, rozbudowaną infrastrukturę: drogową i szynową od strony lądu oraz wodną od strony akwatorium portowego, liczbę podmiotów prowadzących działalność gospodarczą oraz powierzchnię, którą porty dysponują. Wszystko to sprawia, że są one zbiorem niezwykle wrażliwych elementów transportu morskiego.

Ponieważ port morski jest skomplikowanym węzłem transportowym, w którym spotykają się różne środki transportu – statki morskie, żeglugi śródlądowej, pociągi, samochody i rurociągi. Na terenie portu następuje przeładunek między środkami transportu morskiego
a pozostałymi środkami transportu. Przeładowywane przy wykorzystaniu skomplikowanego sprzętu ładunki posiadają różne cechy fizykochemiczne. Dlatego istotnym problemem jest podatność są na różnego rodzaju zagrożenia (pożar, wybuch czy rozlanie). Wzrastająca
w ostatnich latach liczba ton materiałów niebezpiecznych przewożonych drogą morską sprawia, że uszkodzenia urządzeń przeładunkowych prowadzące do uszkodzenia statku mogą być tragiczne w skutkach, jeśli będą dotyczyły tankowca lub chemikaliowca, gdyż w sąsiedztwie portów znajdują się duże skupiska ludności.

Zainicjowanie na forum Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO), zmian konwencji morskich oraz powołanie aktów prawnych, które prawdopodobnie będą miały wpływ na powstrzymywanie i zapobieganie wszelkim działaniom bezprawnym mającym związek z bezpieczeństwem i ochroną żeglugi oraz operacji portowych było w pełni uzasadnione. Oceniając potencjalne zagrożenia atakami terrorystycznymi, których celem stałby się statek lub port, przewiduje się prawdopodobne skutki określane, jako znaczne w stratach w ludziach, zanieczyszczeniu groźnemu dla środowiska, jak również poważne konsekwencje handlowe, które mogłyby nawet spowodować zachwianie równowagi gospodarczej niektórych krajów. Dla Polski jest szczególnie ważne utrzymanie ciągłości pracy portów, przede wszystkim ze względu na dostawy surowców energetycznych, gdyż ich brak (nawet okresowy) może wpłynąć na obniżenie bezpieczeństwa państwa.

Utworzono obszerny i skomplikowany system normatywny ochrony żeglugi morskiej i infrastruktury portowej przed zagrożeniami terrorystycznymi oraz innymi czynami bezprawnymi. System ten powstał i dalej kształtuje się zgodnie z normami prawa międzynarodowego, które oddziałują na regulacje wewnętrzne państw sygnatariuszy konwencji. Unia Europejska, aby zabezpieczyć statki i porty europejskie wprowadziła również liczne regulacje, które funkcjonują równolegle do regulacji prawa międzynarodowego. Dlatego ważne są regulacje i zależności występujące w tym obszarze prawa, gdyż pozostają w ścisłym związku ze zmianami w ocenie zagrożeń bezpieczeństwa, i dlatego należy badać powiązania wprowadzanych zmian z funkcjonowaniem systemu bezpieczeństwa morskiego państwa.
3. ZNACZENIE SKUTECZNOŚCI OCHRONY OBIEKTÓW PORTOWYCH DLA SKUTECZNEGO ZAPOBIEGANIA ZAGROŻENIOM BEZPIECZEŃSTWA
Dążeniem każdego państwa jest zapewnienie obywatelom i podmiotom funkcjonującym na jego obszarze szeroko rozumianego bezpieczeństwa. W literaturze można spotkać wiele definicji pojęcia bezpieczeństwa państwa (lub bezpieczeństwa narodowego). Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego3 definiuje je jako stan uzyskany w rezultacie odpowiednio zorganizowanej obrony i ochrony przed wszelkimi zagrożeniami militarnymi i pozamilitarnymi (zewnętrznymi i wewnętrznymi) przy użyciu sił i środków pochodzących z różnych dziedzin działalności państwa.

Bezpieczeństwo morskie ma charakter międzynarodowy, co wynika z tego, iż środowisko fizyczne mórz i oceanów tworzy jeden wszechświatowy ocean, w którym wszelkie zachodzące procesy fizyczne, chemiczne i biologiczne są od siebie zależne i tożsame lub bardzo zbliżone, dotyczy to również rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń i skażeń środowiska morskiego. Działalność ludzka na morzu, a zwłaszcza żegluga i zbliżone do niej rodzaje działalności, mają charakter międzynarodowy. Ponadto bezpieczeństwo morskie, a ściślej, niezbędne warunki do jego uzyskania, mogą być zapewnione tylko wówczas, jeżeli działalność odpowiednich służb, wszystkich państw morskich świata jest ściśle skoordynowana, tzn. że jest ona realizowana zgodnie z jednolitymi w skali całego świata uregulowaniami prawnymi oraz wymaganiami i standardami dotyczącymi warunków zapewnienia bezpieczeństwa morskiego.

Bezpieczeństwo morskie państwa jest bezpieczeństwem o zasięgu narodowym, to bezpieczeństwo instytucji i organów państwa, tj. wszystkich elementów państwa (fizycznych i intelektualnych) określających morski charakter państwa.

Problemy związane z zapewnieniem bezpieczeństwa stają się z każdym rokiem trudniejsze do rozwiązania. Wynika to chociażby ze stałego wzrostu przewozów drogą morską, w tym ładunków niebezpiecznych oraz wzrostu zagrożenia ze strony ugrupowań terrorystycznych. Na polskich obszarach morskich działa wiele instytucji, do których obowiązków należy zapewnianie bezpieczeństwa, m.in. organy administracji morskiej, Marynarka Wojenna RP, Straż Graniczna, Służba Celna czy Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa Morskiego (SAR). Z badań wynika, że bezpieczeństwo morskie państwa zależy głównie od organów zarządzających portami, gdyż to zarządy portów wraz z Urzędami Morskimi zajmują się wdrażaniem regulacji prawnych w zakresie bezpieczeństwa portów i obiektów portowych

Podejmowanie działań, które zmierzają do rozpoznania zagrożeń wynikających z eksploatacji portów i funkcjonowania infrastruktury dostępu do portów oraz przeciwdziałanie tym zagrożeniom, przez eliminowanie sytuacji sprzyjających powstawaniu zagrożenia ma ogromne znaczenie dla zapewniania bezpieczeństwa morskiego państwa. Równie istotne jest zapewnianie nadzoru nad przestrzeganiem obowiązujących norm prawnych oraz dostosowywanie krajowych przepisów do uregulowań międzynarodowych. Stworzenie odpowiednich warunków do ochrony instalacji portowych, statków i ludzi przed skutkami działań terrorystycznych i innymi aktami bezprawia oraz zapewnienie rozbudowy i właściwego utrzymania infrastruktury dostępu do portów i obiektów portowych stosownie do standardów gwarantujących zapewnienie bezpieczeństwa wszystkim użytkownikom jest ściśle związane
z zagwarantowaniem bezpieczeństwa morskiego państwa.

Analizując kwestie dotyczące ochrony i bezpieczeństwa portów w systemie bezpieczeństwa morskiego państwa uwypuklono rolę, jaką pełnią porty w transporcie i ich wpływie na gospodarkę kraju. Nadzór i ochrona obiektów, od których zależy między innymi stały napływ surowców niezbędnych dla bezpieczeństwa energetycznego, powinien być jednym z najważniejszych wspólnych zadań organów ochrony portu i sił morskich. Przykładem współdziałania może być zabezpieczanie przez Marynarkę Wojenną (Biuro Hydrograficzne MW) pod względem nawigacyjnym bezpieczeństwa żeglugi, w tym podejść do portów.

Skuteczne przeciwdziałanie zagrożeniom wymaga przygotowania odpowiednich sił i środków. W każdym kraju obowiązkowej ochronie podlegają obszary, obiekty i urządzenia ważne dla obronności lub bezpieczeństwa gospodarczego państwa, w tym porty morskie, rurociągi, linie energetyczne oraz zakłady stosujące lub magazynujące materiały chemiczne lub energetyczne. Należy więc dążyć do takiego zorganizowania istniejących służb ochrony, aby jako sprawne, właściwie wyposażone i uzbrojone zdolne były do zapewnienia bezpieczeństwa w obrębie ochranianych obiektów. Ich zadania powinny obejmować kontrolę ruchu osób
i pojazdów (w tym ładunków), legitymowanie, zatrzymywanie i ewentualne przekazywanie właściwym organom (np. Policji) osób niepowołanych próbujących dostać się na chroniony teren. Obserwację otoczenia chronionego obiektu, izolowanie miejsc zaistniałego zagrożenia oraz organizację współpracy z innymi funkcjonującymi na terenie służbami (np. straż pożarna, służby energetyczne).

Praktyczna realizacja ochrony jest uzależniona od wielu elementów, jak chociażby wyposażenia funkcjonariuszy ochrony, ich szybkości i sposobu reakcji na zaistniałe zdarzenie. Stanu ogrodzeń i bram wejściowych, utrzymania terenu w pobliżu ogrodzenia czy też zastosowania widocznych urządzeń technicznych systemów zabezpieczeń. Jednakże podjęte działania pozwolą jedynie na ograniczenie zagrożenia, dlatego też zabezpieczenie powinno być realizowane kompleksowo a stworzony system powinien być szczelny i funkcjonować na wielu płaszczyznach (technicznej, osobowej i specjalnej). Wszelkie zabezpieczenia powinny funkcjonować wspólnie i wzajemnie się uzupełniać.

Niezwykle istotnym elementem zabezpieczenia jest odpowiednie ogrodzenie i jego otoczenie. Powinno umożliwiać służbom ochrony obserwację obszaru przyległego do obiektu
i umożliwiać pracę systemu technicznego, dlatego też należy usunąć drzewa i zarośla wzdłuż całego ogrodzenia. Na całej długości ogrodzenie powinno być z zewnątrz i od wewnątrz objęte obserwacją przez kamery, posiadające parametry umożliwiające obserwację zarówno w dzień, jak i w nocy. Uzupełnieniem monitoringu powinien być system sygnalizujący wtargnięcie np. bariery na podczerwień czy czujniki ruchu lub inne urządzenia sygnalizujące naruszenie obszaru. Wszystkie urządzenia techniczne powinny mieć awaryjne źródło zasilania
a okablowanie powinno być w miarę możliwości ukryte i zabezpieczone przed uszkodzeniem. Konieczna jest automatyczna sygnalizacja uszkodzenia każdego elementu systemu.

Na wszystkich bramach wjazdowych i wejściowych powinien funkcjonować system kontroli dostępu oparty na np. kartach magnetycznych lub przepustkach, które określają zakres uprawnień do przekraczania określonych stref na terenie obiektu. Ruch towarowy powinien być skoncentrowany na wydzielonych bramach, z oddzieleniem ruchu samochodowego


od kolejowego. Dobrze, gdy bramy ruchu kołowego wyposażone są w wagę pomiaru ciężkości samochodów, co pozwala na kontrolę dokumentów ze stanem faktycznym. Ponadto bramy obok kamer monitorujących powinny być wyposażone w urządzenia uniemożliwiające niekontrolowany wjazd (np. kolczatki). Cała działalność związana z wydawaniem i kontrolą uprawnień do wejścia lub wjazdu na teren chronionego obiektu powinna pozostawać w gestii służby ochrony. Ochrona osobowa uzupełnia pracę systemów technicznych, interweniując
w miejscach przez nie wskazanych i eliminując zagrożenia.

Przypadku portów należy pamiętać o właściwym zabezpieczeniu obiektów od strony akwenu wodnego. Monitoring wizyjny powinien być uzupełniany o bariery systemu kontroli podejścia oraz odpowiednie środki pływające umożliwiające kontrolę. Elementy zanurzone powinny być sfilmowane i dostępne do okresowych kontroli.

Współpraca między instytucjami państwa a służbami ochrony powinna odbywać się bez przeszkód, w trybie roboczym. Państwowe agencje i instytucje zajmujące się zbieraniem informacji powinny przekazywać zasoby wiedzy dotyczące potencjalnego zagrożenia. Do ochrony obiektu, w przypadku istotnego zagrożenia może zostać włączona Policja a nawet siły zbrojne w ramach obowiązującego prawa. W przypadku ataku od strony morza na porty morskie i znajdujące się w nich instalacje niezbędne jest użycie sił Marynarki Wojennej oraz jednostek Morskiego Oddziału Straży Granicznej.

Istotne jest stworzenie struktury, która zapewni ścisłe i harmonijne współdziałanie wszystkich służb oraz organów administracji państwowej i samorządowej w ramach jednolitego systemu przeciwdziałającemu wszelkim zagrożeniom. Każda ze służb i instytucji oprócz wykonywania swoich ustawowych funkcji zobowiązana byłaby do przekazywania informacji dotyczących pojawiających się zagrożeń komórce koordynującej działania ochronne w ramach jednolitego systemu.

Sytuacje takie jak klęski żywiołowe i techniczne, stany nadzwyczajne oraz zagrożenia związane z atakami terrorystycznymi wymagają zastosowania specyficznych środków. Skuteczność realizacji opracowanych planów zależy w głównej mierze od wiedzy i umiejętności osób przygotowanych do wykonywania swoich zadań w różnych sytuacjach.

Zaangażowanie różnych sił, środków, osób i instytucji do przeciwdziałania zagrożeniom wynika z wielości i specyfiki obiektów oraz ich znaczenia dla bezpieczeństwa państwa.




1K. Rokiciński, Zagrożenia asymetryczne w regionie bałtyckim, Warszawa 2006

22 W. Góralczyk, S. Rawicki, Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis: Warszawa 2003.

33Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, Warszawa 2002




©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna