Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona42/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   38   39   40   41   42   43   44   45   ...   159

egejska kultura

216


egida

nocy i przed buntem podbitej ludności. Wielkie grody, budowane na wzgórzu i otoczone potęż­nymi murami obronnymi, są symbolem potęgi wielkich dynastów. Budowle wznoszone z ol­brzymich bloków kamiennych byty owocem ciężkiej pracy niewolników, dla których zdo­bycia Achajowie podejmowali dalekie wyprawy wojenne. Świadectwem tych zdobywczych wy­praw jest m.in. podanie o zdobyciu Troi, które wg chronologii greckiej miało nastąpić ok. r. 1184 p.n.e., co wydaje się dosyć bliskie prawdy. Za­chowało się w nim wspomnienie o władcy achaj-skim pragnącym zdobyć ten ważny pod wzglę­dem strategicznym i handlowym punkt na wy­brzeżu maloazjatyckim. Zasięg kultury myken-skiej zwiększa się coraz bardziej, groby tolosowe spotyka się nawet na Sycylii i w południowej Italii, a znaleziska egipskie w Mykenach świad­czą o ożywionych stosunkach z Egiptem. Cały rejon Morza Egejskiego przyjął jednolicie kul­turę mykeńską, która była kompromisem pew­nych form odziedziczonych z Krety i silnie za­akcentowanych pierwiastków achajskich. Prze­wadze achajskiej w świecie egejskim i kulturze późnomykeńskiej położył kres na przełomie XII i XI w. najazd nowych plemion greckich, znany pod nazwą wędrówki Dorów. Badania archeo­logiczne na Krecie doprowadziły do odkrycia w Knossos, obok innych bezcennych zabytków, również wielkiej ilości tabliczek glinianych z in­skrypcjami w trzech rodzajach pisma. Znaleziono teksty, zapisane hieroglificznie, a pochodzące z pierwszej poł. II tysiąclecia p.n.e.; po wtóre odkryto teksty w piśmie tzw. linearnym, starszym i nowszym. Pismo linearne starsze, które na­zwano pismem A, można odnieść do czasu od XVII do XI V w., pismo nowsze linearne, które nazwano pismem B, do XIV-XIII w. p.n.e. W ostatnich latach opublikowano prawie cały znaleziony materiał, co po wielu wysiłkach do­prowadziło uczonych ostatecznie do odcyfrowa-nia tekstów zachowanych w piśmie linearnym B. Ostatnią próbę ogłosili w r. 1953 dwaj uczeni angielscy: Michael Ventris (zm. w r. 1956) i John Chadwick. Okazało się, że językiem pisma kreteńskiego B jest język grecki; w ten sposób nauka zdobyła dla swoich badań teksty greckie z XIII w. p.n.e., a więc o 500 lat starsze od naj­dawniejszych dotąd znanych zapisów w tym języku. Pismo linearne B jest sylabiczne i biegnie od lewej ręki do prawej. Zostało ono niewątpli­wie przez Greków zapożyczone z pisma istnieją­cego poprzednio i przystosowanego do innego, niegreckiego języka. Brak w nim było znaków na pojedyncze głoski. Być może, że brak ten zadecydował o przyjęciu przez Greków nowego, spółgłoskowego alfabetu fenickiego i o jego świadomym przystosowaniu do potrzeb języka greckiego. Zdaje się, że ten nowy alfabet grecki powstał pod koniec IX w. p.n.e. Jedną z przyczyn jego powstania była zapewne chęć utrwalenia graficznego zabytków rodzimej literatury, jak to od dawna czyniono na Wschodzie. Utrwalenie ich w piśmie linearnym B przedstawiało zbyt wielkie trudności i dlatego Grecy przechowywali je w tradycji ustnej aż do czasu wynalezienia nowego alfabetu, a właściwie przystosowania alfabetu fenickiego do potrzeb greckich. Teksty w piśmie B są natomiast w ogromnej swej więk­szości dokumentami administracyjnymi: są to kwity, listy danin dla ludzi i bogów, wykazy niewolników, inwentarza żywego i martwego itd. Być może, że ważniejsze teksty nie były ryte na glinianych tabliczkach, lecz pisane na papi­rusach.

Egejskie Morze (Ąjgajon pelagos, marę Aegaeum) morze, które oddziela Grecję i Trację od Azji Mniejszej. Najczęściej jednak nazwą tą okre­śla się jego część środkową; część północna nosi zwykle nazwę Morza Trackiego, a południową której przedłużeniem jest Morze Kreteńskie, na­zywa się zwykle marę Myrtoum. Na M. E. roz­siane są liczne wyspy stanowiące pomost między Grecją i Azją, a mianowicie: Cyklady, Sporady, Skyros, Tasos, Lemnos, Lesbos i Tenedos, od południa zamyka archipelag największa wyspa, • Kreta. M. E. stanowiło od najdawniejszych cza­sów doskonały teren dla żeglugi i handlu. Według legendy nazwę swą otrzymało od imienia króla Ajgeusa.

Egeria mit. nimfa leśna, wg legendy zmieniona przez Dianę w źródło lub nimfę źródlaną. Król rzymski Numa Pompiliusz twierdził, że otrzy­muje od niej rady dotyczące układania ustaw państwowych i religijnych. Centrum kultu E. był święty gaj Diany Nemorensis w Ariela oraz gaj koło porta Capena w Rzymie.

Egeusz zob. Ajgeus.

egida (łac. aegis, gr. ajgfs) skóra kozia zawie­szana, na pancerzu lub tarczy w celach magicz­nych. E. jest jednym z głównych atrybutów Ateny. W ikonografii e. przedstawiana jest naj­częściej jako skóra kozia otoczona • wężami z głową Gorgony na środku. E. na równi z pa-

Egina


217

Egnatii

ludamentum była częścią stroju -wojskowego cesarzy rzymskich.

Egina (gr. Ajgina) wyspa na Morzu Egejskim, w Zatoce Sarońskiej, pomiędzy Attyką i Argo-lidą, licząca 85 km2. Nazwa jej. miała pochodzić od imienia córki boga rzeki Asopos, uprowadzo­nej. przez Zeusa na tę wyspę. E. była ojczyzną Platona. Objęta w posiadanie przez Dorów z Epidauru, wcześnie stalą się ważnym centrum gospodarczym (żegluga, garncarstwo, brązow-nictwo). Tutaj wybijano najstarsze monety grec­kie, z wyobrażeniem żółwia. W r. 455 p.n.e., po podbiciu E. przez Ateny, ludność została wy­siedlona; wyspa odzyskała wolność po wojnie peloponeskiej, nie odzyskała jednak dawnego znaczenia. W drugiej poł. VI w. p.n.e. E. była jednym z najczynniejszych ośrodków rzeźbiar­skich. Rzeźby przyczółkowe świątyni Afai, po­chodzące z końca VI w. i z początku V w. p.n.e., należą 'do najpiękniejszych greckich rzeźb ar­chaicznych.

Egineci (gr. Ajginetaj) postacie z przyczółków świątyni Afai na Eginie, pochodzące z końca VI w. i z początku V w. p.n.e. Tematem przed­stawień był cykl trojański: przyczółek zachodni zawierał prawdopodobnie 11 figur i przedstawiał walkę Achillesa, Ajasa, Odyseusza i innych Greków z Trojanami w obecności Ateny o zwło­ki leżącego Greka; wschodni przedstawiał walkę Telamona i Heraklesa o ciało poległego Oiklesa. Rzeźby były dziełem artystów szkoły Onatasa. Znalezione przez archeologów w r. 1811, zostały zrekonstruowane (po części fałszywie) przez Thorwaldsena i znajdują się w Głyptotece Mo­nachijskiej. Ostatnią teoretyczną rekonstrukcję przeprowadził Adolf Purtwangler.

Egipt (gr. Ajgyptos, łac. Aegyptus) kraj w pół-nocno-wschodniej części Afryki, wzdłuż biegu Nilu, ograniczony od wschodu Zatoką Arabską, od północy Morzem Śródziemnym, od zachodu sąsiadujący z Libią, od południa—z pustynią. Prawdopodobnie ludność pierwotna należała do rasy negroidalnej i została podbita przez Egip­cjan. Okres Starego Państwa zaczyna się, wg tradycji, od momentu zjednoczenia Górnego i Dolnego E. w jeden organizm państwowy, co miał uczynić Menes, pochodzący z This, na po­czątku III lub w końcu IV tysiąclecia p.n.e. Był on założycielem Memfis i pierwszej histo­rycznej dynastii. Do okresu Starego Państwa zalicza się 8 dynastii. Okres Średniego Państwa rozpoczyna się wraz z 9 dynastią. Najważniejsze

zdarzenie z tego okresu to najazd Hyksosów-(Hakszasu), ludu stanowiącego mieszaninę za-chodnioazjatyckich szczepów. W latach ok. 1720-1670 przeniknęli oni do Delty, a następ­nie opanowali Egipt, wg jednych uczonych na przeciąg jednego stulecia, wg innych nawet na ok. 500 lat, w okresie panowania 15, 16 i 17 dy­nastii. Wreszcie pod wodzą książąt tebańskich Egipcjanie zrzucili ich jarzmo; moment ten (może r. 1570 p.n.e.) uważany jest za początek Nowego Państwa. W tym okresie Egipcjanie prowadzili szereg wojen zaborczych i podbili kolejno Etiopię, Libię, jak również kraj między Tygrysem i Eufratem. Szczyt potęgi osiągnął Egipt pod panowaniem Totmesa III. Potem rozpoczęło się stopniowe osłabienie kraju na skutek wojen zewnętrznych i zamieszek domo­wych. W r. 525 p.n.e. król Persji Kambyzes pobił E. zwyciężywszy w bitwie pod Peluzjon Psammetycha III, ostatniego króla z 26. dyna­stii. Do tego czasu stolicą E. było miasto Sais. Pod panowaniem dynastii 27 do 30 Egipcjanie kilkakrotnie usiłowali zrzucić jarzmo perskie. Po zwyciężeniu Persów przez Aleksandra Wiel­kiego również i Egipt dostał się pod jego pano­wanie; zbudowano tutaj w r. 332 p.n.e. nowe miasto, Aleksandrię, które wkrótce stało się ważnym ośrodkiem nauki i kultury. Po śmierci Aleksandra Wielkiego przez kilka wieków Egip­tem rządziła dynastia Ptolemeuszy Lagidów, aż do r. 31 p.n.e., kiedy August uczynił z tego kraju prowincję rzymską. W r. 395, po śmierci Teodozjusza, E. stał się częścią cesarstwa wschodniego. Wreszcie w r. 640 został zdoby­ty przez Arabów.

Egist zob. AJgistos.

Egnatia (dziś ruiny w pobliżu Torre d'Ag-nazzo), miasto i port w Apulii nad Morzem Adriatyckim. Tu via Appia schodziła do morza;

jej przedłużenie przez Dyrrachium, Apolonię, Tesaloniki nazywano via Egnatia. Miasto E. było ważnym ośrodkiem wyrobu ceramiki apu-lijskiej; znaleziono wiele naczyń z III w. p.n.e., o czarnym błyszczącym tle, z motywami linear­nymi, rzadziej figuralnymi, w kolorach białym, żółtym i purpurowym.



Egnatii ród rzymski pochodzenia samnickiego:

1. Marius Egnatius, uczestnik wojny sojuszniczej w r. 90 p.n.e., zginął w walce z Rzymianami.

2. E., bliżej nieznany, twórca poematu dydaktycz­nego De rerum natura, nie zachowanego do na­szych czasów (I w. p.n.e.). 3. Publius E. Celer,

Egnatuleius

218


eklezja

filozof ze szkoły stoickiej, żyjący za czasów Nerona.



Egnatuleius (Lucius E.) kwestor w r. 44 p.n.e., na wniosek Cycerona uzyskał prawo ubiegania się o wyższe urzędy państwowe na 3 lata przed •osiągnięciem przepisanego prawem wieku.

on miasto na wybrzeżu trackim u ujścia rzeki Strymon, port morski miasta Amfipolis;

odegrało ważną rolę w czasie wojen perskich i wojny peloponeskiej.

eisagogeis (gr. eisagSgfis) ogólna nazwa tych władz, do których kompetencji należało wno­szenie spraw do sądu.

eisangelto (gr. eisangelid) w prawie attyckim doniesienie o przestępstwie zagrażającym bez­pieczeństwu państwa. Doniesienie kierowano pierwotnie do areopagu, a później do bule lub eklezji. Także doniesienie właściwym władzom o kakosis (zob.) lub o przestępstwach publicz­nych sędziów rozjemczych.

eisfora (gr. eisjorS) bezpośredni podatek nad­zwyczajny nakładany w wielu miastach-państwach greckich w razie nagłej potrzeby, szcze­gólnie na wydatki wojenne.

Ejdotea (gr. Ęjdothea) mit. 1. córka Proteusa, bogini poznania. 2. siostra Kadmosa, druga żona Fineusa. 3. córka króla Kani Eurytosa, żona Miletosa, założyciela i herosa-eponima Miletu.

Ejletyja (gr. Ejlethyjd) mit. bogini opiekująca się rodzącymi kobietami, niekiedy identyfiko­wana z Artemidą, w Rzymie znana jako Lucina. W czasie ludi saeculares obchodzonych w r. 17 p.n.e. August wprowadził uroczyste składanie ofiar również i tej bogini.



Ejrene (gr. Ejr^ne, łac. Irenę) mit. grecka bogini pokoju, jedna z Hor, córka Temidy i Zeusa, przedstawiana zwykle z dzieciątkiem Plutosem na ręku. Znany marmurowy posąg E. z Plutosem na ręku, znajdujący się w Muzeum Monachijskim, jest rzymską kopią słynnego po­sągu Kefisodotosa, który wystawiono w roku 375 p.n.e. na agorze ateńskiej.

Ejrenaj właściciel warsztatów szklarskich w Sydonie, działający w okresie wczesnego ce­sarstwa rzymskiego, znany z podpisu na wielu szkłach starożytnych.

eJNdone zob. Pyanepsja.

Ekbatana dziś Hamadan; stolica Medii, leżąca we wschodniej części kraju, wg Herodota zało­żona przez Dejokesa w VIII w. p.n.e., letnia rezydencja królów perskich i partyjskich.



Ekdemos z Megalopolis zob. Demofanes i Ek-demos.

ekechejria gr. zawieszenie broni, pokój boży, wstrzymanie się od wszelkich działań wojen­nych i wszelkich sporów na okres od jednego do trzech miesięcy w czasie, gdy się odbywały uroczystości ogólnohelleńskie, np. igrzyska olim­pijskie.

Ekfantides (pół. V w. p.n.e.) komediopisarz grecki, wg Arystotelesa najstarszy przedstawiciel starej komedii attyckiej; zachowane tylko kilka fragmentów i 2 tytuły.

Eldantos malarz z Koryntu (ok. 600 r. p.n.e.), być może identyczny z rzeźbiarzem na Melos (koniec VII lub pocz. VI w.), znanym z podpisu na odnalezionej bazie.

ekkyklema gr. urządzenie z zakresu maszynerii teatralnej, prawdopodobnie platforma na kołach lub na walcach, którą wtaczano (gr. ekkykUó wtaczać) przez główne drzwi skene; przedsta­wiano na niej następstwa wypadków, które się rozgrywały poza sceną; np. w tragedii Ajschy-losa Agamemnon pokazano na e. ciała osób zamordowanych w pałacu, a więc Agamemnona i Kassandry.

eklektyk nazwa filozofa, który z różnych sy­stemów i kierunków filozoficznych wybiera po­szczególne teorie i tworzy z nich nową całość. Eklektyzm programowy został rozwinięty przez dwie szkoły filozoficzne: Stoę i Akademię. Zapoczątkowali go w Stoi wybitni myśliciele i uczeni działający na przełomie II i I w. p.n.e., Panajtios i Posejdonios, którzy doktrynę stoicką, osłabioną w swym rygoryzmie wzbogacili pier­wiastkami platońskimi. W Nowej Akademii ty­powymi przedstawicielami eklektyzmu byli nau­czyciele Cycerona: Pilon z Larissy, który uważał dogmatyzm za lenistwo myślowe, i Antioch z Askalonu, który odstąpił od sceptycyzmu i wprowadził do swej nauki pierwiastki stoickie. W Rzymie najwybitniejszym eklektykiem był Cyceron.

eklezja (gr. ekkiesfa) zgromadzenie ludowe, najwyższa władza w państwie ateńskim od czasu wprowadzenia ustroju demokratycznego. W IV w. p.n.e. zwoływano je 40 razy w ciągu roku. Ucze­stniczyli w e. obywatele, którzy ukończyli 20 lat i posiadali pełnię praw. Miejscem zgromadzeń była agora, Pnyks lub teatr. Przy wejściu ucze­stnicy otrzymywali znaczek (symbolon), który po zakończeniu obrad zwracali i otrzymywali za­płatę za udział w obradach: najpierw l obol,

ddoga

219


ekwici

później 3 obole. Otwarcie zgromadzenia poprze­dzały ofiary i modły Każdy miał prawo do przemawiania, isegorfa, i zgłaszania wniosków. Głosowano przez podniesienie rąk, chejrotonfa, a w sprawach wymagających tajności, np. gdy chodziło o skazanie kogoś na wygnanie przez ostracyzm, głosowano tajnie przez składanie skorupki óstrakon, z wypisanym imieniem da­nego obywatela. Do najważniejszych spraw pod­legających kompetencji e. należały: polityka za­graniczna, sprawy wojskowe, nadawanie obywa­telstwa ateńskiego, w wyjątkowych wypadkach również sądownictwo.



ekloga (gr. eklogś) wybór pism, wybór poezji z większego zbioru; gramatycy późniejsi nazwali tak listy i satyry Horacego oraz bukoliki Wer-giliusza; odtąd termin e. stał się synonimem idylli.

Eknomos (Ecnomus nwns) góra w pd. części Sycylii w pobliżu ujścia rzeki Himery, słynna ze zwycięstwa Rzymian pod wodzą Attiiiusza Regulusa i Maniiusza Wulsona nad Kartagińczykami w r. 256 p.n.e.



eksedra gr. pomieszczenie z ławami służące do dysput i wypoczynku. Często w formie jednej półkolistej ławy w niszy. E. bywała umieszczana w Grecji w gimnazjach, palestrach i na placach;

w okresie panowania rzymskiego w Grecji (od K w. p.n.e.) e. stanowiły niekiedy samodzielne budowle, jak np. w Olimpu.



Eksddas malarz i garncarz attycki stylu czar-nofigurowego (ok. r. 555 - 525 p.n.e.), jeden z największych mistrzów sztuki ceramicznej; ce­chowała go niezwykła precyzja rysunku, przej­rzystość kompozycji i dobór tematyki zaczerp­niętej z kręgu epickiego. Do najpiękniejszych waz E. należy słynna amfora z wyobrażeniem Achillesa i Ajasa grających w kości, znajdująca się w Muzeum Watykańskim.

eksodos gr. pieśń chóru w tragedii greckiej śpiewana na zakończenie, kiedy chór schodził z orchestry.



efcsomis (gr. eksSmis) ubiór greckich robotni­ków i chłopów, krótka szata wełniana sięgająca do polowy ud i zapięta na lewym ramieniu. Prawa cześć torsu wraz z prawą ręką pozosta­wała odsłonięta. W ikonografii sztuk plastycz­nych' e. stanowi odzienie Hefajstosa, Charona i Amazonek.

efcsomoda (gr. eksómosla) 1. złożone pod przysięgą i z podaniem przyczyn oświadczenie o niemożności podołania powinności publicz­nej. 2. przysięga świadka w procesie, że nic nie wie o danej sprawie.



eksostra gr. rodzaj machiny teatralnej, plat­forma wysuwana lub opuszczana, ukazująca widzom sceny, które odbyły się wewnątrz do­mu; miała być mniejsza niż ekkyklema, przez niektórych badaczy utożsamiana z ekkyklema.

ekstaza (gr. ekstasis) stan chorobliwego za­chwytu czy uniesienia graniczący z szaleństwem;

termin ten odnoszono przede wszystkim do menad (bakchantek) wprowadzających się w stan uniesienia w czasie uroczystości na cześć Dio-nizosa; również w stanie e. odprawiali modły na cześć bogini Kybele jej kapłani, korybanci.



ekwici (łac. equites) stanowili najpierw część wojska rzymskiego i rekrutowali się, prawdo­podobnie w ilości 300 ludzi, z 3 tribus: Tities, Ramnes, Luceres. Na ich czele stal tribunus celerwn. Setka e. tworzyła centurię noszącą nazwę swojej tribus, centuria dzieliła się na od­działy; podstawową jednostką był oddział dzie­sięcioosobowy dowodzony przez dziesiętnika, decwio. Liczba centurii stopniowo wzrastała, tak iż stały się one jednostkami wojskowo-politycz-nymi; mogli do nich wchodzić obywatele po­siadający majątek szacowany na sumę 100000 asów. W okresie podbojów rzymskich wytwo­rzyła się z nich druga obok nobilów uprzywile­jowana warstwa ludności, która dorobiła się ol­brzymich fortun na dzierżawie podatków pań­stwowych, robotach publicznych, operacjach lichwiarskich i dostawach wojskowych. Zna­czenie tej warstwy wzrosło od chwili uchwalenia w r. 218 p.n.e. Lex Ciawtta, które zabraniało senatorom zajmowania się handlem i operacjami finansowymi. W ten sposób obok arystokracji urzędniczej powstała arystokracja finansowa.

Termin e. stał się synonimem człowieka wiel­kich interesów, kupca i lichwiarza. Szczególnie dawali się oni we znaki prowincjom jako dzier­żawcy podatków, publikanie (zob.). Postępowa­nie ich niejednokrotnie było przyczyną buntów ludności przeciw władzy rzymskiej. Znaczenie polityczne e. wzrastało nieustannie; dążyli oni w drugiej połowie n w. p.n.e. do opanowania sądownictwa i przeciwstawiali się senatowi two­rząc koalicję z trybunami ludowymi. Nie stracili znaczenia i w I w. p.n.e.: dbał o zachowanie ich stanu August, który nadał im szereg przy­wilejów i zastrzegł obsadzenie niektórych sta­nowisk wyłącznie przez e.; najważniejsze z nich to urząd prefekta gwardii pretoriańskiej, urząd



Ekwirie

220


elegia

dowódcy kohort, które stanowiły straż przy­boczną cesarza, oraz stanowisko prefekta Egip­tu. W czasach cesarstwa głównie z warstwy e. powstał państwowy aparat administracyjny. E. no­sili tunikę z wąskim szlakiem purpurowym, w dni świąteczne purpurową toga trabea i złoty pier­ścień; przysługiwało im prawo zajmowania miej­sca w teatrze zaraz za rzędem senatorów.



Ekwirie (łac. Eąuirrid) święto obchodzone w Rzymie na cześć Marsa 27 lutego i 14 marca, ustanowione wg tradycji przez samego Romu-lusa; odbywały się wówczas zawody konne na Polu Marsowym lub — w razie wystąpienia Tybru z brzegów—na nwns Caelius.

Ekwowie (Aegui) starożytny lud italski zaj­mujący teren między Sabinami i Marsami, Wciskami i Latynami. W IV w. p.n.e. walczyli wraz z Wciskami przeciw Rzymowi; w r. 389 p.n.e. pokonał ich Kamillus, a w r. 304 zostali podbici przez Rzymian w czasie wojen z Samnitami.

Elafebolion wiosenny miesiąc w kalendarzu ateńskim, przypadający na okres od połowy marca do połowy kwietnia; w tym miesiącu odbywały się Wielkie Dionizje połączone z wy­stawianiem tragedii i komedii.

Elaja miasto na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej, położone w głębi zatoki, której dało swą nazwę. Służyło za port miastu Pergamon. W r. 90 p.n.e. zostało zniszczone przez trzęsie­nie ziemi.

Elajus 1. stara kolonia na Chersonezie Trac­kim. 2. dem attycki.



Elasippos malarz grecki wspomniany przez Pliniusza, żyjący pod koniec V w. p.n.e., na­malował m.in. obraz przedstawiający córkę Asoposa, Eginę. Jeden z pierwszych stosował technikę enkaustyczną.

Elatos mit. 1. jeden z centaurów. 2. król Arkadii, który wywędrował z Kyllene do Po-kidy i założył tam miasto Elateja. 3. władca Lapitów w Larissie, ojciec Argonautów Kaj-neusa i Polifema.

EIsver dziś AUier; rzeka wypływająca z gór Cevenna i w północnym biegu stanowiąca gra­nicę między Akwitanią i Galią Lugdunensis, dopływ rzeki Liger.

Elbo mała wysepka w delcie Nilu służąca, wg Herodota, ślepemu królowi Egiptu, Anysi" sowi za miejsce schronienia przed królem Etiopii, Sabakonem.

Elea (łac. Velia) dziś Castellamare delia Bruca;

miasto w Lukanii założone przez jońskich Fo-

kejczyków w poł. VI w. p.n.e., między Paestum i Buxentum. Parmenides założył tu słynną szkołę filozoficzną na początku V w. p.n.e. W I w. p.n.e. miasto, sprzymierzone z Rzymem, pozostawało na prawach ciyitas foederata. Za cesarstwa było miastem municypalnym.

eleaci szkoła filozoficzna założona przez Par-menidesa z Elei (pocz. V w. p.n.e.). Należeli do niej Zenon z Elei, Melissos, Empedokles, prekursorem jej był mistrz Parmenidesa, Kseno-fanes z Kolofonu. E. twierdzili, że istnieje tylko byt, niebytu zaś nie ma, nie ma również miejsca dla ruchu, gdyż jest on przechodzeniem od bytu do niebytu. Nauka e. była reakcją na przyrodni­cze koncepcje szkoły jońskiej i przygotowała w pewnym stopniu idealizm Platona, ponieważ wprowadziła rozróżnienie między światem rzeczy samych w sobie a światem fenomenów, o któ­rych można mieć tylko niejasne pojęcie.



Elefantine urodzajna wyspa na Nilu w pobli­żu Syene, w Górnym Egipcie, z miastem tej samej nazwy.

elegia (gr. elegeja) w literaturze starożytnej utwór poetycki pisany określoną miarą wier­szową, tzw. dystychem elegijnym, złożonym z heksametru i pentametru daktylicznego. Po­chodzenie nazwy e. jest niejasne, łączy się ją z utworem żałobnym w rodzaju trenu, z pieśnią żałobną śpiewaną na pogrzebach przy akompa­niamencie aulosu. Rozwój e. w poezji greckiej przypada na wieki VII/VI p.n.e. Treść tych utworów jest rozmaita: zachowały się elegie wojenne, polityczne, społeczne, żałobne, erotycz­ne, biesiadne i moralizujące. Najwybitniejsi elegicy greccy to Kallinos z Efezu (VII w. p.n.e.), Archiloch (pół. VII w. p.n.e.), Tyrteusz (ok. poł. VII w. p.n.e., elegia wojenna i poli­tyczna), Mimnermos z Kolofonu (pocz. VI w. p.n.e., elegia miłosna), Solon z Aten (ok. 640-- 559 p.n.e., elegia wojenna, polityczna i spo­łeczna), Teognis z Megary (VI w. p.n.e., elegia polityczna i biesiadna), Simonides z Keos (VI w. p.n.e.), Euenos z Paros (V w. p.n.e.), Antymachos z Kolofonu (IV w. p.n.e., elegia miłosna, naśladująca utwory Mimnermosa), Piletas z Kos (IV/III w. p.n.e.), Hermesianaks z Kolofonu (ni w. p.n.e.), Kallimach z Kyrene (ni w. p.n.e., elegia uczona o motywach mito­logicznych, miłosna i biesiadna), Parthenios z Nicei (elegia mitologiczno-miłosna). Wśród elegików rzymskich wyróżnili się: Gajus Kor­neliusz Gallus (r. 69-26 p.n.e.), Sekstus Pro




1   ...   38   39   40   41   42   43   44   45   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna