Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona26/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   159

Capreae dziś Capri; piękna wysepka w po­bliżu wybrzeża kampańskiego, na wprost zatoki Puteoli, wg legendy zamieszkana najpierw przez Telebojów. Wyspę tę zakupił od mieszkańców Neapolis cesarz August, później przeszła na własność Tyberiusza, który spędził na niej osta­tnie lata swego życia.

Capricornus (gr. Ajgókeroś) konstelacja Ko­ziorożca.

Caprotina przydomek Junony; święto Junony C. obchodzono 7 lipca (Nonae Caprotmae).

capsa (łac. demin. capsula, capsella) drew­niana skrzynka do przechowywania i przewo­żenia rzeczy, najczęściej skrzynka do przecho­wywania zwojów papirusowych.

Capsa dziś Kafsa, Gafsa; miasto we wschod­niej Numidii; Jugurta po zdobyciu go umieścił tam swój skarbiec. W r. 106 p.n.e. Mariusz zdobył je i zburzył. Za czasów Hadriana otrzy­mało prawa municypium, później zostało uznane za kolonię.

capsarius łac. człowiek, który nosi lub opie­kuje się skrzynką (capsa, zob.): 1. niewolnik

Capua

135


Carrinas

odprowadzający chłopca do szkoły i niosący za nim jego skrzynkę z książkami i przyborami szkolnymi. 2. szatniarz w łaźniach miejskich, którego opiece powierzone były skrzynie z odzie­żą kąpiących się.



Capua zob. Kapua.

Caracalla zob. Karakalla.

Carales (gr. Karalis) dziś Cagliari; miasto i przylądek na Sardynii, nad zatoką tej samej nazwy.

Caratacus (lub Caractacus) wódz oddziałów brytyjskich prowadzący wojnę z Rzymianami za panowania Klaudiusza.

Carausius (Marcus Aurelius C.) dowódca floty rzymskiej za Dioklecjana i Maksymiana w wy­prawie przeciw piratom germańskim. Gal z po­chodzenia, usiłował uniezależnić się od cesarzy rzymskich, opierając swoje plany na flocie, którą dowodził, i na armii rzymskiej rozloko­wanej w Brytanii. W r. 287 n.e. ogłosił się ce­sarzem i panował, przebywając głównie w Bry­tanii, aż do r.-293, w którym został zamor­dowany.

Carbo przydomek rodu Papiriuszów (zob. Papirii).

Cardea bogini rzymska, opiekunka drzwi (cardines zawiasy), stojąca na straży domu i życia rodzinnego; święto jej obchodzono l czerwca.

Carfulenus jeden z legatów Cezara w wojnie aleksandryjskiej, po śmierci Cezara przyłączył się do Oktawiana i wystąpił przeciwko Antoniu­szowi; zginął w bitwie pod Mutiną (r. 43 p.n.e.).

Caricinus zob. Feyge.

Carinae dzielnica Rzymu w pobliżu mons Esquilinus. C. zamieszkiwali głównie ludzie za­możni. Mieli tam swoje domy m.in. Pompejusz i Cycero. W r. 268 p.n.e. Publius Semproniusz Sofus wzniósł tam świątynię na cześć boginie Tellus.

Carinus (Marcus Aurelius C.) syn cesarza rzymskiego Karusa (Marcus Aurelius Carus), panował wraz ze swym bratem Numerianem od r. 283 do 284; został zamordowany przez żoł­nierzy.

Caristia święto obchodzone w Rzymie 22 lu­tego dla uczczenia życia rodzinnego. Zbierali się wówczas wszyscy krewni i powinowaci, składali ofiary Larom i Geniuszom rodu, wy­baczali sobie urazy i krzywdy i zasiadali do wspólnej uczty.

Cannelus mons zob. Karmel.

Carmenta zob. Karmenta.

Carmentalis porta brama w murach Serwiusza, od południowo-zachodniej strony Wzgórza Ka-pitolińskiego, nazwana tak od znajdującego się tutaj ołtarza bogini Karmenty.

Carmo dziś Carmona; miasto w Hispania Baetica.

Carna mit. bogini rzymska opiekująca się niezbędnymi do życia organami ciała, jak serce, płuca, wątroba itd.

Carni lud pochodzenia celtyckiego mieszka­jący w Alpes Camicae.

Camuntum dziś Petronell; starożytne miasto celtyckie w górnej Pannonii, na prawym brzegu Dunaju, od czasów Wespazjana ważny punkt strategiczny dla obrony linii Dunaju, siedziba namiestnika prowincji Pannonii. Od czasów Ha-driana na prawach municypium; od czasów Septimiusza Sewera, który tutaj został obwołany cesarzem w r. 193, C. stało się kolonią rzymską. Zniszczone przez Germanów, odbudowane zo­stało przez Walentyniana (ok. 370 r.). Wykopa­liska wydobyły na światło dzienne wiele cennych zabytków, szczątków budowli i sprzętów.



Carnutes zob. Kamutome.

Carpates dziś Karpaty; pasmo gór pomiędzy Dacją a Sarmacją.



Carpathus zob. Karpatos.

carpe diem łac. używaj dnia (carpe dosł. rwij), póki czas (Horacy).

carpentum łac. wóz rzymski dwukołowy za­przęgany w cztery konie lub muły, kryty materią rozpiętą na łukowatych żebrach, z przodu otwar­ty. Wewnątrz miasta Rzymu używany był tylko przy uroczystościach religijnych lub służył naj­wyższym dostojnikom państwa. Poza Rzymem służył jako elegancki powóz podróżny przede wszystkim matronom rzymskim.

Carpetani zob. Karpetanie.

Carpi lud mieszkający w Dacji, między Du­najem a Karpatami, główna osada vicus Car-porum (dziś Karpona).

Carrhae (gr. Karrhaj) miasto w Mezopotamii nad rzeką Karras, znane z klęski Krassusa w wojnie z Fartami w r. 53 p.n.e. (biblijne Charan lub Haran).

Carrinas 1. Caius C., jeden z przywódców partii Mariusza w czasie wojny domowej, do­wodził w r. 83 p.n.e. armią przeciw Gn. Pom-pejuszowi, a w r. 82 przeciw Metellusowi Piu­sowi, przez którego został pokonany. Usiłując przedostać się do Praeneste, aby uwolnić Ma-

136

Ca&sii

riusza (syna zwycięzcy Cymbrów) otoczonego przez oddziały Sulli, został przez tegoż zwycię­żony i zabity. 2. Całus C; syn poprzedniego, consul suffectus z r. 43 p.n.e. Brał udział w woj­nie hiszpańskiej w r. 45 po stronie Cezara, w r. 41 otrzymał tę prowincję w zarząd. W r. 36 walczył przeciw Sekstusowi Pompejuszowi na Sycylii. W r. 30 stłumił powstanie w Galii i ode­pchnął Swebów za Ren. 3. C. Secundus, retor, zesłany przez Kaligulę w r. 39 n.e. na wygnanie za to, że wygłaszał mowy przeciw tyranom;

udał się później do Aten, gdzie popełnił samo­bójstwo.

carruca toć. odkryty powóz rzymski o czterech kołach, zaprzęgany w dwa konie, muły lub woły, o wysokim, bogato zdobionym pudle, używany przeważnie przez wyższych urzędników.

Carseoli dziś Piano del Cavaliere; miasto w kraju Ekwów, w pobliżu granicy sabińskiej, przy via Yaleria, skolonizowane przez Rzymian w r. 302 p.n.e.

Carsolae dziś ruiny w pobliżu Cappella S. Da-miano; jedno z najważniejszych miast Umbrii, na pn. od Namii.

Carteia dziś El Rocadiiio; starożytne miasto w Hispania Baetica, rzymska kolonia wojskowa od r. 171 p.n.e.; w okolicy były kopalnie złota i srebra. Tutaj Juliusz Cezar odniósł w r. 45 p.n.e. zwycięstwo nad Sekstusem Pompejuszem.

Carthago zob. Kartagina.

Carus 1. poeta z okresu augustowskiego, przyjaciel Owidiusza, autor zaginionego poe­matu o Herkulesie, prawdopodobnie naślado­wanego z greckiego. 2. Marcus Awelius C., cesarz rzymski w latach 282—283, z pochodzenia Gal z Narbony, za panowania Probusa był do­wódcą pretorianów, po jego śmierci został ce­sarzem. Za zwycięstwa odniesione nad Persami i Fartami otrzymał przydomki Persicus i Par-thicus.



Carrentum miasto w Lacjum z suną twierdzą, Caryentaaa mx.

Carrilii Karwiliusze, ród rzymski, 1. Spurius Camilius Maxlmus, konsul w r. 293 i 272 p.n.e., odniósł zwycięstwo nad ludami italskimi: Sam-nitami, Lukanami i Brutyjczykami. Zbudował świątynię Fors Fortuna na prawym brzegu Tybru i ustawił olbrzymi brązowy posąg Jowisza w świątyni kapitolińskiej. 2. Spurius C. Maximus Ruga, konsul w r. 234 i 228 p.n.e., stłumił w r. 235 powstanie na Sardynii i rozstrzygnął o ostatecznym przyłączeniu tej wyspy do Rzymu.

Pierwszy w Rzymie przeprowadził rozwód na tej podstawie, że żona nie mogła dać mu po­tomstwa; zmarł w r. 211.

Casa Romuli chatka na Cermalusie (zach. część Palatynu), która wg legendy miała należeć do pasterza Faustulusa. Tu mieli się wychować dwaj znalezieni przez niego chłopcy —Romulus i Remus. W miejscu tym zbudowano świątynię poświęconą ubóstwionemu Romulusowi-Kwiry-nowi. Dzisiaj wznosi się tu kościół S. Teodoro.

Casca przydomek rodu Serwiliuszów.

Cascellius (Aulus C.) prawnik rzymski współ­czesny Cyceronowi, autor (nie zachowanego) dzieła prawniczego Liber bene dictorum.

Casilinum dziś Capua; miasto w Kampanii nad rzeką Yoltumus, ważne ze względów mili­tarnych, podległe Kapui. W latach 216-214 p.n.e. zajęli je Kartagińczycy, czyniąc z niego punkt wypadowy dla ataków przeciw Kapui. Od r. 59 p.n.e. C. stało się kolonią rzymską.

Casinum dziś San Germano; miasto w La­cjum nad rzeką Casinus z twierdzą. W okresie republikańskim C. miało prawa municypium, za czasów cesarstwa było kolonią rzymską.

Casperia starożytne miasto Sabinów nad rzeką Himella.

Caspii Kaspijczycy, mieszkańcy wybrzeży Mo­rza Kaspijskiego.

Caspii montes łańcuch gór między Armenią i Media, ciągnących się aż do Partii, ze słynnym przejściem zwanym Wrotami Kaspijskimi (Cas-piae Pylae, Caspiae Portae).

Caspium marę Morze Kaspijskie zwane też Hyrcanum marę. Wybrzeża jego badał w III w. p.n.e. grecki geograf Patrokles z polecenia króla syryjskiego Seleukosa Nikatora.

Cassii Kassjusze, ród rzymski pochodzenia patrycjuszowskiego, który przeszedł do plebejuszów. 1. Spurius Cassius Vecellinus, pierwszy znany w historii przedstawiciel rodu, jako kon­sul w r. 502 p.n.e. odniósł zwycięstwo nad Sabi­nami; w r. 501 był pierwszym magister eguitum. W r. 493 został po raz drugi wybrany na kon­sula i po secesji plebejuszy na Świętą Górę do­prowadził do zgody między nimi a patrycju-szami. W tymże roku poświęcił zbudowaną między Palatynem i Awentynem świątynię trzem bóstwom: Cererze, Liberowi i Liberze. W r. 486 jako konsul po raz trzeci odniósł zwycięstwo nad Wciskami i Hernikami. Po upływie kon­sulatu, oskarżony o zamiary dyktatorskie, został skazany na karę śmierci i strącony ze Skały

Cassii

137


castra

Tarpejskiej. 2. Quintus C. Longinus brat udział w wojnie z królem macedońskim Perseuszem w r. 167 p.n.e. i miał go jako jeńca pod swoją strażą; konsul w r. 164, umarł w czasie pełnienia tego urzędu. 3. Lucius C. Longinus Rcwilla trybun ludowy w r. 135 p.n.e., konsul w r. 127, cenzor w r. 125; zasłynął jako sędzia, prowadząc w r. 113 słynny proces Westalek. 4. syn jego, Lucius C. Longinus, pretor w r.111 p.n.e,, spro­wadził wtedy do Rzymu Jugurtę, aby był świad­kiem w procesie Rzymian oskarżonych o prze­kupstwo. W r. 107 jako konsul został pobity przez AUobrogów i zginął. 5. Lucius C. Longinus w r. 104 występował jako trybun przeciw stron­nictwu optymatów. 6. Lucius C. Hemina, jeden z annalistów epoki grakchiańskiej, ulegał silnym wpływom euhemeryzmu, wprowadzonego do Rzymu przez Enniusza; tłumaczył w sposób racjonalistyczny mity religijne (zob. amiaUsci). 7. Lucius C. Longinus, konsul w r. 73 p.n.e., w r. 72 jako namiestnik Galii Cyzalpińskiej poniósł pod Mutiną klęskę w wojnie ze Sparta-kusem. 8. Caius C. Longinus, kwestor w armii Rrassusa, brał czynny udział w wojnie przeciw Fartom w r. 53 p.n.e. i jako jeden z niewielu uratował się z klęski pod Karrami. Wraz z Mar­kiem Brutusem był jednym z przywódców spisku przeciw Cezarowi i brał bezpośredni udział w jego zamordowaniu w Idy Marcowe w r. 44. W r. 43 po klęsce Antoniusza pod Mutiną, z polecenia senatu prowadził wojnę przeciw Do-labelli, którego pokonał pod Laodikeją. W cza­sie bitwy pod Pilippi w r. 42, uważając sytuację za beznadziejną, kazał swemu wyzwoleńcowi, by przebił go mieczem. 9. Lucius C. Longinus, pretor z r. 66 p.n.e., należał do spisku Katyliny i pośredniczył w jego układach z Ailobrogami. Po wykryciu spisku opuścił Rzym i dzięki temu uniknął kary. 10. Quintus C. Longinus, bliski krewny zabójcy Cezara; pretor w armii Pompejusza w Hiszpanii w r. 54 p.n.e., trybun ludowy w r. 49. Należał do stronników Cezara i brał udział w wojnie domowej, stając po jego stronie. Walczył w Hiszpanii, po skończonej wojnie zo­stał tam propretorem. Wracając do Rzymu, utonął u ujścia Ebro. 11. Titus C. Parmensis, brał udział w zabójstwie Cezara, potem walczył po stronie Brutusa. Po bitwie pod Filippi udał się na Sycylię i połączył się z Sekstusem Pom-pejuszem. W r. 31 p.n.e. brał udział w bitwie pod Akcjum po stronie Antoniusza; stamtąd udał się do Aten, gdzie na rozkaz Oktawiana

został zabity. Był znany jako poeta, autor satyr, elegii, epigramów i paru tragedii. 12. Titus C. Seyerus, mówca i satyryk z okresu augustow­skiego, niepopularny z powodu swej wielkiej złośliwości; wiele lat spędził na wygnaniu.

13. C. Chaerea trybun wojskowy; w r. 41 n.e. odegrał główną rolę w zamordowaniu Kaliguli, za co został stracony na rozkaz Klaudiusza.

14. Całus C. Longinus, konsul suffectus w r. 30 n.e., prokonsul w prowincji Asia w latach 40-41, zarządca Syrii w latach 45 - 49. Skazany na wygnanie przez Nerona, powrócił do Rzymu za Wespazjana. Był wybitnym prawnikiem, au­torem Libri iuris civilis, komentowanych i stresz­czanych przez prawników następnych pokoleń.

15. C. Longinus, grecki literat i filozof neopla-toński w III w. n.e., doradca królowej Palmyry, Zenobii. Przypisywano mu mylnie autorstwo traktatu O wzniosłości. 16. C. Dion, z bityńskiej Nicei, konsul w r. 229 n.e., autor RomaikeHistoria (Historia rzymska), dzieła o dużej war-wartości literackiej i źródłowej; obejmowało ono okres od założenia Rzymu do panowania Alek­sandra Sewera, a więc do czasów współczesnych autorowi.

Cassiodorus zob. Kasjodor.

Cassiyellamiiis wódz Brytyjczyków w czasie drugiego najazdu Cezara na Brytanię w r. 54 p.n.e.; został przez Cezara zmuszony do zawar­cia układów i wydania zakładników.

Castor zob. Kastor.

castra łac. obóz wojska rzymskiego. Odróż­niano c. aestiw zakładane na każdym noclegu w kampanii letniej, hiberna, w których -zimo­wano, oraz statiya stałe, rozkładane na gra­nicach lub przy ważnych punktach strategicz­nych. Sposób umocnienia zależał od typu obozu:

c. aestiva i hiberna otaczano konstrukcjami drewniano-ziemnymi, statwa murowanymi. Obóz republikański zakładany był na planie kwadratu z czterema bramami: porta praetoria od stro­ny nieprzyjaciela; porta decwnana z tyłu obo­zu. Porta principalis dextra i porta principalis sinisfra były bramami bocznymi. Trzy główne ulice w obozie to via praetoria (łącząca porta praetoria z porta decumand), via principalis (bieg­nąca między obiema bramami bocznymi) oraz via quintana równoległa do via principalis. Cen­tralnym punktem obozu było praetorium namiot wodza; obok niego znajdowało się forum miej­sce zebrań żołnierzy oraz namioty oficerów ustawione wzdłuż via principalis. Przedmą część

Castra Cornelia

138


cautenum

obozu aż do via principalis zajmowali auxiliares, tylną większą legiony. Za czasów cesarstwa, w II w. n.e., obóz zachowuje dawny układ ulic i bram, ale kształt jego wydłuża się, przyjmując formę prostokąta zwróconego ku nieprzyjacie­lowi krótszym bokiem. Zmienia się też rozmiesz­czenie żołnierzy wewnątrz obozu: oddziały so­juszników zajmują centralną część obozu, oto­czone są ze wszystkich stron przez legiony. Niektóre c. dały początek miastom, stąd w pla­nie wielu miast rozpoznajemy układ ulic właś­ciwy obozom. Znane z wykopalisk c. o niere­gularnym kształcie świadczą o ukształtowaniu terenu, na którym były zakładane.



Castra Comelia miejscowość na terytorium Kartaginy, w pobliżu Utyki, nazwana tak od obozu rzymskiego, który rozbił tutaj Publiusz Korneliusz Scypion w czasie wojny punickiej w r. 204.

Castra Hannibalis port w Bruttium przy mie­ście Scylacium, nazwany tak od ufortyfikowa­nego obozu, który Hannibal rozbił w czasie drugiej wojny punickiej.

Castra Regina (Reginum) dziś Regensburg, Ratyzbona; miasto nad Renem założone przez Tyberiusza.

castnnn łac. miejsce ufortyfikowane, twierdza, zamek; wyraz c. jest częścią składową wielu nazw miejscowości, gdzie pierwotnie były twier­dze założone przez Rzymian: 1. Castrum Album twierdza i miasto w Hispania Tarraconensis.

2. Castrum lnui twierdza Rutulów w Lacjum.

3. Castrum Novum twierdza na wybrzeżu etru­skim.



Castulo dziś Casiona; miasto Oretanów w Hispania Tarraconensis, nad górnym bie­giem Guadaikwiwiru, na pograniczu Hispania Baetica.

Catalauni (Catelauni) zob. Katalaunowie.

Catalepton (gr. dosł. odpadki, drobiazgi) tytuł zbioru 14 drobnych utworów przypisywanych młodemu Wergiliuszowi. Kwestia ich auten­tyczności nie jest dotąd ostatecznie rozstrzyg­nięta.

Catamitus mit. starołacióska forma imienia greckiego Ganymedes. (Zob. Ganimedes).

Catana (gr. Katanę) dziś Catania; miasto na wschodnim wybrzeżu Sycylii, u stóp Etny.

catapulta zob. katapulta.

cathedra zob. katedra.

Catiiina zob. Sergii 4.

CatUlus mit. wnuk Amfiaraosa, syn Catiiiusa;

wraz z braćmi Korasem i Tiburtusem miał, wg podania, założyć Tibur.



Cato zob. Porcii.

Catullus zob. Katullus.

Catulus zob. Lutatii.

Caturiges zob. Katwygowie.

Caudium dziś może Arpaia lub Montesarchio, w pobliżu Forchia; miasto Samnitów przy via Appia, w pobliżu góry Tuburnus, słynne z klęski, którą zadał Rzymianom wódz Samnitów Pontius Herennius w r. 321 p.n.e. w wąwozie zw. Furculae Caudinae. Całe wojsko rzymskie musiało wtedy przejść pod jarzmem.

cauliculi (łac., od caulis łodyga) element dekoracyjny kapitelu kolumny korynckiej; ło­dygi (pnące się ku górze) ze stylizowanych liści akantu.

Caulon, Caulonea, Caulonia (gr. Kaulonia) dziś Monte Caulone; miasto Bruttiów w połud­niowej części Półwyspu Apenińskiego, założone przez mieszkańców Krotony, znane z kultu Apollina Delfickiego.

caupona łac. oberża; zakładano je najczęściej przy traktach, tak żeby podróżny znalazł w nich schronienie i skromny posiłek za niewielką opła­tą. Na ogól odwiedzała je biedota. Bogacze korzystali raczej z gościnności znajomych, zre­sztą udając się w podróż zabierali ze sobą wszyst­ko, co mogło im być w drodze potrzebne. Oberże miały w starożytności bardzo złą sławę zarówno z powodu korzystającej z nich publiczności, jak i na skutek charakteru właścicieli, sprzymierza­jących się chętnie z różnymi szumowinami. Poza normalnymi dochodami oberżyści nie gardzili zyskiem pochodzącym z grabieży lub z prosty­tucji otwarcie uprawianej w oberżach. Podróżni znajdowali oberżę, orientując się według szyldu wywieszonego na ścianie frontowej, noszącego wyobrażenie bóstwa opiekuńczego (najczęściej Merkurego) i zaopatrzonego w odpowiedni na­pis. W Rzymie cesarskim było wiele oberż na przedmieściach. Obok nich powstawały wytwor-niejsze „restauracjekabarety", w których ceny były odpowiednio wygórowane.

cauterium łac. 1. rodzaj metalowej łyżeczki--szufelki służącej w technice enkaustycznej do nakładania podgrzanych farb woskowych; we­szło ono w użycie prawdopodobnie w IV w. p.n.e. 2. szczypce metalowe służące do wypa­lania ran (a także do wypalania piętna niewol­nikom); w terminologii lekarskiej sama czynność wypalania rany.

cautio

139


cena

cautio łac. zabezpieczenie prawa przed moż­liwymi naruszeniami; w prawie _ rzymskim do­konywane było przez stypulację, przysięgę, sekwestrację, porękę i zastaw. C. nazywał się również dokument pisemny sporządzony jako dowód zawarcia stypulacji.

cave canem łac. strzeż się psa; uwaga, pies;

napis spotykany na mozaikowych posadzkach w przedsionku domów rzymskich.



cavea łac. widownia w teatrze rzymskim, skła­dająca się z kondygnacji stopnisiedzeń, wzno­szących się koncentrycznie; najlepsze miejsca, przeznaczone dla patrycjuszów i ekwitów, tzw. prima cavea byty w pierwszych rzędach; naj­gorsze — tzw. ultima lub summa cavea — w rzę­dach najwyższych i jednocześnie ostatnich i prze­znaczone były dla plebsu. C. obejmowała także przestrzeń, którą w teatrze greckim zajmowała orchestra, czyli miejsce dla chóru. Zob. teatr.

Caycus zob. Kajkos.

Caystrus zob. Kaystros.

Cebenna mons dziś Cevennes, Sewenny; łań­cuch gór w Galii południowej.



Cecyliusze zob. Caecilii.

celeres łac. pierwotna nazwa jazdy rzymskiej, która zachowała się w tytule ich dowódcy, tribunus Celerum. Według wiadomości podanej przez Liwiusza, 300 c. stanowiło straż przybo­czną Romulusa.

Celesyria (łac. Coelesyria, gr. Kójle Syria) początkowo nazwa wklęsłej doliny między Liba­nem i Antiiibanem, rozciągnięta następnie na terytoria między Libanem i Eufratem (Dama­szek, Heliopolis, Emesa, Palmyra). W czasach późnego cesarstwa nazwa ta obejmowała całą Syrię północną wraz z Kommagene, w przeci­wieństwie do Syria Phaenice, tj. Fenicji i daw­nej C.

Celetrum dziś Kastoria; miasto w Macedonii nad Lacus Castoris.

Celiusze zob. Caelii.

cella łac. 1. główna część świątyni rzymskiej, przeznaczona do ustawienia posągu bóstwa; na planie prostokątnym, niekiedy podzielona na 3 części, np. w świątyni Triady Kapitolińskiej w Rzymie. Pośrodku stal posąg Jowisza, po bokach posągi Junony i Minerwy. 2. pokoik, komórka w domu rzymskim, zwłaszcza po­mieszczenia sypialne dla niewolników zgrupo­wane dokoła wewnętrznego dziedzińca, cavaedium. 3. pomieszczenie na zapasy, kredens, spi­żarnia: c. penaria, olearia, vinaria itd. 4. pokoik

do wynajęcia w czynszowej kamienicy rzymskiej, zwłaszcza na wyższym piętrze. 5. komórka w ulu; przegródka w gołębniku. 6. pomieszcze­nie w łaźni (np. c. calidaria, tepidaria).



Celsus przydomek kilku rodów rzymskich. 1. C. Albimvanus, przyjaciel Horacego, poeta liryczny, dworzanin Tyberiusza. 2. Aulus Cor-nelius C., pisarz z czasów Tyberiusza, autor dzieła encyklopedycznego Artes, w którym zo­stały zawarte wiadomości z zakresu rolnictwa, retoryki, sztuki wojskowej' i medycyny. Zacho­wało się 8 ksiąg traktujących o medycynie;

wykazują one zupełną zależność autora od źró­deł greckich, świadczą jednak o jego wielkiej zdolności do tworzenia łacińskiej terminologii lekarskiej.. 3. Titus Marius C., wódz rzymski za czasów cesarzy; Nerona, Galby i Othona. 4. Publius Jmentius C; znany prawnik w cza­sach Wespazjana. 5. Publius Jmentius C; syn poprzedniego, wybitny prawnik za panowania Hadriana, pretor w r. 106 (lub 107), dwukrotny konsul (po raz drugi w r. 129 n.e.). Napisał szereg dziel prawniczych, m.in. Digesta, Com-mentarii, Epistulae, Quaestiones, z których za­chowały się fragmenty. 6. filozof epikurejski (II w. n.e.), przyjaciel Lukiana, któremu dedy­kował swój utwór Aleksandros; autor dzieła przeciwko chrześcijaństwu Alethes logos (Praw­dziwe Słowo), zwalczany przez Orygenesa.




1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna