Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona29/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   159

Chronos

150


cibaria

w historiografii nowożytnej jako r. 1184 p.n.e.), od którego liczono lata naprzód i wstecz. Z usta­nowieniem igrzysk olimpijskich wprowadzono rachubę czasu wg Olimpiad (okres czteroletni pomiędzy igrzyskami olimpijskimi). Pierwsza Olimpiada przypada na r. 776 p.n.e., do tego czasu określano rok w Atenach wg archonta--eponima, w Sparcie—wg pierwszego efora. W Rzymie określano lata wg sprawujących w danym roku władzę konsulów. Od czasów Augusta wprowadzono erę ab Urbe conditaod założenia Rzymu (r. 753 p.n.e.). W VI w. n.e. przyjął się system rachuby czasu od Narodzenia Chrystusa—ante Christum natum, post Chri-stum natum, wprowadzony przez opata Dionizjusza Egziguusa (r. 556 n.e.).



Chronos mit. personifikacja czasu; wg orfi­ków stworzył z chaosu i eteru srebrne jajo świata z którego wyłonił się bóg światła, Fanes.

Chrysaor mit. syn Meduzy i Posejdona, brat Pegaza, ojciec Echidny i Geryona.

Chrysas rzeka na Sycylii, przepływająca obok miasta Asoros (dziś Asaro).

Chryse miasto w Mizji, położone na wzgórzu w pobliżu morza, ze świątynią Apollina.

Chrysippos zob. Chryzyp.

Chrysogonos (Lucius Comelius CA.) wyzwo­leniec i faworyt Sulli, wzbogacony na jego proskrypcjach, cieszący się absolutnym zaufaniem dyktatora, popełniający wskutek tego nadużycia i nawet zbrodnie, jak to widać z mowy Cycerona w obronie Roscjusza z Amerii.

Chrysopolis dziś Skutari; miasto nad Bosfo­rem, stanowiące ważny port na pograniczu Europy i Azji Mn. W r. 324 (lub 323) Kon-stantyn W. pokonał pod CA. Licyniusza.

Chrysostomos zob. Dion z Prusy; fan Zloto-usty.

Chrysotemis (Chrysothemis) rzeźbiarz-brązo-wnik z Argos; ok. r. 520 p.n.e. wykonał dla Olimpu posąg zwycięzcy Demaratosa. W toku wykopalisk odnaleziono inskrypcję z jego imie­niem, pochodzącą z bazy posągu z początku V w. p.n.e.



Chryzeida (gr. Chrysels) córka Chryzesa, ka­płana Apollina, branka Agamemnona, który zwrócił ją ojcu za radą Kalchasa, aby przebłagać gniew Apollina i odwrócić zarazę od Greków.

chryzelefantyna (gr. chryselefdntinas zrobiony ze złota i z kości słoniowej, od chrysós złoto i elefas kość słoniowa) starożytna technika rzeźbiarska polegająca na wykonywaniu posą­gów ze złota i kości słoniowej na podkładzie drewnianym. Kości słoniowej używano do wy­kładania obnażonych części posągu, części zaś przedstawiające ubiór złocono. Za pierwszych artystów posługujących się tą techniką uchodzą Dipojnos i Skyllis. Do najsłynniejszych posągów chryzelefantynowych należały: posąg Zeusa w Olimpu i Ateny Parthenos w Partenonie, wykonane przez Fidiasza, oraz posąg Hery w Argos dłuta Polikleta.

Chryzes (Chryses) zob. Chryzeida.

Chryzyp (Chrysippos) 1. CA. z Knidos, sławny lekarz z drugiej poł. IV w., uczeń Eudoksosa. 2. CA. z Soloj (ok. r. 280-205 p.n.e.), trzeci scholarcha tzw. starej Stoi, uczeń Kleantesa, przyczynił się najbardziej do ugruntowania szkoły stoickiej, precyzując założenia twórcy szkoły, Zenona, i rozwijając szeroką działalność pisarską (miał pozostawić przeszło 700 dzieł). Rozwinął zwłaszcza stoicką teorię poznania i logikę. Argumenty jego uważano za tak nieod­parte, iż ukuto popularne powiedzenie: Gdyby bogowie posługiwali się dialektyka, musieliby używać tej, którą stworzy! Chryzyp. 3. wyzwo­leniec Cycerona, człowiek zdolny i wykształcony, tak iż Cycero powierzył mu naukę swego syna Marka, lecz gdy opuścił potajemnie swego wy­chowanka i popełnił szereg wykroczeń, Cycero unieważnił akt jego wyzwolenia.

Chtonia (gr. Chthonia) zob. Erechteus l.

chtoaiczne bóstwa greccy bogowie w świecie podziemnym, uważani za sprawców życia i płod­ności ziemi, jak również za zsyłających śmierć. Należeli do nich: Hades, Hsrmss, Dsmster, Persefona, Erynie, Tanatos, Hypnos, Kery, Hekate, jak również trzej sędziowie: Minos, Ajakos i Radanuntys.

Chytroj (gr. dost. garnki) Święto garnków, trzeci dziea Antestsriów (zob. Dwnizje), poświę­cony pamięci zmarłych, dla których zastawiano stoły potrawami w garnkach. Po zachodzie słońca porządkowano dom i wypraszano dusze zmarłych stówami: Wyjdźcie, dusze, już po Antesteriach.



Cibalae (Cibalis) miasto w dolnej Pannonii;

w pobliżu C. Konstantyn W. odniósł zwycięstwo nad Licyniuszem w r. 314.



cibaria łac. żywność; miara zboża wydzielana dziennie żołnierzom; żywność w naturze wyzna­czona urzędnikom na prowincji lab pieniądze wypłacane na wyżywienie w czasie pełnienia funkcji urzędowych w prowincji.

Cibyra

151

Cicero

Cibyra zob. Kibyra.

cicer łac. groch; stanowił tanie pożywienie ludu rzymskiego, na ulicach sprzedawano c. go­towany lub przypiekany.

Cicereli nazwisko rodu rzymskiego pocho­dzenia plebejskiego: Caius Cicereius, sekretarz P. Korneliusza Scypiona, pretor w r. 173 p.n.e., namiestnik Sycylii, podbił Korsykę.

Cicero 1. Marcus Tullius C. (106-43 r. p.n.e.) najsławniejszy mówca rzymski. Urodzony w Ar-pinum, ojczyźnie Mariusza, kształcił się w Rzy­mie, ucząc się prawa u słynnych prawników Mucjuszów i filozofii pod kierunkiem Filona z Larissy (Nowa Akademia), Fedrusa (epiku-reizm) i Diodota (stoicyzm). Studia uzupełniał w latach 79 - 77 p.n.e. w Grecji i w Azji. Retoryki uczył się u Demetriosa Syrusa w Atenach i u słyn­nego Molona na Rodos, filozofii zaś u Antiocha z Askalonu (akademik) i Zenona (epikurejczyk). Po powrocie ze studiów, jako pierwszy ze swego rodu, homo novus, rozpoczyna w r. 75 karierę urzędniczą od urzędu kwestora. W r. 69 jest edylem kurulnym, w r. 66 pretorem, w r. 63 zostaje wybrany na konsula i tłumi sprzysiężenie Katyliny, wykonując uchwałę senatu o skazaniu na śmierć ujętych uczestników spisku. Postąpił niezgodnie z prawem, ponieważ do skazania na śmierć obywatela rzymskiego potrzeba było wy­roku sądowego. Toteż w kilka lat później, w r. 58, wskutek starań swego największego wroga, trybuna ludowego, Publiusza Klodiusza, C. zostaje skazany na wygnanie. Przebywa głównie w Tessalonice; w r. następnym dzięki staraniom przyjaciół powraca do Rzymu. W r. 53 sprawuje urząd augura, w latach 51 - 50 jest prokonsulem w prowincji Cylicji. W czasie wojny domowej Pompejusza z Cezarem po pewnych wahaniach staje po stronie Pompsjusza, potem jednak godzi się z Cezarem, który okazuje mu wielkie względy. Po zabójstwie Cezara występuje ostro przeciw Antoniuszowi i przez pewien czas popiera młodego Oktawiana. Po zawarciu dru­giego triumwiratu przez Oktawiana, Antoniusza i Lepidusa w roku 43, C. pada ofiarą proskrypsji i w dn. 7 grudnia tegoż roku zostaje zamordo­wany przez zbirów Antoniusza, w swaj willi w Formianum. Pisma C. zachowane do naszych czasów, można podzielić na 4 kategorie: mowy, pisma filozoficzne, dzieła teoretyczne z zakresu retoryki oraz listy. Posiadamy dziś 58 mów C. Do najsłynniejszych należą mowy oskarżycielskie przeciw Werresowi, 4 mowy przeciw Katylinie

oraz Filipiki, tzn. mowy polityczne wygłoszone przeciw Antoniuszowi w r. 44 i 43. Inne zacho­wane to przeważnie mowy obronne; najpiękniej­szą z nich jest tzw. Pro Archia poeta, wygłoszona w obronie poety greckiego Archiasza (zob.). Wśród dzieł filozoficznych wymienić należy De finibus bomrum et malorum (O granicach do­brego i złego); De officus (O obowiązkach);

Tusculanae disputattones (Rozprawy tuskulańskie);

Pmadoxa stoicorum (Paradoksy stoików); Aca-demlca (Rozprawy akademickie). De legibus (O prawach). De re publica (O rzeczypospolitej), De natura deorum (O istocie bogów). C. nie stworzył sam nowego systemu filozoficznego, na polu filozofii był eklektykiem; jednakże jego pisma filozoficzne mają dla nas wielką wartość, gdyż są cennym źródłem dla poznania filozofii po Arystotelesie, którą znamy przeważnie z frag­mentów. C. stworzył całą filozoficzną termino­logię w języku łacińskim, przed nim właściwie nie istniejącą. Zapoznał też społeczeństwo rzym­skie z szeregiem systemów filozoficznych, które umiał przedstawić w sposób przystępny i jasny, pięknym językiem i wykwintnym stylem. Tymi samymi zaletami odznaczają się jego pisma re­toryczne, jak: Brutus, Orator, De orator e i kilka mniejszych traktatów. Podobnie główną zaletą jego mów jest doskonała budowa, przejrzystość, jasność i bogactwo języka, zwłaszcza zastoso­wanie bogato rozczłonkowanego okresu, które­go C. jest twórcą, oraz klauzul rytmicznych na­dających jego prozie wdzięk i urok frazy mu­zycznej. Nieocenionym materiałem do poznania zarówno samsgo C., jak jego współczesnych, są listy, których zachowało się 864 (głównie wyszły one spod pióra C; stosunkowo niewiele jest listów skierowanych do niego); są to Epistulae ad Atticum, ad Qu!ntum fratrem, ad Mar cum Brutum oraz Epistulae ad Familiares. Najcie­kawsze są listy pisane do przyjaciela Tytusa Pomponiusza Attyka (zob. Atticus), odznaczające się bszwzględną szczerością, psłne wdzięku, swobody, pisane językiem potocznym, który daje nam doskonale wyobrażenie o mowie wykształ­conych i kulturalnych Rzymian. Listy C. są też najważniejszym źródłem historycznym dla tego okresu, zwłaszcza dla wojny domowej Cezara i Pompsjusza. Znaczenie Cycerona dla rozwoju kultury europsjskiej jest olbrzymie, zwłaszcza w okresie odrodzenia, kiedy dzieła'jego wpły­nęły na ukształtowanie się nowej prozy łacińskiej, a także w okresie oświecenia i rewolucji fran-

Cięglewicz Edmund

152


cippus

cuskiej, kiedy Cycero stał się wzorem mówcy politycznego i symbolem walczącego o wolność republikanina. 2. Quiiitus TuIHus C; młodszy brat mówcy, legat Cezara w czasie jego na­miestnictwa w Galii; również próbował sił na polu literackim, był nawet autorem tragedii. Zachowało się kilka jego listów oraz pisemko publicystyczne skierowane do brata, pt. Com-mentariolum petitionis, zawierające szereg prak­tycznych rad, jak należy postępować w czasie starania się o konsulat. 3. Quintus Tuliłaś C., syn poprzedniego, bratanek Cycerona, zwolen­nik Cezara w czasie wojny domowej, złożył nawet oskarżenie przeciw swemu stryjowi, co nie wywołało zresztą złych skutków dla znakomi-.tego mówcy. 4. Marcus Tullius C., syn mówcy, doszedł do wysokich stanowisk za Augusta i cieszył się jego względami. Według niektórych badaczy przygotował wraz z Tironem zbiór Listów swego ojca do wydania, usuwając z nich takie, które mogłyby zaszkodzić jemu lub żyją­cym jeszcze uczestnikom wypadków wspomnia­nych w Listach.



Cięglewicz Edmund (1862-1928) filolog kla­syczny, uczeń Kazimierza Morawskiego, tłu­macz kilku komedii Arystofanesa: Żaby, Chmury (1907 r.), Gromwoja (Lizystrata, 1910 r.). Babie Koło (Ekkiesiazusaj, 1922 r.).

Cflicia zob. Cylicja.

Ciinii arystokratyczny ród rzymski pocho­dzenia etruskiego; w r. 301 p.n.e. C. zostali wy­pędzeni z Arretium w wyniku wewnętrznych walk lukumonów; Rzymianie osadzili ich z po­wrotem w mieście. Najwybitniejszym przedstawi­cielem rodu był Caius CUnius Maecenas, przy­jaciel i doradca Augusta, opiekujący się grupą poetów z Wergiliuszem, Horacym i Propercju-szem na czele. Przydomek jego — Maecenas — stał się nazwą pospolitą protektorów sztuki i literatury.

Cimber (T. Annius C.) zob. Armii 4.

Cimbri zob. Cymbrowe.

Ciminius lacus jezioro w Etrurii w pobliżu Sutrium.

Ciminus mons dziś Monte Cimino; pasmo górskie w Etrurii.

Cimmerii zob. Kimmeryjczycy.

Cincii ród rzymski: l.-Lucius Cincius Alimen-tus, pretor na Sycylii w r. 210 p.n.e., propretor w r. 209, uczestniczył w drugiej wojnie punickiej i przy zdobywaniu miasta Locri przez Hannibala dostał się do niewoli kartagińskiej. Był wybit­nym annalistą (zob. amialisci), autorem Armales, kroniki napisanej w języku greckim, odznacza­jącej się tendencją patriotyczną i barwnością opowiadania. 2. Marcus C. AHmentus, trybun ludowy z r. 205 p.n.e., autor Lex Ctncia de donis et muneribus, zabraniającej adwokatom brać pieniądze za prowadzenie procesów. 3. Lu-cius C; agent i pełnomocnik Tytusa Pomponiu-sza Attyka.

Cincinnatus 1. Lucius Quinctius C. patrycjusz rzymski, otrzymał — wg tradycji — nominację na dyktatora z ramienia senatu w chwili, gdy sam orał pługiem swe pole. Objąwszy władzę w r. 458 p.n.e., odniósł wielkie zwycięstwo nad Ekwami, a po triumfie powrócił do swego wiej­skiego gospodarstwa. Stał się symbolem cnót dawnego obywatela rzymskiego: rolnika i żoł­nierza. 2. Lucius Quinctius C; konsul w r. 380 p.n.e., zwycięzca w wojnie Rzymu przeciwko Praeneste.



cinctus Gabinus łac. sposób zakładania togi stosowany przy niektórych ceremoniach reli­gijnych, różniący się od zwykłego głównie tym, że jeden koniec togi zarzucano na głowę. Zwyczaj ten przywędrował prawdopodobnie do Rzymu z miasta Gabii.

cmerarius łac. niewolnik układający i fryzu­jący włosy, fryzjer.

Cingetoris 1. wódz Trewirów w Galii za czasów Cezara. 2. wódz jednego z plemion brytyjskich za czasów Cezara.

Cingulum miasto i twierdza w Picenum na górze tej samej nazwy.

Clona zob. Cornelii; Helvii.

Ciołek 1. Erazm C. (YUelius, 1472-1522), biskup płocki i dyplomata. Ukończywszy studia w Akademii Krakowskiej wykłada w niej w la­tach 1491 -1493, od r. 1494 pracuje w kancelarii Wielkiego Księcia Litewskiego Aleksandra w Wil­nie, kilkakrotnie bierze udział w poselstwie, do Rzymu, gdzie umiera 9 stycznie r. 1522. Był mecenasem wielu pisarzy-humanistów, jak Mi­kołaj Hussowski, Bernard Wapowski, Stanisław z Łowicza i in. Zostawił również wspaniałą bi­bliotekę, która przeszła do zbiorów Biblioteki Kapituły Płockiej. 2. Stanislaw C. (1382 -1437) notariusz Władysława Jagiełły, poeta polsko--łaciński, autor pochwały Krakowa, nagrobka królowej Jadwigi, hymnów; ponadto prozą na­pisał pochwałę królowej Sonki i paszkwil na królowę Elżbietę.

cippus łac. 1. pień drzewa ze spiczasto zacio-

Circe

153


ciris

sanymi konarami, używany do robienia zasieków.

2. siup graniczny przy drogach, rzekach i świą­tyniach, czasem drewniany, częściej kamienny.

3. kamień graniczny przy grobowcu, z wyrytym nazwiskiem pochowanego i oznaczeniem wiel­kości grobu. Z czasem c. oznaczał również sam nagrobek.



Circe zob. Kirke.

CirceU dziś wieś Circello; miasto w Lacjum, na przylądku Circeium, nazwane tak — wg le­gendy—od czarodziejki Kirke, która tutaj się schroniła, uciekając z Kolchidy. Słynęło z do­skonałych ostryg i było ulubionym miejscem wy­poczynkowym zamożnych Rzymian.

drcenses lodi łac. igrzyska cyrkowe, polega* jące w Rzymie na wyścigach różnego rodzaju wozów. Rozpoczynały się od uroczystego po­chodu, na którego czele jechał urzędnik kieru­jący igrzyskami. Pochód ten, zw. pompa dr-censis, został zniesiony przez Konstantyna W. Orszak formował się na Kapitelu i przez Forum udawał się do cyrku, do którego wkraczał przez porta trtumphalis. Właściwe zawody trwały l lub 2 dni. Liczba wyścigów wynosiła za Augusta 10;

począwszy od Kaliguli—20 pierwszego dnia i 24 drugiego. Najczęściej ścigały się bigi lub kwadrygi, były jednak dopuszczane i inne typy wozów. Każdy bieg składał się z 7 okrążeń areny. Miejsca na torze woźnice losowali przed rozpo­częciem wyścigów. W każdym wyścigu brało udział tyle wozów, ile było partii, tzw. factiones (zob.), tj. najczęściej 4. Każda fakcja miała swoje wozy, konie, liczny personel pomocniczy, jak weterynarze, urzędnicy, lekarze itd. Woźnice rekrutowali się najczęściej spośród niewolników. W razie zwycięstwa byli obsypywani darami i stawali się ulubieńcami tłumów. Sławni woź­nice byli często wyzwalani. Publiczność dzieliła się na 4 partie odpowiadające poszczególnym fakcjom i uprawiała namiętnie hazardowe za­kłady. Fakcje te zdobywały z czasem znaczenie 'polityczne i wielkie wpływy na dworze cesarskim.



circus fac. budowla przeznaczona przede wszystkim do wyścigów wozów. Cyrk rzymski przypominał kształtem grecki hipodrom. Składał się z widowni i areny. Ta ostatnia była silnie wydłużona; jeden z dwu krótkich boków miał kształt półkola, drugi—łuku, którego cięciwa biegła ukośnie w stosunku do boków długich. Pośrodku tego łuku znajdowała się główna bra­ma wejściowa, a po dwu jej stronach wznosiło się po 6 pomieszczeń zw. carceres, na wozy

wyścigowe. Od strony areny były one zamknięte ozdobnymi kratami, które posiadały urządzenia pozwalające otworzyć je równocześnie za pociąg­nięciem sznura. Ponad wozownią wznosiła się loża dla urzędnika przewodniczącego wyścigom. Tę część budowli, noszącej nazwę oppidum, flan­kowały dwie wieże. Specjalne nachylenie oppidum w stosunku do długich boków miało na celu wyrównanie długości trasy wszystkich wozów. Naprzeciw bramy wejściowej, na drugim, krót­szym boku cyrku, znajdowała się brama trium­falna. Od tej bramy do wież oppidum ciągnęły się po obu stronach areny amfiteatralnie usta­wione rzędy siedzeń. Podobnie jak w teatrze. przedzielały je pionowe przejścia. Zewnętrzną ścianę cyrku stanowiły portyki arkadowe. Co trzecie interkolumnium stanowiło wejście do cyr­ku. W pozostałych mieściły się kramy, sklepiki lub też wnęki służące do odpoczynku. Pośrodku areny wysypanej warstwą piasku, równolegle do jej długich boków, wznosiło się podmurowanie zwane spina, wokół którego krążyły ścigające się wozy. Oba końce spiny, traktowane jako mety były ozdobione trzema stożkowatymi słu­pami. Metę znajdującą się bliżej bramy trium­falnej nazywano pierwszą, gdyż wozy najpierw ją mijały. Metę sąsiadującą z oppidum, przy której bieg się rozpoczynał, uważano za drugą. Na spinie wznosiły się różne ozdoby, jak: posągi, obeliski, kapliczki oraz dwa portyki. Jeden z nich przyozdobiony był u góry siedmioma jajami, drugi siedmioma delfinami. Po każdym okrąże­niu spiny przez wozy opuszczano jedno jajo i jednego delfina, aby ułatwić widzom orienta­cję. Najlepiej nam znany cyrk rzymski, Circus Maximus, na którym oparty jest powyższy opis, znajdował się w dolinie pomiędzy Palatynem a Awentynem. Założony w W w. p.n.e., został powiększony i przebudowany przez Cezara, a po­tem był powiększany i upiększany przez wielu cesarzy. W ostatecznej swej postaci miał ok. 600 m długości i 150 m szerokości, wg przeka­zów literackich mieściło się w nim 150000 wi­dzów. Drugi cyrk rzymski, Circus Flaminius, wznosił się na Polu Marsowym, trzeci Circus Neronianus, w ogrodach Agryppiny. Poza mu­rami miasta, przy via Appia, zbudowano jeszcze cyrk Maksencjusza. Budowle cyrkowe wzno­szono też w miastach prowincjonalnych.

ciris łac. nazwa ptaka (może białej czapli), w którego miała być zamieniona Skylla, córka Nisosa.

Ciris

154


Ciaiidii

Ciris tytuł krótkiego utworu epickiego przy­pisywanego Wergiliuszowi; bohaterką jego była Skylla, zamieniona w ptaka o nazwie C.

Cirta (gr. Kirta) dziś Constantine w Algerze;

miasto i forteca w Numidii, rezydencja Syfaksa, Masynissy i ich następców, później kolonia rzymska nazwana Constantina na cześć Kon-stantyna W.

Cispius jeden z dwu wierzchołków wzgórza Eskwilińskiego (zob. Esqullinus mons).

Ciłilis (lulius C.) z plemienia celtyckiego Ba-tawów wywołał w latach 69-70 n.e. powstanie w swoim kraju przeciwko uciskowi rzymskiemu, połączył się z plemionami germańskimi i po pomyślnych walkach z wojakami Wespazjana wywołał powstanie w Galii, do którego przy­łączyły się stacjonowane tam legiony rzymskie. Jednakże z powodu rozłamu wśród powstańców nie udało mu się całkowicie wyzwolić kraju, uzyskał jedynie zwolnienie od podatków.

civitas Romana łac. prawo obywatelstwa rzym­skiego. Obejmowało ono: a) w dziedzinie prawa publicznego: ius suffragii, prawo głosowania na zgromadzeniach ludowych (comitia); ius honorum, prawo ubiegania się o urzędy publiczne; ius proyocationis, prawo odwoływania się do ludu od wyroku skazującego w procesie karnym; prawo piastowania godności kapłańskich; prawo zaj­mowania pod uprawę gruntów państwowych;

b) w dziedzinie prawa prywatnego: ius conubii, prawo zawierania małżeństwa uznanego przez rzymskie prawo cywilne; ius commercii, prawo zbywania i nabywania wg zasad rzymskiego pra­wa cywilnego. — C. R. nabywało się przez uro­dzenie z rodziców—obywateli rzymskich lub przez wyzwolenie, manumissio, a także gdy po­szczególnym jednostkom, miastu czy sprzymie­rzeńcom nadane zostało obywatelstwo, nieraz jednak z pewnymi ograniczeniami, np. c. sine suffragio. Obok pełnoprawnych obywateli rzym­skich byli niepelnoprawni, np. wyzwoleńcy, któ­rym nie przysługiwało ius honarum, zaś ius suffragii i ius conubii tylko w stopniu ograniczo­nym. Prawo nadawania c. przysługiwało począt­kowo ludowi rzymskiemu, później cesarzowi. Walka klasowa w Rzymie między patrycj uszami a plebejuszami toczyła się głównie o uzyskanie przez plebejuszy pełnej c. Karakalla w r. 212 n.e. nadał c. całej ludności państwa rzymskiego z wyjątkiem tzw. dediticii.



Cianis dziś Chiano; rzeka w Etrurii, dopływ Tybru.

Cianius rzeka w Kampanii, wypływała z oko­lic Noli, przepływała przez Campi Flegrei zale­wając nieraz okoliczne miasta, zwłaszcza Acerrę;

przy ujściu miała nazwę Litemus.



ciassiarii, ciassici łac. marynarze w wojsku rzymskim; byli rekrutowani spośród najniższej klasy majątkowej obywateli, mieszkańców pro­wincji, wyzwoleńców, nawet niekiedy spośród niewolników. Służba we flocie uchodziła za najcięższą.

ciassicum tac. pobudka, hasło wzywające do rozpoczęcia walki albo na zebranie wojskowe;

grali je trębacze na trąbie lub na rogu.



CIastidium dziś Casteggio; miasto w Gallia Cispadana, niedaleko rzeki Padus, silnie obwa­rowane, sławne ze zwycięstwa Marka Klaudiu­sza Marcellusa odniesionego nad Galami Insu-brami w r. 223 p.n.e. i upamiętnionego przez Newiusza w tragoedia praetextata pt. CIastidium.

CIatema dziś Ouaderna; warowne miasto w Gallia Cispadana w pobliżu Bononii.

Ciaudianus zob. Ciaudius Cloudianus.


1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna