Ministerstwo rozwoju regionalnego



Pobieranie 1,12 Mb.
Strona8/16
Data23.10.2017
Rozmiar1,12 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   16

Priorytet 3 SRK: Wzrost zatrudnienia i podniesienie jego jakości


Zasadniczym celem działań realizowanych w ramach Priorytetu 3. SRK jest wzrost zatrudnienia oraz poprawa efektywności wykorzystania zasobów pracy w Polsce. Do osiągnięcia powyższego celu służą przedsięwzięcia obejmujące: tworzenie warunków sprzyjających przedsiębiorczości i zmniejszanie obciążeń pracodawców, upowszechnianie elastycznych form zatrudnienia oraz wzrost mobilności zasobów pracy, wyrównywanie szans na rynku pracy, dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb rynku pracy, rozwijanie instytucji dialogu społecznego i wzmacnianie negocjacyjnego systemu stosunków między pracownikami a pracodawcami, poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy, wzrost efektywności instytucjonalnej obsługi rynku pracy oraz prowadzenie racjonalnej polityki migracyjnej.

Według wstępnych szacunków sytuacja na rynku pracy uległa w 2010 r. niewielkiej poprawie. Wskaźnik zatrudnienia dla osób w wieku 15-64 lata utrzymał się na niezmienionym poziomie i wyniósł 59,3%, co oznacza, że o ponad 2 pkt. proc. przewyższył wartość zakładaną w SRK dla 2010 r. Wwskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych przekroczył wartośc zakładaną w SRK dla roku 2010 o 2,5 p.p. i osiągnąl wartość 20,5%.

Na koniec grudnia 2010 roku stopa bezrobocia rejestrowanego była nieznacznie wyższa niż przed rokiem i wyniosła 12,3%. Wśród osób zarejestrowanych jako bezrobotne najbardziej zwiększył się udział osób długotrwale bezrobotnych, osób powyżej 50. roku życia i osób samotnie wychowujących co najmniej jedno dziecko w wieku do 18 roku życia. Zmniejszył się natomiast odsetek osób młodych oraz osób bez kwalifikacji zawodowych. Tym niemniej w grupie osób młodych (15-24 lata) stopa bezrobocia wg BAEL wzrosła do poziomu 23,7%.

Oceniając poziom wykształcenia, należy podkreślić, że odsetek osób z wykształceniem średnim utrzymuje się na w miarę stałym poziomie, w 2010r. wyniósł 35,7%. Systematycznie wzrasta natomiast udział ludności w wieku 15-64 lata z wykształceniem wyższym. W 2010 r. osiągnął poziom 1/5 tej grupy wiekowej, co zdecydowanie przekraczało zakładaną wartość dla tego wskaźnika w roku 2010 (15%). Wzrósł także odsetek osób w wieku 25-64 lata, które uczą się i dokształcają – w 2010 r. wyniósł 5,3%. Nie przekroczył jednak zakładanej w SRK wartości 7%. Poniżej zakładanej wartości kształtuje się także udział absolwentów kierunków matematycznych, przyrodniczych i technicznych. W roku akademickim 2009/2010 wyniósł on tylko 17,6%.

W 2010 r. Uchwałą Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2010 roku wszedł w życie Krajowy Plan Działań na rzecz Zatrudnienia na lata 2009 – 2011 (KPDZ/2009-2011), opracowany zgodnie z ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przez Międzyresortowy Zespół powołany w tym celu przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Na realizację KPDZ/2009-2011 wydatkowano w 2010 r. ogółem 10,1 mld zł21, z tego środki krajowe wynosiły – 5,3 mld zł (52,1% ogółu wydatkowanych środków), natomiast środki zagraniczne – prawie 4,9 mld zł (47,9% ogółu wydatkowanych środków).

Na podstawie zdiagnozowanych wyzwań i zagrożeń ustalono cztery priorytety, których realizacji służą działania określone w KPDZ/2009-2011. Priorytetami tymi są:



  1. wzrost aktywności,

  2. sprawny rynek pracy,

  3. doskonalenie aktywnej polityki rynku pracy,

  4. łagodzenie skutków kryzysu gospodarczego i przygotowanie rynku pracy do ożywienia gospodarki.

Realizowane działania w priorytecie 1. „wzrost aktywności” koncentrują się wokół osób najbardziej narażonych na pozostawanie w stanie bierności zawodowej: osób w wieku powyżej 50 lat, młodzieży, osób niepełnosprawnych i mieszkańców wsi. Podjęte zadania zmierzają do modernizacji systemu szkolnictwa i przystosowania go do potrzeb rynku pracy, ułatwienia godzenia obowiązków rodzinnych z pracą oraz wsparcia ekonomii społecznej. Tym samym realizowane są przede wszystkim działania SRK: b) Upowszechnianie elastycznych form zatrudnienia oraz wzrost mobilności zasobów pracy oraz d) Dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb rynku pracy.

Realizowane zadania w ramach 2. priorytetu „sprawny rynek pracy” zmierzają m.in. do poprawy funkcjonowania rynku pracy poprzez stworzenie lepszych warunków działania przedsiębiorstw oraz zatrudniania pracowników, promocji alternatywnych i elastycznych form zatrudnienia oraz metod organizacji pracy i modernizacji systemu zabezpieczenia społecznego na rynku pracy. Tym samym realizowane są przede wszystkim działania SRK: a) Tworzenie warunków sprzyjających przedsiębiorczości i zmniejszanie obciążeń pracodawców oraz b) Upowszechnianie elastycznych form zatrudnienia oraz wzrost mobilności zasobów pracy SRK.

Działania podejmowane w ramach 3. priorytetu „doskonalenie aktywnej polityki rynku pracy” koncentrowały się wokół zwiększenia dostępności działań publicznych służb zatrudnienia dla osób chcących podjąć lub zmienić pracę oraz doskonalenia usług pośrednictwa pracy. Dotyczą m.in. zmian w prawie (nowelizacja ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, nowelizacja rozporządzeń, przygotowanie i implementacja rozporządzeń) i prowadzenia szkoleń. Priorytet ten realizuje zatem przede wszystkim działanie g) Wzrost efektywności instytucjonalnej obsługi rynku pracy SRK.

Działania w ramach 4. priorytetu „łagodzenie skutków kryzysu gospodarczego oraz przygotowanie rynku pracy do ożywienia gospodarki” to tworzenie warunków ułatwiających przedsiębiorstwom szybką adaptację do zmiennych warunków gospodarowania, a także kreacja nowych miejsc pracy poprzez wsparcie przedsiębiorczości oraz zwiększenie skłonności do inwestowania w warunkach dynamicznych zmian gospodarczych. Tym samym priorytet ten realizuje przede wszystkim działanie SRK: a) Tworzenie warunków sprzyjających przedsiębiorczości i zmniejszanie obciążeń pracodawców.

Ponadto, w 2010 roku działania w ramach Priorytetu 3 SRK realizowane były w szczególności w następujący sposób:


  1. Tworzenie warunków sprzyjających przedsiębiorczości i zmniejszanie obciążeń pracodawców

Działanie to realizowane było przede wszystkim w ramach priorytetu czwartego KPDZ/2009-2011 związanego z łagodzeniem skutków kryzysu gospodarczego oraz przygotowaniem rynku pracy do ożywienia gospodarki, w szczególności poprzez tworzenie warunków ułatwiających przedsiębiorstwom szybką adaptację do zmiennych warunków gospodarowania oraz kreację nowych miejsc pracy poprzez wsparcie przedsiębiorczości oraz zwiększenie skłonności do inwestowania w warunkach dynamicznych zmian gospodarczych.

Ponadto w połowie 2009 roku weszła w życie ustawa z dnia 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców umożliwiająca przedsiębiorstwom dotkniętym zmniejszeniem popytu okresowe obniżenie kosztów utrzymania zasobów pracy poprzez skrócenie czasu pracy (do maksymalnie 50 % etatu), bądź skierowanie na tzw. urlop postojowy, przy równoczesnym wsparciu materialnym pracowników ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W 2010 roku w ramach realizacji ustawy dla wsparcia przedsiębiorców subsydiowano utrzymanie miejsc pracy jako alternatywę zwolnień grupowych. Realizując przepisy ustawy, Fundusz w 2010 r. wypłacił świadczenia dla 6 591 pracowników w kwocie blisko 5,8 mln zł, średnio 879 zł na osobę, z tytułu częściowego zaspokojenia wynagrodzeń pracowniczych za czas przestoju ekonomicznego, częściowego zrekompensowania obniżenia wymiaru czasu pracy oraz z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne pracowników.

Na podstawie podpisanych od roku 2009 do końca lutego 2011 r. umów, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dokonał wypłaty świadczeń na kwotę prawie 7 mln zł dla pracodawców będących w przejściowych trudnościach.

W ramach zadania związanego z modyfikacją funduszu szkoleniowego jako instrumentu polityki rynku pracy podejmowano działania na rzecz zachęcenia pracodawców dotkniętych skutkami kryzysu do szkolenia pracowników w oparciu o wykorzystanie funduszu szkoleniowego. Wydatki z Funduszu Pracy na dofinansowania kosztów szkoleń, studiów podyplomowych oraz szczegółowych warunków finansowania stypendiów, składek na ubezpieczenia społeczne wyniosły 1,5 mln zł.

Dodatkowego wsparcia dla prowadzenia działalności gospodarczej w sytuacji kryzysu udzielono w obszarze e-learningu. W 2010 r. kontynuowano szkolenia e-learningowe wprowadzone do portalu edukacyjnego PARP w 2009 r.:


  • szkolenie e-learningowe pn. Zarządzanie firmą w sytuacji kryzysu obejmujące takie zagadnienia jak: kryzys w gospodarce, kryzys w firmie, analiza sytuacji kryzysowej w firmie, strategie antykryzysowe, zarządzanie finansowe w kryzysie, zarządzanie ludźmi w sytuacji kryzysowej, komunikacja i działania PR, narzędzia prewencji i ostrzegania,

  • szkolenie e-learningowe pn. Zabezpieczenie transakcji handlowych obejmujące takie zagadnienia jak: ryzyko w działalności gospodarczej, metody pozyskiwania informacji, formy prowadzenia działalności gospodarczej i odpowiedzialność za długi, ocena wiarygodności kontrahenta, zawarcie umowy, osobiste zabezpieczenia transakcji, rzeczowe formy zabezpieczenia transakcji, dobór zabezpieczeń prawnych, wykonanie umowy i windykacja należności, factoring, forfaiting, instrumenty pochodne jako metoda zabezpieczenia, zabezpieczanie cen surowców i towarów.

W ramach PO KL kontynuowano aktualizację pakietów informacyjnych dla Punktów Konsultacyjnych. W ramach niniejszego zadania zostało lub jest realizowane szereg umów mających na celu aktualizację oraz opracowanie nowych pakietów i produktów informacyjnych, których zadaniem jest wsparcie konsultantów Punktów Konsultacyjnych w precyzyjnym i właściwym informowaniu przedsiębiorców m. in. w administracyjno-prawnych aspektach działalności gospodarczej, w tym o dostępnym spektrum działań pozwalających na skuteczne radzenie sobie z pogorszeniem sytuacji gospodarczej.

  1. Upowszechnianie elastycznych form zatrudnienia oraz wzrost mobilności zasobów pracy

Zwiększeniu aktywności zawodowej służą działania tworzące warunki dla elastycznych form zatrudnienia. Nowelizacja ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw) przyniosła zmiany w zakresie upowszechniania modelu flexicurity, m.in. wprowadziła nowe instrumenty rynku pracy, ułatwiła dostępność usług szkoleniowych oraz zwiększyła wielkość pomocy finansowej na rozwój kapitału ludzkiego. Ponadto ustawa poszerza grono beneficjentów usług rynku pracy, zakłada wyodrębnienie z urzędów pracy centrów aktywizacji zawodowej oraz stwarza nowe możliwości świadczenia wybranych usług z wykorzystaniem ICT, czym poszerza dostęp do usług rynku pracy.

Działanie to realizowane jest przede wszystkim w ramach priorytetu KPDZ/2009-2011 2.1 Sprawny rynek pracy – Promocja elastycznych i alternatywnych form zatrudnienia. W 2010 roku zrealizowano projekt składający się z dwóch głównych działań realizowanych równolegle: ekspertyzy wdrożenia flexicurity na polskim rynku pracy oraz rekomendacji dotyczących podjęcia dalszych działań (m.in. wskazane zostały priorytetowe kierunki działań w ramach analizowanych komponentów modelu flexicurity), a także badania perspektyw implementacji modelu flexicurity na poziomie przedsiębiorstw. Przygotowano broszurę na temat flexicurity oraz raport z przeprowadzonego badania, a także zorganizowano konferencję międzynarodową podczas której upowszechniono raport końcowy z badań pn. „Flexicurity w Polsce - diagnoza i rekomendacje”.



  1. Inicjatywy na rzecz równości szans na rynku pracy

Zakłada się, że wzrost zatrudnienia zostanie uzyskany poprzez wykorzystanie rezerw w postaci osób pozostających poza rynkiem pracy, przede wszystkim młodzieży-absolwentów, kobiet, osób powyżej 50 roku życia oraz osób niepełnosprawnych.

W styczniu 2010 r. przyjęty został Dokument Implementacyjny „Programu Solidarność pokoleń – Działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+”, pozwalający na uruchomienie działań ukierunkowanych na lepsze wykorzystanie zasobów ludzkich w wieku 50 i więcej lat. Obejmuje on z jednej strony działania mające wprowadzić zachęty i ułatwienia dla pracodawców do zatrudniania i utrzymywania w zatrudnieniu osób starszych, z drugiej zaś – działania, których celem będzie poprawa kwalifikacji, umiejętności i efektywności tych osób. Z dniem 1 września 2010 r. powołano Krajowego Koordynatora Programu odpowiedzialnego za bieżące monitorowanie realizacji działań zapisanych w Programie. Dokument Implementacyjny zawiera bazę mierników stanowiących pewne przybliżenie efektów realizacji Programu. Do I połowy 2010 r. poprawie uległo 8 z 13 ustalonych wskaźników, jeden pozostał na niezmienionym poziomie (klin podatkowy). Poprawie uległy m.in.: wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 55-64 lata (w 2010 r. wyniósł on 34%), podniósł się także efektywny wiek przechodzenia na emeryturę. Zwiększono liczbę przedszkoli oraz oddziałów przedszkolnych, co przełożyło się na zwiększenie udziału dzieci w wieku 0-6 lat objętych instytucjonalną opieką do poziomu 39,1%. Zakończono 10 zadań będących w kompetencjach Ministra Pracy i Polityki Społecznej. W dalszym ciągu realizowane są 34 zadania mające dłuższą perspektywę czasową.

W dniu 20 maja 2010 r. Sejm przyjął ustawę o zmianie ustawy – Kodeks Pracy oraz ustawy
o podatku dochodowym od osób fizycznych
.22 Ustawa obowiązuje od 16 lipca 2010 r.
i dotyczy także osób w wieku 50+. Ustawa przewiduje możliwość udzielania pracownikom podnoszącym kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą płatnego urlopu szkoleniowego, a także płatnego zwolnienia z całości lub części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania. Ponadto ustawa umożliwi przyznanie przez pracodawcę pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe dodatkowych świadczeń, np. na pokrycie opłat za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie. Wartość takich świadczeń jest zwolniona z podatku dochodowego od osób fizycznych.

W przypadku osób niepełnosprawnych, działania podjęte w roku 2010, skupiły się przede wszystkim na zapewnieniu stabilności finansowej systemu pomocy osobom niepełno-sprawnym. W tym celu z dniem 29 października 2010 r. znowelizowano ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw.

Ponadto, w roku 2010, w ramach PO KL, rozpoczęto realizację 5 nowych projektów, mających na celu aktywizację zawodową osób niepełnosprawnych, które ze względu na szczególne schorzenia mają największe trudności z wejściem na rynek pracy. Programy te, to: „Wsparcie osób głuchoniewidomych na rynku pracy II – Weź sprawy w swoje ręce”, „Wsparcie osób niepełnosprawnych ruchowo na rynku pracy II”, „Wsparcie osób niepełnosprawnych w swobodnym dostępie do informacji i usług zamieszczonych w Internecie”, „Wsparcie osób niewidomych na rynku pracy II”, „4 Kroki – Wsparcie osób niesłyszących na rynku pracy II”.

W 2010 roku w aktywizację zawodową osób niepełnosprawnych były zaangażowane 42 organizacje realizujące 71 projektów. W tym okresie zakończono realizację następujących projektów: „Wsparcie osób z zaburzeniami psychicznymi na rynku pracy”, „Wsparcie osób głuchoniewidomych na rynku pracy”, „Wsparcie osób niesłyszących na rynku pracy”, „Wsparcie osób z autyzmem”, „Wsparcie osób z niepełnosprawnością intelektualną”, „Ogólnopolskie badanie sytuacji, potrzeb i możliwości osób niepełno-sprawnych”.



d) Dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb rynku pracy

Wszystkie programy, projekty i działania podejmowane w obszarze oświaty wypełniają zapisy Strategii rozwoju edukacji na lata 2007-2013, której zakres obejmuje także szkolnictwo wyższe i kształcenie ustawiczne.

Zgodnie z „Planem uporządkowania strategii rozwoju” przyjętym przez Radę Ministrów
w 2009 roku, Międzyresortowy Zespół ds. uczenia się przez całe życie, w tym Krajowych Ram Kwalifikacji, opracował dokument strategiczny Perspektywa uczenia się przez całe życie, przyjęty przez Komitet Stały Rady Ministrów w dniu 31 marca 2011 roku. Dokument ten zawiera odniesienia dla tworzenia dziewięciu zintegrowanych strategii rozwoju kraju. Najszerzej zagadnienia te będą uwzględnione w Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego oraz w Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego.

W ramach realizacji Strategii rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010, realizowano w 2010 roku następujące projekty realizowane przez Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej:



  • Projekt „Doskonalenie podstaw programowych kluczem do modernizacji kształcenia zawodowego” (01.08.2008 r. – 31.12.2013 r.). Głównym celem projektu jest poprawa jakości kształcenia zawodowego poprzez weryfikację i modernizację  podstaw programowych kształcenia w zawodach pod kątem ich dostosowania do wymogów gospodarki opartej na wiedzy.

  • Projekt „Opracowanie modelu poradnictwa zawodowego oraz internetowego systemu informacji edukacyjno-zawodowej” (01.03.2009 r. – 31.12.2012 r.). Głównymi celami projektu są:

- upowszechnienie dostępu do usług poradnictwa edukacyjno-zawodowego uczniom od poziomu gimnazjum poprzez zbudowanie spójnego modelu poradnictwa zawodowego dostosowanego do aktualnych potrzeb i realizującego ideę poradnictwa całożyciowego;

- upowszechnienie dostępu do rzetelnej informacji edukacyjno-zawodowej uczniom, rodzicom, nauczycielom i doradcom zawodowym poprzez utworzenie Internetowego Systemu Informacji Edukacyjno-Zawodowej (portalu informatycznego) zawierającego informacje właściwe dla poziomu krajowego, wojewódzkiego i powiatowego.

W 2010 roku dokonano analizy obecnie funkcjonującego systemu poradnictwa zawodowego w Polsce oraz w wybranych krajach UE. Opracowany przez ekspertów model doradztwa edukacyjno-zawodowego został przekazany ekspertom do uzupełnienia. Trwają prace w związku ze zmianą koncepcji pilotażu i poprzedzenia go badaniami diagnostycznymi.


  • Projekt „System wsparcia szkół i placówek oświatowych wdrażających modułowe programy kształcenia zawodowego” (01.05.2009r. – 31.12.20013r.). Głównymi celami projektu są:

- wypracowanie systemu wsparcia szkół zawodowych przygotowujących się do powszechnego wdrażania programów modułowych, zgodnie z nowymi kierunkami zmian w kształceniu zawodowym;

- utworzenie zintegrowanego systemu informatycznego ułatwiającego dostęp do bazy programów modułowych i pakietów edukacyjnych oraz informacji z zakresu kształcenia zawodowego, w szczególności kształcenia w oparciu o programy o strukturze modułowej.

W 2010 roku do udziału w projekcie zaproszono 220 szkół w 16 województwach. Zatrudniono 16 koordynatorów wojewódzkich. Udostępniono bazę scenariuszy w ramach Obligatoryjnych Tematów Konsultacji. Opracowano wersje autorskie 21 poradników. Od początku realizacji projektu przeprowadzono 13 konferencji wojewódzkich oraz jedną ogólnopolską. Opracowana została koncepcja systemu informatycznego. Zakończono postępowanie i wybrano wykonawcę portalu.


  • Projekt „Model systemu wdrażania i upowszechniania kształcenia na odległość w uczeniu się przez całe życie” (01.07.2009 r. – 31.06.2014 r.). Głównym celem projektu jest zapewnienie sprawnego funkcjonowania kształcenia na odległość poprzez opracowanie modelu rozwiązania systemowego. W 2010 roku przeprowadzona została kampania promocyjna projektu oraz utworzono stronę internetową projektu. Trwa realizacja badań stanu KNO w Polsce i wybranych krajach UE. Opracowany został „Projekt modelu wdrażania kształcenia na odległość w Polsce”. Zakończyła się seria konsultacji społecznych z udziałem reprezentantów szkół i placówek kształcenia ustawicznego, organów prowadzących i organów nadzorujących. W okresie sprawozdawczym odbyły się warsztaty weryfikujące założenia wdrażania KNO w kształceniu ustawicznym w kolejnych 7 miastach (Poznań, Bydgoszcz, Lublin, Łódź, Katowice, Rzeszów, Wrocław).

W 2010 roku w ramach dostosowania oferty edukacyjnej do potrzeb rynku pracy prowadzono prace polegające na dostosowywaniu programów na istniejących kierunkach studiów do potrzeb rynku pracy i gospodarki opartej na wiedzy, wsparciu współpracy uczelni z pracodawcami w zakresie wzmocnienia praktycznych elementów nauczania (staże i praktyki studenckie) oraz zwiększaniu zaangażowania pracodawców w realizację programów nauczania, a także lepszego przygotowania absolwentów do wejścia na rynek pracy, m. in. poprzez wsparcie akademickich biur karier działających przy uczelniach. W 2010 roku realizowane były m.in. projekt systemowy „Kierunki zamawiane” i programy rozwojowe uczelni oraz projekty systemowe Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Celem ww. projektu systemowego było zwiększenie naboru na techniczne, informatyczne i matematyczne kierunki studiów, których absolwenci są poszukiwani na rynku pracy. Najlepsi studenci mogą otrzymywać miesięcznie 1000 zł stypendium.

Łącznie w 2010 roku w ramach projektu systemowego „Kierunki zamawiane” realizowanych było 475 projektów na kwotę: 2,8 mld zł, w tym ukończono 11 projektów na kwotę 17,9 mln zł.

Dla poprawy wykształcenia i kompetencji osób wchodzących na rynek pracy realizowana jest Strategia Państwa dla Młodzieży na lata 2003-2012. W roku 2010 r. wdrażanie zapisów strategii odbywało się poprzez kontynuowanie programu „Młodzież w działaniu”, który ma na celu wspieranie uczestnictwa młodych ludzi w edukacji pozaformalnej. Program ten jest w Polsce największą i najważniejszą z ofert kierowanych do młodzieży w obszarze uczenia się pozaformalnego, umożliwia uczestnikom samodzielne działania i rozwijanie różnych kompetencji, np. społecznych, związanych z komunikacją oraz przedsiębiorczością. Kładzie on nacisk na edukację obywatelską młodych ludzi i zwiększanie ich uczestnictwa w życiu publicznym.  

Podobnym celom służy tworzenie Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych (PROM).


W 2010 roku Ministerstwo Edukacji Narodowej wsparło finansowo i logistycznie organizację czterech spotkań przedstawicieli organizacji młodzieżowych, w tym międzynarodowe spotkanie, tzw. Networking Days, z udziałem reprezentantów Europejskiego Forum Młodzieży. Finalizacja procesu powołania Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych powinna zakończyć się w 2011 roku.

W ramach zadań zlecanych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej organizacjom pozarządowym w trybie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.) realizowano między innymi następujące działania:



  • Współpraca organizacji pozarządowych, samorządów terytorialnych i szkół w zakresie działań na rzecz Roku Historii Najnowszej w edukacji”,

  • Organizacja ogólnopolskich obchodów z okazji 100-lecia harcerstwa na ziemiach polskich”,

  • Chopinowskie talenty 2010”,

  • Wspieranie inicjatyw edukacyjnych realizowanych na rzecz uchodźców, mniejszości narodowych/etnicznych mieszkających w Polsce, służących kultywowaniu języka, tradycji i kultury kraju pochodzenia lub nauczaniu języka polskiego”.

W ramach wsparcia współpracy międzynarodowej finansowane były programy takie jak: Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży, Polsko-Litewski Fundusz Wymiany Młodzieży, Polsko-Koreańska Współpraca Szkół i Wymiana Młodzieży, Program Eurodesk (europejski program informacyjny dla młodzieży i osób pracujących z młodzieżą) oraz program Salto-Eastern Europe & Caucasus (wsparcie współpracy pomiędzy krajami biorącymi udział w programie „Młodzież w Działaniu” a partnerami z Europy Wschodniej i Kaukazu).

Do osiągniętych rezultatów w 2010 roku zaliczyć należy przede wszystkim zwiększenie uczestnictwa młodzieży w programach edukacji pozaformalnej i  mobilności.

W celu poprawy jakości szkolnictwa zawodowego oraz dostosowania kwalifikacji do potrzeb konkretnych stanowisk pracy, opracowano i opublikowano 50 podstaw programowych kształcenia w poszczególnych zawodach, w tym m.in. cieśli, elektryka, opiekunki środowiskowej, opiekuna w domu pomocy społecznej, renowatora zabytków architektury, technika elektryka, technika leśnika, elektromechanika, górnika eksploatacji otworowej, krawca, mechanika precyzyjnego, pszczelarza, technika informatyka, technika rachunkowości i zegarmistrza, betoniarza–zbrojarza, ślusarza, technika geologa, technika usług fryzjerskich, technika usług kosmetycznych, technika włókienniczych wyrobów dekoracyjnych.

W ramach promowania kształcenia na odległość Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej w 2010 roku realizował kursy on-line dla nauczycieli z placówek kształcenia ustawicznego i doradców zawodowych oraz udostępnił on-line modułowe programy nauczania i pakiety edukacyjne.

Ponadto, w 2010 roku w ramach PO KL wsparto liczne projekty poświęcone poprawie oferty edukacyjnej, w tym: w ramach priorytetu III (działania 3.3, działania 3.4) realizowano projekty z zakresu doskonalenia zawodowego: „Doskonalenie podstaw programowych kluczem do modernizacji kształcenia zawodowego”, „Opracowanie modelu poradnictwa zawodowego oraz internetowego systemu informacji edukacyjno-zawodowej”, „System wsparcia szkół i placówek oświatowych wdrażających modułowe programy kształcenia zawodowego”, oraz „Model systemu wdrażania i upowszechniania kształcenia na odległość w uczeniu się przez całe życie”.

Narodowy Program Stypendialny stworzył podstawy dla polityki pomocy materialnej świadczonej uczniom, których sytuacja materialna i życiowa może spowodować zagrożenie zaprzestania realizacji obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki, ograniczenie aspiracji edukacyjnych, odstąpienie od edukacji na wyższych poziomach nauczania.

Wprowadzenie do ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty rozdziału 8a Pomoc materialna dla ucznia stworzyło podstawy do rozwiązań legislacyjnych oraz organizacyjnych, umożliwiających rozszerzenie zasięgu i zakresu pomocy o charakterze edukacyjnym. Ustawa budżetowa na rok 2010 w rezerwie celowej budżetu państwa Nr 26 Dofinansowanie Narodowego Programu Stypendialnego przewidywała kwotę na ten cel 505 mln zł. Środki te były przeznaczone na następujące zadania:



  • dofinansowanie pomocy materialnej dla uczniów w postaci stypendiów szkolnych
    i zasiłków szkolnych;

  • dofinansowanie zakupu podręczników szkolnych z programu „Wyprawka szkolna”;

  • realizacja zajęć pozaszkolnych w ramach Rządowego Programu „Rozwój edukacji na obszarach wiejskich w latach 2008-2013”;

  • wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży poprzez rozwijanie zainteresowań, uzdolnień, talentów, doskonalenie różnorodnych umiejętności i pogłębianie wiedzy.

Z pomocy w formie stypendiów szkolnych korzystało w roku 2010 około 500 tys. uczniów, natomiast z zasiłków szkolnych około 25 tys. uczniów.

W przypadku programu „Wyprawka szkolna” z pomocy skorzystało 235,5 tys. uczniów klas I-III szkoły podstawowej, II klas gimnazjum oraz odpowiednich klas szkół artystycznych,a także 27 tys. uczniów niepełnosprawnych.



e) Rozwijanie instytucji dialogu społecznego i wzmacnianie negocjacyjnego systemu stosunków między pracownikami a pracodawcami

W 2010 r. trwały prace nad doskonaleniem instytucji dialogu społecznego w ramach Trójstronnej Komisji ds. Społeczno-Gospodarczych, jej zespołów problemowych oraz trójstronnych zespołów branżowych. Jednocześnie monitorowane były działania wojewódzkich komisji dialogu społecznego. W ramach prac Trójstronnej Komisji ds. Społeczno-Gospodarczych prowadzony był monitoring wykonania ustawy o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców. W zakresie tworzenia zinstytucjonalizowanego systemu mediacji dokonywano obsługi listy mediatorów. Ponadto dokonywano rejestracji ponadzakładowych układów zbiorowych pracy, a także koordynowano sprawy związane ze współpracą rządu z innymi organizacjami partnerów społecznych i instytucjami dialogu społecznego oraz z Międzynarodową Organizacją Pracy. W 2010 r. rozpoczęto realizację drugiego projektu systemowego w ramach PO KL z zakresu dialogu społecznego pt. „Podnoszenie wiedzy i kompetencji uczestników dialogu społecznego”, mającego na celu wzmocnienie dialogu społecznego poprzez zwiększenie poziomu wiedzy i kompetencji jego uczestników – przedstawicieli partnerów społecznych oraz administracji publicznej.

Powołanie (w 2009 r.) Zespołu do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw (CSR) umożliwiło stworzenie platformy współpracy z szerokim gronem ekspertów, co powinno przełożyć się na wzmocnienie dialogu publicznego i bardziej efektywną promocję CSR w Polsce, a także bardziej aktywne włączenie się polskiego rządu w międzynarodową debatę w tym zakresie. W 2010 r. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw odbył szereg spotkań i dyskusji merytorycznych z udziałem szerokiego grona interesariuszy, dzięki czemu ukonstytuowały się grupy robocze oraz dokonano rzetelnych analiz rynkowych pod kątem potrzeby wypracowania narzędzi i rozwiązań rynkowych zapewniających przezwyciężanie społecznych barier rozwojowych. Zaangażowanie Zespołu oraz członków jego grup roboczych zaowocowało wypracowaniem projektu rekomendacji, który w sposób kompleksowy odnosi się do czterech kluczowych obszarów tematycznych: systemu promowania CSR w Polsce, odpowiedzialnych inwestycji, zrównoważonej konsumpcji oraz uwzględnienia kwestii CSR w edukacji. Efekt prac grup roboczych został oceniony bardzo wysoko podkreślając sukces wypracowania spójnego stanowiska partnerów społecznych w kształtowaniu kierunków rozwoju CSR w Polsce, co w środowisku międzynarodowym nierzadko jest wynikiem wieloletniej współpracy.

Dynamizm podejmowanych przez Zespół działań w 2010 r. zaowocował ponadto zacieśnieniem współpracy pomiędzy Polską a pozostałymi krajami w ramach Trio Prezydencji (DK i CY) oraz wypracowaniem kierunków promocji CSR podczas polskiego przewodnictwa w Radzie Unii Europejskiej.

W ramach działań mających na celu zwiększenie potencjału partnerów społecznych oraz ułatwienie partycypacji podmiotów dialogu społecznego w procesie uzgadniania polityk publicznych, w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki kontynuowano realizację projektów: Aktywne Formy Przeciwdziałania Wykluczeniu Społecznemu oraz Wspieranie Rozwoju Spółdzielczości Socjalnej. Celem działań jest promowanie najefektywniejszych inicjatyw lokalnych zmierzających do aktywizacji społeczno-zawodowej osób zaliczanych do kategorii zagrożonych wykluczeniem społecznym. W ramach tych projektów wykorzystywane są instrumenty instytucjonalne, takie jak: centra i kluby integracji społecznej, a także spółdzielnie socjalne oraz instrumenty indywidualne: kontrakty socjalne, indywidualne programy zatrudnienia socjalnego.

f) Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy

W 2010 r. prowadzono działania związane z realizacją programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy” – I etap, okres realizacji: 2008-2010. Realizowano końcowe etapy 205 zadań z zakresu służb państwowych i projektów badawczych rozwojowych. W celu skutecznego zapobiegania i ograniczania ryzyka zawodowego realizowane były zadania z zakresu służb państwowych, takie jak: ustalanie normatywów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, rozwój i utrzymanie kompetencji jednostki notyfikowanej do oceny zgodności wyrobów w zakresie bezpieczeństwa, ergonomii i higieny pracy. Ponadto, aby zapewnić odpowiednie standardy w środowisku pracy wspierano rozwój systemu badań maszyn, narzędzi oraz środków ochrony indywidualnej i zbiorowej. Jednocześnie doskonalono system promocji i informacji w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy, a także rozwój systemu edukacji, szkoleń i certyfikacji kompetencji w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Prace dotyczyły także działań w obszarze przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu i zawodowemu oraz zapewnienia bezpieczeństwa pracy osób starszych i niepełnosprawnych.

Projekty badawczo-rozwojowe realizowane w ramach programu obejmowały także tworzenie efektywnych metod zarządzania kształtowaniem środowiska pracy z uwzględnieniem wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii, a także zintegrowaną ocenę zagrożeń czynnikami chemicznymi i fizycznymi w środowisku pracy w aspekcie ograniczania ryzyka zawodowego. Opracowano również nowe materiały i rozwiązania środków ochrony indywidualnej w środowisku pracy. Badano ponadto mechanizmy i opracowano metody zapobiegania rozwojowi sytuacji wypadkowych, doskonalono systemy profilaktyki dla zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach pracy.

g) Wzrost efektywności instytucjonalnej obsługi rynku pracy

W 2010 roku znowelizowana została ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (weszła w życie w 2011 r.). Głównym celem nowelizacji było wprowadzenie zmian, które doprecyzowują przepisy budzące wątpliwości interpretacyjne oraz dostosowanie tej ustawy do przepisów innych aktów prawnych tj. ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, ustawy o spółdzielniach socjalnych, ustawy o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców oraz ustawy o praktykach absolwenckich. Ponadto dzięki zmianom wprowadzonym z dniem 1 lutego 2009 r. na mocy niniejszej ustawy została stworzona możliwość wyodrębnienia w ramach powiatowych urzędów pracy centrów aktywizacji zawodowej, będących wyspecjalizowanymi komórkami organizacyjnymi powiatowego urzędu pracy, których zadaniem jest realizacja zadania w zakresie usług rynku pracy oraz instrumentów rynku pracy.

W ramach powiatowych urzędów pracy we współpracy z samorządem gminnym tworzone są również i prowadzone lokalne punkty informacyjno-konsultacyjne, które na terenie gminy realizują w szczególności zadania w zakresie udzielania osobom zainteresowanym oraz pracodawcom informacji o możliwościach i zakresie udzielenia pomocy określonej w ustawie oraz rejestrowania bezrobotnych i poszukujących pracy. W 2010 roku na wsparcie instytucjonalnej obsługi klientów powiatowych urzędów pracy przeznaczano środki finansowe Funduszu Pracy – dofinansowano z nich utworzenie 211 centrów aktywizacji zawodowej oraz 8 lokalnych punktów informacyjno – konsultacyjnych.

Opracowano i wdrożono nowe rozporządzenie w sprawie standardów i warunków prowadzenia usług rynku pracy, które, z kilkoma wyjątkami, obowiązuje od dnia 29 grudnia 2010 r. Łączy ono dwa poprzednio obowiązujące akty prawne odnoszące się do usług rynku pracy.

Rozwijane były zasoby informacyjne wykorzystywane przez publiczne służby zatrudnienia w realizacji usług rynku pracy:


  • prowadzono stronę internetową www.praca.gov.pl/eurodoradztwo oraz upowszechniano produkty projektu EURODORADZTWO na tej stronie, udostępniano urzędom pracy internetową wersję programu „Doradca 2000” oraz internetową wersję programu Kwestionariusz Zainteresowań Zawodowych (KZZ),

  • kontynuowano realizację projektu systemowego współfinansowanego ze środków PO KL „Zarządzanie informacją wykorzystywaną w usługach rynku pracy” ukierunkowanego na zapewnienie publicznym służbom zatrudnienia jednolitych i aktualnych zasobów informacyjnych wykorzystywanych przez publiczne służby zatrudnienia w realizacji usług rynku pracy,

  • uruchomiono zmodernizowaną bazę danych zawierajacą standardy kwalifikacji zawodowych i modułowe programy szkoleń, pod nowym adresem: www.kwalifikacje.praca.gov.pl,

  • dostosowano aplikację elektroniczną rejestru instytucji szkoleniowych (RIS) do zmian wprowadzonych w rozporządzeniu w sprawie rejestru instytucji szkoleniowych,

  • rozwijano i administrowano krajową stroną internetową EURES (www.eures.praca.gov.pl) w czterech wersjach językowych, której celem jest promocja usług EURES wśród bezrobotnych, poszukujących pracy i pracodawców.

Kontynuowane były działania związane z doskonaleniem metod pracy wykorzystywanych przy realizacji indywidualnych planów działania. W ramach tych działań m.in. przeprowadzono sondaż dotyczący realizacji indywidualnego planu działania, w oparciu o który został przygotowany raport pt. Przygotowywanie i realizacja Indywidualnego Planu Działania w powiatowych urzędach pracy oraz współdziałanie centrów informacji i planowania kariery zawodowej z powiatowymi urzędami pracy w opracowywaniu i realizowaniu IPD”.

Opracowano i upowszechniono metody, narzędzia i procedury diagnozowania potrzeb kwalifikacyjnych na regionalnym i lokalnym rynku pracy – rozpowszechniano wyniki projektu systemowego współfinansowanego ze środków PO KL „Diagnozowanie zapotrzebowania na kwalifikacje i umiejętności na regionalnym i lokalnym rynku pracy – współpraca urzędów pracy z pracodawcami i innymi partnerami rynku pracy” poprzez szkolenia dla pracowników urzędów pracy z zakresu diagnozowania zapotrzebowania na określone kwalifikacje, a także publikację i kolportaż broszur informacyjnych oraz podręcznika użytkownika metod, narzędzi i procedur diagnozowania zapotrzebowania na kwalifikacje i umiejętności na regionalnym i lokalnym rynku pracy.

Ponadto, opracowano i udostępniono specjalistyczne publikacje, np. „Dobre praktyki w pośrednictwie pracy – działania podejmowane i realizowane przez powiatowe urzędy pracy”, „System poradnictwa zawodowego w Polsce.

Rozwijano działalność publicznych służb zatrudnienia w ramach sieci EURES poprzez organizację szkoleń dla pracowników WUP i PUP, międzynarodowe targi pracy, Europejskie Dni Pracy, szereg projektów np. na rzecz powrotów Polaków z emigracji, na rzecz młodzieży, wymiany doświadczeń w dobie kryzysu, na rzecz identyfikacji niedoborów siły roboczej.

Realizowano „Program aktywizacji zawodowej osób do 30. roku życia”. W ramach środków z rezerwy Funduszu Pracy, powiatowe urzędy pracy biorące udział w programie, przygotowywały dla każdego młodego bezrobotnego indywidualny plan działania (IPD) obejmujący zestaw instrumentów aktywizujących, przewidzianych ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zmierzających do jak najszybszego podjęcia zatrudnienia.

Ochotnicze Hufce Pracy kontynuowały realizację projektu systemowego współfinansowanego ze środków europejskich „OHP jako realizator usług rynku pracy”, który zwiększa dostęp młodzieży w wieku 15-25 lat zagrożonej wykluczeniem społecznym do usług z zakresu poradnictwa i informacji zawodowej, pośrednictwa pracy i szkoleń. W 2010 r. utworzono 14 Młodzieżowych Centrów Kariery (w sumie funkcjonuje już 80 tego typu placówek), w których są świadczone usługi poradnictwa zawodowego i informacji zawodowej. Funkcjonuje również 76 punktów pośrednictwa pracy świadczących usługi pośrednictwa pracy dla młodzieży, z czego 31 utworzono w 2010 r. W zakresie rozwoju usług poradnictwa zawodowego i informacji zawodowej w roku 2010 OHP prowadziły działalność w formie mobilnego świadczenia usług (mobilne centra informacji zawodowej- MCIZ) oraz w formie stacjonarnej (młodzieżowe centra kariery funkcjonujące poza w/w projektem – MCK).



h) Prowadzenie racjonalnej polityki migracyjnej

Polska kontynuuje politykę migracyjną, która w odniesieniu do rynku pracy kładzie szczególny nacisk na: uzupełnianie pojawiających się w niektórych branżach i/lub regionach braków w podaży pracy oraz na komplementarność pracy cudzoziemców w stosunku do rodzimych zasobów siły roboczej. Polska aktywnie promuje rozwiązania wspierające legalne migracje o charakterze cyrkulacyjnym23.

W oparciu o nowelizację ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia
i instytucjach rynku pracy
(weszła w życie w 2011 r.) uaktualnione zostały dwa rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej: z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie określenia przypadków, w których zezwolenie na pracę cudzoziemca jest wydawane bez względu na szczegółowe warunki wydawania zezwoleń na pracę cudzoziemców oraz z dnia 30 sierpnia 2006 r. w sprawie wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę. W efekcie bezterminowo przedłużono obowiązywanie uproszczonego dostępu do polskiego rynku pracy (co do zasady na okres 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy) dla obywateli Białorusi, Gruzji, Mołdowy, Rosji i Ukrainy. Rozwiązanie to pozwala uzupełniać niedobory istniejące w niektórych segmentach rynku pracy (szczególnie w rolnictwie i budownictwie), jednocześnie przyczyniając się do zmniejszenia zatrudnienia cudzoziemców w szarej strefie.

Przygotowano projekt założeń do projektu ustawy o sankcjach dla podmiotów zatrudniających obywateli państw trzecich przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisom oraz o zmianie niektórych innych ustaw (implementującej dyrektywę 2009/52/WE).

Ponadto w 2010 roku zorganizowane zostały specjalne szkolenia dla pracowników służb zatrudnienia i instytucji współpracujących, poświęcone przepisom prawnym związanym z zatrudnianiem cudzoziemców.

Opracowano też zostały dwie edycje informacji w sprawie zatrudnienia obywateli polskich w państwach Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii oraz obywateli państw EOG w Polsce.

Otwieranie się kolejnych rynków pracy, zmiany kierunków emigracji pracowniczej i objęcie nią nowych krajów powodują konieczność modyfikacji celów i środków ich realizacji określanych w Rządowym Programie Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą. W związku z powyższym w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, po przeprowadzonej analizie, przygotowany został tekst projektu nowego Rządowego Programu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą. Nowy Program przede wszystkim kładzie nacisk na utrzymanie przez Polaków migrujących w celach zarobkowych emocjonalnej łączności z krajem oraz zapewnienie ich dzieciom warunków do pobierania nauki szkolnej w języku polskim oraz dostarczenie emigrantom informacji o aktualnych regulacjach prawnych w Polsce, pozwalającej na podejmowanie bardziej świadomych decyzji o ewentualnym powrocie do kraju.

Do podejmowanych w 2010 r. przez placówki zagraniczne i Centralę Ministerstwa Spraw Zagranicznych działań służących realizacji celów ujętych w dotychczasowym Rządowym Programie Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą należały:



  • prowadzenie w środowisku Polonii i wśród nowej emigracji działalności zapewniającej kulturową więź z krajem i wspieranie tożsamości narodowej;

  • bieżący monitoring sytuacji mniejszości polskich pod kątem umów międzynarodowych
    i ich realizacji przez kraje zamieszkania;

  • zapewnienie opieki konsularnej obywatelom polskim przebywającym na terenie państwa urzędowania placówki w ramach migracji zarobkowej;

  • wspieranie mediów polonijnych służących informacją migrantom zarobkowym;

  • udzielanie porad z zakresu miejscowego prawa i obowiązujących przepisów;

  • podejmowanie interwencji w sprawach spornych między pracodawcami a polskimi pracownikami oraz udzielanie im pomocy w dochodzeniu roszczeń;

  • pomoc w dostępie dzieci migrantów do polskich szkół za granicą. Czuwanie nad wdrażaniem zapisów Dyrektywy Rady nr 77/486/EWG w sprawie kształcenia dzieci pracowników migrujących;

  • współpraca ze zorganizowanymi środowiskami Polonii na rzecz wspierania migrantów zarobkowych (informacja, rozwiązywanie sytuacji krytycznych, udzielanie doraźnej pomocy);

  • integracja nowej emigracji zarobkowej ze środowiskiem „starej Polonii”;

  • współpraca MSZ z MEN w zakresie pomocy w upowszechnianiu założeń reformy systemu edukacji w szkołach polonijnych i polskich za granicą.

Realizując Strategię Państwa dla Młodzieży na lata 2003-2012, Ministerstwo Edukacji Narodowej w ramach promowania projektów edukacyjnych umożliwiających uczestnictwo młodzieży z różnych środowisk zorganizowało i sfinansowało pobyty edukacyjne dzieci Polaków zamieszkałych za granicą, pozwalające na doskonalenie posługiwania się językiem polskim, poznawanie historii Polski oraz tradycji i kultury narodowej.


1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   16


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna