Materiał, którym zajmiemy się na zajęciach, ze względu na ilość spotkań



Pobieranie 398,94 Kb.
Strona7/7
Data15.02.2018
Rozmiar398,94 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

Spis instrumentów prawnych dotyczących praw człowieka.


Prawdopodobnie największym osiągnięciem Narodów Zjednoczonych na polu praw człowieka, będącym rezultatem wieloletnich wspólnych działań jest stworzenie kompleksowych i tworzących jednolitą całość uregulowań dotyczących praw człowieka. Głównym ich fundamentem jest 
Międzynarodowa Karta Praw Człowieka z jej pięcioma ukonstytuowanymi aktami prawnymi (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Pakty Praw Człowieka i Protokoły Fakultatywne). W wyniku dokonanej w 1994 roku kompilacji Międzynarodowych Instrumentów Prawnych  dotyczących praw człowieka, ogłoszono listę blisko 95 tekstów międzynarodowych konwencji, deklaracji oraz innych dokumentów.

Spośród wszystkich instrumentów prawnych można wyróżnić kilka kategorii:



  • Instrumenty ogólne i specjalne;

  • Instrumenty globalne i regionalne;

  • Dokumenty prawnie wiążące oraz inne instrumenty prawne.

Instrumenty ogólne zazwyczaj obejmują swoim zakresem szeroko ujęte prawa człowieka. 
Dokumenty te nie są formalnie częścią istniejących statutów organizacji międzynarodowych i instytucji, mają jednak najwyższą rangę prawną i funkcjonują w ramach działań podejmowanych przez Narody Zjednoczone czy struktur regionalnych. Najbardziej znakomitymi z tych aktów są:

  • Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (1948 r.) (Universal Declaration of Human Rights)

  • Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka (1966 r.) (The International Covenants on Human Rights)

  • Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (1950 r.) (The European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms)

  • Europejska Karta Socjalna (1961 r.) (The European Social Charter)

  • Amerykańska Deklaracja Praw i Obowiązków Mężczyzn (1948 r.) (The American Declaration of the Rights and Duties of Men)

  • Amerykańska Konwencja Praw Człowieka (1969 r.) (The American Convention on Human Rights)

  • Afrykańska Karta Praw Człowieka (1981 r.) (The African Charter on Human and Peoples' Rights)

  • Arabska Karta Praw Człowieka (1994 r.) (The Arab Charter of Human Rights)

Dokumenty specjalne podlegają klasyfikacji na poszczególne kategorie, takie jak:

  • Prawo do samostanowienia

  • Przeciwdziałanie dyskryminacji

  • Prawa kobiet

  • Prawa dzieci

  • Niewolnictwo, praca przymusowa oraz podobne formy i praktyki

  • Prawa człowieka w wymiarze sprawiedliwości: ochrona osób przebywających w areszcie lub uwięzionych

  • Wolność informacji

  • Wolność zgromadzeń

  • Zatrudnienie

  • Małżeństwo i rodzina, dzieci oraz młodzież

  • Opieka społeczna, postęp i rozwój

  • Uczestnictwo w życiu kulturalnym: międzynarodowa współpraca i rozwój

  • Narodowość, bezpaństwowość, azyl i uchodźstwo

  • Zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości, ludobójstwo

  • Prawo humanitarne

Na największą uwagę zasługują trzy cele: eliminacja dyskryminacji, ochrona najuboższych oraz walka przeciwko szerzącym się na dużą skalę złym praktykom. Instrumenty mające na celu zwalczanie rasizmu oraz rasowej dyskryminacji, dyskryminacji kobiet, dyskryminacji bazującej na wyznaniu, dyskryminacji pracowników oraz nierównego dostępu do edukacji są niezwykle ważnymi punktami w każdym programie działań ONZ. Uchodźcy, kobiety, dzieci, pracownicy, aresztowani oraz więźniowie, osoby upośledzone, ludność autochtoniczna, pracownicy migracyjni oraz ich rodziny - to tylko niektóre przykłady osób, których prawa i interesy wymagają szczególnej ochrony. Ludobójstwo, tortury, niewolnictwo oraz inne formy wykorzystywania ludzi są karygodnymi praktykami i uważa się je za naruszenia prawa międzynarodowego oraz zbrodnie przeciwko ludzkości. Zwalczaniu takich właśnie form barbarzyństwa mają służyć stworzone instrumenty prawne.

Kolejną możliwością systematyzacji instrumentów prawnych jest podział na instrumenty opracowane przez organizacje globalnego zasięgu, takie jak Narody Zjednoczone, Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO), czy Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO), oraz instrumenty wywodzące się z regionalnych instytucji lub struktur. Należą do nich przede wszystkim: Rada Europy (Council of Europe), Organizacja Państw Amerykańskich (Organization of American States), Unia Afrukańska (African Union, dawna Organizacja Jedności Afrykańskiej) oraz Liga Państw Arabskich (League of Arab States). Instytucje te w znacznym stopniu przyczyniły się do rozwijania standardów praw człowieka. Szczególnie znaczący w kontekście minionej rywalizacji Wschodu z Zachodem consensus w zakresie priorytetów praw człowieka osiągnęli uczestnicy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, która w 1995 roku przekształciła się w Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE). W przyjętym w 1975 roku Akcie Końcowym, przestrzeganie praw człowieka uznano za zasadę stosunków międzynarodowych. Rozwój praw człowieka związano 


z pogłębianiem współpracy państw w dziedzinie oświaty, kultury i informacji oraz kontaktów międzyludzkich. Początkowe obawy, że regionalne instrumenty mogą stanowić zagrożenie dla integralności oraz ważności aktów globalnych w dużej mierze zniknęły. Wieloletnie doświadczenia udowodniły zasadność tezy, iż instrumenty globalne oraz regionalne są zbiorem komplementarnym i wzajemnie się uzupełniają.

Inne rozróżnienie zawiera podział na dokumenty prawnie wiążące oraz inne instrumenty


 prawne. Niezaprzeczalnym faktem jest, że standardy praw człowieka umieszczone 
w traktacie posiadają wysoką rangę wynikającą zarówno z rzetelnego przygotowania treści dokumentu, jak i ratyfikacji dobrowolnie przyjętych przez państwa członkowskie zobowiązań. Wiele z tych traktatów w swojej treści przewiduje tworzenie mechanizmów nadzorczych, które są przejawem urzeczywistnienia norm wyrażonych w tych aktach przez państwa członkowskie. Najnowsza praktyka pokazuje, że idąc za przykładem Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz późniejszych dokumentów międzynarodowych innych niż traktaty - państwa coraz częściej skłonne są do wyrażania swojej woli w formie innej niż umowa międzynarodowa, takiej jak: 
deklaracje, zasady postępowania, kodeksy etyczne, wytyczne etc. Dokumenty tego typu 
nie wymagają ratyfikacji (co często powoduje duże opóźnienie momentu wejścia w życie takiego aktu) i adresowane są do wszystkich państw członkowskich ONZ oraz do innych uczestników społeczności międzynarodowej. Dokumenty te nie tylko zawierają polityczne zobowiązania, ale wyrażają podstawowe zasady mające na celu zachowanie poprawności stosunków międzynarodowych, ze szczególnym wskazaniem na przestrzeganie praw człowieka.  

 

Regionalne systemy ochrony praw człowieka

 

Problematyka praw człowieka podlega również regulacji międzynarodowoprawnej


na płaszczyźnie regionalnej. W Europie szczególną pozycję i znaczenie ma zawarta w ramachprac Rady Europy Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz ukształtowany na mocy jej postanowień sądowy system dochodzenia praw i wolności przez poszkodowane jednostki. 

 

Na gruncie amerykańskim podstawowe znaczenie mają postanowienia Karty Organizacji Państw Amerykańskich z 1948 r. Zawiera ona kilka  dość ogólnych przepisów dotyczących kwestii praw człowieka. Zostały one rozwinięte w przyjętej w tym samym czasie Amerykańskiej Deklaracji Praw i Obowiązków Obywatela obejmującej swoim zakresem szeroki katalog praw i wolności. najważniejszą umową międzynarodową z zakresu praw człowieka obowiązującą w tym regionie jest bez wątpienia Amerykańska Konwencja Praw Człowieka (1969 r.) wraz z dwoma protokołami. Konwencja tworzy instytucjonalny system rozpatrywania skarg indywidualnych oraz skarg międzypaństwowych przez:



Międzyamerykańską Komisję Praw Człowieka oraz Międzyamerykański Trybunał Praw Człowieka. 

 

W ramach Organizacji Jedności Afrykańskiej przyjęto w 1981 r. Afrykańską Kartę Praw Człowieka i Ludów



Zawiera ona zarówno katalog praw człowieka jak też odpowiednie rozwiązania instytucjonalne. 
Na podstawie postanowień Karty powołano Afrykańską Komisję Praw Człowieka i Ludów
Podpisany w 1998 r. Protokół do Karty stanowi natomiast podstawę prawną dla powołania 
Afrykańskiego Trybunału Praw Człowieka i Ludów. 

 

Ochrona praw człowieka w ramach Rady Europy

 

W ramach prac Rady Europy powstał bogaty zbiór aktów prawnych. Centralne miejsce w tym systemie zajmuje Europejska Konwencja o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. 



Konwencja, wraz ze swoim sprawnym systemem kontroli sądowej, została podpisana w Rzymie dnia 4 listopada 1950 roku. Data ta zasługuje na szczególną uwagę, bowiem europejski system ochrony praw człowieka jest najstarszy ze wszystkich działających. 
Powstał zaledwie dwa lata po przyjęciu Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz aż 16 lat wcześniej niż przyjęto prawne podstawy systemu powszechnej ochrony, czyli Pakty praw człowieka. Niemniej, sama Konwencja weszła w życie dopiero 3 września 1953 r. po dokonaniu ratyfikacji przez pierwszych dziesięć państw Rady Europy. Każde państwo wstępujące do Rady Europy jest zobligowane do uprzedniego przyjęcia postanowień Konwencji. 
Przyjąć należy, że katalog praw jednostki gwarantowany w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz w jej protokołach dodatkowych obejmuje następujące prawa i wolności: 
·        prawo do życia,
·        wolność od tortur oraz od nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania,
·        wolność od niewoli, poddaństwa, pracy przymusowej i obowiązkowej,
·        nietykalność osobistą,
·        gwarancje procesowe i prawa związane z wymiarem sprawiedliwości 
(tj. zakaz retroakcji prawa, oparcie postępowania sądowego na zasadach bezstronności, instancyjności, jawności i niezawisłości sądu),
·        zasadę in dubio pro reo,
·        prawo oskarżonego do obrony,
·        prawo oskarżonego do używania podczas rozprawy zrozumiałego dla niego języka,
·        zasadę ne bis in idem,
·        prawo do występowania przez jednostkę ze skargami i wnioskami do organów państwowych,
·        prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego,
·        tajemnicę korespondencji,
·        prawo do ochrony mieszkania,
·        wolność myśli, sumienia, wyznania i światopoglądu,
·        prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny,
·        prawo własności,
·        swobodę wyboru miejsca zamieszkania,
·        wolność posiadania opinii i pozyskiwania informacji,
·        prawo do pokojowych zgromadzeń,
·        prawo do swobodnego zrzeszania się,
·        wolność prasy,
·        wolność od dyskryminacji,
·        wolność badań naukowych i nauki,
·        prawo do wolnych wyborów.

Pamiętać przy tym należy, że Konwencja, wzorem innych umów prawa międzynarodowego chroniących prawa człowieka dopuszcza pewne ograniczeniaw korzystaniu z zagwarantowanych nią praw. Co do zasady ogólnej przyjętej w społeczności międzynarodowej, ograniczeniom podlegają tylko niektóre prawa, jeśli znajduje to uzasadnienie w przyczynach określonych przez prawo międzynarodowe oraz tylko w niezbędnym zakresie, przy zastosowaniu środków odpowiednich i rzeczywiście koniecznych dla osiągnięcia założonego celu. Na tym właśnie polega tzw. zasada proporcjonalności przy ograniczaniu praw.

Konwencja, w art.15 ust.1 stanowi, iż „w przypadku wojny lub innego niebezpieczeństwa publicznego zagrażającego życiu narodu każda z Wysokich Układających się Stron może podjąć środki uchylające stosowanie zobowiązań wynikających z niniejszej Konwencji w zakresie ściśle odpowiadającym wymogom sytuacji, pod warunkiem, że środki te nie są sprzeczne z innymi zobowiązaniami wynikającymi z prawa międzynarodowego”.

Istnieją jednakże na gruncie art. 15 ust.2 Konwencji tzw. prawa absolutne, czyli takie, które ograniczeniom w żadnych warunkach nie podlegają. W Europie do takowych należą: 

prawo do życia (wyjąwszy przypadki śmierci będące rezultatem podjętych zgodnie z prawem działań wojennych), wolność od tortur oraz nieludzkiego traktowania lub karania, wolność od niewolnictwa i poddaństwa, zasady nulla poena sine lege i lex retro non agit.  
O nakładanych ograniczeniach państwo-strona obowiązane jest notyfikować. Nota taka obejmować musi przyczyny wprowadzenia ograniczeń oraz czas na jaki je wprowadzono.

Do niedawna jeszcze, system kontroli przestrzegania postanowień Konwencji 


oparty był na dwóch organach, czyli na Europejskiej Komisji Praw Człowieka oraz na Europejskim Trybunale Praw Człowieka. Obecnie, prace swe zakończyła już Komisja, która uległa rozwiązaniu na mocy postanowień Protokołu 11 Konwencji, który wszedł w życie 1.11.1998 r. Konieczność przeprowadzenia reformy w ramach systemu europejskiego wyniknęła bezpośrednio z potrzeby usprawnienia pracy organów 
sztrasburskich „obsługujących" już obywateli ponad 40 państw. Teraz więc skargi wnosi się bezpośrednio do Trybunału, który jest stałym organem sądowym składającym się z izb oraz Wielkiej Izby. Cztery izby Trybunału rozpatrują teraz skargi w trzyosobowych komitetach oraz w siedmioosobowych składach orzekających. Wielka Izba orzeka w składzie 17-osobowym. 
Warunki dopuszczalności skargi pozostały nie zmienione, składać je mogą osoby fizyczne, organizacje pozarządowe lub grupy twierdzące, że padły ofiarą naruszeń praw zagwarantowanych Konwencją. Dopuszczalne są także skargi międzypaństwowe. 
Organem odpowiedzialnym za egzekucję orzeczeń Trybunału pozostał 
Komitet Ministrów Rady Europy.

Istnieją cztery materialne przesłanki skargi indywidualnej:



1)     interes osobisty - podmiot składający skargę musi posiadać status tzw. direct victim, czyli być ofiarą naruszenia, ale dopuszcza się też skargi tzw. indirect victim, czyli osób które ucierpiały na skutek działań skierowanych przeciwko innym osobom (np. członkowie rodzin ofiar); osoba wnosząca skargę może działać przez przedstawiciela,
2)     interes prawny - podmiot występujący ze skargą powinien wskazać, któreprawa doznały w jego przypadku naruszenia; skargę należy w każdym wypadku uzasadnić; naruszenie prawa i wolności zawsze musi być dokonane przez organy władzy publicznej, nigdy przez osoby lub organizacje nie działające w imieniu państwa,
3)     zasada subsydiarności - istnieje konieczność wykorzystania przed wystąpieniem ze skargą wszystkich dostępnych środków prawa krajowego,
4)      zakaz kumulacji - Trybunał nie rozpatruje skarg co do swej istoty identycznych z już wcześniej rozpoznanymi oraz skarg poddanych już innej międzynarodowej procedurze.

Odpowiedzialność jednostki za naruszenie prawa międzynarodowego 

W dzisiejszej doktrynie i praktyce międzynarodowej nie kwestionuje się faktu, iż jednostki odpowiedzialne za ciężkie naruszenie prawa międzynarodowego powinny podlegać tzw. jurysdykcji uniwersalnej. Tradycyjnie jurysdykcja karna wykonywana jest przez państwo, na którego terytorium został popełniony dany czyn (jurysdykcja terytorialna), bądź przez państwo obywatelstwa sprawcy (jurysdykcja personalna). Podstawą jurysdykcji jest wówczas prawo krajowe. Zasada jurysdykcji uniwersalnej przewiduje karanie sprawców zbrodni międzynarodowych bez względu na ich obywatelstwo lub miejsce popełnienia przestępstwa. Zasadę międzynarodowej odpowiedzialności karnej jednostek zrealizowano po raz pierwszy w historii po II wojnie światowej, na podstawie tzw. prawa norymberskiego. W sierpniu 1945 r. w Londynie Stany Zjednoczone, Związek Radziecki, Wielka Brytania i Francja zawarły porozumienie w przedmiocie ścigania i karania głównych przestępców wojennych Osi Europejskiej. Zadaniem utworzonego na podstawie Porozumienia Londyńskiego Międzynarodowego Trybunału Wojskowego tzw. Trybunału Norymberskiego było osądzenie zbrodniarzy wojennych "których przestępstwa nie są związane z określonym obszarem geograficznym, niezależnie od tego, czy będą oni oskarżeni indywidualnie, czy jako członkowie organizacji i grup, albo w jednym i drugim charakterze".

1   2   3   4   5   6   7


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna