Mgr Anna Radwańska



Pobieranie 114,44 Kb.
Data08.05.2018
Rozmiar114,44 Kb.

Dr Anna Radwańska

Katedra Fizjoterapii

Wydział Rehabilitacji Ruchowej

AWF Józefa Piłsudskiego w Warszawie


PROCEDURY STOSOWANE W FIZJOTERAPII PACJENTÓW
Z CHOROBAMI NERWOWO-MIĘŚNIOWYMI
OPRACOWANE NA POTRZEBY TOWARZYSTWA ZWALCZANIA CHORÓB MIĘŚNI

Choroby nerwowo-mięśniowe definiuje się jako „stany patologiczne, w których zachodzi uszkodzenie strukturalne lub czynnościowe elementów składających się na jednostkę motoryczną” [1].

W efekcie takiego uszkodzenia powstają zmiany w postaci osłabienia siły mięśni z zanikiem, wiotkością, osłabieniem lub zniesieniem odruchów. U chorych pojawiają się liczne przykurcze mięśniowe, zmienia się postawa i chód prowadząc do znacznego lub pełnego ograniczenia funkcji ruchowych. W miarę postępu choroby pacjenci stają się coraz słabsi. W najpoważniejszych postaciach, chorzy nie mogą chodzić, muszą poruszać się na wózku inwalidzkim, a nawet ciągle przebywać w łóżku. Nie są w stanie samodzielnie wykonać najprostszych czynności codziennych.

Szczególnie niebezpiecznym skutkiem niektórych chorób nerwowo-mięśniowych, np. dystrofii mięśniowej typu Duchenne’a lub wczesnych postaci rdzeniowego zaniku mięśni jest ryzyko pojawienia się niewydolności oddechowej, zazwyczaj rozwijającej się podstępnie i ujawniającej się już w zaawansowanym stadium.

Często towarzysząca tym chorobom, szybko postępująca skolioza pogłębia patologię oddychania wskutek ograniczeń funkcjonalnych i wtórnych zmian zachodzących w okładzie krążeniowo-oddechowym.


Postępujący charakter wielu schorzeń należących do tej grupy oraz, w mnogich przypadkach, brak leczenia farmakologicznego sprawiają, że fizjoterapia odgrywa zasadniczą rolę w postępowaniu z tą grupą pacjentów.
Ogólnym celem fizjoterapii w chorobach nerwowo-mięśniowych jest podtrzymanie funkcji ruchowych, a w konsekwencji niezależności chorego umożliwiającej pełne uczestnictwo w życiu grupy rówieśniczej lub społecznej.

Cele szczegółowe to:



  • zapobieganie / zmniejszenie przykurczów i deformacji stawowych

  • utrzymanie / poprawa obniżającej się siły mięśniowej

  • utrzymanie prawidłowej / poprawa postawy, w tym również zapobieganie / leczenie skoliozy

  • utrzymanie / poprawa funkcji oddechowej

  • przedłużenie / ułatwienie funkcji lokomocji

  • poprawa funkcji ruchowych i jakości życia poprzez dobór odpowiedniego sprzętu ortopedycznego

  • edukacja chorych i ich opiekunów

Ćwiczenia ruchowe u pacjentów z chorobami nerwowo-mięśniowymi powinny być prowadzone w formie zajęć indywidualnych. Oznacza to, że podczas zabiegu jeden terapeuta pracuje tylko z jednym chorym.



            1. Badanie chorego dla potrzeb fizjoterapii

W chorobach nerwowo-mięśniowych pewne objawy są przewidywalne w oparciu o znajomość standardu przebiegu, postępu i stadiów schorzenia oraz regresji stanu funkcjonalnego. Dlatego w różnych chorobach, ich postęp może być przewidywany, co umożliwia stosowanie odpowiednio wcześnie działań profilaktycznych.

Warunkiem powodzenia takich działań jest jak najwcześniejsze rozpoczęcie systematycznej, planowej i trwałej fizjoterapii, najlepiej natychmiast po uzyskaniu wiążącej diagnozy lekarskiej.

Pierwsze badanie z jak najdokładniejszym zapisem obserwowanych zmian i objawów ułatwia przewidywanie mogących pojawić się problemów oraz umożliwia zaplanowanie szczegółowego planu usprawniania. Badanie to powinno być wykonane przed rozpoczęciem procesu terapii i być powtarzane przynajmniej raz na trzy-cztery miesiące w celu korekcji programu postępowania terapeutycznego.
Badanie dla potrzeb fizjoterapii w chorobach nerwowo-mięśniowych obejmuje:


  • ocenę nawykowej postawy ciała

  • ocenę budowy i ukształtowania kręgosłupa

  • ocenę budowy i ruchomości klatki piersiowej

  • ocenę sprawności oddechowej w pozycji leżącej i siedzącej - badanie spirometryczne i przepływ-objętość

  • pomiar długości kończyn dolnych

  • ocenę czynnościową pacjenta (testy funkcjonalne)

  • ocenę zakresu ruchów w stawach kończyn i kręgosłupa

  • kliniczną ocenę siły mięśniowej (tzw. test mięśniowy)

  • ocenę funkcji chwytnej ręki

  • ocenę mimiki twarzy oraz funkcji żucia i połykania (w razie potrzeby)

Ogólny zakres działań fizjoterapeutycznych:



  1. bierne rozciąganie przykurczów stawowych

  2. ćwiczenia ruchowe

  3. ćwiczenia oddechowe

  4. dobór odpowiedniego zaopatrzenia ortopedycznego

  5. poradnictwo w zakresie technik wspomagania oddychania (w razie potrzeby)



            1. Procedury zalecane dla profilaktyki i leczenia przykurczów i deformacji stawowych

  • ćwiczenia bierne redresyjne, poizometryczna relaksacja mięśni, stretching

  • techniki łącznotkankowe terapii manualnej (masaż łącznotkankowy)

  • techniki metody PNF (proprioceptive neuromuscular facilitation)

  • dobór optymalnych pozycji ułożeniowych kończyn zapobiegających utrwalaniu się ograniczeń zakresów ruchu

  • dobór zaopatrzenia ortopedycznego, np.: łuski na podudzie i stopę, stabilizatory nadgarstka i palców

  • użycie pionizatorów celem jak najdłuższego przebywania w pozycji stojącej



            1. Procedury zalecane w profilaktyce zaników mięśniowych

  • ćwiczenia czynne w odciążeniu

  • ćwiczenia prowadzone

  • ćwiczenia czynne wolne

  • ćwiczenia izometryczne

  • ćwiczenia indywidualne specjalne

  • ćwiczenia metodą PNF

  • ćwiczenia ogólnousprawniające – indywidualne

  • ćwiczenia w wodzie indywidualne i zespołowe



            1. Procedury zalecane w profilaktyce i leczeniu wad postawy i skoliozy

  • ćwiczenia korekcyjne postawy

  • ćwiczenia specjalne dla skolioz

  • mobilizacja stawów kręgosłupa

  • ćwiczenia asymetryczne w łańcuchach zamkniętych

  • ćwiczenia metodą PNF

  • ćwiczenia izometryczne

  • ćwiczenia w wodzie indywidualne i zespołowe

  • ćwiczenia przygotowujące do zabiegu chirurgicznego usztywnienia skoliozy

Zaburzenia postawy w tej grupie chorób najczęściej są konsekwencją przykurczów stawowych. Stała obserwacja postawy i wczesne wychwytywanie najmniejszych zmian jest niezbędne do zapobiegania wadom postawy lub skoliozie, w istotny sposób wpływającym na inne funkcje organizmu.

            1. Procedury zalecane w profilaktyce i leczeniu niewydolności oddechowej

  • mobilizacja stawów kręgosłupa i klatki piersiowej

  • nauka prawidłowego oddychania w różnych pozycjach

  • ćwiczenia oddechowe podstawowe

  • ćwiczenia oddechowe specjalne

  • ćwiczenia oddechowe metodą PNF

  • nauka odksztuszania

  • nauka wspomaganego odksztuszania

  • inhalacje

  • drenaż oskrzelowy

  • ćwiczenia w wodzie indywidualne i zespołowe

  • oddychanie z dodatnim ciśnieniem (IPPB - Intermittent Positive Pressure Breathing)

  • ćwiczenia oddechowe z pacjentem oddychającym przy pomocy respiratora



            1. Procedury zalecane celem zachowania możliwości utrzymania pozycji stojącej i funkcji lokomocji u pacjentów z chorobami nerwowo-mięśniowymi

  • ćwiczenia równoważne

  • ćwiczenia koordynacji ruchowej (PNF)

  • trening lokomocyjny (również po schodach), chód na dystans

  • nauka chodu w ortezach lub przy pomocy innego zaopatrzenia ortopedycznego

  • pionizacja czynna

  • pionizacja bierna (pionizacja w stabilizatorach i na stole pionizacyjnym)



            1. Fizykoterapia jest stosowana głównie w chorobach przebiegających z uszkodzeniem korzeni i nerwów obwodowych i nabytych chorób mięśni, np.: choroby i uszkodzenia nerwów obwodowych, choroby nerwowo-mięśniowe przebiegające z procesem zapalnym.

  • Sollux (z niebieskim filtrem lub bez)

  • Galwanizacja

  • Galwanizacja w kąpieli wodnej (kąpiel elektryczno-wodna jednokomorowa)

  • Elektrostymulacja prosta

  • Elektrostymulacja punktowa

  • Prądy diadynamiczne (miejscowo)

  • Pulsotronic

  • Magnetronic

  • Masaż wirowy lub perełkowy

  • Masaż klasyczny częściowy lub całkowity



            1. Procedury inne

  • ćwiczenia oddechowe przygotowujące do przygotowujące do zabiegu chirurgicznego

  • ćwiczenia oddechowe po zabiegu chirurgicznym

  • dobór odpowiedniego zaopatrzenia ortopedycznego

  • ćwiczenia mimiczne

  • ćwiczenia żucia i połykania

  • masaż leczniczy całościowy lub częściowy



            1. Wykaz sprzętu ortopedycznego wymaganego przez pacjentów z chorobami nerwowo-mięśniowymi




  1. Kończyna górna:

  • łuska na dłoń i przedramię

  • stabilizator nadgarstka

  • wysięgniki i chwytaki

  1. Kończyna dolna:

  • łuska lub longeta na stopę i podudzie

  • łuska lub longeta na stopę, podudzie i udo (KAFO)

  • elastyczna opaska na staw kolanowy z bocznymi usztywnieniami

  • tutor kolanowy krótki

  • podciąg gumowy na opadająca stopę




  1. Wyposażenie dodatkowe:

  • wózek inwalidzki

  • elektryczny wózek inwalidzki

  • pionizator jezdny

  • pionizator z tworzywa plastycznego

  • łóżko ortopedyczne

  • łóżko ortopedyczne łamane lub z możliwością biernej pionizacji

  • podnośnik hydrauliczny lub mechaniczny do wanny

  • winda na schody

  • fotel sedesowy lub nadstawka na sedes

  • blat do wózka

  • wkładka przeciwodleżynowa do wózka

  • materac przeciwodleżynowy

  • wysoki stołek barowy z podparciem pod plecy (ułatwia przyjęcie pozycji stojącej)

  • krzesełko do wanny

  • mata przeciwpoślizgowa do wanny

  • kliny, wałki, poduszki do stabilizowania pozycji siedzącej i leżącej



Przykładowy schemat postępowania fizjoterapeutycznego w zależności od stopnia zaawansowania schorzenia **

(nie we wszystkich schorzeniach nerwowo-mięśniowych występują wszystkie wymienione stadia – powyższe zestawienia należy traktować jako orientacyjne)




  1. Chory chodzący (I stadium)

Zapobieganie lub zmniejszenie przykurczów


i deformacji stawowych
  1. bierne rozciąganie mięśni i stawów podatnych na przykurcze
  2. ćwiczenia czynne
  3. utrzymanie (zachowanie) symetrii postawy
  4. program ćwiczeń domowych:

  • przeciwprzykurczowe pozycje ułożeniowe

  • bierne rozciąganie

  • ćwiczenia czynne

  • łuski zabezpieczające pozycję pośrednią stawów skokowych podczas snu

Utrzymanie lub poprawa siły mięśniowej



  1. ćwiczenia czynne dla zachowania siły i wytrzymałości mięśni oraz celem pobudzenia koordynacji nerwowo-mięśniowej

  2. ćwiczenia oddechowe

  3. ćwiczenia w wodzie

Pomoce techniczne

  1. adaptacja celem poprawy funkcji

Edukacja bliskich



  1. wyjaśnienie jak zapobiegać nieprawidłowej postawie
    (czego się wystrzegać)

  2. wspieranie i motywowanie do prowadzenia programu domowego

  3. informacje dotyczące diety

  4. motywowanie do uczestniczenia w zajęciach rekreacyjnych

  5. poradnictwo w problemach ergonomicznych


  1. Chory chodzący z trudnością (II stadium)

Zapobieganie lub zmniejszenie przykurczów
i deformacji stawowych




  1. jak w I stadium

  2. ewentualna kwalifikacja do ortez

Utrzymanie lub poprawa obniżającej się siły mięśniowej




  1. jak w I stadium

  2. stanie w pionizatorze

Pomoce techniczne



  1. jak w I stadium

  2. pomoce ułatwiające chód

  3. właściwe obuwie

  4. ortezy, łuski na noc

  5. pomoce zabezpieczające właściwą pozycję siedzącą w wózku lub na krześle

  6. stanie w pionizatorze

Edukacja bliskich



  1. jak w I stadium

  2. informacje o sposobach adaptacji domu i szkoły celem ułatwienia wykonywania czynności dnia codziennego

  3. wyjaśnienie wagi i zasadności częstych zmian pozycji

  4. zastosowanie wózka tylko na długich dystansach

  5. stosowanie różnych zabawek celem mobilizacji ruchu u małych dzieci



  1. Chory stale korzystający z wózka (III stadium)

Zapobieganie lub zmniejszenie przykurczów


i deformacji stawowych

  1. jak w II stadium

  2. odpowiedni dobór wózka inwalidzkiego

  3. możliwe zastosowanie wkładek profilujących do wózka lub krzesła

Utrzymanie lub poprawa obniżającej się siły mięśniowej

  1. jak w II stadium

  2. ćwiczenia oddechowe i częste wspomaganie odksztuszania

  3. ewentualne użycia aparatu wspomagającego oddychanie

Pomoce techniczne



  1. jak w II stadium

  2. podparcie kręgosłupa

  3. wózek o napędzie elektrycznym

  4. ruchome podparcie ramienia

  5. pomoce techniczne wspierające utrzymanie pozycji stojącej

Edukacja bliskich



  1. jak w II stadium

  2. instruktaż rodziny / pielęgniarki pod kątem kontroli funkcji układu oddechowego


Schemat postępowania w schorzeniach nerwowo-mięśniowych [2]




POSTĘPOWANIE
KONTROLA

NAZWA CHOROBY

A

B

C

D

E

F

Dystrofia Duchenne’a

++



++

+

++

++

Dystrofia Beckera

++



++

+

++

+

Dystrofia twarzowo-łopatkowo-ramieniowa

++



+

+ −

+ −

+ −

Dystrofia mięśniowa dystalna

+



+

+ −

+ −

+ −

Dystrofia oczna

+ −

+ −



−?





Miopatia wrodzona

+



+

+!

++

+

Dystrofia miotoniczna

+

+

+

+

+ −

+

Miotonia wrodzona

+



+ −







Choroba Pompego

+ −

+ −

+ −



+

+

Miopatia Mc Ardle’a

+

+ −

+ −



+

+

Polimiositis, dermatomiositis

+ −

++





+

+

Miastenia gravis

−*−1

++



+!

+


Choroba Charcot-Marie-Tooth


+



+

+






Miopatia Dejerine, Sottas

+



+

+






Rdzeniowy zanik mięśni – typ I

+1



+ −



++

+ −

Rdzeniowy zanik mięśni – typ II

++



++

+ −

++

+

Rdzeniowy zanik mięśni – typ III

+



+

+

+

+ −

Stwardnienie zanikowe boczne

+



+ −

+ −

+

+

Rdzeniowo-móżdżkowa ataksja Friedreicha

++



++

+++





Wrodzona artrogrypoza

++



++

+++




Oznaczenia tabeli:




A aktywna fizjoterapia

B farmakoterapia

C leczenie ortopedyczne

D operacje chirurgiczne

E kontrola oddechowo-płucna

F kontrola kardiologiczna

++ konieczne

+ czasem konieczne

+ − przydatne w niektórych przypadkach

− niewskazane

! szczególne ryzyko

? odmienne opinie ekspertów



  1. może być konieczna kinezyterapia oddechowa

* może być niebezpieczne

Literatura:



  1. Hausmanowa-Petrusewicz I., Choroby Mięśni, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999

  2. A simple guide to physiotherapy for neuromuscular diseases, Wyd. EAMDA









©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna