Nsdap informacje ogólne nsdap, Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników



Pobieranie 48,67 Kb.
Data10.01.2018
Rozmiar48,67 Kb.

NSDAP

Informacje ogólne

NSDAP, Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników, niemiecka partia faszystowska (faszyzm), sprawująca w latach 1933-1945 niepodzielną władzę w Niemczech.

Założona w 1919 przez A. Drexlera jako lokalna partia bawarska o nacjonalistycznej ideologii (nazwa NSDAP od 1920). W chwili powstania liczyła 64 członków, a w latach 1935-1944 8,5 mln.

Początkowo skupiała liczną grupę weteranów I wojny światowej, mających często trudności z przystosowaniem się do życia w warunkach pokoju. W 1921 po przejęciu władzy nad partią przez A. Hitlera powołano tzw. oddziały szturmowe (SA), paramilitarne oddziały przeznaczone do zwalczania przeciwników politycznych i ochrony działań partyjnych. W ramach SA powstały zalążki tzw. oddziałów ochronnych - SS.

Rozwiązana w 1923, po nieudanej próbie przejęcia władzy w Bawarii podjętej przez członków partii pod przewodnictwem A. Hitlera (tzw. pucz monachijski). Odbudowywana od 1924 po zwolnieniu Hitlera z więzienia. Prezentowany przez partię program był mieszaniną haseł nacjonalistycznych, rasistowskich i socjalistycznych.

Objęcie władzy przez Adolfa Hitlera

W 1933, po objęciu przez A. Hitlera urzędu kanclerza i wprowadzeniu zakazu działalności innych partii, NSDAP uzyskała monopol polityczny. W 1934 zamordowano działaczy reprezentujących odmienną od Hitlera linię polityczną (Noc długich noży). Wykorzystując niezadowolenie społeczne wywołane powojennym kryzysem gospodarczym, uzyskała poparcie drobnomieszczaństwa, drobnej burżuazji, weteranów wojennych, urzędników i zrujnowanych chłopów, później także kapitalistów i junkrów.

Zasady polityki wewnętrznej i zagranicznej partii: podporządkowanie życia społecznego, politycznego i gospodarczego ideologii narodowego socjalizmu, system terroru politycznego, totalna inwigilacja, likwidacja opozycji, wprowadzenie zasady wodzostwa (Führerprinzip) i program podboju Europy. Oddziały SS oraz kierownictwo NSDAP zostały w procesie norymberskim uznane za organizacje przestępcze.

SA, Die Sturmabteilungen der Nationalsozialistischen Deutschen Arbeiterpartei, Oddziały Szturmowe NSDAP, niemiecka formacja paramilitarna, założona jako bojówka partyjna NSDAP w 1920 (nazwa SA od 1921). 1923 rozwiązana za udział w puczu monachijskim. Zorganizowana ponownie w 1925.

Odegrała dużą rolę w zdobyciu władzy przez reżim hitlerowski i podsycaniu terroru w Niemczech, zwłaszcza w latach 1931-1933 pod kierownictwem E. Röhma. Pozbawiona znaczenia politycznego w 1934 na skutek konfliktów wewnątrz ruchu hitlerowskiego i wymordowania jej przywódców podczas nocy długich noży. Pełniła funkcję policji pomocniczej.


Reichstag,

1) przedstawicielstwo stanów w Cesarstwie Rzymskim Narodu Niemieckiego. Skład Reichstagu ustaliła Złota Bulla cesarza Karola IV z 1356. Od 1489 dzielił się na 3 kolegia: elektorów, książąt i wolnych panów oraz miast. Znaczenie Reichstagu malało wraz z rozkładem Cesarstwa.

2) jednoizbowy parlament Rzeszy 1871-1945, wybierany w wyborach powszechnych. Pożar gmachu Reichstagu 27 II 1933, o którego spowodowanie oskarżono grupę komunistów z G. Dymitrowem na czele, miał uzasadnić wprowadzenie władzy dyktatorskiej przez A. Hitlera.

Po 1933 Reichstag pełnił rolę fasadową, stając się organem propagandy hitlerowskiej.


SS, Die Schutzstaffeln der Nationalsozialistischen Deutschen Arbeiterpartei, Sztafety Ochronne NSDAP, organizacja powołana 1923 jako osobista straż A. Hitlera. Zdelegalizowana po puczu monachijskim w 1923, reaktywowana pod nazwą SS w 1925. 1926 podporządkowana SA. Od 1929 kierowana przez H. Himmlera, który ją znacznie rozbudował - w 1933 liczba członków wzrosła z 280 do 52 tys. Pełniła wówczas rolę policji partyjnej i wywiadu politycznego.

1934 odegrała główną rolę podczas nocy długich noży i stała się samodzielną organizacją członkowską NSDAP. SS pełniła straż w obozach koncentracyjnych, przejęła też częściowo rolę policji. Rekrutowała się z ochotników, a kandydaci musieli spełniać rygorystyczne kryteria rasowe.

Podczas II wojny światowej utworzono Siły Zbrojne SS (Waffen SS), które podlegały Naczelnemu Dowództwu jedynie pod względem operacyjno-taktycznym. W 1945 liczyły one ok. 830 tys. żołnierzy, początkowo werbowanych ochotniczo, a od 1942 częściowo poborowych, częściowo ochotników różnych narodowości.

W trakcie wojny SS zaczęła dublować funkcje urzędów państwowych, dominując nad aparatem administracyjnym i tworząc najpotężniejszy czynnik polityczno-policyjny III Rzeszy. Realizowała politykę eksterminacji rasowej Żydów, zwłaszcza na terytoriach wschodnich. Przyczyniała się też do germanizacji terenów przewidzianych do kolonizacji. W procesie norymberskim 1946 uznano wszystkie formacje SS za organizacje przestępcze, odpowiedzialne za zbrodnie przeciw ludzkości. Wyrokiem tym objęto również Waffen SS.


Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy, Reichssicherheitshauptamt, RSHA, centralna struktura organizacji niemieckiego aparatu policyjnego i partyjnego (SS). Utworzony 27 września 1939 na mocy rozkazu H. Himmlera, w celu ściślejszej koordynacji działań partyjnego Głównego Urzędu Służby Bezpieczeństwa (Sicherheitsdienst, SD) z państwowym Głównym Urzędem Policji Bezpieczeństwa (Sicherheitspolizei, Sipo), w którego skład od 1936 wchodziły: policja kryminalna (Kriminalpolizei, Kripo) i policja polityczna (Gestapo).

1939-1942 Urzędem kierował R. Heydrich, 1943-1945 E. Kaltenbrunner. RSHA tworzył sześć, a od 1940 siedem departamentów, podzielonych między Sipo i SD (m.in. III – wywiad wewnętrzny, IV – Gestapo, V – Kripo, VI – wywiad zagraniczny i częściowo wojskowy, VII – ideologiczny). Realizując główne cele ideologii faszystowskiej, Urząd przeprowadzał akcje represyjne i eksterminację ludności okupowanych przez III Rzeszę terenów, w pierwszej kolejności ludności żydowskiej (Holocaust). Do jego kompetencji należała administracja obozów pracy i obozów koncentracyjnych w Europie.


Gestapo (Geheime Staatspolizei), nazistowska Tajna Policja Państwowa, utworzona przez H. Göringa po reorganizacji policji pruskiej. Jej szefem został R. Diels, a w roku następnym R. Heydrich podporządkowany służbom bezpieczeństwa kierowanym przez H. Himmlera. W 1939 włączona została do RSHA (Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy). W czasie wojny aparat gestapowski osiągnął 40 tys. funkcjonariuszy. Ścigała wszelkie formy działalności antypaństwowej, organizowała terror, a także, od strony administracyjnej, Holocaust. W procesie norymberskim uznana została za organizację zbrodniczą.
Wehrmacht, nazwa sił zbrojnych III Rzeszy (bez Waffen SS) obejmujących: siły lądowe (Heer), lotnictwo (Luftwaffe), marynarkę wojenną (Kriegsmarine). Utworzony 16 marca 1935, wbrew traktatowi wersalskiemu, w miejsce Reichswehry, po wprowadzeniu przez A. Hitlera powszechnej służby wojskowej, rozbudowywany ze 100 tys. (traktat wersalski) do 3,92 mln (1939) i 11 mln w 1944.

Na czele Wehrmachtu stali: feldmarszałek W. von Blomberg (do 1938) i Hitler (1938-1945). Naczelne Dowództwo Wehrmachtu wraz ze sztabami generalnymi przygotowywało plany agresji niemieckiej, współpracując z SS i Gestapo. Obozy jenieckie Wehrmachtu były często miejscami masowej zagłady. Na frontach II wojny światowej zginęło ok. 4 mln żołnierzy Wehrmachtu. Zbrodnie wojenne Wehrmachtu były sądzone przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy.


Waffen SS, rodzaj sił zbrojnych poza ramami Wehrmachtu. Część organizacji SS o charakterze wojskowym rozbudowana w czasie II wojny światowej. Zalążkiem były jednostki dyspozycyjne SS (Verfgungstruppen, SS-VT), które brały udział w aneksji Austrii i Czech oraz agresji na Polskę. W 1939 w liniowych oddziałach SS-VT istniało 6 pułków zmotoryzowanych: SS-Standarte, Adolf Hitler, Germania, Der Führer, Deutschland, Heimwehr Danzig. Liczyły 18 tys. żołnierzy. Pierwsze dywizje SS-VT powstały w końcu 1939 (SS-Totenkopf, SS Polizeidivizion, SS-VT).

W lipcu 1940 nastąpiło połączenie sił SS w Waffen SS, które obejmowały oddziały frontowe SS oraz formacje dozorujące obozy koncentracyjne. Największy liczebny rozwój formacji przypada na grudzień 1944, kiedy Waffen SS posiadało 38 dywizji, w tym 6 pancernych,10 zmechanizowanych, łącznie ok. 950 tys. żołnierzy. Najbardziej fanatyczne formacje wyborowe, dokonywały masowych zbrodni. W ich szeregach walczyli również obcokrajowcy, od 1940 Ukraińska 14 Dywizja Grenadierów SS. Zwierzchnikiem sił był SS Reichsführer H. Himmler



Abwehra, właściwie Abwehr, organ wywiadu i kontrwywiadu niemieckich sił zbrojnych, działający 1921-1945. Ze względu na ograniczenia nałożone na Rzeszę Niemiecką na mocy wersalskiego traktatu pokojowego 1919, jednostkę kontrwywiadu, tzw. Abwehrgruppe, utworzono początkowo przy ministerstwie obrony, 1935-1938 kierownictwo Abwehry było jednym z oddziałów ministerstwa wojny. Po kolejnej reorganizacji, od 1938 Abwehra podlegała Naczelnemu Dowództwu Wehrmachtu, jako Amtsgruppe Auslandsnachrichten und Abwehr, a od II 1944 - Głównemu Urzędowi Bezpieczeństwa Rzeszy jako Zarząd Wojskowy. Na czele Abwehry stali kolejno: pułkownik F. Gempp, major G. Schwantes, pułkownik F. von Bredow (do 1932), komandor C. Patzig (1932-1934) i admirał W. Canaris (1935-1944), a po jej połączeniu z wywiadem SS - W. Schellenberg.

Do 1944 strukturę Abwehry tworzyły: 1) Abwehra I (1936-1943 dowodzona przez generała porucznika H. Piekenbrocka), zajmująca się wywiadem i rozpoznaniem; 2) Abwehra II (1938-1943 na czele generał major E. Edler von Lahousen-Vivremont), odpowiedzialna za dywersję, sabotaż oraz wojnę psychologiczną; 3) Abwehra III (1939-1944 dowódca generał pułkownik F. Eccard von Bentivegni), której zadaniam było prowadzenie walki z sabotażem, kontrwywiad, a także przenikanie do organów wywiadu i rozpoznania przeciwnika; 4) Grupa Zagranica, dokonująca rozpoznania za pomocą attachés wojskowych i prasy; 5) Oddział Z, prowadzący centralną kartotekę i archiwum. Organem wykonawczym Abwehry w ramach sił zbrojnych była tajna policja polowa (Geheime Feldpolizei). Ponadto w całych Niemczech, a późnej także na terenach okupowanych powstawały delegatury Abwehry, tzw. Abwehrstellen, z siedzibami przy dowództwach korpusów.

Do zadań dywersyjno-sabotażowych utworzono jednostkę specjalną "Brandenburg 800", przekształconą w 1939 w batalion, w 1940 w pułk, a wreszcie w 1943 w dywizję (pod dowództwem generała majora A. von Pfuhlsteina), obejmującą kompanie: powietrzno-desantową, tropikalną, ochrony wybrzeża i łączności, oraz bataliony "Nachtigall" i "Roland", a także pułk "Bergmann". Abwehrze podlegała ponadto specjalna eskadra rozpoznawcza samolotów dalekiego zasięgu, dowodzona przez majora. T. Rowehla, a od IV 1943 także jednostka specjalna SS "Oranianburg" na czele z O. Skorzennym. Po Anschlussie Abwehrze podporządkowano również austriacką służbę wywiadowczą. Ponadto Abwehra zorganizowała Legion Arabski i Legion Indyjski, planowano również utworzenie Legionu Perskiego.

Abwehra była jedną z największych służb wywiadowczych na świecie, w 1943 liczyła 30 tys. etatowych pracowników. Uczestniczyła w organizowaniu, planowaniu i realizacji planów wojennych III Rzeszy, ponosząc odpowiedzialność za: organizowanie V kolumny w krajach okupowanych, formowanie legionów faszystowskich, wspomaganie Irlandzkiej Armii Republikańskiej i ukraińskich nacjonalistów, dokonywanie zbrodni na jeńcach wojennych i członkach ruchu oporu, przeprowadzanie zamachów i operacji dywersyjnych oraz licznych prowokacji, m.in. gliwickiej w 1939.



Do spektakularnych sukcesów Abwehry należy zaliczyć m.in.: zdobycie w 1939 pełnej dokumentacji linii Maginota, przejęcie tajnych archiwów czechosłowackiego i polskiego II Sztabu Generalnego, jugosłowiańskich służb wywiadowczych oraz greckiego ministerstwa marynarki, objęcie kontrolą paryskiego (operacja “Porto”) i holenderskiego (operacja “Nordpol”) ruchu oporu, a także odbicie B. Mussoliniego w 1943. Fiaskiem natomiast zakończyły się próby likwidacji przywódców Wielkiej Trójki podczas konferencji teherańskiej 1943 (operacja “Weit Sprung”) oraz opanowania Kwatery Głównej partyzantów jugosłowiańskich w Drvar i wzięcia do niewoli Tito 1944.

SD, Sicherheitsdienst des Reichsführers SS, Służba Bezpieczeństwa Przywódcy SS, wywiad polityczny NSDAP utworzony 1931 przez R. Heydricha, formalnie jako komórka prasowo-informacyjna SS. Po dojściu nazistów do władzy rywalizowała z Abwehrą, 1936 została włączona do Sipo (Policji Bezpieczeństwa), a 1939 do RSHA jako departament III i IV. Wydzielone jednostki SD tworzyły policję bezpieczeństwa na obszarach okupowanych. Za współudział w akcjach ludobójstwa 1946 Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze uznał SD za organizację zbrodniczą.
kapo (niem. Kapo z wł. capo ‘głowa; przywódca’ z łc. caput ‘głowa’) hist. więzień hitlerowskiego obozu koncentracyjnego, pełniący funkcję dozorcy nad określoną grupą więźniów.

Hasło opracowano na podstawie „Słownika Wyrazów Obcych” Wydawnictwa Europa, pod redakcją naukową prof. Ireny Kamińskiej-Szmaj, autorzy: Mirosław Jarosz i zespół. ISBN 83-87977-08-X. Rok wydania 2001.



©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna