Myslenie I problem na egzamin



Pobieranie 77,24 Kb.
Data23.01.2018
Rozmiar77,24 Kb.

MATERIAL NA EGZAMIN Z PSYCHOLOGII

( MADE BY LEŚNA, PAKA & HRABIOS )
MYSLENIE I PROBLEM
PROCES ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW :

Cztery podstawowe fazy:



  1. Dostrzeganie problemów :

  • jedna z najważniejszych i najtrudniejszych faz.

  • wymaga posiadania dość szerokiej wiedzy z wielu dziedzin

  • musimy znać dużo danych dotyczących rozwiązania problemu

  • trwa ona zazwyczaj najdłużej

  • nie ma żądnych reguł sterujących tą regułą.




  1. Analiza sytuacji problemowej :

  • złożona, zawiera kilka elementów

  • analizujemy cel działania

  • analiza działań początkowych




  1. Wytwarzanie pomysłów rozwiązania problemu

  • faza twórcza

  • należy operować systematycznie

  1. obrać kierunek działania

  2. tworzyć pomysły cząstkowe

  3. połączyć w pomysł cząstkowy




  1. weryfikacja pomysłów

  • powinna być wyraźnie oddzielona od fazy 3, nie można tych dwóch faz łączyć.

  • jest obarczona pewnymi zjawiskami psychologicznymi

  • Efekty obronne :

  1. Efekt emocjonalny, ojcowski – przywiązujemy się emocjonalnie do jednego z rozwiązań i nie dostrzegamy żadnych z zagrożeń z nim związanych;

  2. Efekt pierwszeństwa – jest on bardzo ogólny, występuje w różnych sytuacjach – traktujemy pierwsze informacje na dany temat jako najlepsze, lepsze, dobrze sprawdzone.


Przeszkody psychologiczne w prawidłowym rozwiązywaniu problemów :

  1. Błędy nastawienia – przy rozwiązywaniu problemów obieramy jakiś kierunek dojścia do rozwiązania i bardzo mocno go przestrzegamy. Wtedy nie potrafimy wyjść z tego błędnego kierunku. Aby zmienić myślenie potrzebujemy czasu;

  2. Fiksacja funkcjonalna – wiąże się ona z problemem sztywności myślenia. Sytuacja w której specyficzna funkcja przedmiotu utrudnia zastosowanie go w nowy sposób.


PROBLEM DEFINICJA

Problemem jest każda sytuacja zadaniowa ( zarówno w życiu codziennym, w szkole, lub w pracy zawodowej), w której występuje pewna trudność, pytanie, na które szukamy odpowiedzi. Problemem jest również sytuacja, z której w ogóle nie ma wyjścia oraz zadanie przekraczające możliwości zadaniowe jednostki.


RODZAJE PROBLEMÓW ( według Oleron`Olejona )

- praktyczne – podmiot ma do czynienia z urządzeniami i przedmiotami w sensie fizycznym, takie problemy mogą być postaw6ione bez użycia językowych

- problemy dotyczące materiału symbolicznego – odnoszą się do znaków językowych i innych znaków specjalnych np. symboli arytmetycznych ( zadania fizyczne i matematyczne )
PODZIAŁ PROBLEMÓW ( według Kozieleckiego )

a) problemy orientacyjne - występują gdy podejmujemy czynności zmierzające do uzyskania wiedzy o rzeczywistości

b) problemy decyzyjne – występują w przy podejmowaniu postanowień o działaniach, przy wyborze sposobu działania:

- problemy występujące w sytuacjach pewnych

- problemy występujące w sytuacjach niepewnych

c) problemy wykonawcze - występują w związku z trudnościami w realizowaniu podjętych uprzednio decyzji. Jeśli w trakcie wykonywania działań pojawiają się trudności to dalsze działanie zależy od ich przezwyciężenia

MYŚLENIE
CZYNNOŚĆ MYŚLENIA – jest łańcuchem operacji umysłowych za pomocą, których przetwarzamy informacje zakodowane w spostrzeżeniach, wyobrażeniach i pojęciach.


  1. Materiał myślenia – to czym myślimy :

  • spostrzeżenia

  • wyobrażenia

  • pojęcia

  1. Operacje umysłowe

  2. Reguły myślenia – sterują operacjami, organizują operacje umysłowe


RODZAJE MYŚLENIA:

a ) myślenie produktywne

Prowadzi do powstania zupełnie nowych informacji dla osoby stosującej ten rodzaj myślenia, czyli podmiotu. Wychodzimy poza utarte schematy. Myślenie to dzieli się na:



- twórcze - wynik obiektywnie nowy

- nietwórcze - wynik nowy tylko dla podmiotu.

Wg Guilfard’a są dwa rodzaje problemów związane z myśleniem twórczym i nietwórczym. Wiążą się one z dwoma sposobami rozwiązywania problemów. Jednak aby je zastosować muszą być odpowiednie struktury.



  • konwergencyjne – zbieżne; gdy istnieje jedno prawidłowe rozwiązanie problemu i naszym zadaniem jest wskazanie rozwiązania tego zadania ( np. testy )

  • dywengencyjne – rozbieżne; nie mają jednego prawidłowego rozwiązania. Wymagają one myślenia twórczego. Aby móc zastosować, samo zadanie musi mieć odpowiednią strukturę.


b ) myślenie reproduktywne - bazujemy na istniejących skojarzeniach, polega na stosowaniu wiedzy w odpowiedniej sytuacji.

c ) sensoryczno-motoryczne – inaczej zmysłowo ruchome, myślenie w działaniu połączone z manipulowaniem przedmiotami w celu osiągnięcia jakiegoś celu

d ) konkretno-wyobrażeniowe - oparte jest na spostrzeżeniach i wyobrażeniach

e ) słowno-logiczne - inaczej pojęciowe, operacja stanowi czynność umysłową odwracalną, co oznacza możliwość powrotu do punktu wyjściowego
RÓWNOWAŻENIE STRUKTUR POZNAWCZYCH ( PIAGET )

- asymilacja - włączenie w struktury poznawcze nowych informacji

- akomodacja - przekształcenie informacji tak, aby była użyteczna
*FAZY ROZWOJU MYSLENIA ( związane są z wiekiem )

- faza sensoryczno-motoryczna - inteligencja w działaniu, związana z działaniem i ruchem

- faza konkretno-wyobrażeniowa - inaczej ikoniczna, jest to myślenie przedoperacyjne, myślenie obrazami ( występuje często u dzieci )

- faza operacyjno-konkretna - ma charakter nieodwracalny, zdolność operacyjności myślenia osiąga się około 6 roku życia  przykład z przelewaniem wody do dwóch próbówek

- faza operacyjno-formalna - w wieku 11 -12 lat pojawia się zdolność posługiwania się abstraktami, pojęciami abstrakcyjnymi i symbolami bez przykładów konkretnych obrazów. ( funkcjonuje najlepiej d6o 25 roku życia)


Inny psychologowie wyłonili kolejne fazy rozwoju myślenia ( badania post PIAGETOWSKIE )

- faza operacyjno-postformalna - po 25 roku życia, człowiek traci zdolność myślenia symbolicznego na rzecz praktycznego. Powstaje zdolność rozwiązywania i formułowania problemów związanych z codziennością oraz stawianie pytań

- faza integracyjno- konceptualna - systemowe wiązanie wiedzy w systemy, - intersystemowe łączenie systemów,

- faza paradygmatyczna – tworzenie paradygmatów, następuje w późnej dorosłości polega na odnoszeniu dawnych problemów do ponadczasowego systemu wartości



RODZAJE OPERACJI MYŚLOWYCH

- analiza – jest rozkładaniem całości na części, wyodrębnienie części

- synteza – łączenie części w całość, pozwala spostrzegać całości nawet, gdy są one rozdrobnione

- porównywanie – jest to zestawienie ze sobą podobnych desygnatów i porównywanie ich cech

- dedukcja – zastosowanie teorii ogólnej do konkretnego przykładu

- indukcja – zdolność do tworzenia ogólnych koncepcji w oparciu o konkretne przykłady


MYŚLENIE TWÓRCZE ( model Parkinsa, który wyróżnia 6 cech )

- zgoda na ryzyko ( odwaga )

- element estetyczny ( zawiera coś ładnego )

- celne znajdowanie problemów ( odpowiednie ich formułowanie )

- umysłowa ruchliwość ( patrzenie na problem z różnych punktów widzenia )

- obiektywność ( poszukiwanie obiektywnej oceny innych wobec swojego pomysłu, brak strachu przed krytyką )

- wew. motywacja
PSYCHOLOGICZNE KONCEPCJE CZŁOWIEKA
I ) Behawioryzm

- koncepcja człowieka jako istoty bez osobowości

- termin ten uważano jako niepotrzebny

- człowiek to zespół wyuczonych odruchów

- człowiek uwarunkowany jest środowiskiem, posiada wyuczone reakcje na dane bodźce

- człowiek jest regulowany z zewnątrz

- podczas badań obserwowano zachowanie, nie sięgano do przeżyć, nie interesowano się wnętrzem człowieka.
II) Psychoanaliza

- twórcą był FREUD

- motywacje życiowe człowieka są wewnętrzne a nie środowiskowe

- inna nazwa psychologia głębi

- sięganie do podświadomości

- ważna role w życiu człowieka spełniają nieświadome zjawiska psychiczne i głęboko utajone przeżycia



Freud wyróżnił 3 sfery osobowości:

- SUPEREGO – nad świadomość, zawierają się tu wszystkie przyjęte zasady i normy postępowania, jest to tzw. sumienie, które kształtuje się nieświadomie

- EGO – świadomość, obejmuje czynności świadome, skierowane na przedmioty i ludzi. Człowiek kieruje się zasada realizmu jest biernym wykonawca. Jest to połączenie świadomości z rzeczywistością.

- ID – podświadomość, obejmuje pierwotne popędy biologiczne, których istota ludzka sobie nie uświadamia. Najważniejsza jest LIBIDO. Jest to popęd seksualny tzw. popęd życia i śmierci jest on:

- kreatywny

- niszczący ( agresja )

Popędy maja wpływ na nasza decyzje i zachowania, wspólna część ze zwierzętami. Konflikt miedzy rozładowaniem napięcia ( ID ) a normami kulturowymi ( SUPEREGO ) jest źródłem napięć, nerwic, flustacji i problemów. Świadomość ludzka nie jest wolna, jest pod wpływem ID i SUPER EGO.
III ) Psychologia poznawcza

- człowiek jest samoświadomy i może na siebie wpływać, wychodzić poza ID i SUPEREGO

- sam steruje swoim zachowaniem, panuje nad uczuciem i emocjami przez rozum

- koncentracja oparta na sferze poznawczej, racjonalnej

- człowiek ma więcej autonomii w funkcjonowaniu
IV ) Psychologia humanistyczna

- powstała w latach 60tych w USA jest najnowsza

- oparta na sentencjach liberalnych – człowiek jest całkowicie wolny i robi, co chce

- nie musi poddawać się społeczeństwu tylko spełniać się jako jednostka.

- człowiek jest świadomy i działa celowo:

 holizm – ujęcie człowieka całościowo bez rozdzielenia go na części osobowości

 indywidualizm – każdy człowiek jest niepowtarzalną jednostka, liczy się nie to co typowe a wyróżniające

BUDOWA I FUNKCJONOWANIE UK.NERWOWEGO
Organiści-upatrywali źródło poznania w organizmie człowieka

Nurt personalistyczno egzystencjalny-poszukiwanie wartości poza człowiekiem.



UKŁAD CENTRALNY(ośrodkowy)

Mózg:

- rdzeń przedłużony

- stacja węzłowa dróg węchowych

- móżdżek

Składa się z 2 półkul, części środ….zwanej robakiem, śródmózgowia, międzymózgowia, kresomózgowia

Płaty półkul mózgowych:

- czołowy - ośrodek mowy

- potyliczny - ośrodek wzroku

- skroniowy - ośrodek słuchu

- ciemieniowy -okolice czuciowe

Rdzeń kręgowy:

- mieści się w kręgosłupie, ma kształt cewki.

- znajdujące się w nim ośrodki nerwowe umożliwiają regulacje czynności mięśni i kierują prostymi ruchami narządów wewnętrznych.

Drogi wstępujące i zstępujące:

- wstępujące - przewodzą impulsy do mózgu

- zstępujące - przenoszą impulsy przetworzone w korze mózgowej do narządów
UŁAD OBWODOWY

- składa się z nerwów mózgowych i rdzeniowych

- przewodzi pobudzenia od receptorów do układu centralnego i odwrotnie – z mózgu do rdzenia i odpowiednich części organizmu.

Występują:

- nerwy eferentne ( dośrodkowe )

- nerwy aferentne (odśrodkowe)


UKŁAD AUTONOMICZNY ( wegetatywny )

Zarządza pracą narządów wewnętrznych. W jego skład wchodzi:

- układ synaptyczny - człowiek nad nim nie panuje, przygotowuje organizm do wyzwolenia energii w sytuacjach trudnych (leki agresja gniew ).

- układ parasynaptyczny - układ zachowawczy, zajmuje się odbudową rezerw energetycznych ustroju ( zwalnia akcje serca i oddech, ale przyspiesza trawienie )

Istotą dobrego funkcjonowania jest równowaga miedzy tymi dwoma układami. Jednak w sytuacji wymagającej mobilizacji energii układ synaptyczny góruje nad parasynaptycznym.
RECEPTOR - narząd odbiorczy - początek drogi impulsu, bodźca w organizmie. Jest to każda zmienna w środowisku prowadząca do reakcji organizmu. Receptor ma trzy elementy ( sensoryczne, nerwowe, pomocnicze)
WZROK - ( oko )

Receptor zakończony nerwami, które mieszczą się w siatkówce



Budowa oka:

- soczewka - zmienia kształt, jest wypukła lub wklęsła, co pozwala oglądać rzeczy dalekie lub bliskie (akomodacja – na dnie oka powstaje obraz pomniejszony i odwrócony)

- tęczówka – w środku ma mały otwór źrenice, pełni ona role przesłony

- siatkówka – element receptoryczny, zawiera:

- plamkę żółtą - najbardziej czuła na światło

- plamka ślepa ( nie czuła, nie ma tam receptorów )

- warstwa czopków i pręcików ( energia świetlna zostaje tam zmieniona na elektrochemiczna )
SŁUCH - ( ucho )

- ucho zewnętrzne – zbiera drgania cząsteczek powietrza, nie odgrywa większej roli

- ucho środkowe – błona bębenkowa, młoteczek, kowadełko, strzemiączko, one ( kosteczki ) przewodzą impulsy do układu wewnętrznego

- ucho wewnętrzne – ślimak, energia akustyczna zmienia się w nim na impuls nerwowy, jest w nim właściwy receptor słuchu – narząd Cortiego, w błędniku ucha wewnętrznego jest też narząd równowagi


DOTYK - ( skóra )

Są miejsca gdzie bodźce odczuwamy mniej lub bardziej – smak, język, błony śluzowe nosa.


REAKCJA NA BODZIEC

Bodziec jest odbierany przez receptor, który przez drogi wstępujące przerabia go na impuls nerwowy, który w mózgu jest przetwarzany a następnie przekazywany drogą eferentną do efektorów narządów wychowawczych. Są to najczęściej mięśnie i gruczoły.


TEORIA LOKALIZACJI – w płatach są rożnie ośrodki i np. uszkodzenie płata potylicznego powoduje uszkodzenie wzroku.
DROGA IMPULSU NERWOWEGO – przewodzenie impulsu odbywa się droga elektrochemiczna, od ciała komórki impuls jest prowadzony przez akson, następnie przesuwa się wzdłóż aksonu z tym samym natężeniem i szybkością. Pobudzanie aksonu a następnie neuronu odbywa się dzięki przewodzeniu synaptycznemu - w zakończeniach nerwowych zwanych synapsami wydzielają się substancje chemiczne przekazujące pobudzenie )
Układ nerwowy zbudowany jest z układów nerwowych – neuronów. Neuron składa się z:

- neuryt ( długa wypustka )

- dendryty ( krótsze wypustki wewnątrz, których znajduje się szara substancja nerwowa okryta substancja biała )

Zasadniczą zdolnością neurytów i dendrytów jest przewodzenie podrażnień nerwowych, które biegną od dendrytów do dendrytów, aby z tamtąd przejść do dendrytów kolejnego neuronu.


PROCES SPOSTRZEGANIA
PROCES SPOSTRZEGANIA (definicja ) - jest to proces poznawczy, który polega na odzwierciedleniu w świadomości całokształtu danego przedmiotu lub zjawiska oddziałującego na nasze narządy zmysłowe. Występują spostrzeżenia:

- wzrokowe

- słuchowe

- węchowe

- dotykowe
ORGANIZACJA SPOSTRZEGANIA - spostrzeganie jest czynnością zorganizowaną i często ma charakter automatyczny i zależy od wrodzonych czynników (struktury narządów słuchowych i ośr. mózgu).

-figura i tło - wyodrębnione obiekty i kształty wysuwają się w procesie spostrzegania na pierwszy plan, reszta jest umieszczona na tle pozostającym jakby na dalszym planie całości obrazu percepcyjnego.

-maskowanie obiektu - nadajemy przedmiotowi wygląd utrudniający odróżnienie go od tła

-strukturacja bodźców -człowiek ma silną tendencje do nadawania określonej struktury temu, co widzi, np. określone zbiory kropek ujmujemy jako całość

-bliskość - ze względu na bliskość poszczególnych elementów inaczej możemy ujmować zbiory, np. tych samych punktów

-podobieństwo - przy tej samej odległości elementy łączymy ze sobą na zasadzie podobieństwa


UWAGA: Obiektywne i subiektywne przyczyny deformacji spostrzeżeń (do własnego opracowania)!!!:)
UCZENIE SIĘ
Uczenie się ( definicja ) - to nabywanie przez jednostkę doświadczenia indywidualnego w toku jej rozwoju. Doświadczenie to prowadzi do zmian w zachowaniu się człowieka a zmiana ta jest rezultatem uczenia (inaczej nabywanie odruchów ). Proces gromadzenia informacji mimowolnego w wyniku, którego następuje modyfikacja zachowania.
FORMY MIMOWOLNEGO UCZENIA SIĘ

-warunkowanie klasyczne (związek bodziec-reakcja B-R)

Pawłow- eksperyment z psem (pokarm wywoływał ślinienie, światło poprzedzało pokarm, aż w końcu światło wywoływało ślinienie).Uwarunkowanie klasyczne to uczenie się reakcji na nowy bodziec poprzez zestawienie w czasie bodźców warunkowego i bezwarunkowego (wrodzonego). Uczenie się nowej roli nowych bodźców.

Wrodzone reakcje: ssanie, przełykanie, kaszel, kichanie i mruganie, dla niemowląt typową reakcją, która później zanika jest ``odruch Babińskiego`` - połaskotane w stopę niemowlę podnosi duży palec do góry a resztę w dół. Innym odruchem jest ``odruch moro-obronny`` - w wyniku przestraszenia się, ze względu na nagłą zmianę bodźców otaczających lub zmianę położenia ciała, następuje wyprostowanie kończyn i po chwili ich zamykanie się.

Generalizacja nowego bodźca - reakcja przechodzi na bodźce podobne do wyjściowego np. Watson uczył ośmiomiesięczne dziecko bać się szczura. Na początku dziecko się nie bało. W momencie pojawienia się szczura pojawiał się dźwięk nieprzyjemny dla dziecka. Po pewnym czasie dziecko zaczęło bać się też szczura. Ale bez dalszego uczenia się dziecko zaczęło się bać wszystkiego, co choć trochę przypominało szczura.

Różnicowanie -odwrotność do generalizacji (sprowadzanie reakcji na ogół bodźców do jednego ).
-warunkowanie instrumentalne (sprawcze)

Jest wywołane przez organizm dla osiągnięcia określonego skutku, jest narzędziem uzyskiwania nagrody lub kary - podlega prawie efektu. Nabywanie nowych reakcji w wyniku wzmocnienia pozytywnego lub negatywnego np. system ocen szkolnych.

Eksperyment Skinnera ze szczurami w klatce - po niektórych reakcjach dostawały pokarm (najpierw była reakcja potem był bodziec czyli wzmocnienie) Reakcja instrumentalna- bodziec bezwarunkowy-reakcja bezwarunkowa.

Negatywnym wzmocnieniem jest kara a pozytywnym nagroda. Skinner przypisywał większą uwagę nagrodą lub karą, gdy skutki kary nie są nigdy długotrwałe, powoduje ona jedynie dezorganizacje zachowania. Nagroda natomiast zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia wyuczonych zachowań. Kara lub nagroda wywiera większe wrażenie, jeżeli wymierza ją osoba, która ma u dziecka autorytet lub, z którą dziecko jest związane emocjonalne. Bardzo złe skutki przynoszą kary, które godzą w podstawowe potrzeby dziecka (bezpieczeństwo, godność, miłość i bliskość).



Cechy kar i nagród:

- konsekwentne ich stosowanie

- mają być adekwatne do czynu

- nie mogą być odroczone w czasie

- spójny system wartości osoby wymierzającej karę
-modelowanie - powtarzanie zaobserwowanych reakcji bez zrozumienia sensu zjawiska i bez krytycyzmu (naśladowanie bezkrytyczne i nieświadome bez oceny intelektualnej). Najczęściej występuje to u kilkuletnich dzieci, gdy powtarzają reakcje zaobserwowane w TV lub na podwórku.
UCZENIE SIĘ CELOWE

Jest oparte na długotrwałej pamięci (zapamiętywanie).


Warunki sprzyjające zapamiętywaniu:

-związek z działaniem - im większe znaczenie w życiu codziennym tym lepiej pamiętamy

-nastawienie - koncentracja na materiale i chęć zapamiętania go

-emocje - informacje nacechowane emocjonalnie (osobiste poruszające, wstrząsające, pozytywne przeżycia pamiętamy lepiej)

-przekonania - lepiej pamiętamy te informacje, które pokrywają się z naszym przekonaniem lub zdaniem

-motywacja

-właściwa organizacja czasu i materiału - odpowiednie rozplanowanie nauki i powtórek w czasie


Zasady zapamiętywania:

- powtórki

-integracja - nie nachodzenie na siebie podobnego materiału

- nieprzypadkowe godziny nauki.


Etapy zapamiętywania:

- zapamiętanie

- przechowywanie

- przypominanie


Cechy pamięci:

- trwałość

- szybkość

- gotowość

- wierność

- zakres
TEORIE TEMPERAMENTU U DZIECI I DOROSŁYCH


TEMPERAMENT – zespół najbardziej stałych właściwości psychicznych przejawiających się w reakcjach emocjonalnych i motoryce uzależniony jest od czynników wew. i od przebiegu procesów pobudzenia i hamowania.
Biologiczne ( biochemiczne ) podstawy osobowości.

Cechy temperamentalne widać już u małych dzieci i są WZGLĘDNIE stałe przez całe życie. Są 4 podstawowe typy temperementalne:



Typy słabe:

- melancholik ( mała odporność układu nerwowego, silne odpowiadanie na bodziec, słabość procesów pobudzania i hamowania, markotny lękliwy, pesymistyczny



Typy silne:

- flegmatyk ( mała ruchliwość procesów ruchowych, przewaga procesów ruszania nad …………., zrównoważenie powolność zrównoważony, bierny, ostrożny, poważny kontrolujący się )

- choleryk ( odwrotnie do flegmatyka, duża ruchliwość, roztrzepanie, przewaga procesów pobudzania nad hamowaniem, obraźliwy, zmienny, niespokojny, agresywny )

- sangwinik ( ruchliwy zrównoważone procesy hamowania i pobudzania, najlepiej zaadaptowany codzienności bez emocjonalnego zaangażowania, towarzyszki, gadatliwy, beztroski )


SCHEMAT ISENK`a:

Melancholik/choleryk – NEUROTYCZNOŚĆ ( płochliwość, poczucie winy, wrażliwość emocjonalna, silne reakcje uczuciowe

Flegmatyk/sangwinik – RÓWNOWAGA EMOCJONALNA

Melancholik//flegmatyk – INTROWERSJA ( zamknięty w sobie, małe zainteresowanie światem, autorefleksyjność, duża samoświadomość, dystymia w trudnych sytuacjach, tłumienie negatywnych przeżyć prowadzące do autoagresji )

Choleryk/sangwinik – EKSTRAWERSJA ( otwarcie się na świat zewnętrzny, towarzyskość, relacje społeczne, histeria w trudnych sytuacjach, przesadne uzewnętrznianie przeżyć wewnętrznych )
TEORIE TEMPERAMENTU U DZIECI
Typy temperamentu:

- łatwy ( 40% dzieci, regularność funkcji biologicznych, zbliżanie się do bodźca, łatwość przystosowania się, niewielka siła reakcji, przewaga pozytywnego nastroju )

- wolno rozgrzewający się ( 15% dzieci, unikanie nowych bodźców, wolne przystosowanie się, przewaga nastroju negatywnego, mała siła reakcji, średnia regularność procesów biologicznych )

- trudny ( 10% dzieci, brak regularności procesów biologicznych, wycofywanie się od bodźca, trudności w przystosowaniu się, duża siła reakcji, przewaga emocji negatywnych, typ najbardziej podatny na zaburzenia )

Rozwój dziecka zależy od dopasowania wymagań rodziców do temperamentu dziecka.
Teoria interakcyjna ( 9 kategorii )

- aktywność

- rytmiczność

- zbliżanie się i wycofywanie się ze względu na nowy bodziec

- łatwość przystosowywania ( zmiana reakcji przez wpływ otoczenia )

- próg reagowania ( najsłabszy bodziec który wywłuje reakcje )

- siła reakcji

- jakość nastroju ( przewaga pozytywnych lub negatywnych emocji )

- roztargnienie ( podatność na czynniki rozpraszających uwagę )

- zasięg uwagi i wytrwałość ( jak długo dziecko jest wstanie wykonywać daną czynność )

Przy wyróżnianiu typów temp. ostatnie 2 kategorie nie były brane po uwagę
Teoria temperamentu zahamowanego i niezahamowanego ( Jerome Kagan )

Utworzona ze względu na to jak dziecko reaguje na bodziec. TYPY:

- zahamowany, w obliczu nowości reaguje ucieczką lękiem płaczem

- niezahamowany w obliczu nowości reaguje zbliżaniem się i ciekawością


Teoria behawioralno-genetyczna

Trzy cechy temperamentalne emocjonalności u dzieci:

- emocjonalność ( tendencja do reagowania przeważnie emocjami negatywnymi z dużą siła i ekspresją )

- aktywność ( wigor – poziom energetyczny reakcji i tempo – szybkość reakcji )

- towarzyskość ( tendencja do zbliżania się lub oddalania w kontaktach z innymi osobami, jeżeli dziecko czuje, że jego kontakt jest akceptowany to towarzyskość rozwija się i odwrotnie )
TYPY TEMPERAMENTU U DOROSŁYCH

ZUCKERMAN – wskazuje on jeden wymiar temperamentalny – skłonność do szukania doznań



  • ekstrawersja – większe zapotrzebowanie na stymulacje

  • introwersja – małe zapotrzebowanie na stymulacje


Czynniki wymiaru poszukiwania doznań:

- poszukiwanie grozy i przygód

- rozhamowanie

- podatność na nude

- poszukiwanie przeżyć
PRAWO YERKESA DOTSONA dotyczące uczenia się: natężenie pobudzenia zależy od stopnia trudności zadania, im trudniejsze zadanie tym większy poziom pobudzenia ( trudność sama w sobie jest źródłem pobudzenia. Ekstrawertycy potrzebują większego pobudzenia przy zadaniach niż introwertycy.)
STRES
Stres ( def ) - jest to reakcja organizmu na stresory, czyli sytuacje trudne psychologicznie.
RODZAJE STRESORÓW:

- sytuacje zagrożenia fizycznego i społecznego

- sytuacje przeszkód ( flustracja czyli efekt niezaspokojenia pewnych potrzeb mimo dążenia do tego, stan stałego stresu )

- sytuacje przeciążenia ( przestymulowanie – nadmiar bodźców jakiegoś rodzaju, fizycznych lub społecznych nawet dobrych sytuacji lub deprywacja – brak )

- sytuacje konfliktowe ( interpsychiczne czyli wewnętrzne – są to sytuacje trudnego wyboru ) Trzy typy :

a) dążenie-dażenie ( dwa obiekty tak samo dobre )

b) unikanie-unikanie ( tak samo złe )

c) dążenie-unikanie ( jeden obiekt który ma plusy i minusy )

- sytuacje nowości ( reakcja zależy od osoby )
Sytuacje traumatyczne – krótkie, ale dostarczające emocji o bardzo dużej sile

Sytuacje subtraumatyczne – sytuacje długie czasowo


FAZY STRESU U DOROSŁYCH:

  1. mobilizacja ( wszystkie siły mobilizują się aby poradzić sobie w sytuacji trudnej, organizm działa sprawnie pod każdym względem, sprzyja rozwiązywaniu problemów ale nie może trwać długo gdyż organizm się wyczerpuje )

  2. rozstrojenie ( organizm się rozstraja pojawia się częściowa utrata kontaktu nad emocjami, człowiek staje się drażliwy, wybuchowy i płaczliwy z byle powodu, zaburzenia snu i łaknienia rozstrojenie sfery intelektualnej i fizycznej, problemy z koncentracja, myślenie logiczne zastąpione chaotycznym, problemy z pamięcią, bule brzucha biegunki, zaburzenia działalności układów, bule głowy. Stan ten może utrzymywać się przez długi czas ( miesiące, lata ). Prowadzi to do obniżenia odporności trwałych zaburzeń układów oraz nerwicy pourazowej

  3. destrukcja ( zniszczenie organizmów osobowości, zniszczenie świadomości, całkowita utrata kontroli nad emocjami, stan zawężenia intelektualnego, działanie poza kontrolą świadomości, agresja która może być skierowana na obiekt stresu i być zawężona do tej jednej sytuacji i uczucia ( brak liczenia się z konsekwencjami czynów )

Miedzy drugą a trzecia fazą następuje przekroczenie granicy tolerancji na stres. Sytuacja ta przekracza siły człowieka ( może się zakończyć samobójstwem )

Może nastąpić tzw. mechanizm wycofania – osoba zastępuje realne przeżywanie reakcji wyimaginowanym poglądem rzeczywistości ( ucieka w lepszy świat, wymyślony przez siebie i po pewnym czasie nie wie, co jest prawdziwe a co nie.)

STYLE RADZENIA ZE STRESEM U DOROSŁYCH ( dotyczą głównie fazy drugiej )


  1. styl skoncentrowany na zadaniach - koncentracja na poznawczym rozwiązywaniu problemów

  2. styl skoncentrowany na emocjach - koncentracja na tym co się przeżywa i próby radzenia sobie z emocjami np. przez rozmowę

  3. styl unikający - osoba próbuje nie myśleć o trudnej sytuacji i unika wszystkiego co ma z nią związek aby zapomnieć o problemie robi wszystko co może ją od niego odciągnąć


FAZY STRESU U DZIECI

  1. bark fazy mobilizacji

  2. rozstrojenie ( emocjonalno fizyczne – szczególnie widoczne fizycznie poprzez gorączkę zaburzenie układu pokarmowego, agresje, płacz, zaburzenie układu moczowego i wydalniczego, zaburzenia układu ruchowego, układu mowy – jąkanie lub mutyzm ( dziecko przestaje mówić ) afonia histeryczna ( zaburzenia fonii ), onanizm dziecięcy ( jest to objaw niemowlęcy, rozładowanie napięcia emocjonalnego emocjonalnego, nie seksualnego )

  3. wycofanie ( dzieci częściej niż dorośli docierają do 3 fazy; )

*wzmożone fantazjowanie - wyobrażanie sobie sytuacji lepszej bezproblemowej, wymyślona fantazja zaspokaja potrzeby dziecka

* wycofanie głębsze – apatie dziecięce ( zaburzenia e ekspresji emocji – dziecko żywe i spontaniczne zamyka się w sobie nie wyraża przeżyć na zewnątrz, tłumi je )

* 3 faza wycofania – występuje bardzo rzadko, następuje odcięcie poznawcze od świata, brak reakcji na bodźce zamkniecia świadomości

KONCEPCJE POZNAWCZE

Zachowaniem człowieka sterują informacje docierające z:



  • otoczenia

  • otoczenia, ale przetworzone przez nas, są pewnym opisem świata dokonanym przez nas.

W strukturach poznawczych zapisana jest wiedza.

  1. wiedza deklaratywna – która zawiera wszystkie informacje o świecie. Wiedza „co”. Każdy jednak tworzy indywidualny zapis, wiedza jest więc charakterystyczna dla pojedynczej jednostki. W tej wiedzy jest również struktura „ja” – wiedza dotycząca mnie samego.

Struktura „ja” zawiera :

  • wiedzę opisową – OPIS - dotyczące mnie samego jako osoby

  • samoocenę – OCENA – jak oceniam siebie w różnych sferach

  • wiedza „jaki chciałbym być”, do czego dążę, jakie mam standardy.

  1. wiedza proceduralna – wiedza o tym jak wykonać różna działania. Sposoby działania które sami tworzymy jak i te które nabywamy. Wiedza „jak”.

Informację stanowią istotę funkcjonowania człowieka. Musi być optymalna ilość, poziom informacji. Gdy posiadamy zbyt mało informacji tracimy poczucie rzeczywistości, tożsamość.
Deprywacja sensoryczna – ograniczenie możliwości odbierania bodźców.
Gdy posiadamy nadmiar informacji – nie jesteśmy w stanie ich wszystkich odebrać możemy tylko zmagazynować. Posiadamy ‘wąskie gardło’, przez które przechodzą informacje, zwracają naszą uwagę. Uwaga jest bowiem pewnym filtrem informacji. Przepuszcza te informacje :

  1. które są nam w danym momencie najbardziej potrzebne, które podtrzymają obecną działalność;

  2. które podlegają naszym zainteresowaniom;

  3. wszystkie sygnały zagrożenia;

  4. wyróżniające się w wyjątkowy sposób np. dźwięk , barwa.

Jednak większość informacji do nas nie dociera. Sprzeczność pomiędzy informacjami posiadającymi, a docierającymi – wówczas radzę sobie metodą dysonansu poznawczego : ( Festiger )

  1. nie dostrzegam, nie widzę informacji, które mi nie odpowiadają ;

  2. podważam źródło informacji;

  3. uznaję zachowanie sprzeczne za sytuację wyjątkową;

  4. przerabiam informację tak aby była zgodna z moimi wcześniejszymi informacjami.



CECHY FORMALNE STRUKTUR POZNAWCZYCH


  1. złożoność poznawcza – liczba aspektów, które człowiek bierze pod uwagę przy ocenie rzeczywistości – duża złożoność poznawcza;

  2. stopień abstrakcyjności – abstrakcyjność ( ogólne pojęcia, zasady ) – konkretność ( zapisane określone zdarzenia ). Większość osób ma struktury konkretne, ponieważ są one wcześniej poznawane;

  3. otwartość struktur poznawczych – w miarę pojawiania się nowych informacji uzupełnia swoje struktury, to struktury dynamiczne;

  4. zamkniętość struktur poznawczych – nie odbierają nowych informacji, nie rozbudowują się

  5. aktywność struktur poznawczych – struktury, które potrafią przechodzić z wiedzy deklaratywnej na wiedzę procedurową;

  6. bierność struktur poznawczych – brak przejścia między wiedzą deklaratywną a wiedzą procedurową. Potrafię tylko odtworzyć, nie potrafię zastosować.


PODSUMOWANIE KONCEPCJI POZNAWCZYCH:

ZALETY :
- tworzy otwartość struktur poznawczych, wykorzystywanie w innych naukach;

  • spełniają większość warunków poprawnego budowania teorii, poprawne metodologicznie, opierają się na wiedzy empirycznej;

  • człowiek postrzegany jako istota myśląca, podejmująca decyzje. Człowiek potrafi sam naprawiać swoje błędy gdyż analizuje swoje działanie.

WADY :

  • brak sfery emocjonalnej;

  • tworzy hermetyczny język, trudno ją przekazać.


TEORIA INTELIGENCJI

D.Hebb- prekursor rozważań nad inteligencją, wyłonił dwa typy inteligencji: A i B



Typ A - genetyczne uwarunkowania (górna granica możliwości człowieka w procesach poznawczych.( uwarunkowana przez działanie )

Typ B - praktyczne zdolności (tyle ile człowiek wykorzystuje w praktyce typu A)

P. Wernon dorzucił trzeci typ



Typ C - inteligencja psychometryczna (czyli to co podają testy)
Nowsze typy inteligencji:

- teoria czynników równorzędnych - zdolności są od siebie niezależne

- teoria czynników hierarchicznych ( Spearman wprowadził czynnik G – General - czyli inteligencja ogólna -coś jak typ A, oraz czynnik S – Specific - czyli konkretne specyficzne zdolności) G\S

- Thurstone- wyróżnił siedem równorzędnych czynników, które się nie wyróżniają (rozumienie słów, płynność słowa, zdolności liczbowe, przestrzenne, rozumowanie, pamięć mechaniczna, szybkość spostrzegania)



- Joy Guildford - wyróżnił 120 czynników, które opisał w trzech wymiarach .






©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna