Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona158/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   151   152   153   154   155   156   157   158   159

Zachalias z Babilonii, pisarz grecki z II w. n.e., autor (nie zachowanego) dzieła o charak­terze okultystycznym, które omawiało wpływ kamieni na losy ludzkie; dzieło to poświęcił Z. Mitrydatesowi, królowi Fontu.

Zachariasz z Gazy zwany scholastykiem, bi­skup Mityleny i chrześcijański pisarz z VI w. n.e., autor kilku biografii, m.in. — pustelnika Izajasza i Sewera z Antiochii (zachowanych w języku syryjskim) oraz zachowanej w syryj­skiej (zbiorowej) Historii świata i obejmującej lata 450 - 490 Historii Kościoła od soboru chal-cedońskiego. Ponadto zachował się duży frag­ment pisma Z. Przeciw Manichejczykom oraz (w całości) dialog pt. Ammonios, wzorowany pod względem formy na dialogach Platona i po­święcony problemowi wieczności świata.



Zacynthus zob. Zakynthos.

Zadrakarta (dziś Sari) jedno z głównych miast Hyrkanii, w odległości kilkunastu km na południowy wschód od Morza Kaspijskiego.

Zagreus (gr., dosł. rozszerzony) mit. przy­domek Dionizosa. Wg wierzeń orfików (zob.) Dionizos Z., syn Zeusa i Persefony, został roz­szarpany przez tytanów; Zeus połknął jego drga­jące jeszcze serce i spłodził Dionizosa ponownie. Mit ten w wierzeniach orfików wchodził w skład misteriów Demetry i Persefony.

Zakynthos (gr. Zakynthos, łac. Zacynthus) dziś Zante; dawniej Hyrie, wyspa na Morzu Jońskim, przy zachodnim wybrzeżu Peloponezu, z górą Elatos (może dzisiejsze Skopos). Wg Homera należała do państwa Odyseusza, była ośrodkiem handlowym, o czym świadczy założenie przez nią kolonii na Krecie. W r. 456 p.n.e. musiała przyłączyć się do Związku Ateńskiego, w czasach późniejszych dostała się pod władzę Filipa ni Macedońskiego. W r. 191 p.n.e. podbił Z. T. Kwinkcjusz Flamininus, zachowała jednak au­tonomię. W czasach cesarstwa rzymskiego zna­czenie gospodarcze Z. bardzo wzrosło. Stolica. wyspy, o tej samej nazwie, leżała na wschodnim wybrzeżu Z.

Zaleukos prawodawca w epizefiryjskiej Lok-rydzie w Italii w poł. VII w. p.n.e. (zob. Lokry-da); był on jednym z ąjsymnetów, tzn. obywateli cieszących się ogólnym zaufaniem, którym po­wierzano spisanie praw. Ustawodawstwo Z. było-prawdopodobnie wymierzone przeciwko nowo­powstającej warstwie kupieckiej, zabraniało po­średnictwa handlowego i zmuszało chłopów do-sprzedawania produktów bez pośredników. Nie uznawało również kontraktów pisanych, tzw. syngrafdj, wymagając dla utrzymania ważności umowy zawarcia jej w obecności świadków.

Żarna miasto w Numidii, na południo-zachód od Kartaginy; słynne ze zwycięstwa Scypiona. nad Hannibalem, które położyło kres II wojnie punickiej i zadecydowało o zwycięstwie Rzymian (r. 202 p.n.e.).

Zamoiksis Trak albo Scyta, niewolnik Pita­gorasa na Samos; wyzwolony powrócił do ojczy­zny, gdzie usiłował szerzyć swoje poglądy ety-czno-religijne. Po śmierci czczono go jako De­mona. Według Herodota żył ok. r. 560 p.n.e.



Zankle miasto na Sycylii, późniejsza (od r. 494 p.n.e.) Messana (zob.).

Zarangowie (gr. Zarangaj, iac. Zarangae, Sa-rangae) mieszkańcy Drangiany, na granicy z Arią, w Azji Mn.

zaślubiny zob. comubium, -wesele.

Zatybrze (trans Tiberim) część Rzymu poło­żona na lewym brzegu Tybru, zamieszkiwana przez ludność najuboższą, w r. 64 zniszczona pożarem, być może na rozkaz Nerona, który nosił się z planem przebudowy Z. '



Zawadzki Benedykt (1652 -1705) mówca i wier­szopis łaciński zw. Sarbiewskim pijarów, naśla-

Zea

800


Zenobia

dowca Horacego. Wydal m. in. Lyricorum libri IV et epodon Uber unus (Warszawa 1964).



Zea jedna z dwóch zatok na południowo--wschodnim wybrzeżu półwyspu Pireus, gdzie podobnie jak w Munychii, znajdował się port wojenny Aten.

zebrania ludowe zob. eklezja, comitium.

Zefir (gr. Zefyros, łac. Fcwonius) bóg wiatru zachodniego, syn Astrajosa i Eos, łagodny wiatr na „wyspach błogosławionych" w podziemiach Hadesu, był wysłańcem wiosny oraz opiekunem żeglarzy; kochanek Hiacynta i ojciec szybkono-gich rumaków Achillesa, Ksanthosa i Baliosa.

zegary w najdawniejszych czasach stosowano do mierzenia czy określania czasu z. słoneczne (gr. gn6mon, łac. solarium). Ustawiona pionowo wskazówka, rzucając cień, określała porę dnia. Z. słoneczne znano w starożytnym Egipcie gdzie rolę ich spełniały obeliski. W Grecji zaczęto stosować z. słoneczne ok. r. 500 p.n.e., wprowa­dzenie ich przypisywano filozofowi Anaksyman-drowi. Na płaskiej lub wypukłej powierzchni umieszczano pionowo wskazówkę, której cień wskazywał „godziny" na podzialce oznaczonej na powierzchni. W początkach z. taki służył do podziału na dwanaście części dnia (nie doby) w czasie zrównania dnia z nocą, lub w czasie przesilenia zimowego i letniego. Trudność w sto­sowaniu tego rodzaju z, w ciągu roku polegała na tym, że godziny w ten sposób wyznaczone były krótsze w okresie zimy, a dłuższe w lecie. Usiłowano usunąć tę trudność różnymi sposo­bami, np. przez zmianę podziału tarczy w za­leżności od pory roku. Witruwiusz wymienia różne typy z. słonecznych, podając też imiona ich wynalazców: półkolisty z. słoneczny miał wynaleźć Berossos; z. w formie czary lub pół­kuli Arystarch z Samos; z. płytowy, czyli kase­tonowy — Skopinas z Syrakuz. Innym rodzajem z. stosowanych w starożytności były z. wodne. Okresy czasu mierzono ilością wody, która przelewała się z jednego do drugiego zbiornika. Na tej zasadzie była zbudowana tzw. klepsydra (gr. kleptS kraść, hfdor woda: ilość wody, jaka „przekradła" się rurką), urządzenie według któ­rego określano czas wyznaczony mówcy na przemówienie. Z. wodne nastręczały te same trudności co i z. słoneczne: w zależności od pory roku trzeba było zmieniać ilość wody. Ktesibios (zob.) rozwiązał ten problem w ten sposób, że woda przelewając się z jednego zbior­nika do drugiego podnosiła strzałkę, wskazując

godziny na podzialce na walcu. Odstępy między liniami oznaczającymi godziny na podziałce były różne w zależności od pory roku. Co miesiąc walec obracano o Vi 2 części koła. Znane także były w starożytności z. sygnalizujące godziny dźwiękiem. Platon np. miał wynaleźć z., który automatycznie połączony był z piszczałką wy­dającą w regularnych odstępach czasu gwizd (na zasadzie ciśnienia wody). Znano także z. z figurkami, które w równych odstępach czasu wysuwały się, często wykonywując jakieś ruchy (np. walczyły ze sobą, tańczyły itp.). Prokopiusz z Gazy przekazał nam opis takiego urządzenia z ok. r. 500 n.e. Z. słoneczne czy wodne miały długo charakter urządzeń publicznych, nie sto­sowano ich na użytek osobisty. Nie wiemy, kiedy zaczęsto stosować z. słoneczne małych rozmiarów, jak zachowany np. w Muzeum w Moguncji. Był to z. rozmiarów naszych z. kieszonkowych, wykonany z kości słoniowej, z otworem na umieszczenie pionowej wska­zówki, dzięki której ustalano czas. Lekarz grecki Erasistratos miał mały zegarek wodny, który służył mu do obliczania czasu podczas badania pulsu chorego.



Zejlas najstarszy syn Nikomedesa I, króla Bitynii, pozbawiony przez ojca prawa do tronu na rzecz młodszego brata: uciekł do Armenii, skąd powrócił po śmierci ojca. Odzyskał tron, zginął w r. 236 p.n.e. z rąk Galów, wobec któ-•łrych usiłował prowadzić wrogą politykę, odmien­ną niż Nikomedes, ten bowiem opierał swoją siłę na Galach, którym odstąpi) Galację.

ZeleJa (gr. Zeleja) miasto w Troadzie u pod­nóża góry Idą, nad rzeką Ajzopos. Pod Z. zebrał Dariusz Kodomanus wojska przeciwko Aleksandrowi W.

Zenas prawdopodobnie z Afrodisjas, syn Ale­ksandra; grecki rzeźbiarz z początku II w. n.e., znany z sygnatury na marmurowym biuście mężczyzny datowanym na okres Trąjana (98-117) lub Hadriana (117 -138), znajdującym się w Rzymie w Muzeum Kapitolińskim.

Zenobia żona Odenatusa z Palmyry (poi. Ul w. n.e.), po którego śmierci objęła rządy w imieniu niepełnoletnich synów. Dzięki niepospolitemu ta­lentowi politycznemu i strategicznemu prowa­dziła zwycięskie wojny z wodzami rzymskimi, rozszerzając swą władzę na Egipt i Azję, tak że opanowała niemal cały Wschód. Cieszyła się uznaniem i sympatią poddanych. Kres jej pa­nowania położył Aurelian, który zdobył, a na-

Zenobios

801


Zenon

stępnie (w odwecie za wymordowanie zosta­wionej w mieście załogi) zburzył doszczętnie potężny gród Palmyry i wyciął w pień jego miesz­kańców. W r. 273 Z. dostała się do niewoli Rzymian i osadzona została w podarowanej jej posiadłości w Tibur. Karę za agresję i wywołanie wojny poniósł również doradca Z., filozof Lon-ginos, na którego zrzuciła winę.



Zenobios sofista, retor z n w. n.e., nauczyciel wymowy w Rzymie w czasach Hadriana, autor (zachowanego) greckiego zbioru przysłów w trzech księgach pt. Wycg ze zbiorów Didymosa i Lu-killosa z Tama; w dziele zachowany układ według gatunków literackich, z jakich przysło­wia pochodziły (komedie, liryka itd.). Z. prze­łożył także na język grecki dzieła historyczne Sallustiusza (o spisku Katyliny i o wojnie z Ju-gurtą).

Zenodoros 1. grecki giser i toreuta. Wykonał posąg Merkurego, prawdopodobnie dla galij­skiego plemienia Arwemów, oraz statuę Nerona (35 m wys.) w postaci boga słońca, która zo­stała umieszczona na dziedzińcu tzw. „Złotego Domu" (Domus aurea) tego cesarza w Rzymie. 2. uczony grecki z II w. n.e., matematyk, autor znanego nam z wyciągów dzieła Perl isometron schemdton (O figurach równej objętości), w któ­rym często cytuje Arehimedesa.

Zenodotos 1. Z. z Efezu (ok. 325 - 260), wy­chowawca Ptolemeusza Filadelfa, pierwszy dy­rektor Biblioteki Aleksandryjskiej (od ok. r. 269 p.n.e.), poeta i gramatyk grecki. Jako uczeń Fileta z Kos (zob.) zajął się opracowaniem tek­stów poetów epicznych (opracował krytyczne wydanie Iliady i Odyssei, i liryków Pindara i Anakreonta). 2. Z. z Chios, syn lub ojciec Menippa, grecki rzeźbiarz działający w drugiej poł. III w. p.n.e. w Knidos. Według źródeł lite­rackich wykonał tamże razem z Memppem wo­tum oraz posąg Sosibiosa z Aleksandrii, znanego urzędnika za panowania Ptolemeusza IV Filo-patora. Sam był twórcą posągu Diona poświę­conego Artemidzie. 3. Z. z Maoś, gramatyk grecki z II w. p.n.e., krytyk, przeciwnik poglą­dów Arystarcha z Samotraki, z którym pole­mizuje w traktacie Pojeoma (na temat utożsa­miania lekarza homerowego Pajeona z Apollinem). Z. komentował dzieło Aratosa, ponadto przypisuje mu się traktat Przeciw atetezom Ary­starcha. 4. historyk grecki z II w. p.n.e., autor jakichś dzieł historyczno-fantastycznych, mito­logicznych, o których brak bliższych wiadomości.

5. Z. z Trojzenu w Argolidzie, historyk grecki z I w. p.n.e., pisząc o Rzymie (miał też napisać historię Umbrii). Z dzieł jego posiadamy jedynie szczupłe fragmenty. 6. uczeń Proklosa (zob.), przedstawiciela neoplatonizmu z V w. n.e. Z. miał objąć po Proklosie kierownictwo szkoły ateńskiej, jednak przedwczesna śmierć stanęła temu na przeszkodzie.

Zenon 1. Z. z Elei, żył w połowie V w. p.n.e.;

przedstawiciel szkoły eleackiej, najwybitniejszy uczeń Parmenidesa (zob. eleaci), z którym udał się do Aten, ażeby poznać Sokratesa, Arystoteles nazywa Z. wynalazcą dialektyki. Z dzieła jego O naturze (Per! fyseos) zachowały się drobne fragmenty; lepsze pojęcie o nim dają wzmianki u Platona (w dialogu Parmenides) i u Arysto­telesa. W pismach swoich bronił eleackiej teorii o jedności i niezmienności bytu. Słynne są jego 4 argumenty przeciw ruchowi. Spośród nich powszechnie znane są o Achillesie i o strzale:

Achilles nie dogoni żółwia, ponieważ najpierw musi przebyć połowę drogi, potem połowę po­zostałej, i tak w nieskończoność. Lecąca strzała w chwili teraźniejszej się nie porusza, lecz spo­czywa w powietrzu, i tak samo w każdej chwili następnej, a ponieważ czas składa się z chwil, strzała nie może się poruszać lecz spoczywa. Z. jest również autorem argumentów przeciw mnogości: twierdził, że byt nie może być mno­gością, ponieważ mnogość jest sprzeczna i nie może istnieć. Z. miał zginąć w walce z tyranem Elei, Nearchem. 2. Z. z Kition na Cyprze (ok. 336-264 p.n.e.), filozof, założyciel szkoły sto­ickiej (zob. stoicyzm), uczeń cynika Kratesa oraz Megarejczyków: cynizującego Stiipona i scep­tyka Diodora Kronosa. Około r. 295 zaczął na­uczać w Atenach, w Stoa Pojkile. Z. zyskał sobie w Atenach wielkie uznanie, cieszył się przyjaźnią Antygona Gonatasa, władcy mace­dońskiego. Dzieła Z. dotyczyły zagadnień etyki (O życiu według natury; O instynkcie, czyli O naturze człowieka; O obowiązkach; O namięt­nościach), fizyki (O całym świecie; O wzroku, O nauce pitagorejskiej), literatury (Problemy do­tyczące Homera; O słuchaniu poetów; Wspomnie­nia o Kratesie i in.). 3. Z. z Tarsos, uczeń i na­stępca Chryzyppa (zob.); pisma jego nie zacho­wały się. 4. Z. z Rodos, historyk w pierwszej poł. II w. p.n.e., znany z historii Polibiusza, który krytykuje u Z. przesadny patriotyzm lo­kalny i nadmiar efektów stylistycznych. 5. Z. z Sydonu (I w. p.n.e.) zwany „koryfeuszem epi-

si — Mała encyklopedia kultury antycznej

Zenothemis

802

Zeus

kurejczyków"; jego wykładów słuchał w Ate­nach Cyceron. 6. Z. z Laodikei we Frygii, retor i polityk z I w. p.n.e., który swoją wymową po­budził obywateli Laodikei do obrony miasta przeciwko Tytusowi Labienusowi i Fartom (w r. 40 p.n.e.). Jego działalność polityczną kontynuował syn jego, Polemon. 7. Z. syn Attinasa, grecki rzeźbiarz z Afrodisias w okresie panowania Trajana lub Hadriana, znany z syg­natury posągu męskiego z willi Ludowi (Rzym, Muzeum Term). Wykonał też statuę kapłanki w Syrakuzach oraz hermę z metryczną inskryp­cją. 8. syn Theodorosa, grecki architekt w okre­sie panowania Marka Aureliusza, twórca teatru w Aspendos (r. 170 n.e.).

Zenothemis uczony grecki z II w. p.n.e., mi­neralog, autor dzieła (prawdopodobnie poe­matu) o kamieniach oraz bliżej nam nieznanego Periplus.

Zerynthos miasto w południowej Tracji, nie­daleko Ajnos (zob.). Istniała tu znana świątynia Apollina i jaskinia Hekate.

Zetes (Zethes) zob. Kalais.

zeugici (gr. zeugttaj) trzecia klasa majątkowa obywateli ateńskich (według podziału wprowa­dzonego przez Solona), średni posiadacze, ma­jący 200 medimnów dochodu oraz parę bydląt pociągowych, potrzebnych do uprawy gruntu.

zeugma (gr. zeugma sprzężenie) figura reto­ryczna polegająca na połączeniu dwóch lub więcej rzeczowników z jednym czasownikiem, który znaczeniowo odnosi się tylko do jednego z nich, np.: deponere vestem et timorem zdjąć suknię i pozbyć się strachu (dosł.: zdjąć suknię i strach); manus ac voces ad Tiberium tendens (Tacyt, Annales II, 29) wyciągając ręce i za­nosząc pokorne słowa do Tyberiusza (dosł.:

wyciągając ręce i pokorne słowa).

Zeugma (gr. Zeugma) miasto w Azji Mn. na zachodnim brzegu Eufratu, w pobliżu miasta Apamei.

Zeuksidamos 1. syn Leotychidesa, ojciec kró­la Sparty Archidamosa II. 2. król Sparty, wnuk Teopompa (wiek VIII p.n.e.).



Zeuksippos Beota, występował jako sprzymie­rzeniec Rzymu przeciwko Filipowi III Macedoń­skiemu (III w. p.n.e.); w obronie Z. skazanego na wygnanie przez Beotów, sprzyjających Mace­donii, występowali energicznie Rzymianie.

Zeuksis 1. Z. z Heraklei w Lukanii, jeden z najwybitniejszych malarzy greckich w końcu V i na początku IV w. p.n.e. w Atenach, Italii,

i Macedonii. Podobnie jak Parrasjos i Timantes, pozostaje pod wpływem Apollodora. Szczególnie słynny był realizm illuzjonistyczny Z. Podobno namalowane przez niego winogrona zwabiały wróble. Najsłynniejsze dzieła: obraz Heleny dla świątyni Hery w Krotonie, obrazy o tematyce mitologicznej dotyczącej szczególnie istot fan­tastycznych, półdzikich, jak Boreasz, spętany Marsjasz (zdobiący świątynię bogini Zgody w Rzymie), Pan (dla króla Archealosa), Tryton oraz rodzina centaurów. Pliniusz przypisuje Z. tzw. mowchromata ex albo, tj. jednobarwne białe malowidła. Za kopie obrazów wchodzą­cych w krąg twórczości malarskiej Z. uznawane są niektóre malowidła pompejskie i herkulańskie. 2. wódz Antiocha III, króla Syrii, walczył z Mo-lonem, satrapą Medii; po zakończeniu wojny z Rzymianami został wysłany jako poseł do Rzymu w r. 189 p.n.e. 3. grecki rzeźbiarz znany z sygnatury na posągu znalezionym w willi Patrizi w Rzymie, datowanym na podstawie inskrypcji na lata ok. 150 - 100 p.n.e.



Zeus bóg grecki, pochodzenia indoeuropej-skiego, którego imię wywodzi się ze słowa okre­ślającego jasność, światło. Stąd był to bóg po­gody, tj. nieba jako sfery zjawisk atmosferycz­nych, pan błyskawic, deszczu i słońca. Stopnio­wo ten potężny władca nieba, w którym Grecy najwyżej cenią siłę i moc zniszczenia, staje się najwyższym bóstwem, tracąc swe cechy bóstwa przyrody. Już w poematach homeryckich tworzy się jego osobowość jako ojca bogów i ludzi. U Hezjoda jest protektorem praw i obyczajów, u boku jego siedzi Dike, bogini sprawiedliwości. Koncepcja uniwersalnej siły rozwijała się po­cząwszy od poematów Homera, przekształcając się u filozofów hellenistycznych w koncepcję opatrzności. U stoików Z. jest symbolem jedy­nego boga, uosobieniem najwyższej zasady rzą­dzącej wszechświatem. W Rzymie identyfikuje się go z Jowiszem. Jako ojciec bogów, otacza opieką rodzinę, czuwa nad nierozerwalnością rodu, gminy, a tym samym i państwa. Mając w swej pieczy wszystkie plemiona greckie, które jako Hellenios jednoczy w całość, nie zapomina także o żadnej zagrodzie, jest patronem gospo­darstwa domowego i dziedzińca (Herkejos, Ktesios). Strzeże nienaruszalnego prawa gościn­ności, jest patronem przybyszów (Ksenios). Nie sposób wymieniać wszystkich legend, związanych z władcą bogów i ludzi. Jako niemowlę urato­wany został przez matkę Reę, która nie chcąc

zgromadzenie ludowe

803

Zonajos

oddać go na pastwę ojca, Kronosa, scnowała go w grocie idajskiej na Krecie. Tam wykarmiia go swym mlekiem koza Amaltea. Dorósłszy Z pokonał Kronosa i Tytanów, po czym objął władzę wraz z małżonką swą, Herą. zgromadzenie ludowe zob. comitium, eklezja. Zieliński Tadeusz (1859 -1944) jeden z naj­znakomitszych filologów europejskich, obda­rzony tytułami honoris causa wielu uniwersyte­tów, profesor Uniwersytetu Petersburskiego, a po odzyskaniu niepodległości przez Polskę — profesor Uniwersytetu Warszawskiego (od r. 1922). Autor kilkuset, prac z zakresu literatury, kultury i religii starożytnych Greków i Rzymian. W zakresie literatury greckiej zajmował się za­równo eposem, jak i dramatem. Wydał m. in. podstawową monografię o twórczości Sofoklesa Sofokles i jego twórczość tragiczna (Kraków 1928). Opracował na podstawie odnalezionych papirusów twórczość Herondasa, jak również Bakchilidesa. W zakresie piśmiennictwa rzym­skiego zajmował się Plautem, Akcjuszem, Wergi-liuszem, Horacym i Cyceronem. Do najważ­niejszych jego dzieł w tej dziedzinie należy fun­damentalna monografia Cicero im Wandel der Jahrhunderte (Lipsk 1897, wyd. 4 w 1929), tłu­maczona na wiele języków europejskich, oraz obszerna rozprawa Horace et la societe Romaine du temps d'Auguste (Paris 1938). Wynikiem badań nad religią starożytnych był cykl Religie świata antycznego (wyd. 4 tomy) oraz dwuto­mowe dzieło Hellenizm i judaizm (Warszawa 1928). Wielki miłośnik kultury antycznej starał się ją uprzystępnić szeregiem prac ukazujących wartości świata antycznego. Należą tu: m. in. Li­teratura starożytnej Grecji (Warszawa 1928), za­wierająca prócz omówienia twórczości pisarzy także wybór ich tekstów w doskonałych prze­kładach samego autora oraz S. Srebrnego; His­toria kultury antycznej; czterotomowe opraco­wanie dziejów starożytnej Grecji i Rzymu od czasów najdawniejszych pt. Starożytność ba­jeczna 1930; Grecja niepodległa (WS); Rzecz­pospolita rzymska (1935); Cesarstwo rzymskie (1938). Z., władając w znakomity sposób za­równo greką jak ładną, był zwolennikiem i pro­pagatorem wykształcenia klasycznego, dając temu wyraz m. in. w rozprawie Starożytność antyczna a wykształcenie klasyczne (1920) i w głośnej ongiś broszurze Świat antyczny a my (1922), tłumaczonej na wiele języków. Szerokie zainte­resowania humanistyczne skłaniały go również

do badań w dziedzinie literatury innych narodów, zwłaszcza do badań porównawczych. Rezulta­tem tego były rozprawy dotyczące wpływów antyku w literaturze polskiej oraz rozprawy do­tyczące Dantego, Byrona, Grillparzera i in.

Zimorowic Bartłomiej (1597-1677) lwowski poeta mieszczanin, piszący po polsku i po ła­cinie. Łacińskie jego utwory to wiersze religijne. jak np. lesus, Maria, loseph (Lwów 1640); 27 hymnów w rytmach średniowiecznych), panegiryki (np. na cześć Władysława IV Vox leonis, Lwów 1634) i różnego rodzaju pisma dotyczące dziejów Lwowa.



Zinserling August Ernest (1780 - 1831) profesor filologii klasycznej na Uniwersytecie War­szawskim w latach 1817-1831, gdzie prowadził wykłady z literytury rzymskiej w języku łaciń­skim; autor historii Rzymu w języku francuskim:

Histoire romaine (Varsovie 1824).

Zipojtes 1. władca Bitynii w czasach Alek­sandra W. Usiłował wykorzystać osłabienie państwa perskiego, spowodowane podbojem Aleksandra W., dla wzmocnienia Bitynii. Podbił szereg kolonii greckich nad Propontydą. Udało mu się utrzymać w walkach przeciw Antygo-nosowi, Seleukosowi I, Lizymachowi i Antiocho-wi I, w końcu przyjął tytuł króla; panował w la­tach 326 - 278. 2. syn poprzedniego, występował zbrojnie przeciwko swemu starszemu bratu, Nikomedesowi I, został jednak pokonany w r. 277 p.n.e.

Zoilos 1. Z. z Amfipolis w Macedonii, pisarz grecki z IV w. p.n.e., uczeń Polikratesa, autor (nie zachowanej) historii „od początku bogów" do śmierci Filipa Macedońskiego, tj. do r. 336 p.n.e. Zajmował się poezją Homera w dziele (znanym z cytatu Dionizosa (De Isaeo 20), nadto Księga Suda cytuje jego Psógos Hornem, tj. Na­ganę Homera i Przeciw poezji Homera ksiąg cztery; Z. krytykował ostro Homera jako „mi-tografa", wskutek czego otrzymał przydomek „Bicz Homera", gr. Homeromdstiks (stąd przy­słowiowo: Zoilos — surowy, złośliwy krytyk lite­racki). 2. urzędnik monetarny i prawdopodobnie także rytownik stempli na tetradrachmach ma­cedońskich w okresie panowania Filipa V i Per-seusza, w latach ok. 183/2 -173/2 p.n.e. Wy­konał też (nie zachowane do naszych czasów) medale zdobiące tron Perseusza.



Zonajos pisarz grecki z II lub III w. n.e., epistolograf, według wiadomości przekazanych przez Księgę Suda autor Listów wiejskich.

Zooans

804


zythum

Zonaras 1. Z. loamies, nmich żyjący w Kon­stantynopolu w XII w. Jego historia (Kroniki) w 18 księgach, „od stworzenia świata" do czasów współczesnych autorowi, cenna jest dla nas ze względu na to, że Z. korzystał z dziei Diona Kassjusza, Appiana, Plutarcha, Połybiusza i do­kładnie przytaczał źródła. 2. Zonarae Lexicon (właściwie pseudo-Zonarasd), kompilacyjny sło­wnik powstały w Bizancjum na podstawie leksy­konów etymologicznych Oriona i Orosa z V w. n.e. (zob. Orion 3, Oroś).

zooforos (gr. zoofóros albo zofóros) w archi­tekturze antycznej określenie fryzu ciągłego z re­liefem przedstawiającym ludzi i zwierzęta, np. fryz Partcnonu, fryz Wielkiego Ołtarza Zeusa w Per-gamon, fryz z procesją na Ara Pacis w Rzymie i inne.

Zopyros 1. Z. z Kladzomenaj w Azji Mn., retor z III w. p.n.e., wymieniany jako poprzednik słynnego retora Hermagorasa w ustaleniu reto­rycznych punktów spornych (staseis, zob. ffer-magoras l). 2. Z. z Kolofonu (III w. p.n.e.), przyjaciel Timona z Fliuntu, autor nie znanych nam bliżej satyr, które nazwał Menippea i ofia­rował Menippowi z Gadary, był więc może filozofem cynikiem. 3. historyk z m w. p.n.e., autor (nie zachowanego) dzieła o Tulddydesie oraz jakiegoś dzieła geograficznego. Ze względu na okres działalności niektórzy utożsamiają

wszystkich trzech autorów. 4. grecki toreuta z I w. p.n.e. Wykonał dwa skyfosy z przedsta­wieniem sądu nad Orestesem, wzorując się prawdopodobnie na obrazie z IV w. p.n.e.

Zosimos 1. Z. z Aten, przedstawiciel szkoły filozoficznej tzw. średniego platonizmu. Należał do grona platoników, którym uznanie wyraziła wyrocznia delficka w r. 163 p.n.e. 2. Z. z Tes-piów, grecki poeta liryczny z II w. n-e., wymie­niony w napisie o konkursie poetyckim w Tespiach beockich. 3. Z. zPanopolts z IV w. n.e. alchemik, na którego pisaniach (zachowanych) oparli się neoplatonicy, m.in. Synesios z Kyreny i Olim-piodor (zob.). 4. historyk rzymski z drugiej poł. V w. n.e.; zachowane dzieło jego Ned hi­storia (Nowa Historia) w 6 księgach obejmuje okres od Oktawiana Augusta (I. w. p.n.e.) do r. 410 n.e. Jako przeciwnik chrześcijaństwa, Z. widzi przyczynę upadku imperium rzymskie­go w zarzuceniu dawnej religii; przypisuje tu winę głównie Konstantynowi I, gloryfikuje na­tomiast Juliana Apostatę.

Zotikos gramatyk grecki z III w. n.e., przyjaciel Plotyna, zajmował się twórczością Antymacha, poety z w. IV p.n.e. (zob. Auty-machos).

zythum łac. (gr. zftfws) silnie musujący napój z pszenicy lub żyta używany w Egipcie, zbli­żany do napoju zw. cerevisia (zob.).



Miary

805


Miary długości i odległości

Tabela I


Attyckie miary długości:


Nazwa Długość - , . ,....-Wzajemny stosunek miar długości Jednostki w metrach


stadion 177,6 l plethron 29,6 6 l kalamos 2,96 60 10 l órgyja 1,776 100 162/3 12/3 l bema podwójna 1,48 120 20 2 1[/5 l bema 0,74 240 40 4 2 22/; 1 pechys 0,44 400 662/3 62/3 4 31/3 12/3 l pus 0,296 600 100 10 6 5 2l/2 11/! 1 palajste 0,074 2400 400 40 24 20 10 6 41 daktylos 0,018 9600 1600 160 96 80 40 12 821


Rzymskie miary długości są identyczne z attyckimi. Podajemy tutaj jedynie kilka terminów łacińskich z zaznaczeniem ich wzajemnego stosunku:

cubitus (gr. pechys; l pes ( ,, pus) ll/2 l palmus ( ,, palajste) 6 4 l digitus ( ,, daktylos) 24 16 4 l




Rzymskie miary odległości:


Nazwa długość , , . , . . , . . , , . , Wzajemny stosunek miar odległości jednostki w metrach


mila 1478 l actus 35,47 412/3 l pertica 2.956 500 12 l passus 1,478 1000 24 2 1 gradus 0,739 2000 48 4 2 1 cubitus 0,444 33331/3 80 62/3 31/3 l1^ l pes ' 0,296 5000 120 10 5 2l/2 11/2

806


Miary

Tabela II



Rzymskie miary powierzchni

Rzymskie miary powierzchni:


Nazwa jednostki


Wzajemny


stosunek


miar po


wierzchni


saltus


l








centuria


4


l






heredium


200


50


l




iugerum


400


100


2


1


actus quadratus


800


200


4


2 1


dima


3200


2800


16


3 4 1


decempeda quadrata










inaczej zw. scrupulum


115200


28800


576


288 144 36 1 1


pes quadratus


11520000 288000


57600


28800 14400 3600 100 1

Tabela III



Miary objętości

Attyckie miary objętości:


l.


Dla produktów sypkich




Nazwa jednostki


Objętość w ulamk medymna


ach Objętość w litrach




mćdimnos


l 51,80




hektóus


1/6


8,60




hemiekton


^2


4,30




chójniks


'/48


1,07




hemich oj nikion


'/96


0,540




kotyle


'/192


0,270




kyathos


'/384


0,136


2.


Dla produktów płynnych




Nazwa jednostki


Objętość w litrach


Wzajemny stosunek miar objętości




metretes


39,39


l




chous


3,274


12 l




kotyle


0,274


144 12 l



Skorowidz alfabetyczny rycin

807

c.d. tabeli III



Rzymskie miary dla produktów płynnych:


Nazwa łac. jednostki


Grecki odpowiednik


Objętość w litrach


Wzajemny stosunek miar objętości


quadrantal, amphora


keramion


26,20


l




urna




13,10


2


1


congius


chous


3,27


8


4 1


sextarius, librarius


hemichojnikion


0,545


48


24 6 1


librarius, libra


litra


0,327


80


40 10 12/3 l


hemina


hemina, kotyle


0,274


96


48 12 2 11/5 1


auartarius


tótarte


0,136


192


96 24 4 22/5 2 1


acetabulum


oktybafon


0,068


384


192 48 8 44/5 4 2


cyathus


kyathos


0,455


576


288 72 12 71/5 6 3 ll/z l

SKOROWIDZ ALFABETYCZNY RYCIN



Achilles opatrujący ranę Patroklosa. Rysunek na czerwonofigurowej czarze z ok. 510 r. p.n.e. Antiquarium, Berlin. Tabl. I.

Adonis. Rzymska rzeźba z końca I w. n.e. Museo Nazionale, Neapol. Tabl. I.

Afrodyta Knidyjska. Marmurowa kopia rzymska z I. w. n.e. oryginału greckiego Praksytelesa, Watykan, Rzym. Tabl. I.

Afrodyta z Milo. Marmurowy posąg grecki z końca II w. p.n.e., Luwr, Paryż. Tabl. I.

Agora ateńska. Plan z n w. n.e. (wg wykopalisk amerykańskich). Tabl. I.



Agryppina Starsza, tzw. typ kapitoliński. Marmurowy posąg. Museo Nazionale, Neapol. Tabl. II.

Akant na Ara Pacis Augusta, Rzym. Tabl. II.

Akropolu w Atenach. Widok ruin. Tabl. II.

Akroterion marmurowy. IV w. p.n.e.. Muzeum Narodowe, Ateny. Tabl. II.



Akteon na czerwonofigurowym kraterze malarza Pana z ok. 475 r. p.n.e. Muzeum w Bostonie. Tabl. n.

Aktor tragiczny. Statuetka z kości słoniowej z V w. p.n.e. Petit Palais, Paryż. Tabl. III.

Akwedukt, tzw. Pont du Gard koło Nimes. I w. n.e. Tabl. ni.



Aldobrandyńskie Wesele. Fresk rzymski znaleziony na Eskwilinie, I w. n.e. Watykan, Rzym. Tabl. III.

Aleksander Wielki. Marmurowa gtowa z pocz. Ul w. p.n.e. znaleziona na wyspie Kos. Muzeum Eski Serai, Konstantynopol. Tabl. III.

8,08 Skorowidz alfabetyczny rycin



Aleksandria. Rekonstrukcja z r. 1866 planu miasta z osresu rzymskiego wg Mahmuda el Falaki. Tabl. III.

Amasis. Ztota plakietka z kartuszem faraona (koniec VI w. p.n.e.) znaleziona przez polską misję archeologiczną w Tell Atrib w 1958. Tabl. VI.

Amazonki, arnazonomachia. Płaskorzeźba na płytach fryzu z Mauzoleum w Halikarnasie. Bri-tish Museum. Londyn. Tabl. IV.

Amfiteatr. Widok Koloseum Flawiuszów w Rzymie. Tabl. V.

Amfora attycka czarnafigurowa z drugiej poł. Vt w. p.n.e. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. VI.

Ammon, bóg egipski. Figurka z brązu z epoki późnej. Luwr, Paryż. Tabl. V.

Andokides, garncarz grecki, którego naczynia zdobione byty w technice czarno- i czerwonofi-gurowej. Amfora z ok. 515 r. p.n.e. Muzeum w Monachium. Tabl. V.



Antenor, rzeźbiarz grecki. Posąg Kory opatrzony na bazie sygnaturą artysty. Koniec VI w. p.n.e. Muzeum na Akropolis, Ateny. Tabl. VI.

Antinoos, marmurowy posąg z pierwszej poł. II w. n.e., Museo Nazionale, Neapol. Tabl. VI.

Anubis, figura drewniana z okresu Nowego Państwa. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. VI.

Apis, bóg egipski w postaci byka na steli z Serapejon, XXVI dynastia. Luwr, Paryż. Tabl. VI.

Apoksyomenos. Marmurowa kopia rzymska brązowego oryginału Lizypa z końca IV w. p.n.e. Tabl. VI.

Apollo belwederski. Marmurowa kopia rzymska z II w. n.e. oryginału greckiego Leocharesa z końca IV w. p.n.e. Watykan, Rzym. Tabl. VII.

Appia, via. Tabl. VII.

Ara, marmurowy ołtarz rzymski z poł. I w. n.e. Watykan, Rzym. Tabl. VII.

Ara pacis. Fragment marmurowego fryzu, przedstawiający kroczących w procesji Augusta i członków rodziny cesarskiej. Galleria degli Uffizi, Florencja. Tabl. VII.

Architektura grecka: a. porządek dorycki, b. porządek joński, c. styl koryncki. Tabl. VIII.

Ares z dawnej kolekcji Ludoyisi. Kopia rzymska greckiego oryginału z połowy IV w. p.n.e. Museo Nazionale delie Teime, Rzym. Tabl. IX.



Argonauci. Herakles gani argonautów za odwlekanie odjazdu z Lemnos. Malowidło na attyc-kim kraterze z Oyietto. Tabl. V.

Aristogejton i Harmodios. Rekonstrukcja brązowej grupy Kritiosa i Nesiotesa ustawionej na Agorze ateńskiej po r. 480. Tabl. IX.

Artemida tzw. Diana de Yersailles. Rzymska kopia oryginału greckiego prawdopodobnie dłuta Leocharesa z końca IV w. n.e. Luwr, Paryż. Tabl. VII.

Artemizjon efeski. Rekonstrukcja świątyni, IV w. p.n.e. Tabl. VIII.



Aryballos koryncki stylu orientalizującego. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. IX.

Arystoteles. Marmurowa kopia rzymska z okresu Klaudiusza, oryginału greckiego w brązie z końca IV w. p.n.e. Kunsthistorisehes Museum, Wiedeń. Tabl. IX.

Atena znana Varvakeion. Marmurowa kopia rzymska, z okresu Hadriana, Ateny Partenos. Fi-diasza. Muzeum Narodowe, Ateny. Tabl. X.

Atrium typu tuskańskiego z Pompejów. Rekonstrukcja. Tabl. IX.



Attys. Posąg rzymski z końca II w. n.e. Muzeum Narodowe, Warszawa Tabl. X.

Aureliańskie Mury. (Aureliana moenia). Rzym. Tabl. X.

Aliriga. Posąg brązowy znaleziony w Delfach z ok. r. 474 p.n.e. Muzeum w Delfach. Tabl. XI.



Bastet, bogini egipska z kocią głową. Brąz inkrustowany zlotem, XI - IV w. p.n.e. Muzeum w Baltimore. Tabl. X.

Boreasz porywający Orejtyję. Czerwonofigurowa amfora z końca I poł. V w. p.n.e. Muzeum w Monachium. Tabl. XI.

Bustrofedon. Inskrypcja na steli grobowej z Lemnos z VI w. p.n.e. Tabl. XI.

Skorowidz alfabetyczny rycin _________________________________809

Caligula. Marmurowa głowa. Ny Carisberg Głyptothek, Kopenhaga. Tabl. XI. Cezar. Marmurowy biust. Watykan, Rzym. Tabl. XI. Castra. Dwa olany. Tabl- XTT

Centaury na metopach Partenońskich z ok. r. 440 p.n.e. British Museurn, Londyn. Tabl. XIII. Circus Maximus. Rekonstrukcja oraz plan. Tabl. XII.



Chimera. Sztuka etruska. Posąg brązowy z Arezzo, ok. 480 r. p.n.e. Museo Archeologico, Flo­rencja. Tabl. XIII.

Ciaudius, cesarz. Marmurowy posąg. Watykan, Rzym. Tabl. XIV. Columbarium. Isola Sacra w Rzymie. Koniec II w. n.e. Tabl. XV. Cyceron. Biust z Museo Chiaramonti. Watykan, Rzym. Tabl. XIII.



Delfy. Rekonstrukcja okręgu Apollina. Metropolilan Museum, Nowy Jork. Tabl. XIII. Demeter z Korą i Tryptolemosem. Marmurowy relief z Eleusis z polowy V w. p.n.e. Muzeum Narodowe, Ateny. Tabl. XIV.

Demostenes. Marmurowa kopia rzymska brązowego posągu z r. 280 p.n.e. Ny Carisberg Głyp­tothek, Kopenhaga. Tabl. XIV.

Diadumenos. Marmurowa kopia rzymska z I w. n.e. brązowego posągu Polikleta z II poł. V w. p.n.e. Tabl. XIV.

Dionizos. Czerwonofigurowa amfora malarza Kleofradesa z ok. r. 500 p.n.e. Muzeum w Mo­nachium. Tabl. XV.



Dioskurides. Mozaika z Pompejów z potowy I w. n.e. Museo Nazionale, Neapol. Tabl. XV. Dom grecki. Rekonstrukcja na podstawie wykopalisk amerykańskich w Olincie. IV w. p.n.e. Tabl. XV.

Dom rzymski. Rekonstrukcja tzw. Villa dei Misteri w Pompejach, I poł. I w. n.e. Tabl. XV. Doryforos. Marmurowa kopia rzymska greckiego oryginału w brązie Polikleta. Tabl. XVI. Dura Eiiropos. Fresk z końca I w. n.e. Muzeum Narodowe, Damaszek. Tabl. XV. Dyskobol. Odlew gipsowy na podstawie marmurowej kopii rzymskiej oryginału w brązie My-rona z poł. V w. p.n.e. Watykan, Rzym. Tabl. XVI.

Edfu. Świątynia z okresu Ptolemejskiego; na lewo od świątyni teren polskich wykopalisk ar­cheologicznych. Tabl. XVII.



Egejska kultura. Pismo hieroglificzne i linearne A i B. Tabl. XVII.

Egineci. Marmurowe posągi z przyczółka świątyni Afai na Eginie z ok. 480 r. p.n.e. Głyptothek, Monachium. Tabl. XVI.



Ejrene Kefisodota. Marmurowa kopia rzymska oryginału greckiego z V w. p.n.e. Głyptothek. Monachium. Tabl. XVI.

Epidauros, teatr z pocz. IV w. p.n.e. Tabl. XVII.

Erechtejon od strony południowo-zachodniej. Muzeum na Akropolis, Ateny, Tabl. XVII.

Europa na byku. Fresk pompejański z pierwszej poł. I w. p.n.e. Museo Nazionale, Neapol. Tabl. XVIII.

Eurydyka. Relief marmurowy rzymski, kopia oryginału greckiego z końca V w. p.n.e. Museo Nazionale, Neapol. Tabl. XVIII.

Eurypides. Marmurowy biust rzymski wg oryginału greckiego z ok. 330 r. p.n.e. Museo Nazio­nale, Neapol Tabl. XVIII.

Fajum. Portret kobiety wykonany w technice enkaustyki, II w. n.e. Muzeum Narodowe, War­szawa. Tabl. XVIII.

Faros w Aleksandrii. Rekonstrukcja latarni morskiej Miguela de Asin i M. Lopez Otero. Tabl. XIX.

Fidiasz, autoportret na tarczy Ateny Partenos z ok. 438 r. p.n.e. Kopia rzymska, tzw. tarcza Strangford, British Museum, Londyn. Tabl. XIX.

Forum Romanum. Widok min. Tabl. XIX.

810 ____________________________________Skorowidz alfabetyczny rycin

Geniusz Agusta. Posąg rzymski z pocz. l w. n.e. Watykan, Rzym. Tabl. XIX. Gigantomachia. Czerwonofigurowa misa Arystofanesa, malarza z ok. r. 405 p.n.e. Altes Museum, Berlin. Tabl. XIX.

Gladiator. Marmurowy relief ze zbiorów berlińskich, pocz. III w. n.e. Tabl. XX. Gorgo. Relief z przyczółka archaicznej świątyni w Kortu, pocz. VI w. p.n.e. Tabl. XX. Gracje. Marmurowa grupa ze Sieny. Rzymska kopia z III w. n.e. zaginionego oryginału grec­kiego z wczesnego okresu hellenistycznego. Tabl. XX.

Gryf. Marmurowy fryz ze świątyni Neptuna w Rzymie z poł. II w. n.e. (okres Antoninów). Luwr, Paryż. Tabl. XX.

Gymnasion. Plan wg Witruwiusza. Tabl. XIX.

Hades królujący w podziemiu, na wolutowym kraterze czerwonofigurowym z Ruvo, IV w. p.n.e. Muzeum w Monachium. Tabl. XX.



Hadrian. Marmurowa głowa z Villa Montalto w Rzymie, obecnie British Museum, Londyn. Tabl. XXI.

Hagia Sofia, VI w. n.e. Istanbul (Konstantynopol). Tabl. XXI.



Halikarnas. Mauzoleum ok. r. 350 p.n.e. Rekonstrukcja F. Krischena. Tabl. XXI.

Harpie. Fryz marmurowy z Ksanthos w Likii, koniec VI w. p.n.e. British Museum, Londyn. Tabl. XXI.

Harpokrates. Terakota aleksandryjska z końca I w. n.e. Muzeum w Stuttgarcie. Tabl. XXII.

Hebe na wolutowym kraterze czerwonofigurowym z Ruvo z końca V w. p.n.e. Tabl, XXI.

Hefajstos z cyklopami wykuwa tarczę Achillesa. Relief marmurowy rzymski z II w. p.n.e. Pałac Konserwatorów, Rzym. Tabl. XXII.

Hekate na marmurowym fryzie wielkiego ołtarza Zeusa z Pergamon, z ok. r. 180 p.n.e. Perga-mon Museum, Berlin. Tabl. XXII.

Hekatompedon. Fragment rzeźby przyczółkowej z ok. r. 570 p.n.e. Muzeum na Akropolis, Ateny. Tabl. XXII.

Hera. Marmurowy posąg z dawnej kolekcji Barberini, kopia rzymska z końca I w. n.e. orygi­nału greckiego z końca V w. p.n.e. Watykan, Rzym. Tabl. XXII.

Herajon. Ruiny świątyni Hery w Olimpii z VII w. p.n.e. Tabl. XXII.

Herakles z Cerberem. Czerwonofigurowa amfora z końca VI w. p.n.e. Luwr, Paiyż. Tabl. XXIII.

Herakles z dawnych zbiorów Famese. Kopia rzymska z II w. n.e. posągu Lizypa z IV w. p.n.e. Museo Nazionale, Neapol. Tabl. XXIII.

Herma. Marmurowa rzeźba z okresu Trajana, znaleziona przez polską misję archeologiczną w r. 1937 w Edfu. Muzeum Egipskie, Kair. Tabl. XXIII.

Hermes Praksytelesa. Marmurowy posąg znaleziony w Herajonie w Olimpii, poł. IV w. p.n.e. Muzeum w Olimpii. Tabl. XXIII.

Herodot. Marmurowa rzymska kopia idealizowanego portretu greckiego z IV w. p.n.e. Metropolitan Museum, Nowy Jork. Tabl. XXIV.

Hestia. Rzymska kopia z dawnej kolekcji Giustiniani oryginału greckiego z poł. V w. p.n.e. Muzeum Torlonia, Rzym. Tabl. XXIV.

Hezjod. Marmurowa kopia rzymska z I w. n.e. oryginału greckiego w brązie z końca III w. p.n.e. Museo Capitolino, Rzym. Tabl. XXIV.

Homer. Marmurowy idealizowany portret z okresu hellenistycznego. British Museum, Londyn. Tabl. XXIV.

Hydra lerneńska na czamofigurowej amforze z poł. IV w. p.n.e. Muzeum w Monachium. Tabl. XXV.

Hydria Czerwonofigurowa z poł. V w. p.n.e., z dawnych zbiorów gołuchowskich. Muzeum Na­rodowe, Warszawa. Tabl. XXV.

Hypnos. Marmurowa kopia rzymska z I w. n.e. greckiego oryginału z ok. r. 100 p.n.e. Prado, Madryt. Tabl. XXVI.

Hypostyl. Główna sala kolumnowa w świątyni Ammona w Karnaku zbudowana przez Ram­zesa II ok. r. 1250 p.n.e. Tabl. XXVI.

Skorowidz alfabetyczny rycin g 11

Ifigenia. Fresk pompejański z I w. n.e. Museo Nazionale, Neapol. Tabl. XXVI.

Igrzyska. Wejście na stadion w Olimpii. Tabl. XXVII.

Iris, posłanka bogów, na czerwonofigurowej hydrii malarza Eucharidesa z ok. r. 520 p.n.e., z dawnych zbiorów gołuchowskich. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. XXV.

Izyda z Horusem. Figurka brązowa z czasów XVIII dyn. (ok. r. 1360 p.n.e.). Muzeum Naro­dowe, Warszawa. Tabl. XXVII.

Janus. Wizerunek bóstwa na monecie rzymskiej. Bibliotheque Nationale, Paryż. Tabl. XXVI. Jowisz (luppiter Yictor), na monecie Domicjana. Bibliotheque Nationale, Paryż. Tabl. XXV. Junona Sospita. Posąg rzymski z I w. n.e. Watykan, Rzym. Tabl. XXVII. Justynian. Mozaika z San Yitale, VI w. n.e. Rawenna. Tabl. XXVII.

Kalidoński dzik. Sarkofag rzymski z II w. n.e. Palazzo Doria, Rzym. Tabl. XXVIII. Kamares, styl kreteński naczyń. Waza z okresu średniominojskiego, z pocz. II tysiąclecia p.n.e. Muzeum w Kandii. Tabl. XXVIII.

Kanefory. Fragment fryzu partenońskiego z ok. r. 438 p.n.e. Muzeum na Akropolis, Ateny. Tabl. XXVIII.



Karakalla. Marmurowy biust. Museo Nazionale, Neapol. Tabl. XXIX.

Kariatyda. Posąg z południowego portyku Erechtejonu. wywieziony przez lorda Elgina, z II poł. V w. p.n.e. British Museum, Londyn. Tabl. XXVIII.

Kastor i Polluks na czarnofigurowej amforze Eksekiasa z ok. r. 530 p.n.e. Watykan, Rzym. Tabl. XXIX.

Katakumby z Kóm-el-Schukafa w Aleksandrii, U w. n.e. Tabl. XXIX. Katapulta. Rekonstrukcja rysunkowa. Tabl. XXVIII. Kitara na białym lekycie z poł. V w. p.n.e. Luwr, Paryż. Tabl. XXIX.

Kleobis i Biton. Marmurowe posągi archaiczne, znalezione w Delfach, z pocz. VI w. p.n.e. Mu­zeum w Delfach. Tabl. XXIX.

Kleopatra. Marmurowa głowa. British Museum, Londyn. Tabl. XXX. Kolumna Trajana. Rzym. Tabl. XXX.

Konstanty!) I Wielki. Kolosalna głowa marmurowa. Rzym. Tabl. XXX. Korynt. Ruiny świątyni Apollina z poł. VI w. p.n.e. Tabl. XXX. Krater stylu geometrycznego z VIII w. p.n.e. Muzeum Narodowe, Ateny. Tabl. XXX. Kryptoportyk Tyberiusza na Palatynie. Początek I w. n.e. Rzym. Tabl. XXIX. Kybele. Figurka terakotowa bogini z I w. p.n.e. znaleziona przez polską misję archeologiczną w Mirmeki na Krymie w r. 1957. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. XXXI.

Laokoon. Marmurowa grupa z okresu Augusta, prawdopodobnie kopia oryginału greckiego dłuta Agesandrosa, Athanadorosa i Polidorosa (szkoła rodyjska), z pocz. I w. p.n.e. Watykan, Rzym. Tabl. XXXI.

Leda z łabędziem. Terakota grecka z III w. p.n.e. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. XXXI. Lekyt bialogruntowany, z końca I poł. V w. p.n.e. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. XXXI. Leto z dziećmi, Apollinem i Artemidą, uciekająca przed Pytonem, na czerwonofigurowej am­forze nolańskiej z pocz. IV w. p.n.e. z dawnych zbiorów Hamiltona. Tabl. XXXI.



Leukippidy. Sarkofag rzymski z II w. n.e. Walters Gallery, Baltimore. Tabl. XXXI. Liktorowie. Fryz kolumny Marka Aureliusza z końca II w. n.e. Rzym. Tabl. XXXII. Lwia brama w Mykenach z XIII w. p.n.e. Tabl. XXXII.

Łaźnie. Rekonstrukcja wnętrza term Karakalli w Rzymie. Tabl. XXXII. Łuk tryumfalny Tytusa r. 81 n.e. Forum Romanum, Rzym. Tabl. XXXII.

Machiny wojenne. Rekonstrukcja rysunkowa wnętrza hellenistycznej wieży obronnej z Miletu i jej wyposażenia, wg Waltera Karnappa. Tabl. XXXIII.

812 Skorowidz alfabetyczny rycin

Maison Carree w NImes. Tabl. XXXIII.

Malarstwo rzymskie. Fragment fresku z Villa dei Misterii w Pompejach, ok. 60 r. p.n.e. Tabl. XXXm.

Marek Aureliusz. Brązowy posąg konny na Kapitelu w Rzymie wykonany po r. 166 n.e. Tabl. XXXIII.

Mars z Todi. Brązowy posążek etruski z ok. 450 r. p.n.e. British Museum, Londyn. Tabl. XXXIV.

Marsjasz wiszący. Marmurowa kopia rzymska wg hellenistycznego oryginału szkoły pergamońskiej z ok. 280 - 240 r. p.n.e. Luwr, Paryż. Tabl. XXXIV.



Maska. Maski tragiczne i komiczne, płaskorzeźba marmurowa z okresu cesarstwa. Watykan, Rzym. Tabl. XXXIV.

Mauzoleum. Rekonstrukcja rysunkowa mauzoleum Dioklecjana w Spalatum, wzniesionego ok. 300 r. n.e. Tabl. XXXIV.

Mauzolos. Kolosalny posąg marmurowy (wys. 3 m) z grupy Mauzolosa i Artemizji na kwadrydze wieńczącej ongiś Mauzoleum w Halikamasie. Oryginał grecki z ok. 350 r. p.n.e. British Museum, Londyn. Tabl. XXXIV.

Medea. Malowidło ścienne z Herkulanum, kopia dzieła Timomachosa z Bizancjum, Museo Nazionale, Neapol. Tabl. XXXV.

Meduza, tzw. Rondanini. Kopia rzymska oryginału greckiego z IV w. p.n.e., marmur. Głypto-thek, Monachium. Tabl. XXXV.

Meleager. Rzymska marmurowa kopia, prawdopodobnie z oryginału Skopasa z lat 340 - 310 p.n.e. Watykan, Rzym. Tabl. XXXV.

Melos. Kamienna urna w kształcie domu. Lata 2800-2400 p.n.e. Muzeum w Monachium. Tabl. XXXV.

Memnon niesiony przez Eos. Malowidło na czerwonofigurowej czarze Durisa ok. 490 r. p.n.e. Luwr, Paryż. Tabl. XXXVI.

Menada. Malowidło z wazy Brygosa ok. 490 r. p.n.e. Muzeum w Monachium. Tabl. XXXVI.

Menander. Rzymska kopia z okresu augustowskiego oryginału greckiego dłuta Kefisodota i Ti-marchosa, ustawionego w 296 r. p.n.e. w teatrze w Atenach. Muzeum w Bostonie. Tabl. XXXVII.

Menelaos z ciałem Patroklosa (grupa zwana także Pasquino). Marmurowa kopia rzymska wg hel­lenistycznego oryginału z ok. 250 - 240 r. p.n.e. Loggia dei Lanzi, Florencja. Tabl. XXXVI.

Milet. Rekonstrukcja bramy z agory w Milecie z ok. 150 r. n.e. Pergamon Museum, Berlin. Tabl. XXXVI.

Minotaur. Fragment czarnofigurowej wazy beockiej z I poł. VI w. p.n.e., znalezionej w Ta-nagrze. Luwr, Paryż. Tabl. XXXVII.

Mirmeki. Wytwórnia wina z III w. p.n.e., odkryta podczas wykopalisk polskich w roku 1956, widok od strony wschodniej. Tabl. XXXVII.



Mitra. Marmurowa rzeźba rzymska z II/III w. n.e. Muzeum Narodowe, Warszawa, depozyt Luwru. Tabl. XXXVII.

Mitrydates VI król Fontu. Attycka tetradrachma. Muzeum w Berlinie. Tabl. XXXVII.

Mozaika z Piazza Armerina na Sycylii ze sceną powrotu z polowania. Koniec III, pocz. IV w. n.e. Tabl. XXXVIII.

Muzy. Marmurowy relief dłuta Archelaosa z Priene z ok. 125 r. p.n.e. przedstawiający apote­ozę Homera. British Museum, Londyn. Tabl. XXXVIII.



Muzyka. Muzyczne instrumenty greckie: aulosy, kitara, harfa, lira. Malowidło na czerwono­figurowej amforze Malarza Amazonek, ok. 440 r. p.n.e. British Museum, Londyn. Tabl. XXXVIII.

Mykeny, złota maska achajskiego anakta, XV w. p.n.e. Muzeum Narodowe, Ateny. Tabl. XXXIX.

Myron. Atena i Marsjasz, ok. 455 r. p.n.e. Nowoczesny odlew brązowy. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. XXXVIII.

Narcyz przeglądający się w źródle. Malowidło ścienne z ok. 50 r. n.e. w Casa di Lucrezio Pron-tone w Pompejach. Tabl. XXXIX.



Skorowidz alfabetyczny rycin_______________________________________813

Nemejski lew. Dno reliefowej czary z czerwonej gliny znalezione na Kóm-el-Schukafa, pocz II w. n.e. Muzeum w Aleksandrii. Tabl. XXXIX.

Nemezis. Malowidło z amfory czerwonofigurowej z ok. 440 r. p.n.e. Muzeum w Berlinie. Tabl. XXXIX.



Nereidy. Fragment dekoracji reliefowej z ołtarza Domicjusa Ahenobarbusa, ok. 40 r. p.n.e. Muzeum w Monachium. Tabl. XXXIX.

Nero. Popiersie marmurowe z I w. n.e. Museo Capitolino, Rzym. Tabl. XL.

Nessos. Fragment malowidła z wazy attyckiej z końca VII w. p.n.e. Muzeum Narodowe, Ateny. Tabl. XL.



Nike wiążąca sandał. Relief z marmuru pentelickiego (wys. 1,6 m) zdobiący ongiś balustradę świątyni Nike Apteros na Akropolis ateńskiej. Oryginał grecki 410 - 407 p.n.e. Muzeum na Akropolis, Ateny. Tabl. XL.

Nil. Rzymski relief terakotowy z kolekcji Campana ze sceną wylewu Nilu z I w. p.n.e. — I w. n.e. Muzeum Narodowe, Warszawa; depozyt Luwru. Tabl. XL.

Ninueum. 'Wnętrze nimfeum z fontanną, mozaikami i malowidłami w prywatnym domu w Her-kulanum. Tabl. XLI.

Nimfy. Relief z Eleusis przedstawiający Pana i Nimfy, IV w. p.n.e. Eleusis. Tabl. XLI.

Niobe z najmłodszą córką. Marmurowy posąg z grupy Niobidów, kopia rzymska oryginału greckiego z ok. 320 - 280 r. p.n.e. Galleria degli Uffzi, Florencja. Tabl. XLI.

Niobidka umierająca. Grecka rzeźba przyczółkowa w marmurze paryjskim z ok. 440 r. p.n.e. Museo Nazionale Romano delie Termę, Rzym. Tabl. XLI.

Obelisk granitowy faraona Sezostrisa I (2000 -1700 p.n.e.). Kair. Heliopolis. Tabl. XLII.

Odejon w Atenach. Wzniesiony ok. 161 r. n.e. przez Herodesa Atticusa. Tabl. XLII.

Odyseusz i Syreny. Malowidło z wazy tzw. Malarza Syren, ok. 479 r. p.n.e. British Museum, Londyn. Tabl. XLII.

Odyseusz u Kirke — Tabula odysseaca. Marmurowy relief miniaturowy z przedstawieniem przy­gód Odyseusza u Kirke, z początku I w. n.e. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. XLIII.

Ojnoche. Brąz VI - V w. p.n.e. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. XLII.

Ojnomaos. Marmurowy posąg (wys. 2,95 m) ze wschodniego przyczółka świątyni Zeusa w Olimpii z ok. 465 - 457 r. p.n.e. Muzeum w Olimpii. Tabl. XLIII.

Oktawian. Marmurowy portret młodzieńczego Augusta z okresu 24 -14 r. p.n.e. Watykan, Rzym. Tabl. XLIII.

Olimpia. Makieta zabudowy terenu ok. 200 r. p.n.e. Tabl. XLIII.

Olimpiejon. Świątynia Zeusa olimpijskiego w Atenach zbudowana po 175 r. p.n.e. Widok od, strony południowej. Tabl. XLIII.

Onager. Rekonstrukcja. Tabl. XLIV.

Orestes zabijający Ajgistosa. Stamnos tzw. Malarza Syren z ok. 475 r. p.n.e. British Museum, Londyn. Tabl. XLIV.

Orfeusz grający na lirze. Malowidło na czerwonofigurowym kraterze malarza Orfeusza z ok. 440 r. p.n.e. Muzeum w Berlinie. Tabl. XLIV.

Ostia. Widok ulicy z ruinami domów wielopiętrowych z okresu późnoantycznego. Tabl. XLIV.

Paestum. Tzw. świątynia Posejdona wzniesiona w porządku doryckim ok. 450 r. p.n.e. XLVIII.

Pajonios z Mende. Posąg Nike wykonany z marmuru paryjskiego, 425 r. p.n.e. Muzeum w Olim­pu. Tabl. XLV.

Palmeta. Dekoracja szyjki amfory czamofigurowej z przedstawieniem Heraklesa, ok. 540 r. p.n.e. Muzeum Narodowe, Warszawa. Tabl. XLV.

Palmyra. Fragment ruin z n w. Tabl. XLV.

Pan grający na aulosie. Marmurowa kopia rzymska wg oryginału greckiego z końca II w. p.n.e. Villa Albani, Rzym. Tabl. XLV.



1   ...   151   152   153   154   155   156   157   158   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna