Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona152/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   148   149   150   151   152   153   154   155   ...   159

Tyana

769


Tyberiusz

opiekunów kobiet uległa dalszemu bardzo znacz­nemu osłabieniu. Jeśli przy dokonywaniu przez kobietę aktu prawnego tutor niesłusznie odma­wiał niezbędnej w danym wypadku aprobaty, kobieta mogła zwrócić się dc odpowiednich władz, aby nakazały udzielenie aprobaty. Kobieta drogą tzw. coemptio fiduciae causa mogła uwol­nić się od niepożądanego tutora i przejść pod opiekę osoby przez siebie wybranej (tutor fidu-ciarius). Uznano także, iż mąż w testamencie może zezwolić swej żonie na wybranie sobie opiekuna (tutor optivus). Lex lulia et Papla Poppaea (r. 18 p.n.e.) uwolniła spod /. mulierum mężatki mające troje lub czworo dzieci (ius liberorum). Kiedy w I w.' n.e. lex Ciaudia zniosła ustawową opiekę agnatów nad kobie­tami, /. ifiulierum zaczęła stopniowo wychodzić z użycia, a przestała istnieć w czasach Dioklecjana. Za czasów późnego cesarstwa do sprawowania opieki nad niedojrzałymi dopuszczono pod pewnymi warunkami kobiety (matkę i babkę) oraz kognatów. W związku z pogorszeniem się sytuacji gospodarczej zostały także znacznie ograniczone uprawnienia tutora do dyspono­wania majątkiem, pupila.

Tyana (dziś Kilis Hisar) miasto w Kappadocji, u podnóża gór Tauros, miejsce rodzinne Apollo-niosa Cudotwórcy (Thaumaturgos).

'Tyatejra (Thydtejra) miasto w północnej Lidii, nad rzeką Lykos, znane z produkcji pur­purowych tkanin.

Tyber (Tiberis, Tiberinus Amnis) dawniejsza Albula, rzeka w środkowej Italii, wypływająca z Apeninu, na pomoc od Arretium, oddzielała EtEurię od Umbrii, kraj Sabinów od Lacjum;

przepływa przez Rzym, wpada do Morza Ty-reńskiego. Nazwę wprowadzono od imienia legendarnego króla Alby, Tiberinusa, który miał w tej rzece utonąć. Poeci często nadawali jej nazwę Flaws Tiber z powodu żółtych, zamu­lonych wód lub Tyrrhenus, gdyż płynął wzdłuż całej Etrurii, albo Lydus, ponieważ Etruskowie mieli wywodzić się od Lidyjczyków.



Tyberiada (gr. Tiberids) miasto w Galiliei nad Jeziorem Tyberiadzkim, założone przez Heroda Antypasa i nazwane na cześć cesarza Tyberiusza. Po zburzeniu Jerozolimy było siedzibą sanhe­drynu żydowskiego.

Tyberiusz (Tiberius Ciaudius Nero Caesar) cesarz rzymski w latach 14—37 n.e., syn T. Klaudiusza Nerona i Liwii, późniejszej żony Augusta, mąż Wipsanii Agrypiny, z którą

miał syna Druzusa. W r. 11 p.n.e. został zmu­szony przez Augusta do rozwodu z ukochaną żoną i do poślubienia jego córki, Julii. Człowiek wykształcony, doświadczony wódz i dyplomata. Na dworze Augusta pełnił drugorzędną rolę, ponieważ cesarz początkowo na swoich następ­ców wyznaczył wnuków, Gajusza i Lucjana. W r. 20 p.n.e. został wysłany przez Augusta do Armenii, aby ponownie wprowadzić na tron Tigranesa. W r. 16 utrwalił panowanie rzymskie w Recji. W r. 13 został konsulem, w r. 11 prowadził wojnę w Dalmacji i Pannonii, po śmierci Dru­zusa walczył z Germanami. W r. 6 otrzymał tribunicia potestas na 5 lat, ale za pozwoleniem Augusta usunął się na Rodos; głównym powo­dem miała być chęć oddalenia się od Julii. W r. 4 n.e., po śmierci wnuków Augusta, został przez cesarza usynowiony i zmuszony do adoptowa­nia Germanika, chociaż miał własnego syna. W tym roku również został ponownie wysłany do Germanii. W r. 9 stłumił powstanie w Pannonii. W chwili śmierci Augusta w r. 14 sprawa objęcia władzy przez T. była przesądzona. Obejmując władzę T. liczył 50 lat. Pierwsze lata jego pano­wania cechuje harmonia między princepsem a senatem. Dążąc do wzmocnienia pryncypatu, odebrał T. zgromadzeniu ludowemu prawo wy­bierania urzędników i przekazał je senatowi. Zaraz w pierwszychlatach panowania T. państwem wstrząsają bunty legionów, stłumione przez Germanika; wybuchają 'bunty w prowincjach (powstanie w Numidii i Afryce pod wodzą Takfarinasa, powstania w Tracji i Galii). Państwo przeżywa okres kryzysu finansowego, mimo to T. nie zgadza się na podwyższenie podatków. Wydaje też zdecydowaną walkę nadużyciom w prowincjach. Nie zgodził się również na dalsze podboje Germanii, uważając, że wymagają zbyt dużo wydatków. Po r. 19, po śmierci Ger­manika, stosunki pomiędzy cesarzem a senatem ulegają pogorszeniu. Już wcześniej, w r. 15, pojawiła się nowa interpretacja ustawy o obrazę majestatu; wprowadził ją T., obawiając się zamachu na własne życie. Nie ufając otoczeniu, uczynił swym zausznikiem Sejana, prefekta gwardii pretoriańskiej. Ostatni okres panowania T. wypełniają procesy o obrazę majestatu kończące się wyrokami śmierci lub wygnania i konfiskatą dóbr wielu wyższych członków senatu. Ofiarą padają osoby bliskie cesarzowi. Podejrzewa się. że Germanik zginął otruty-na polecenie T. W r. 26 T. opuścił Rzym i udał się do Kampanii,

49 — Mała encyklopedia Kultury antyczne)

Tyche

770

tympanoD

a w następnym roku na Capri, gdzie pędził żywot pustelniczy, rządząc państwem za pośred­nictwem korespondencji. Wykrycie spisku orga­nizowanego przez Sejaną jeszcze bardziej po­głębiło nieufność i okrucieństwo T. Zmarł w r. 37, wg Tacyta zaduszony już w czasie agonii przez Makrona, prefekta -pretorianów.



Tyche (gr. tyche, dosł. ślepy przypadek, los, często jednak; pomyślny los) mit. bogini losu (Pindar) i szczęścia. Kult T. osiąga największe znaczenie w okresie hellenistycznym i rzymskim. W Rzymie identyfikowana z Fortuną. W ho-meryckim Hymnie do Demetry jest towarzyszką Persefony, u Hezjoda "występuje wśród Okeanid. Nie ma własnego mitu, występuje jedynie jako Agathe T. (Dobry los) i patronka miast,, które oddawały się jej pod opiekę. Przedstawiano ją często w postaci kobiety z rogiem obfitości i sterem jako symbolem kierowania losami ludz­kimi, z wieńcem z wież i murów na głowie, oznaczającym boginię miast. Znana jest marmu­rowa statua T. Antiochijskiej w Watykanie.

Tyestes (Thyestes) mit. syn Pelopsa i Hippo-damii, brat Atreusa. Dzieje T. to dzieje jego nie­nawiści do brata i wzajemnych aktów zemsty;

stanowią one temat wielu" tragedii. W młodości obaj bracia za namową matki zabili Chrysipposa, swego przyrodniego brata, po czym zbiegli do Stenelosa, króla Myken, po którym Atreus objął władzę w tym mieście. T. został wygnany z Myken za romans z Aerope, żoną Atreusa. Mszcząc się nasłał Plejstenesa, syna Atreusa (którego sam zachował), jako zabójcę własnego ojca. Zamach się nie udał i Plejstenes zginął, a z kolei Atreus zaprosił T. na ucztę, w czasie któ'"ej podał bratu ciała pomordowanych jego dzieci (uczta T.) Ze zgrozy słońce cofnęło swój bieg, a T. rzucił przekleństwo na brata, które sprowadziło zarazę na kraj. T. schronił się do króla Tesprotów, skąd udał się do swej córki Pelopii, z którą miał kazirodczego syna Ajgistosa. Ajgistos zgodnie z przepowiednią stał się mścicie­lem ojca, zabił Atreusa i oddal ojcu tron. Por. też Atreus, Aigistos.

Tyfon mit. w mitologii greckiej straszliwy potwór, najmłodszy syn Gai i Tantalosa. Miał on ciało olbrzyma z wężami zamiast nóg. Wzro­stem przewyższał góry sięgając niekiedy aż do gwiazd. Kiedy rozwarł ramiona, jedną ręką dotykał miejsca, gdzie wschodzi, drugą — gdzie zachodzi słońce. Zamiast palców miał sto głów smoczych, oczy ciskały ogień, a paszcza smołę.

Kiedy wystąpił do walki z bogami olimpijskimi, ci uciekli, jedynie Zeus i Atena stawili mu opór. Ostatecznie T. został okaleczony żelaznym sier­pem tak dotkliwie, że osłabionego Zeus przy­gniótł wyspą Sycylią. Odtąd, kiedy potwór próbuje się spod niej wydostać, ziemia drży, a Etną uchodzi ogień z jego paszczy. Opis postaci potwora w micie sugeruje, że legenda jest raczej orientalnego pochodzenia.

Tyfrestos (albo Tymfrestos) pasmo górskie w Etolii, na pograniczu Tesalii, pomiędzy gó­rami Pindos i Ojte; bierze tam początek rzeka Sperchejos.

Tyfys zob. Tifys.

Tygrys (Tigris) rzeka w zachodniej Azji, wypływająca z licznych źródeł w południowej części pasma gór Taurus, zwanego Nifatami (Niphates); wpada do Zatoki Perskiej z dopływa­jącym z zachodu Eufratem.



Tyillos (Thyillos) poeta grecki z I w. p.n.e., autor trzech zachowanych epigramatów (jeden z nich idylliczny, drugi nagrobny, trzeci o bogu Priapie wzywającym żeglarzy do wyruszenia na morze). Cyceron spodziewał się, że T. będzie piewcą jego konsulatu.

Tyją (Thyja, gr. od thy6 szaleję) mit. córka Kastaliosa lub — wg innych wersji — Kefisseusa (czy też Kefisosa). Miała być pierwszą kobietą, która złożyła ofiarę Dionizosowi i zapoczątko­wała orgiastyczny kult ku jegp czci. Dlatego kobiety attyckie, które każdego roku udawały się na Parnas w celu obchodzenia dionizyjskich orgii, zwano tyjadami (fhyjddes).

tyjady zob. Tyją.

Tymbra (gr. Thymbre) miasto w Troadzie na północ od Troi, ze znaną w starożytności świątynią Apollma.

Tymfrestos zob. Tyfrestos.

Tymilos (Thymilós) grecki rzeźbiarz z Aten, działający przypuszczalnie w IV w. p.n.e. Wykonał w Atenach posągi Dionizosa i Erosa, ustawione razem z „Satyrem" Praksytelesa w świątyni Dionizosa nieopodal Drogi Trójnogów.

Tymojtes (Thymojtes) syn Filoklesa, znany jedynie z inskrypcji poeta tragik, wysłany w r. 130 p.n.e. jako delegat związku technitów dioni­zyjskich do Delf.

Tymon zob. Timon.

Tymoteusz zob. Timotheos.

tympanon (gr. tympanoń) fronton albo przy­czółek; w terminologii greckiej architektury sakralnej — trójkątna pionowa ściana zawarta

tympanum

771


Tyrannion

w części frontowej i tylnej świątyni między obu płaszczyznami dachu dwuspadowego. Od dołu 1. ograniczały poziome gzymsy belkowania, w górnej części natomiast miał dwa pochylone pro­filowane gzymsy zbiegające się z osbą. T. sta­nowił tło dla rzeźb zwanych przyczółkowymi.



tympanum (gr. tympanon) bębenek w rodzaju tamburynu, instrument muzyczny pochodzenia wschodniego, w postaci okrągło sklepionego pudła drewnianego albo metalowego, dla rezo­nansu obciągniętego z jednej strony skórą albo pergaminem. Źródłem dźwięku były bądź ude­rzenia ręką w membranę, bądź metalowe krążki przymocowane do obwodu instrumentu, wyda­jące przy potrząsaniu chrzęst. T., podkreślające rytm tańca i marsza, używane było podczas ceremonii religijnych związanych z kultem Dio-nizosa, Demetry i Kybeli, następnie — w teatrze, w scenach komediowych i podczas sympozjo-nów.

Tyndareos mit. syn Perieresa i Gorgofony, wg innej wersji — Ojbalosa i Batei, mąż Ledy, ojciec Heleny, Dioskurów i Klitąjmestry. Wypę­dzony przez swego brata, Hippokoona ze Sparty został ponownie osadzony na tronie przez Heraklesa. Za radą Odyseusza zobowiązał przy­sięgą wszystkich ubiegających się o rękę Heleny, że w razie potrzeby pospieszą z pomocą temu, kogo on wybierze na męża Heleny.

Tyndaris miasto na pomocnym wybrzeżu Sycylii, na zachód od Mylae, założone przez Messeńczyków. Ważny punkt strategiczny.

Tynnichos z Chalkis, poeta grecki z początku V w. p.n.e.» liryk, autor wspomnianego przez Platona peanu na cześć Apollina.



Typhon zob. Tyfon.

Tyr (gr. Tyros, łac. Tyrus) dziś Sur, jedno z największych i najsłynniejszych miast staro­żytności, kolonia Sydonu, wg Herodota zało­żona w r. 2750 p.n.e., wg innych—w r. 1217 p.n.e. T. był ważnym ośrodkiem przemysłu (wyrób szkła i purpury) i handlu. Tyryjezycy rozwijali. też ożywioną działalność koloniza-cyjną. Koloniami T. były m. in. Kartagina, Kadyks, Utyka, Leptis. Próbowali zdobyć T. królowie asyryjscy, w r. 664 zdobył T. Assurba-nipal. Przez pewien czas T. pozostawał w ści­słym związku z królestwem, izraelskim. Do r. 538 należał do Babilonu, później pozostawał pod władzą królów perskich. W r. 322 był oblegany i zdobyty przez Aleksandra W. Również i w cza­sach rzymskich był silną fortecą i ruchliwym

portem. Septimius Sewerus założył tu kolonię rzymską. Miasto rodzinne Porfiriusza.



tyrania (gr. tyrannfs) forma rządów w mia-stach-państwach greckich w okresie przejścio­wym między panowaniem arystokracji rodowej a rządami demokracji, powstała w wyniku walk klasowych ludu -z arystokracją. Przywódcy ludu, najczęściej arystokraci, oderwani z różnych przy­czyn od swego stanu, zatrzymywali pełnię władzy w swych rękach jako uzurpatorzy, tyrani. Ota­czali się zaufanymi oddziałami straży przybocz­nej, doryfóroj. Konfiskowane posiadłości dzielili pomiędzy biedotę, znosili długi, brali w opiekę lud przed sądami, stosowali' szereg środków de­magogicznych w celu większego zjednania sobie mas ludowych, nie zrywali też całkowicie z ary­stokracją. Tyrani starali się nadać rządom cechy monarchii, łagodzącej sprzeczności państwowe. Panowanie tyranów trwało zazwyczaj krotko, ale przyczyniało się decydująco do obalenia wła­dzy arystokracji i tradycyjnych instytucji rodo­wych oraz przyśpieszało rozwój państw o ustroju niewolniczym. W okresie t. działali pierwsi ko-dyfikatorzy praw, nomoteci. Najważniejszymi tyranami byli: Trasybulos w Milecie (VII w.), Połykrates na Samos (VI w.), Kypselidzi w Ko-ryncie, Pizystratydzi w Atenach, Teagenes w Megarze, Ortagorydzi w Sikionie, Gelon i Hieron w Syrakuzach. W czasach t. państwa greckie przeżywały gwałtowny rozkwit gospodarczy i kul­turalny. Występująca w okresie hellenistycznym t, późnogrecka była wynikiem rozkładu ustroju miast-państw greckich. W tym okresie w Sparcie panował tyran Nabis, na Sycylii Agatokles.

Tyrannion 1. T. z Amisos w Foncie (właści­wie Teofrast, przezwany T. przez swego nauczy­ciela, Hestiajosa), gramatyk, uczeń Dionizosa Traka. Dostał się do Rzymu w czasie wojny z Mitrydatesem jako jeniec i zyskał tam znaczenie dzięki rękopisom swej biblioteki. Niektórzy ucze­ni uważali T. za naukowego doradcę Attyka przy wydawaniu greckich autorów, jak np. Ary­stotelesa i Teofrasta. 2. T. Młodszy z Fenicji, uczeń poprzedniego, dostał się do Rzymu jako jeniec i wyzwolony został przez żonę Cycerona, Terencję. Komentował prace swojego nauczy' cielą w rozprawie Eksegesis tu TyranntOnos merisfnu (Objaśnienie podziału Tyranniona), po­nadto był autorem prac gramatycznych O częś­ciach mowy i O greckim pochodzeniu języka rzymskiego. Wykładów T. Młodszego słuchał geograf Strabo. Dzieła jego zachowały się.

Tyrannius

772


Tzetzes

Tyrannius zob. Rufinus 4.

Tyras 1. pierwotna nazwa rzeki Danaster (dziś Dniestr). 2. miasto nad Morzem Czarnym, przy ujściu rzeki T.

Tyriajon (łac. Tyriaemrt) miasto w Lykaonii w Azji Mn., na zachód od.Ikonion.

Tyros zob. Tyr.



Tyrreni (łac., gr. Tyrrhenó], Tyrsenój) 1. wg Herodota lud pochodzący z Lidii, stąd wywę-drowal do Italii. 2. Etruskowie, których proto­plastą miał być wg legendy Tyrrhenos, wódz kolonistów z Lidii, czy też syn Telefosa.

Tyrrenos .(Tyrrhenos, Tyrsenos) syn Atysa kró­la Lidii, brat Lydosa; wg innej wersji syn Heraklesa i Omfale albo Telefosa i Amazonki Hiery, brat Tarchona. Legendarny założyciel kolonii Pelasgów w Italii. Od jego imienia po­chodzi nazwa Tyrrhenia.

tyrs (gr. thyrsos) prosta, dość długa laska zakończona szyszką z wstążkami lub pękiem winnych liści bądź też liśćmi bluszczu; rodzaj różdżki czy berła Dionizosa, nieodłączny atry­but menad i satyrów.

Tyrteusz (gr. Tyrtajos, łac. Tyrtaeus) jeden z najstarszych elegików greckich, żył ok. po­łowy VII w. p.n.e., brał udział w II wojnie mes-seńskiej, prawdopodobnie jako przybysz z Azji Mn. Był autorem pełnych zapału elegii wojen­nych, z których zachowały się fragmenty, ogó­łem 150 wierszy. Poeta nawoływał w nich do walki z powstańcami messeńskimi, sławił od­wagę i męstwo żołnierzy spartańskich głosząc, że cnoty te są jedyną drogą prowadzącą do zwycięstwa. Elegie 7'. cieszyły się w Sparcie wielką popularnością. Śpiewano je w obozach wojskowych. W Polsce porozbiorowej T. był natchnieniem poezji patriotycznej. Echa elegii T. pobrzmiewają m.in. w Tyrteuszu W. 1. Anezyca, . w poemacie J.-Czeczota Ty r tej oraz w tragedii C. K. Norwida 'pod identycznym tytułem. Du­chem tej poezji owiany jest również Maraton K. Ujejskiego, Warszawianka Delavigne'a i w. in.



Tyros zob. Tyr.

Tyryns zob. Tiryns.

Tysandros grecki rzeźbiarz działający w okre­sie hellenistycznym. Znany z sygnatury na bazie znalezionej koło świątyni Asklepiosa w Epidau-rze.

Tytani mit. bogowie greccy, istniejący przed Olimpijczykami, dzieci Nieba i Ziemi. U Hezjoda w Teogonii występują: Okeanos (najstarszy), Ko-jos, Krios, Hyperion, Japetos, Thsa, Rhea, The

mis, Mnemosyne, Fojbe, Tethys i Kronos. Wtrą­ceni przez ojca — Uranosa — do Tartaru, zostali wyswobodzeni przez Kronosa, który pozbawił ojca władzy. Podczas walki Kronosa z Zeusem T. ogłuszeni piorunami Zeusa zostali pokonani i ponownie, na zawsze, strąceni do Tartaru.

Tytus cesarz rzymski, zob. Wespazjan 4.

Tyzbel (Thtsbe) mit. heroina, której historię miłości z Pyramosem opowiada Owidiusz w Me­tamorfozach. Pyramos i T. mieszkali w Babilo­nie w bezpośrednim, sąsiedztwie. Ponieważ ro­dzice nie dawali im zgody na małżeństwo, ko­chankowie porozumiewali, się jedynie przez po­pękaną ścianę. Pewnego dnia postanowili się spotkać przy grobowcu Ninosa. Tam T. została zaskoczona przez lwa wracającego z polowania. Przerażona uciekła, gubiąc po drodze szaty, które lew schwycił w skrwawioną paszczę. Pyramos po przybyciu na umówione miejsce, zobaczywszy zaplamione krwią szaty ukochanej, popełnił sa­mobójstwo. Kiedy T. znalazła martwego Pyra-mosa, z rozpaczy odebrała sobie życie. Symbo­lem ich miłości jest morwa, której owoce doj­rzewając stają się czarne na znak żałoby.

Tyzbe2 (Thisbe) miasto w Beocji, na połud­niowym zboczu Helikonu.

Tyzdros (Thysdrós) warowne miasto w Biza-cjum (na terenie rzymskiej prowincji Afryki), pomiędzy Tapsos i Teane, pamiętne w historii Rzymu z obwołania tam cesarzem Gordiana.

Tzetzes 1. Joannes T. (ok. 1110-1185), uczo­ny bizantyński, przedstawiciel rekrutującej się z warstw uboższych inteligencji bizantyńskiej. Najważniejszym jego dziełem są (zachowane) do­tyczące realiów historycznych Listy (107) i ko­mentarz do nich w postaci Biblos histórion (Księgi historii),' cytowanej zazwyczaj jako Chiliady (chilioj, gr. tysiące), ponieważ wydawca podzielił całość na 13 grup po 1000 wierszy. Jest to ko­mentarz poetyczny (w 15-zgłoskowcach jambi-cznych) o treści mitologicznej, historycznej i hi-storyczno-literackiej; komentarz ten uzupełniają Scholia. Wartość tych prac polega na tym, że zawierają wiele cennych wiadomości, jakkolwiek nie są one wolne od wielu błędów, gdyż autor opierał się na własnej pamięci, a nie bezpośred­nio na źródłach. 2. Isaak T. brat poprzedniego, autor (zachowanej) pracy w formie wierszowa­nej, zatytułowanej Perl t5n pindarikon metron (O metrach Pindara). Przypisywano mu także (niesłusznie!) scholia do Likofrona, które są pracą jego brata, Jana.

u

Ubiowie {Ubii) lud gennaóski na prawym brzegu Renu, za Augusta został przesiedlony na lewy brzeg rzeki. Stolicą U. było miasto zwane przez Rzymian Oppidum Ubiorum, które w r. 50 n.e. zostało nazwane Colonia Agripptna (dziś Kolonia). Na terytorium U. leżały m.in. miasta:



Bonna (dziś Bonn), Antunacum (dziś Ander-nach), Rigomagus (dziś Remagen).

Ufens rzeka w Lacjum, dopływ rzeki Ama-senus. Rozlewiska U. tworzyły Bagna Pomp-tyjskie. ,,

Ukalegon wg Mady'— jeden ze starszyzny w Troi.

uketi prósO zob. non plus ultra.

Ulia miasto w Hispania Saetica, municypium rzymskie.

ulice zob. drogi.

Ulixes, Ułysses, Ulyrois zlatynizowana for­ma imienia Odyseusza (zob.).



Ulpia zob. Ulpii 6, 7.

Ulpian 1. Domitius Ulpianus z Tyru wybitny prawnik rzymski w pierwszej poł. m w. n.e. Rozpoczął swoją działalność w Rzymie w cza­sach Septimiusza Sewera, do wielkiego znacze­nia doszedł za rządów Aleksandra Sewera, będąc jego doradcą i pomocnikiem. Obejmował różne urzędy, wreszcie został dowódcą preto­rianów (praefectus praetortt). Swoją surowością zniechęcił do siebie pretorianów, którzy w r. 228 zamordowali tego wpływowego urzędnika cesar­skiego. U. położył wielkie zasługi dla prawo­dawstwa, napisał wiele dzieł, m.in. (zachowane w Pandektach) Ad edictum w 81 księgach, w któ­rym objaśniał prawo pretorów, oraz Ad Sabinum w 51 księgach, zawierające objaśnienia prawa cywilnego; z jego Institutionum libri duo i Liber regularum znane są jedynie fragmenty lub wy­ciągi (zob. Pandekta). ł. U. z Emesy w Syrii, retor z czasów Konstantyna W., autor wielu

dzieł retorycznych i gramatycznych, m.in. scho-liów do Demostenesa.

UlpU stary ród rzymski pochodzący z miasta Italica w Hispania Baetica, pojawiający się do­piero w czasach cesarstwa, 1. Marcus Ulpius Traianus ojciec cesarza Trajana; wszedł do rodu V. drogą adopcji. Wyróżnił się za rządów Wes-pazjana w wojnie z Judea (żydowskiej), a w r. 76 był namiestnikiem Syrii i prowadził wojnę z Far­tami. 2. Trąfan (Marcus U. Traianus) cesarz rzymski w latach 98-117, syn poprzedniego, ur. w Italice w Hispania Baetica w r. 53 n.e. Walczył pod rozkazami ojca w czasie wojny żydowskiej i wojny z Paltami. W r. 91 otrzymał konsulat i wkrótce potem z rozkazu Domicjana wyruszył przeciwko Germanom. Wyprawą tą zyskał sobie taki rozgłos i uznanie, że Nerwa nadał mu tytuł Germanicus i mianował swoim następcą. Był jednym z najwybitniejszych cesa­rzy. Trajan zapisał się w dziejach Rzymu jako „najlepszy princeps". Interesował się bardzo ży­wo sytuacją w prowincjach oraz kontynuował politykę Nerwy—utrzymywania dobrych sto­sunków z senatem. Opanował niebezpieczeństwo zagrażające Rzymowi ze strony Daków, którym Rzym od czasów Domicjana musiał wypłacać poważne sumy; wyprawa Trajana doprowadziła do opanowania ich państwa i utworzenia pro­wincji Dacji. Pamięć o tym zwycięstwie została utrwalona przez wzniesienie kolumny na Forum nazwanym imieniem cesarza. W r. 114 wybuchła znów wojna z Paltami; podczas tej wyprawy Trajan podbił Armenię, zdobył miasto Ktesifon. W drodze powrotnej zachorował w mieście Selinus (późniejsze Trajanopolis) w Cylicji i tam umarł. Przed śmiercią przekazał władzę Hadria-nowi. Rządom Trajana zawdzięczali Rzymianie dalszą rozbudowę miasta oraz warunki sprzyja­jące rozkwitowi literatury. Był to okres odprę-



1   ...   148   149   150   151   152   153   154   155   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna