Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona141/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   137   138   139   140   141   142   143   144   ...   159

Syreny

717


syssitie

Syreny (gr. Sejrenes, łac. Sirenes) mit. nimfy morskie przebywające na .pewnej z wysp Morza Śródziemnego. Czarującym śpiewem zwabiały przepływających żeglarzy i naprowadzały na miiliste wybrzeże, o które rozbijały się okręty. Wg przepowiedni miały żyć do czasu, aż minie je człowiek, który nie ulegnie czarowi ich głosu. Odyseusz, przepływając obok wyspy S., kazał swym towarzyszom pozaklejać uszy woskiem, siebie zaś kazał przywiązać do masztu; kiedy przepływał okręt Argo, Orfeusz swoim śpiewem przewyższył S. Nimfy, którym po raz pierwszy nie udało się zwyciężyć ludzi, rzuciły się w mo­rze. Bogowie zamienili je w skały. W sztuce wyobrażano S. jako ptaki z głową kobiety, później w postaci pół kobiety, pół ptaka.

'Syria kraj w zach. Azji pomiędzy Morzem Śródziemnym i Eufratem, na północy sięgający do gór Amanos i Taurus, na południu i połudn.--wsch. do Pustyni Arabskiej. W szerszym zna­czeniu obejmowała S.: Palestynę, Penicję, Celesyrię, a nawet Mezopotamię i Asyrię. Pierwsze kontakty z Grecją za pośrednictwem handlowych miast Fenicji. Po wyprawie Aleksandra W. we­szła w skład jego państwa, po jego rozpadzie należała najpierw do Antygonosa, a następnie, od r. 301, weszła w skład państwa Seleucydów. W wyniku wtargnięcia Fartów do wsch. części oraz w rezultacie wojny Antiocha W. z Rzymem państwo Seleucydów zostało ograniczone do właściwej S. W r. 79 S. została podbita przez Tigianesa, króla Armenii. W r. 64 stała się pro­wincją rzymską. Mimo ataków ze strony Partów a następnie Persów 5. pozostawała długo jedną z najbogatszych prowincji rzymskich. W VII w. została opanowana przez Saracenów. W czasach rzymskich była podzielona na 10 okręgów;

Commagene, Cyrrhestice, Pieria, Seleucis, Chal-cidice, Chałybonitis, Palmyrene, Apamene, Cas-siotis, Laodicene. Konstantyn wydzielił 2 półn. okręgi: Commagene i Cyrrhestice w oddzielną prowincję Euphratensis. Teodozjusz II pozostałą część S. podzielił na 2 prowincje: S, Prima, ze stolicą w Antiochii i S. Secunda, ze stolicą w Apamei.



Syria dea (łac., gr. Syria theós) tak nazywano boginię czczoną pod imieniem Atargatis w syryj­skim Hierapolis. Kult S. d. był zbliżony — jak się zdaje — do kultu Kybele.

Syrianos z Aleksandrii z V w. n.e., filozof, nauczyciel Proklosa, współpracownik i następca Plutarcha Młodszego, jeden z epigonów neopla-

tonizmu w Atenach, scholarcha Akademii od r. 431 n.e. Pisał komentarze do Orfeusza, Ho­mera, Wyroczni Pitagorasa, Platona i Arystote­lesa. Wykazywał zgodność nauki Platona z daw­niejszymi poetami i filozofami. Zajmował się także retoryką. Zachowane jedynie komentarze do Metafizyki Arystotelesa i do pism Hermo-genesa De statibus i De ideis.



syrinks (gr. syrinks, łac. siringa, fistula) grecki ludowy instrument muzyczny pochodzenia wscho­dniego, piszczałka, fujarka pastusza, szczególnie rozpowszechniona w Arkadii, znana też pod na­zwą „fletni Pana". W pierwotnej postaci s. skła­dała się z siedmiu różnej długości łodyg trzciny połączonych woskiem. W okresie hellenistycz­nym i rzymskim wykonywano s. z drewna, kości słoniowej i brązu w postaci trzech, pięciu, sied­miu, ośmiu i więcej rurek o rozmaitej długości, spojonych w dwóch miejscach.

Syros (gr. Syros) wyspa na Morzu Egejskim, jedna z Cyklad. Należała do Związku Morskiego Aten. Ojczyzna Ferekydesa, najstarszego pro­zaika greckiego.

Syrtis (gr. Syrtis) dwie wielkie zatoki Morza Śródziemnego w środkowej części pomocnego wybrzeża Afryki: Syf ta Wielka (łac. S. maior, gr. hę megdle S.) — wschodnia, pomiędzy przy­lądkami Cephalae (gr. Kefalaj) Promontorium i Boreum (gr. Borejon) Promontorium oraz Syria Mata (łac. S. minor, gr. hę mikrd S.) — zachodnia, pomiędzy wyspami Certina i Meninx (Lotophagitis). Wody zatok były niebezpieczne do żeglugi z powodu mielizn, raf i piaszczystych, słabo zagospodarowanych wybrzeży.

Syros (Publilius S.) zob. Publilii 4.

syssitie lub fejditie (gr. syssitia, fejditia 1. mn.) wspólne, publiczne wieczerze u Spartan, obo­wiązujące wszystkich pełnoprawnych obywateli powyżej 20 roku życia. Tylko polowanie lub składanie ofiary usprawiedliwiało nieobecność. Każdy uczestnik dostarczał co miesiąc pewną ilość mąki jęczmiennej, wina, sera, fig oraz pieniądze na mięso. Niedostarczenie składki po­wodowało ograniczenie w prawach obywatel­skich. Przy jednym stole zasiadało 15 osób. Główną potrawą podawaną na s. była hajmatta, tzw. czarna zupa, tj; mięso wieprzowe z solą i octem gotowane we krwi. Wino pito tylko rozcieńczone z wodą. Rozmowa toczyła się wokół spraw publicznych. Przyjęcia kandydata dokonywano za pomocą głosowania: każdy z uczestników s. rzucał gałkę chleba do naczy

system

718


ścienne malarstwo

nią, które obnosił na głowie niewolnik. Zwyczaj­ne gałki oznaczały przyjęcie, silnie spłaszczone odmowę. Do s. dopuszczano też młodzież, aby już wcześnie zapoznawała się ze sprawami pu­blicznymi. Tego rodzaju wieczerze odbywały się również na Krecie z tą różnicą, że koszty po większej części ponosiło państwo.

system (gr. systema eks homójón) termin me­tryczny: szereg jednakowych członów metrycz­nych {kóla)najczęściej dymetrów — oddzielo­nych od siebie przeważnie dierezą; system koń­czy się zazwyczaj członem katalektycznym. Mię­dzy członami panuje synafia, tzn. niedopusz­czalne są na końcu członów (z wyjątkiem członu ostatniego) hiafus i syllaba anceps, co oznacza, że nie są to wiersze samodzielne, lecz tylko cząstki większej całości rytmicznej. Por. s. Aj-schylosa, Supplices 15-19, złożony z dymetrów anapestycznych akatalektycznych, a kończący się dymetrem anapestycznym katalektycznym:

ftugein aneden did kym' hdliffn, kelsaj d' Argus gajan, hóthen dŚ genos hemeteron, tes ojstrodónu boós eks epafes kaks epipnójas Diós euchómenon, telelestaj. L.^/^L.\'^J^f-'-\^i^i L

'^\^.'-'-'^\^'-L\—-'-^\^'-'-

'^-A-^-'-^1^'—!——^"^/——_'_

'^"^'-L'^'^'-'-!'^"^'-'-—

systole zob. skrócenie 1.

Syzyf (Sisyfos) mit. syn Eola i Enarety, za­łożyciel i król Efyry (późniejszego Koryntu), inicjator igrzysk istmijskich. Uchodził za bardzo przebiegłego i chciwego. Kiedy Autolikos ukradł mu stada, Syzyf z łatwością odnalazł je, gdyż uprzednio wyciął na kopytach zwierząt swoje imię. Przed ślubem Antiklei, córki Autolikosa, z Laertesem Syzyf zdobył jej miłość; ich synem miał być Odyseusz. Za zdradzenie tajemnic boskich Zeus postanowił ukarać S. przedwczesną śmiercią. Wysłał po niego Tanatosa (boga śmier­ci), którego S. uwięził, wskutek czego ludzie przestali umierać, aż wreszcie Zeus zażądał uwolnienia boga. Przed śmiercią S. zabronił swej żonie wyprawiania pogrzebu, w podziemiu natomiast prosił Hadesa o wypuszczenie go na krótko dla ukarania żony. Do podziemia jednak nie wrócił, musiał go sprowadzić Hermes. Zeus ukarał S. każąc mu w podziemiu toczyć pod górę kamień, który po każdym wtoczeniu na szczyt spadał (stąd przysłowie: syzyfowa praca).

szekiel (hebr. shekel, łac. siglus) babilońska jednostka monetarna i wagowa równa l!w miny w systemie wagowym i V5o miny w systemie monetarnym. S. -moneta był złoty lub srebrny, przy czym srebrny ważył 13 V 3 rażą więcej niż złoty. W Grecji s. zwano staterem.

Szmurlo Augustyn (1821 - 1S88) filolog kla­syczny, autor krótkiego zarysu literatury rzym­skiej, podręcznika gramatyki łacińskiej i roz­praw z zakresu dydaktyki. Przełożył Iliadę Ho­mera, naśladując metrum oryginału (Warszawa 1887).

Szymon z Pilzna zob. Marycki Szymon.

Szymonowie Szymon (Simon Simonides) 1558 -1639; znakomity polsko-łaciński poeta huma­nista, z pochodzenia mieszczanin lwowski no­bilitowany i mianowany przez króla Zygmunta III poetą królewskim, doskonały znawca języka ła­cińskiego i greckiego. Karierę życiową i sławę literacką w kraju i na zachodzie zawdzięcza przede wszystkim twórczości łacińskiej, obej­mującej pisane świetną łaciną epithalamia i panegiryki poświęcone hetmanowi Janowi Zamoy-skiemu, z którym S. pozostawał w zażyłych stosunkach (Flagellum livoris, 1588—cykl ód w jego obronie—i Aelinopean, 1589, dla'ucz­czenia zwycięstwa Zamoyskiego nad Tatarami), albo Zygmuntowi III. Pisał też pieśni żałobne, epigramaty, ody pindaryczne (dla syna hetmana, Tomasza). Oda Thoma, tu qwdam jest pochwałą rządów Batorego i wyrazem troski patriotycznej o kraj osierocony na skutek śmierci króla. Będąc z natury i talentu lirykiem, sięgnął jednak S. do twórczości dramatycznej, pisząc iaciński dramat humanistyczny Castus Joseph (Kraków 1587) oraz osnutą na motywie trojańskim Pen-thesileę (Zamość 1618). Obie sztuki, dziś oce­niane jako słabe, były ongi popularne i tłuma­czone na polski. Patronami polskiej twórczości S. jako autora przede wszystkim Sielanek (1614, 1638) są idyilicy starożytni, Teokryt i Wergiliusz;

echa świata antycznego brzmią też wyraźme zwłaszcza w niektórych siekankach, jak Mppsus, Wierzby (ślady Metamorfoz Owidiusza).

ścienne malarstwo zwyczaj zdobienia malowi­dłami ścian w mieszkaniach rozpowszechnił się w II w. p.n.e. Wykopaliska archeologiczne od­kryły dużą ilość malowideł ściennych, przeważ­nie w miastach italskich, jak Herkulanum, Sta-bie, Pompeje, Rzym, Ostia. Malowidła te dzieli się na 5 stylów: 1) Styl inkrustacyjny (od II w. do r. 80 p.n.e.) naśladował inkrustowanie

ścienne malarstwo

719


świątynia

ścian płytami barwnego, często żyłkowanego marmuru. W młodszej fazie stylu wprowadzono podział ściany poziomy (malowanie cokołu i gzymsu) oraz pionowy (malowanie pilastrów lub kolumn). Motywy malowano perspektywi­cznie. Motywy figuralne, jeśli występowały, umieszczano nad gzymsem ściennym. 2) Styl architektoniczny (r. 80 - 30 p.n.e.): podział ściany — podobnie jak w stylu inkrustacyjnym — motywami architektonicznymi na 9 poł. Pole środkowe, przeznaczone na obraz, często wy­konywano w formie kapliczki acdiculum, której sufit i belkowanie wsparte były na kolumnach. Wszystkie motywy malowano perspektywicznie, w proporcjach odpowiadających proporcjom rze­czywistym. Kapliczka tworzyła oprawę obrazu, który znajdował się na jej tylnej ścianie. Pola boczne kapliczki wypełnione były również malo­widłami o pojedynczych motywach figuralnych. Na cokole malowano często drobniejsze pejzaże. Kolory tego stylu są ciepłe i żywe. 3) Styl kla-sycyzujący lub egiptyzujący (dla Pompe­jów r. 30 p.n.e. — r. 63 n.e.) zachowuje na ogół potrójny podział ściany w kierunku piono­wym i poziomym; dzielące ścianę motywy ar­chitektoniczne, szczególnie pilastry i kolumny, maluje w bardzo wysmukłych proporcjach. Ścia­ny i dekoracja robią wrażenie płaszczyznowe. Stosowane są barwy stonowane i cichsze, zwłasz­cza zimne: zielone, niebieskie, fioletowe. Malo­widła mają charakter wytworny. 4) Styl iluzjo-nistyczny (w Pompejach — do zasypania mia­sta w r. 79, na innych terenach prawie przez cały II w.) jest również stylem architektonicz­nym, różni się jednak od stylu 2 spotęgowaniem tendencji iluzjonistycznych. Malowane są per­spektywiczne kilkuplanowe widoki oglądane przez otwory okien czy drzwi. Ściana robi wrażenie rozerwanej, malowidła mają charakter niespo­kojny. Ulubioną tematyką są motywy teatralne, zwłaszcza scaenae front es, przednie ściany bu­dynków teatralnych, tworzące tło dla akcji roz­grywającej się na podium scenicznym. W tej tematyce można się dopatrywać śladów działal­ności zawodowych skenografów, jak Alabandos z Apaturii czy Serapion, którzy tak się podobno wyspecjalizowali w swoim gatunku malarskim, że nie potrafili poprawnie namalować postaci ludzkiej. Farby stosowane są jeszcze żywsze i cieplejsze niż w stylu architektonicznym: pur­pura, szafran, cynober, żółć, złoto, fiolet. Bo­gate kolory harmonizują / całością przedstawie­nia, przeważnie barokowo przeładowanego. Miej­sca na sceny figuralne jest mało. 5) Styl piąty zw. ramowym (czasy Antoninów i Sewerów, tj. druga poł. II i III w.): zasadnicza cecha— podział ściany za pomocą ram na mniejsze pola, najpierw czworokątne, potem także wieloboczne, trójkątne i medalionowe owalne. Te niewielkie płaszczyzny zdobione są zwykle pojedynczymi motywami, jak ptak, głowa ludzka, roślina. Styl ten współzawodniczy z podobnie rozpla­nowanymi sztukateriami. Tematyka przedsta­wień figuralnych, obrazów w omówionych sty­lach jest przeważnie grecka, zaczerpnięta z mito­logii, z historii bohaterskiej bądź z historii nowszej (megalografia): Rzadziej występuje por­tret (ejkonografia) i pejzaż (skiagraficzny czy kompendiariowy). Stanowią one refleks, a cza­sem nawet kopie malowideł greckich z epoki hellenistycznej i klasycznej, np. malowidło her-kulańskie przedstawiające spotkanie Heraklesa z Telefosem jest prawdopodobnie wierną kopią obrazu Apellesa. ślimacznica zob. woluta. Śmiałek Wincenty (1863-1943) filolog i ar­cheolog klasyczny, uczeń K. Morawskiego, pre­zes (1927, 1928) Polskiego Towarzystwa Filo­logicznego, autor licznych artykułów z zakresu filologii, archeologii i historii sztuki w czaso­pismach „Eos", „Kwartalnik Klasyczny", „Kwar­talnik Historyczny" i-in. śniadanie zob. prandium. świątynia (gr. hierón, łac. templum) w pojęciu starożytnych dom bóstwa; mieściła posąg kul­towy, przybory liturgiczne, niekiedy skarbczyk lub skarb miasta (opistodomos w Partenonie). Wierni gromadzili się przed S., nie wchodząc do wnętrza, stąd niewielkie wymiary ś.; skromna dekoracja wnętrza, rozbudowana i bogato deko­rowana strona zewnętrzna. Kamienna ś. grecka wykształciła się w VII/VI w. p.n.e., biorąc po­czątek z drewnianego megaronu. Porządek do-rycki przeważał w Grecji lądowej i Wielkiej Grecji, porządek joński wykształcił się w Azji Mn.; odmiana koryncka porządku jońskiego, wprowadzona najpóźniej, rozpowszechniła się w okresie hellenistycznym i rzymskim. W zasa­dzie poza nielicznymi ś. okrągłymi (tolos, mo-nopter) ś. grecka budowana jest na planie pro­stokąta, w kierunku wschód-zachód, z wejściem w krótszym boku wschodnim, kryta dachem dwuspadowym (z wyjątkiem ś. hypetralnych, tj. bez dachu, odkrytych) opartym na belkowaniu

świątynia

720


Świnka Adam

złożonym z 3 elementów konstrukcyjnych: archi-trawu, fryzu, gzymsu. Wznosi się na podmuro­waniu trzystopniowym (stylobat, stereobat). Za­mknięty budynek, czyli eella, otoczony jest z 4 stron kolumną (pterón) podpierającą dach i sta­nowiącą najbardziej charakterystyczny element ś. greckiej. Zależnie od ilości kolumn w por­tyku fasadowym stanowiącym przedsionek (prónaos) wyróżniamy typy: templum m antis (zob. anta), tetrastylos, heksastylos, oktostylos, dekastylos i dodekastylos', zależnie od ilości i rozmieszczenia rzędów kolumn: distylos (zob.), amfiprostylos (zob.), peripteros (zob.), dipteros (zob./, pseudoperipteros (zob.), monopteros (zob.); zależnie od rozstawienia kolumn:



distylos, eustylos, pyknostylos, areostylos. Wnę­trze celli (naos), w którym znajdował się posąg bóstwa, było niekiedy podzielone kolumnadą wewnętrzną na dwie lub trzy nawy. Odpowied­nikiem pronaosu w portyku z tylu ś. był opisto-domos, spełniający niekiedy rolę zakrystii. Fryz,, gzyms, szczyty dachu (akrśt^ria) oraz przyczółki zdobiła dekoracja plastyczno-malarska. Do de­koracji nadawały się zwłaszcza duże przestrzenie w przyczółkach, w których zaczęsto ustawiać wielofigurowe grupy rzeźb pełnych. W epoce archaicznej dekorację wykonywano z polichro­mowanej terakoty lub z porosu (wapienia), z któ­rego była zbudowana świątynia. W polichromii stosowano barwy jaskrawe, umowne. W epoce klasycznej przeważają rzeźby marmurowe, o dy-skretniejszej polichromii. Najlepiej zachowaną ś. dorycką jest tzw. Tezejon nad agorą ateńską. Jońskie budownictwo reprezentuje natomiast s. Ateny Nike na Akropolis w Atenach. Do naj­słynniejszych s. greckich należały: Partenon, Erechtejon oraz Herajon i Olimpiejon w Olimpii.

Największe zespoły zachowane są w Paestum, Selinuncie, Akragas w Wielkiej Grecji. Budow­nictwo ś. w Rzymie kształtowało się pod wpły­wami greckimi i etruskimi. Ś. etruska, dosto­sowana do potrzeb kultowych (wróżenie z lotu ptaków i zjawisk atmosferycznych), miała roz­budowany prónaos, wsparty na kolumnach tos-kańskich i wznosiła się na wysokim podmuro­waniu, dostępnym tylko w pronaosie dzięki kondygnacji schodów. Te cechy przejęli Rzy­mianie. Pterón zanika, przechodząc w rząd pól-kolumn lub pilastrów, które nie mają roli kon­strukcyjnej. W okresie cesarstwa stosowano naj­chętniej głowice korynckie lub kompozytowe (połączenie elementów kolumny jońskiej i ko-rynckiej). Poza klasycznymi s^ prostokątnymi występują często, zwłaszcza w I - II w. n.e., formy tzw. barokowe o wielkim urozmaiceniu wnętrza, rozczłonkowanego na szereg pomiesz­czeń okrągłych (rotundy) i półokrągłych (ab­sydy), o założeniach konstrukcyjnych wykorzy­stujących połączenie linii prostych i krzywych (Panteon). Do najsłynniejszych ś. prostokątnych należą: znana pod nazwą Maison Carree ś. w Nimes (I w. n.e.), ś. Fortuna Yirilis (I w. n.e.) oraz ś. Antonina i Faustyny (II w. n.e.) w Rzy­mie. Z okrągłych należy wymienić tzw. ś. Westy (I w. p.n.e.) w Rzymie. Najpiękniejszą ; najlepiej zachowaną ś. rzymską jest Panteon. Ze ś. tzw. barokowych zachowały się: zespół w Baalbek i wielka ś. Belosa w Palmyrze.



Świnka Adam (zm. ok. 1433) kanonik kra­kowski, sekretarz Władysława Jagiełły, jeden z pierwszych pisarzy polsko-łacińskich. Jest au­torem dwu elegii: na zgon córki Władysława Jagiełły, królewny Jadwigi, oraz na zgon Zawi-szy Czarnego.

T

T. zob. Titus.



Tabaj (gr. Tdbaj) 1. miejscowość w Karii, na granicy Frygii. 2. dziś Tavi; miejscowość w Persji, na drodze z Ekbatany do Persepolis.

tabella (łac., gr. pinaks, grammatejori) w szer­szym znaczeniu tabliczka z drzewa, kamienia lub metalu, w znaczeniu węższym tabliczka do pisania, a) T. cerata — prostokątna tabliczka drewniana (z jodły, klonu, bukszpanu) o wy­miarach: 10 -15 cm x 9-7 cm, pokryta wos­kiem, używana do pisania w Grecji i Rzymie w szkołach, urzędach, w handlu i koresponden­cji. Dla ochrony pisma przed zatarciem brzeg deseczki był nieco wyższy od powierzchni, po­krytej woskiem. T. łączono po dwie (gr. dipty-cfum, łac. dup!ex) i więcej (triptychon, polypty-chon) za pomocą obrączki lub sznura, tworząc rodzaj książeczki zw. codex lub częściej, ponie­waż tabliczki były miłego formatu, codicillus albo pugillares. Wosk do pokrywania tabliczek mieszano z czarną farbą, b) T. migica była to tabliczka metalowa pokryta rytymi napisami, np. formułami orfickimi, mającymi ułatwiać duszy przejście na tamten świat, zaklęciami mającymi odwrócić nieszczęścia, złorzeczeniami, c) Od czasu wprowadzenia tajnsgo głosowania na ko-micjach (r. 139, lex Gabinia o wyborze urzędni­ków) używano t. do głosowania. Głosujący za wnioskiem wrzucał do urny tabliczkę z napisem VR (uti rogas, tj.: zgodnie z wnioskiem, jak proponujesz), głosujący przeciw — tabliczkę z na­pisem A (antiguo, jak dawniej). T. używano również w tajnych głosowaniach w sądownic­twie. W procesach sądowych głosujący używali skrótów: L (libsro, uwalniam) lub D (damm, skazuję).

tabellarius (łac., od tabellae tabliczki, listy) niewolnik, posłaniec, który doręczał listy; w cza­sach cesarstwa byli posłańcy, listonosze państwo­wi tabellarii publlci.

taberoaria fabuła (łac. taberna sklep, kram) komedie rzymskie stanowiące przykład twór­czości rodzimej z gatunku fabula togata (zob. fabuła 3); komedie te nie odznaczały się staranną formą {.literackim językiem, wartość ich tkwiła w tym,' że były obrazem prawdziwego życia uboższej ludności Rzymu i że cechowała je większa szczerość i naturalność niż komedie oparte na wzorach greckich.

tabliczki woskowe zob. tabella.



tablinum łac. w domu rzymskim główny pokój na wprost wejścia, otoczony z obydwu stron mniejszymi pomieszczeniami; przechowywano w nim tabliczki z dokumentami rodzinnymi, archiwum rodzinne, niekiedy kosztowności. Na­zwa /. może określać także galerię obrazów.

tabula łac. 1. zob. tabella. 1. w Rzymie tablica marmurowa albo brązowa zawierająca doku­menty państwowe, przechowywana w archiwum (tabularium). 3. t. Peutingeriana zob. Peutingeriana tabula.



tabularium łac. archiwum, w szczególności państwowe archiwum rzymskie na Forum Romanum, zbudowane łącznie ze świątynią Satur­na, administrowane w okresie republiki od r. 444 p.n.e. przez cenzorów, następnie przez dwóch kwestorów miejskich, w okresie cesar­stwa przez spscjalnie powoływanych kuratorów. Dokumenty (codices), pisane początkowo na ta­blicach (zob. tabula), następnie na papirusie i psrgaminie, szeregowane były latami w porząd­ku chronologicznym. T. spłonęło wraz z Kapi­telem w r. 83 p.n.e., zostało odbudowane w la­tach 78-60 p.n.e. przez D. 1. Catulusa. Mury częściowo zachowały się w podmurowaniu za­mykającym Forum Romanum od zachodu. Tą samą nazwą określano wszelkie inns archiwa:

46 — Mała encyklopedia kultury antycznej



tabularius

722


Tacyt

senatu, miejskie, wojskowe, kolegiów kapłańskich oraz archiwa prowincjonalne.



tabularius łac. urzędnik rzymski, archiwista, mający pieczę nad aktami publicznymi lub pry­watnymi, a także księgowy sprawujący opiekę nad hipotekami. T. należel' do kategorii scribae (pisarzy). Byli nimi w okresie cesarstwa naj­częściej wyzwoleńcy cesarscy; tworzyli w poszcze­gólnych prowincjach kolegia. Archiwum cesar­skie na Palatynie miało za Antonimów 19 /.

Taburnus góra na pograniczu Kampanii i Sam-nium, w pobliżu Kaudium. Tacfarinas zob. Takfarinas. Tachompso (gr. Tachomps6, także Takompso) miasto egipskie położone na jednej z wysp Nilu; straciło znaczenie wobec rozwoju miasta Pselkis.

tachygrafia (gr., od tachys szybki i grafo piszę) zob. stenografia.

tachygrafos (gr. tachygrdfos, łac. notariusz) stenograf, sekretarz piszący systemem skrótów. Zob. stenografia, nota.

Tacitus 1. Publius Cornelius T. zob. Tacyt. 2. Marcus Ciaudius T., cesarz rzymski w latach 275-276 n.e. Zanim został cesarzem, był przez dłuższy czas członkiem senatu, w r. 273 konsu­lem. Po zamordowaniu cesarza Aureliana przez dwa miesiące trwało bezkrólewie, po czym senat na żądanie armii dokonał wyboru Tacyta Klau­diusza, który zresztą nie pragnął władzy cesar­skiej i usiłował nawet potajemnie oddalić się z Rzymu. Po objęciu władzy ukarał najpierw tych spośród zabójców Aureliana, których udało mu się pojmać, po czym wraz z bratem Floria­nem, którego mianował praefectus praetorio, udał się do Azji Mn., gdzie Gotowie pustoszyli Pon-tus, Galację, Kappadocję i Cylicję. Odniósłszy nad nimi zwycięstwo, otrzymał przydomek Go-thicus Maximus. Pozostawiwszy bratu dalsze prowadzenie wojny, udał się w drogę powrotną do Rzymu, lecz w podróży nagle zmarł (czy też został zabity), w maju lub czerwcu r. 276. Wydał on m.in. surowe zarządzenia przeciw fałszerzom monet. Inskrypcje dowodzą szczególnej jego dba­łości o sieć drogową w państwie. Tacjan zob. Tatianos Syros. Tacjusz zob. Tatius.




1   ...   137   138   139   140   141   142   143   144   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna