Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona136/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   132   133   134   135   136   137   138   139   ...   159

solidus (łac., dosł. mocny, trwały) rzymska moneta złota wagi ^72 funta, wprowadzona za Konstantyna W.

Solinus C. lulius pisarz rzymski z III lub IV w. n.e., autor (zachowanego) dzieła Collec-tanea rerum memorabilium (niby „Zbiór rzeczy godnych pamięci"), którego materiał pochodzi głównie z Historii naturalnej Pliniusza, choć nie brak wstawek własnych S., bezwartościowych. Zastosowany tu został porządek geograficzny (Rzym, Italia, wyspy, Grecja itd.), główną uwagę poświęca autor wszelkim momentom paradoksograficznym. Dzieło doczekało się w VI w. prze­róbki, zatytułowanej Polyhistor.



Soloj (gr. SóloJ, łac. Soli, Solce) sławne i bo­gate miasto w Cylicji, między rzekami Lamos i Pyramos, kolonia Argiwczyków i Lidyjczyków z Rodos. Tigranes, król Armenii w latach 95-- 60 p.n.e., zniszczył S. i mieszkańców przesiedlił do Tigranocerty. Pompejusz miasto odbudował i osiedlił tam część pokonanych piratów. Od

tego czasu miasto to nazywano Pompewpolis. Z S. pochodzili m.in.: sławny filozof stoicki Chryzyp, komediopisarz Filemon oraz astro­nom i poeta Aratos.

Solon 1. prawodawca ateński i poeta, ur. po­między r. 640 i 630 p.n.e. Pochodził z królew­skiego rodu, był kupcem. Dał się poznać naj­pierw jako poeta, autor elegii politycznych, zwłaszcza elegii wzywającej Ateńczyków do wal­ki o Salaminę. W r. 594 p.n.e. obrano go pierw­szym archontem i powierzono przeprowadzenie reform ustawodawczych i politycznych, gdyż prawa Drakona z r. 621 p.n.e. były nie wystar­czające. Pierwszą reformą Solona była tzw. sejsachteja (zob.) umorzenie długów chłopskich. Drugą ważną reformą S. była zmiana obowią­zującego w Attyce egineckiego systemu miar i wag na eubejski. Dalszą reformą było wprowa­dzenie cenzusu majątkowego. Wolną ludność Aten podzielono na 4 klasy majątkowe. Do pier­wszej należeli pentakosiomedimnoj, obywatele mający 500 medimnów zboża lub 500 metretów oliwy dochodu; do drugiej klasy—jeźdźcy hippeis, obywatele mający 300 miar dochodu;

do trzeciej — zeugilaj, właściciele pary zwierząt pociągowych, mający 200 miar dochodu; do czwartej — tetes, mający jeszcze mniejszy do­chód lub wyrobnicy nie posiadający ziemi. S. ustanowił Radę (bule), składającą się z 400 członków (po 100 z każdej fyli); ograniczył w ten sposób władzę Areopagu, któremu pozo­stawało jedynie sądownictwo spraw gardłowych. Wprowadził sąd ludowy (helidja) dla spraw kar­nych i apelacji od wyroku urzędników w spra­wach cywilnych. Dostęp do urzędów mieli wy­łącznie obywatele trzech pierwszych klas. Ar-chontów wybierano z pierwszej klasy; w skład Areopagu wchodzili również obywatele pierwszej klasy. Teci (trzecia klasa ludności) mieli prawo brać udział w zgromadzeniu ludowym (ekkiesia) i sądzie ludowym (helidja). Reformy Solona, choć połowiczne, podważyły znaczenie arysto­kracji, dały ludowi pewne prawa polityczne, stając się pierwszym etapem walki o demokra­tyzację Aten. S. przeprowadził również kodyfi­kację prawa. Ustalone przez niego normy prawa cywilnego i karnego pozostały w mocy do końca państwa ateńskiego i wywarły wielki wpływ na systemy prawne innych państw grec­kich. Po wypełnieniu powierzonego mu zadania S. złożył władzę i opuścił ojczyznę na 10 lat.



Solus

694


sortes

Umarł w r. 559 w Atenach, wg innych — na Cyprze. S. był nie tylko mężem stanu, lecz także człowiekiem głębokiej wiedzy. Był pierwszym poetą attyckim, autorem wielu elegii politycz­nych (zachowanych -we fragmentach), których formę doprowadził do doskonałości. Przez sta­rożytnych zaliczony został do Siedmiu mędr­ców. 2. S. z Myriny, rzeźbiarz grecki działający w II w. p.n.e., znany z sygnatury na bazie po­sągu Aristomenesa, znalezionej na Delos. 3. ry­townik gemm działający na początku cesar­stwa rzymskiego, znany z szeregu sygnowanych gemm.



Solus (albo Soluntum) dziś Solunto; miasto i port na północnym wybrzeżu Sycylii, założone przez Fenicjan. Aż do końca I wojny punickiej znajdowało się w posiadaniu Kartagińczyków. Pod panowaniem Rzymian stało się municypium.

Somis rzeźbiarz grecki wymieniony przez Pau-zaniasza jako twórca posągu Proklesa z Andros, zwycięzcy w igrzyskach chłopców w Olimpii.

Sommerfeid 1. Jan S. starszy (Aesticampianus) urn. 1501; profesor Akademii Krakowskiej w latach 1487-1501, objaśniał Arystotelesa, wykładał w duchu humanizmu retorykę i poe­tykę. Autor podręcznika pisania listów Modus epistolandi (Wiedeń 1510, 1513, 1515) oraz ko­mentarzy do listów Libaniosa (1504). 2. Jan S. młodszy (Aesticampianus') 1457-1520; wędro­wny humanista rodem z Łużyc, uczeń Konrada Celtesa. Przez pewien czas (do r. 1499) wykładał prywatnie w Krakowie, po czym udał się do Włoch, później do Niemiec. Autor łacińskich epigramatów (Lipsk 1507).

Sondros garncarz grecki, działający ok. r. 530 p.n.e. Sygnatura znana z fragmentów nie zdo­bionych figuralnie.

Sopatros 1. S. z Pafos, poeta grecki żyjący w czasach Aleksandra W. i Ptolemeusza Fila-delfa. Pisał prawdopodobnie komedie i utwory satyryczne. Z dzieł jego pozostały jedynie frag­menty. 2. S. z Apamei w Syrii, filozof z IV w. n.e., uczeń Jamblicha, skazany na śmierć przez Konstantyna jako zwolennik pogaństwa. Autor zaginionego dziś dzieła O opatrzności i tych, którym się wbrew zasłudze dobrze lub źle powodzi. 3. S. z Apamei lub z Aleksandrii, retor z VI w. n.e., nauczyciel retoryki w Atenach, autor ko­mentarzy (scholiów) do Hermogenesa i Wpro­wadzenia do Arystydesa (Prolegomena).



Sopianae (Sopianis) dziś Pecs na Węgrzech;

miasto w Pannoma inferior, na drodze pomiędzy

Mursą i Windoboną, zamieszkiwane przed pod­bojem Rzymu przez plemiona illiryjskie i cel­tyckie. Miejsce urodzenia cesarza Maksyminusa.

Sopianis zob. Sopianae.

Sopolis 1. grecki malarz działający w pierw­szej poł. I w. p.n.e., według Pliniusza Starszego jeden z najsławniejszych portrecistów swego czasu. Cyceron podaje, że ok. r. 54 prowadził w Rzymie szkołę malarską. 2. sofista grecki z IV w. n.e., wykładał w Atenach; Eunapios wymienia go jako swojego nauczyciela (zob. Eunapios).



Sora (gr. Swa) 1. miasto Wolsków w La-cjum nad rzeką Liris, na północ od Arpinum, posiadające silne mury obronne, których szczą­tki zachowały się. Jako sprzymierzone z Samnitami, zostało przez Rzymian zdobyte w r. 345 p.n.e. i skolonizowane. Podczas buntu w r. 315 mieszkańcy S. wymordowali Rzymian. Miasto zostało skolonizowane powtórnie. 2. miasto w Paflagonii, położenie nie ustalone.

Sorakte (Soracte) góra w Etrurii na północ od Rzymu poświęcona Apollinowi; na szczycie S. znajdowała się świątynia Apollina, obcho­dzono tam uroczystości ku jego czci.



Soranus 1. (Soranos) z Efezu, grecki filozof (sceptyk) i lekarz ginekolog z I w. n.e. Kształcił się w Aleksandrii, praktykował w Rzymie w cza­sach Hadriana i Trajana, był przedstawicielem szkoły zwanej metodyczną (tj. szkoły założonej za Augusta przez Temisona z Laodikei). Me­todycy opierali się na teorii atomistycznej, wpro­wadzonej do medycyny przez Asklepiadesa z Prusy (w Bitynii; zob. Asklepiades 6). Chorobę pojmowali jako skutek zbytniego ściśnienia lub rozluźnienia porów ciata. Dzieła S. zatytuło­wane: O duszy; O sprawach kobiecych; O orga­nach płciowych; O oznakach złamań; O banda­żach; O chorobach ostrych i przewlekłych; O tra­wieniu; O pulsie i inne—'znamy z fragmentów lub z przeróbek łacińskich. S. zajmował się także historią medycyny i napisał książkę O szkołach lekarskich. Z dzieła jego Etymologie nazw części dala ludzkiego korzystali leksykografowie. Pi­sma S. odznaczały się doskonalym stylem. Wie­dzę jego przekazali: na Wschodzie Orybazjos w Encyklopedii lekarskiej, a Aetios i Paulus w podręcznikach medycznych; na Zachodzie Aurelianus Caelius (zob. Orybazjusz; Aurelia-nus 2, Aetios). 1. Quintus Yalerius S. zob. Yalerii 11.

sortes łac. 1. losy, drewniana lub z innych

695

Sosos

materiałów i klocków sztabki, tabliczki z wy­rytymi literalni lub wyrazami; służyły do prze­powiadania przyszłości (zob. dr/mątw). Wróże­nie za pomocą s. stosowały wyrocznie m.in. w Praeneste, w Caere, w Paleni i prawdopodob­nie w świątyni Fortuny w Antium. Po zmiesza­niu losów wyciągano jeden i na podstawie na­pisu udzielano zainteresowanemu odpowiedzi. W czasach Cyoerona ten rodzaj wróżenia znany był tylko w Praeneste. 2. S. YergUianae zob. Wergiliusz.

Sosias attycki garncarz działający ok. r. 500 p.n.e., znany z sygnatur na dwóch wazach stylu czerwonofigurowego.

Sosibios 1. S. z Lakonii, historyk grecki z III w. p.n.e., członek Muzeum w Aleksandrii, autor pism dotyczących Sparty; Perl ton en Lakedaj-moni thysi6n (O ofiarach w Lacedemonie), Perl Alkmdnos (O Alkmanie). Z prac tych korzystał Pauzaniasz (w trzeciej księdze Periegezy) oraz Plutarch (w Żywocie Likurga) i stąd głównie znamy ich treść. S. jest też autorem traktatu Chrónón anagrafe (System chronologii) i nie­znanej nam z treści pracy Homojótetes (Podo­bieństwa). 2. grecki rzeźbiarz z Aten działający w I w. p.n.e. Wykonawca wielkiej wazy marmu­rowej w stylu neoattyckim, przechowywanej obecnie w muzeum w Luwrze.



Sosifanes 1. mit. syn Menelaosa i Heleny. 1. S. z Syrakuz, poeta grecki, tragediopisarz, ur. w Atenach w r. 306/5 p.n.e. Miał wystawić 73 tragedie i odnieść siedem zwycięstw. Zacho­wały się jedynie fragmenty i tytuł jednej tra­gedii: Meleagros. 3. poseł Antiocha Epifanesa, który go wysłał do Rzymu, rozpocząwszy wojnę z Egiptem.

Sosigenes 1. archont w Atenach w r. 342 p.n.e. 2. wymieniony przez Dionizjusza z Halikarnasu mówca ateński, naśladowca Isokratesa. 3. S. z Egiptu, uczony aleksandryjski z I w. p.n.e., astronom i matematyk; przy pomocy S. przeprowadził Juliusz Cezar reformę kalenda­rzową w r. 45 p.n.e. 4. perypatetyk, nauczyciel Aleksandra z Afrodyzji (zob. Aleksander 16), komentator dzieł Arystotelesa.

Sosikrates 1. komediopisarz grecki, przedsta­wiciel komedii nowej. Utworów jego nie znamy. 2. S. z Rodos z II w. p.n.e., autor (nie zacho­wanych) prac biograficznych o filozofach; ko­rzystał z dzieł Sotiona (zob. Sotion). 3. S. z Fa-nagorii (nad Morzem Czarnym), poeta grecki epoki hellenistycznej, który nawiązując do tra­dycji Hezjoda napisał poetycki katalog zako­chanych mężczyzn, zatytułowany Eójoj (zob. Hezjod). Zachowany fragment liczy 10 wierszy. 4. mówca grecki; epoka nieznana, zachowane drobne fragmenty.



SosDos z Lacedemonu, nauczyciel greki i se­kretarz Hannibala, autor (nie zachowanej) hi­storii wojen punickich, w których zajmuje sta­nowisko antyrzymskie.

Sosuneaes grecki rzeźbiarz działający .w okre­sie hellenistycznym, znany z inskrypcji na bazie (nie zachowanego) posągu wotywnego syna Da-mokratesa w Larissie.

Sosipatros (Sosipater) 1. poeta grecki, przed­stawiciel komedii średniej i nowej; zachowane fragmenty 2. 5. z Soloj, rzeźbiarz grecki dzia­łający w okresie hellenistycznym, znany z in­skrypcji na bazie (nie zachowanego) posągu, znalezionej na akropoli w Lindos.

Sositheos 1. S. z Aten, grecki rzeźbiarz znany z sygnatury na bazie (nie zachowanego) posągu z Eleusis, przedstawiającego Demetriosa z Faleronu. 2. grecki poeta tragiczny z IV/III w. p.n.e. (ok. 315 - ok. 260), pochodzący prawdopo­dobnie z Aleksandrii w Troadzie; przebywał w Atenach, następnie w Aleksandrii w Egipcie. Z tragedii jego zachowały się dość pokaźne fragmenty, ponadto posiadamy rekonstrukcję jego dramatu satyrowego.

Sosius 1. Caius S., kwestor w r. 66 p.n.e., w r. 49 pretor, w r. 39 mianowany przez Anto­niusza namiestnikiem Cylicji i Syrii, w r. 32 konsul. W bitwie pod Akcjum (r. 31) dowodził lewym skrzydłem floty Antoniusza. 2. Sosii fratres, bracia Sosjusze, imię dwu braci prowa­dzących w Rzymie za czasów Horacego sprzedaż książek. Prawdopodobnie byli wyzwoleńcami Gajusza Sosjusza. 3. Sosia Galba, przyjaciółka Agryppiny, żona Siliusa. Po jego śmierci została zesłana na wygnanie za udział w przekupstwacn uprawianych przez męża. 4. Caius S. Senecio, zięć Sekstusa Juliusza Frontinusa, przyjaciel Pliniusza Młodszego, konsul w r. 107. Popierał Plutarcha, który mu w dowód wdzięczności dedykował kilka napisanych przez siebie bio-•grafii wielkich mężów. Cieszył się wielkimi względami cesarza Trajaaa.

Sosos 1. grecki twórca mozaik działający w okresie hellenistycznym, wymieniany przez Pliniusza (36, 184). 2. S. z Askalonu, filozof stoik, uczeń Panajtiosa, nauczyciel Cycerona;

akademik Antioch z Askalonu zatytułował swój

Sossis


696

Sotakos


traktat imieniem S. 3. prawdopodobnie rytow­nik w kamieniu działający we wczesnym okresie cesarstwa, znany z niepełnej sygnatury na eem-mie z Muzeum Brytyjskiego, uznanej za kopię nie zachowanego pierwowzoru.

Sossis 1. grecki rytownik w kamieniu działa­jący w III w. p.n.e., znany z sygnatury na wiel­kim chalcedonie z Aleksandrii, przedstawiają' cym Heraklesa zabijającego Centaura. 2. praw­dopodobnie z Beocji, grecki rzeźbiarz działający ok. r. 200 p.n.e., znany z sygnatur na dwu ba­zach z kręgu Amfiaraosa w Oropos oraz z bazy znalezionej u stóp Helikonu.

Sostratos 1. S. z Chios, grecki rzeźbiarz dzia­łający w połowie lub drugiej połowie V w. p.n.e. Wykonał razem z Hypatodorosem (nie zacho­wany) wielki posąg Ateny w Aliferze, v. Arkadii.

2. S. z Aten, grecki rzeźbiarz, syn malarza i rzeź­biarza Eufranora, współczesny Lizypowi, znany z sygnatury na bazie (nie zachowanego) posągu znalezionej w teatrze Dionizosa w Atenach.

3. pirat, który zawładnął należącą do Ateńczyków wyspą Halonesos, skąd został wyparty przez Filipa Macedońskiego. 4. syn Deksifanesa z Knidos, wielki grecki architekt działający w II w. p.n.e., budowniczy słynnej latami mor­skiej na wyspie Faros. 5. S. z Nysy, uczony, nauczyciel Strabona, brat gramatyka Arysto-demosa, żył w I w. p.n.e.

Sotadas z Tespiaj, grecki rzeźbiarz działający w pierwszej połowie V w. p.n.e., znany z syg­natury na bazie posągu znalezionej w Delfach.

sotadej (gr. SStddejon, łac. versus Soladeus) wiersz o zasadniczym schemacie: —-l^--'^'! -'--'A-A-^||-'--L'^-/'^'|-Lia;, czyli tetrametr joński a maiore brachykatalektyczny (tj. ze stłumio­nymi dwoma elementami słabymi ostatniego metrum); por. Sotades frg. 7 (Diehl); Heren pole fasin Dia ton terpikeraunon. Diereza po drugim metrum nie zawsze jest przestrzegana. S., mający swą nazwę od poety Sotadesa (ni w. p.n.e.), był często używany w epoce hellenisty­cznej. Sotades budował swe wiersze zwykle bar­dzo swobodnie, stosując rozwiązania długich, kontrakcję krótkich, anaklazę (w wyniku której ionicus a maiore —l-'^^' przechodził w me­trum trocheiczne _^'—'^'), wreszcie używając form epitrytu (—^——, L L\^—, -i.-L—\^';

por. Sotades frg. 12, 9: ischyrds hypdrchei, nósu pejran eulabejtaj l- -^^-a_^ _ _\^i\\ .i\^_^| |_ -'- (w drugim metrum epitryt, w trzecim me­trum trocheiczne); Sotades frg. [17], 10: hygidj-

nein cuchu tois theois, efhóson echeis zeń:

^"^-—1———[|^-^"^"^"^']-L— (w pierwszym metrum ionicus a minore powstały przez rozwią­zanie pierwszej długiej i kontrakcję krótkich, w drugim molossus w wyniku kontrakcji krót­kich, w trzecim rozwiązanie drugiej długiej). W s. Lukiana użytych w Tragodopodagrze epi-tryty nie występują. Do poezji rzymskiej zostają przejęte s. już w epoce archaicznej i budowane są z początku z taką swobodą, jaka występuje u So­tadesa. W tej formie używa ich Plautus (np. Amphitruo 168 - 172), Enniusz w poemacie Sota, Akcjusz w Didascalica, a potem Warro w Saty­rach. Por. np. Ennius, Varia 25, Vah5en: ibant malaci viere Veneriam corollam —l\^j\jl'<^'|I^'s^^'-L'^'|-'-ó. Sotadeje epoki Cesarstwa, używane przez Marcjalisa i Petroniusza, mają budowę znacznie bardziej regularną. Szczególnie ulubiona jest forma zawierająca w dwóch pierw­szych metrach joniki a maiore, a na trzecim miejscu metrum trocheiczne, np. Marcjalis, 3, 29: has cum gemina compede dedicat catenas 1. _v-^'| „'^-/| l L'^>L\^\ L L.

Sotades 1. S. z Aten, komediopisarz, przed­stawiciel komedii średniej. Z utworów jego za­chowały się fragmenty, ponadto znamy dwa tytuły jego komedii. 2. S. z Maronei na Cher-sonezie Trackim, poeta grecki z III w. p.n.e., przedstawiciel (a może nawet wynalazca) poezji sprośnej (czyli tzw. kinajdologicznej). S. prze­bywał na dworze Seleukosa w Antiochii i Ptolemeusza w Aleksandrii. W cynicznych dowci­pach poeta nie oszczędzał władców; wg Księgi Suda pisał śmiałe dowcipy o znanej faworycie Ptolemeusza II Filadelfa (283 - 246), Belestiche, o małżeństwie Ptolemeusza z siostrą Arsinoe, o Seleukosie; obrażony Ptolemeusz uwięził po­etę, któremu jednakże miało się uciec z wię­zienia; ujął go ponownie admirał egipski, który zamknął go w ołowianej skrzyni i zatopił w mo­rzu. Z utworów S. zachowało się 6 fragmentów. Ponieważ w wierszach S. znalazły się również sentencje moralne, jakiś nieznany autor zaczął pisać w wierszach sotadejskich (tj. właściwych dla poezji S., tzw. sotaded) nauki moralne;

Stobajos przekazał nam kilkadziesiąt takich wierszy, pochodzących z II w. p.n.e. Wiersze S. komentował jego syn, Apollonios, oraz krytyk Karystios z Pergamonu.



Sotakos grecki mineralog z III w. p.n.e., autor (nie zachowanego) dzieła Peri Uthon, traktującego o drogich kamieniach; na treść

Sotas

697

Sparta

dzieła składał się opis kamieni, ich pochodzenia, omówienie ich siły leczniczej i magicznej; S. miał przeprowadzać badania mineralogiczne podczas swych podróży po krajach Wschodu i Zachodu.



Sotas grecki rzeźbiarz działający w końcu I w. n.e., znany z sygnatury na bazie (nie za­chowanego) posągu z Eleuzis.

Soterichos poeta grecki z końca II w. n.e., autor (nie zachowanego) epyllionu o miłości Abradatesa i Pantei (Ta kala Pdnthejan ten Babylónian Historia Pantei z Babilonu); temat zaczerpnął S. z Kyru pajdeja (Wychowanie Cyrusa) Ksenofonta. Napisał ponadto poemat (również nie zachowany) o zburzeniu Teb przez Aleksandra W., Python e Aleksandriakós (Python, czyli Opowieść o Aleksandrze).

Sotion l, filozof z Aleksandrii, z I w. n.e., nauczyciel Seneki. 2. S. z Aleksandrii, filozof grecki (perypatetyk) z II w. n.e., autor pierwszej historii filozofii, w której uwzględniono posz­czególne szkoły filozoficzne wraz z mistrzami tych szkół i ich następcami (gr. dtddochcy, stąd tytuł dzieła Diadoche filosófon „Następstwo filozofów"). Dzieło S. skrócone zostało przez Dionizosa zw. Lembos („Pochlebca"), poza tym znamy je z cytatów.

Sp. zob. Spuriits.

Spalatam (dziś Split) olbrzymi pałac Dio­klecjana wybudowany w r. 303 n.e., położony w Dalmacji na wybrzeżu Adriatyku, na południe od Salony. Tu Dioklecjan, po wycofaniu się z życia politycznego spędził ostatnie lata. Pałac był zbudowany na planie obozu rzymskiego i silnie obwarowany. Prowadziły doń cztery bramy znajdujące się u wylotów dwóch krzy­żujących się ulic, obudowanych arkadami. W obrębia pałacu znajdowały się m. in. świą­tynia Jowisza i Eskulapa, termy, mauzoleum Dioklecjana. Budowle łączyły w sobie style dwu epok, rzymskiej i bizantyjskiej, co znalazło od­bicie w architekturze i dekoracji wnętrz (mo­zaiki). W obrębie terenu zajmowanego przez pałac mieści się dziś część miasta Split (Spalato) w Jugosławii.'

Sparta (gr. Spdrte, Lakeddjmon, łac. Laceda-emort) stolica Lakoniki, główne miasto Pelopo­nezu, położone na prawym brzegu Eurotasu, ok. 20 mil rzymskich od morza, na równinie otoczonej wzgórzami. Ze względu na obronność samego położenia S. aż do czasów rzymskich nie posiadała murów obronnych. W przeciwień­stwie do większości miast greckich S. nie miała

właściwego Akropolis (zob.), nazwa ta nadana została jednemu z okolicznych wzgórz, na którym znajdowała się świątynia Ateny Chalkiojkos („Ateny ze spiżowego domu"). S. posiadała teatr, agorę i drómos (plac wyścigowy). Wg mitologii założycielem S. był Lakedajmon, syn Zeusa i Tajgete, który nadał miastu nazwę od imienia swej żony. S., córki Eurotasa. Nazwa S. uży­wana jest też dla określenia całego państwa. W ciągu VIII i Vn w. p.n.e. S; podbiwszy szereg krajów i miast na Peloponezie, utworzyła pierwszy w dziejach Grecji związek państw grec­kich (symmachid), tzw. Związek Peloponeski, wciągając do niego wszystkie niemal państewka peloponeskie. Znaczenie S. jako hegemona Związ­ku było bardzo duże. Związek ten stanowił po­tęgę militarną, członkowie Związku mieli obo­wiązek dostarczania kontyngentu wojska w ilości 2/3 całej swej armii. Państwo spartańskie miało charakter wybitnie arystokratyczny. Ludność S. stanowili spartiaci — zdobywcy, warstwa rzą­dząca; periojkowie—mieszkańcy Lakoniki, wolni, lecz bez praw politycznych; i heloci — pokonani mieszkańcy Lakoniki, niewolnicy pań­stwowi. Organami władzy w Sparcie byli dwaj królowie, rada starszych—geruzja (gerusfd), zgromadzenie ludowe (apella) i kolegium urzęd­nicze składające się z pięciu członków (eforowie, eforoj) wybieranych corocznie na zgromadzeniu ludowym. Władza królów już w VI w. p.n.e. była ograniczona; sprawowali jedynie dowódz­two w czasie wojny. Rada starszych, złożona z 28 (co najmniej sześćdziesięcioletnich) obywa­teli wybieranych dożywotnio przez zgromadzenie ludowe oraz z dwóch królów, była prawdopodo­bnie pierwotnie organem doradczym królów, później miała władzę sądowniczą w sprawach karnych, przygotowywała wnioski dla zgroma­dzenia ludowego. Zgromadzenie ludowe za po­mocą głosowania przyjmowało lub odrzucało wnioski Rady. Głównym organem' władzy stali się eforowie. Twórcą tego ustroju spartańskiego był Likurg, działający w IX w. p.n.e. W V w. wzrastająca po wojnach perskich potęga Aten doprowadziła do rywalizacji o hegemonię po­między S. i Atenami. Rywalizacja ta stała się przyczyną tzw. wojny peloponeskiej (431 - 404), zakończonej klęską Aten, lecz jednocześnie i osłabieniem S. Zdobytą hegemonię wydarły Sparcie w IV w. Teby. W III w. p.n.e. król Agis, a po nim Kleomenes usiłowali przeprowadzić reformy w celu wzmocnienia władzy królów



1   ...   132   133   134   135   136   137   138   139   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna