Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona135/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   131   132   133   134   135   136   137   138   ...   159

skrócenie 1. s. jambiczne zob. jambiczne skro.cenie. 1. s. metryczne (gr. systole ściągnięcie) skrócenie ze względów metrycznych długiej sa­mogłoski lub dwugtoski, np. wyraz herffos zamiast prawidłowo ——'^' może być mierzony—^\^'.

Skupoj (gr. Skupoj, łac. Scupi) miasto w Mezji (Moesia Superior) nad rzeką Aksos.

skyfos (gr. skyfos) .mała czara, naczynie zbli­żone kształtem do naszej filiżanki, z uchwytami ustawionymi poziomo.

Skylakion (gr. Skyldkion, tac. Scylocium) dziś .Squillace; miasto na wschodnim wybrzeżu Brut-tium, wg podania założone przez Ateńczyków.

Początkowo należało do Krotony, później Dio-nizjos Starszy (V w. p.n.e.) ofiarował je Lo-krom, wreszcie zostało zdobyte przez Rzymian.



Skylaks 1. S. z Kwyondy w Karii, historyk grecki należący do grona wcześniejszych logo-grafów (V w. p.n.e.). Na zlecenie Dariusza miał opłynąć Arabię i opisać ją (wraz z Indiami). Zachowane pod imieniem S. z Karyandy dzieło historyczne Periplus tes thaidsses tes ojkumenes Europes kaj Asids kuj Libyes (Opłynięcie morza dookoła Europy, Azji i Libii) pochodzi z czasów późniejszych, prawdopodobnie z IV w. p.n.e. (stąd autor jego nazywany bywa pseudo-Sky-laks). 2. grecki rytownik gemm. działający przypuszczalnie w początkach" cesarstwa rzym­skiego. Zachowane trzy sygnowane kamee i jed­na gemma.

Skylla zob. Scylla.

Skyllis z Krety, rzeźbiarz grecki działający przypuszczalnie z pocz. VI w. p.n.e., wraz z bra­tem Dipojnosem przypuszczalnie synowie i ucz­niowie Dedala. Posągi, które wykonywali, miały być przeważnie z drzewa złoconego, z detalami w metalu i kości słoniowej, a niektóre z marmuru paryjskiego.

Skymnos 1. S. z Chios, podróżnik i geograf z pocz. II w. n.e., autor obszernego dzieła geo­graficznego Periefesis (Opis świata), które obej­mowało prawdopodobnie trzy części, poświęcone Europie, Azji i Libii. Z dzieła tego posiadamy jedynie cytaty. 2. pod imieniem S. (Pseudo-5.) zachowały się fragmenty (przeszło 900 wierszy) dzieła w trymetrach jambicznych, zawierające opis Europy i Azji; dzieło to, dedykowane kró­lowi Bitynii Nikomedesowi (prawdopodobnie koniec II w. i początek I w.), jest kompilacją z pism Efora, Timajosa, Eratostenesa i in. 3. toreuta, uczeń Kritiasza.

Skyros (gr. Skyros) wyspa na Morzu Egejskim, na wschód od Eubei, należąca do północnych Sporad. Należała do ateńskiego Związku Mor­skiego. Na podstawie pokoju Antalkidasa z r. 387 p.n.e. została przyznana Ateńczykom, w latach 342 -196 była zajęta przez Macedonię. Na po­łudniowym jej brzegu znajdowała się stolica o tej samej nazwie. S. znana była z hodowli kóz i z kopalni marmurów żyłkowanych. W r. 469 p.n.e. miał stąd Kimon przywieźć do Aten szczątki zmarłego tu Tezeusza. Tu też miał ukrywać się Achilles wśród córek króla Liko-medesa.

skytale (gr. skytdle, łac. scytale, także scytala)

689


SofUos

l. mała cylindryczna laska, kij, patka; długi wąski pasek skórzany nawinięty dokoła laski i następnie zapisany wzdłuż niej, służył w Sparcie jako środek tajnej korespondencji państwowej, mógł go odczytać tylko ten, kto posiadał iden­tyczną (co do grubości) laskę. 2. ostrze, płytka metalowa. 3. pałeczka hebanowa do rozcierania i masowania ciała. 4. bliżej nieznany instrument chirurgiczny.



skytalismos (gr. skytalismós, od skytdle kij, laska) bicte kijami; w Argos kara wymierzana ludziom, którzy wywoływali bunty, stąd tak­że — bunt uśmierzony (którego uczestnicy po­nosili karę bicia kijami).

Skytinos z Teos, komediopisarz grecki, przed­stawiciel komedii nowej. Utwory jego nie zacho­wały się.

Słowacki Euzebiusz (1772-1814) profesor wy­mowy i poezji w Liceum Krzemienieckim, od r. 1811 na Uniwersytecie Wileńskim. Jako autor rozpraw z dziedziny teorii poezji oraz jako tra-gediopisarz byt wyznawcą poetyki klasycystycz-nej. Przekładał Cycerona, Tacyta, Horacego, Owidiusza.

Smereka Jan (1895 -1943) filolog klasyczny, habilitowany na Uniwersytecie we Lwowie w r. 1936 na podstawie pracy Studia Ewipidea. Zajmował się zagadnieniami retoryki i badaniem stylu pisarzy greckich i rzymskich (Eurypides, tragedie Seneki, Eneida Wergiliusza, poezje Ka-tullusa i Horacego) oraz poezją polsko-łacińską (m.in. twórczością Pawia z Krosna, Jana z Wi-ślicy).



Smikros attycki malarz waz czerwonofigu-rowych działający ok. r. 500 p.n.e., naśladujący Eufroniosa.

Smilis syn Euklejdesa z Eginy, rzeźbiarz grecki działający w VI w. p.n.e. Wykonał (nie zachowane) posągi kultowe dla świątyni Hery na Samos i w Argos oraz Hery dla świątyni Hery w Olimpii.

Smółka Franciszek (1882-1943) filolog kla­syczny, uczeń B. Kruezkiewicza i St. Witkow-skiego, habilitowany na Uniwersytecie we Lwo­wie w r. 1925. Zajmował się kulturą Egiptu epoki Ptolemeuszów i papirologią, m.in. w pra­cach: Szkolnictwo greckie w starożytnym Egipcie (Lwów 1921); Zarys polityki handlowej Ptole­meuszów (Lwów 1924); Papirologią (współautor Jerzy Manteuffel; Lwów 1933). Był redaktorem „Eos" w latach 1935 -1938.

Smyrna miasto w Azji Mn. u ujścia rzeki

Meles do Zatoki Hermajskiej, kolonia eolska miasta Kyme. Około r. 688 p.n.e. zajęte przez Jończyków z Kolofonu, w r. 575 p.n.e. zbu­rzone przez Alyattesa ni, króla Lidii. Po śmierci Aleksandra W. odbudowane bardziej na polud-nio-zachód (S. Nova) przez Antygonosa. Roz­kwit S. przypada na okres panowania królów pergamońskich (zob. Pergamon). W czasie woj­ny z Antiochem in S. dostała się pod panowanie Rzymu. Podczas wojen Rzymu z Mitrydatesem IV Eupatorem dochowała Rzymowi wier­ności. W latach 178 -180 uległa zniszczeniu wskutek trzęsienia ziemi, odbudował ją Marek Aureliusz. W okresie późnego cesarstwa stano­wiła ważny ośrodek handlu i rzemiosła. W S. znajdowała się słynna świątynia Kybeli. Zacho­wał się akwedukt, mury teatru i stadionu. S. była jednym z siedmiu miast podających się za miej­sce urodzin Homera.

soccus łac. łacińska nazwa greckich pantofli, rodzaju lekkiego, nie wiązanego obuwia, używa­nego także w Rzymie. Ponieważ s. używali ak­torzy w przedstawieniach komedii, stały się one charakterystycznym elementem komedii, podo­bnie jak koturny — tragedii.

sociale helium zob. Marsicum helium.

socii łac. sprzymierzeńcy; trzecia kategoria (obok obywateli municypiów i obywateli na prawie latyńskim, ius Latu) mieszkańców Italii po jej podboju przez Rzymian, na początku III w. p.n.e. i po utworzeniu Związku Italskiego. Byli to mieszkańcy miast sprzymierzonych (civi-tates foederatae), przeważnie nielatyńskich. Mieli obowiązek dostarczania kontygentów wojsko­wych. Suwerenność państwowa s. była ograni­czona. Nie wolno im było zawierać przymierzy i uprawiać samodzielnej polityki zagranicznej, ani prowadzić wojen na własną rękę. Armią sprzymierzeńców, tzw. posiłkami (awdlia), do­wodziło 12 oficerów, praefecti sociorum, miano­wanych przez konsula.

Sofajnetos 1. autor dzieła opisującego wypra­wę Cyrusa, Kyru andbasis; prawdopodobnie na­leży go utożsamić z 2. S., który przyprowadził Cyrusowi Młodszemu tysiąc ciężkozbrojnych i którego wspomina Ksenofont w swojej Ana-basis.



SofUos 1. najstarszy znany z nazwiska i jeden z najznakomitszych malarzy waz czarnofigurowych, działający w Atenach w początku VI w. p.n.e. Na wazach jego widoczny jest jeszcze wpływ naczyń korynckich. Amfora S. znajduje

44 — Mała encyklopedia kultury antycznej



sofiści

690


Sofokles

się w Muzeum Narodowym w Warszawie.

2. (raczej: Sofilloś) ojciec tragika Sofoklesa.

3. S. z Sikionu albo 2 Teb, przedstawiciel średniej komedii attyckiej; tytuły jego (nie zachowanych) komedii znane są tylko z Atenajosa i z Księgi Suda. 4. ojciec mówcy Antyfonta. 5. grecki twór­ca mozaik, znany z sygnatury na mozaice z Alek­sandrii, datowanej na podstawie kształtu liter na okres hellenistyczny.

sofiści (gr., l.p. sofistw, dosł. mędrzec, uczo­ny, od sofós mądry) wędrowni nauczyciele i wy­chowawcy, przygotowujący młodzież do życia publicznego. Wydatną rolę zaczęli odgrywać w V w. p.n.e. S. uczyli wszystkiego, co było za­sadniczo potrzebne do należytego spełniania obowiązków zarówno w życiu prywatnym, jak i publicznym, politycznym. Za nauczanie pobie­rali zapłatę, co było dotychczas w Grecji nie­spotykane. Działali głównie w Atenach. Jako nauczyciele przyczynili się do spopularyzowania wiedzy. Dzięki wielostronnym zainteresowaniom naukowym, głównie zaś związanym z wymową, doszli do dużych osiągnięć zwłaszcza w dzie­dzinie retoryki i językoznawstwa. Oni pierwsi zwrócili się ku badaniom humanistycznym. Nie mając zaufania do wiedzy rozumowej, głosili sensualizm (poznawanie prawdy za pomocą zmysłów), relatywizm (względność prawdy, dla każdego innej) i konwencjonalizm (praw­dy ogólnie obowiązujące, zasady moralne, prawa są wynikiem umowy). S. stosowali metodę dia­lektyczną, poddając krytyce prawdy i pojęcia dotąd niewzruszone. Najznakomitszymi wśród 5. byli: Protagoras z Abdery (prawdopodob­nie 481 -411 p.n.e.), twórca teorii relatywistycz­nej w filozofii, pierwszy gramatyk i filolog;

Gorgiasz z Leontinoj na Sycylii (483-375), twórca artystycznej prozy greckiej, mistrz me­tody dialektycznej, położył ogromne zasługi w dziedzinie teorii wymowy i stylistyki; Prodikos z Keos (druga połowa V w. p.n.e.), twórca synonimiki; Hipiasz z Elidy (druga poł. V w. p.n.e.), autor wielu pism z różnych dziedzin wiedzy. Wg Protagorasa jedynym źródłem poznania i jedynym kryterium rzeczy­wistości jest doświadczenie zmysłowe. Jest ono jednak różne u różnych ludzi i w różnych oko­licznościach, wobec tego dwa sądy sprzeczne mogą być zarazem prawdziwe, rzeczywistość jest względna. „Miarą wszystkich rzeczy jest człowiek — mówił Protagoras — istniejących, że istnieją, nie istniejących, że nie istnieją". Nie

istnieje prawda obiektywna. Kryterium prawdzi­wości sądów jest ich użyteczność praktyczna. W życiu więc praktycznym należy kierować się tym, co przynosi korzyść, umiejętnie zarządzać domem i państwem, osiągnąć jak największą sprawność w działaniu i przemawi- iu. Poglą­dami swymi s. wywołali przewrót umysłowy. Stosunek Greków do s. był początkowo pozy­tywny, z czasem postawiono im zarzut podko­pywania wiary, tradycji i moralności. Wyraz „sofista", pierwotnie równoznaczny z sofós (mą­dry, uczony), nabrał znaczenia pejoratywnego:

pseudouczony. Zdecydowaną walkę relatywiz­mowi i nihilizmowi s. wypowiedział Sokrates.



Sofokles 1. (496-406 p.n.e.) poeta grecki, tragik, drugi (w porządku chronologicznym) z wielkiej trójcy tragików greckich (zob. Ajschy-los, Eurypides). S. urodził się w Kolonos pod Atenami, jako syn płatnerza Sofilosa (Sofillosa). W r. 480 podczas uroczystości dziękczynnych z okazji zwycięstwa Aten nad Persami pod Sa-laminą. miał jako chłopiec szesnastoletni prze­wodzić chórowi młodzieży (tj. był przodowni­kiem chóru). Działalność S. przypada na okres rozkwitu Aten, na czasy Kimona i Peryklesa. Poeta brał czynny udział w życiu państwo­wym: był dwukrotnie strategiem, członkiem komisji, której zadaniem było przeprowadze­nie 'zmian w konstytucji ateńskiej, był wreszcie kapłanem jednego z herosówlekarzy. Wcześnie zdobył popularność i uznanie jako poeta tra­giczny; pierwsze zwycięstwo odniósł w r. 468, mając jako jednego ze współzawodników Ajschy-losa. Ogółem odniósł 18 (wg niektórych źródeł 20) zwycięstw, napisał ok. 120 tragedii i dra­matów satyrowych. Znamy ok. 70 tytułów tragedii i 18 dramatów satyrowych. Z liczby tej zachowało się jednak tylko 7 tragedii: An-tygona (wystawiona w r. 443), Król Edyp (r. 429), Elektro, Ajas, Trachinki, Filoktet (f. 409), Edyp w Kolonie (wystawiona w r. 401 po śmierci poety, przez jego wnuka, S. Młod­szego). Ponadto w papirusach z Oksyrynchos odnaleziono spory fragment dramatu satyro­wego Ichneutaj (Tropiciele). S. dawał staranną ekspozycję tragedii w prologu, który u niego jest już uzasadniony psychologicznie; dialog jest urozmaicony przez zręczne łączenie długich mów (rezeis) z wymianą krótkich zdań (stichomythia). S. pierwszy miał zerwać z przestrzeganą przez, Ajschylosa zasadą obejmowania w tetralogii (trzy tragedie i dramat satyrowy) jednego tematu

Sofon

691


Soidas

(zob. Oresteja Ajschylosa); zaczął tworzyć tetra-logie, w których każda tragedia stanowiła za­mkniętą w sobie całość. Tragedia S. oddalała się od monumentalności tragedii Ajschylosa, nie osiągnęła jednak jeszcze realizmu, jaki re­prezentuje dopiero tragedia Eurypidesa. S. ma także wielkie zasługi w zakresie techniki wysta­wiania dramatu: przede wszystkim wprowadził trzeciego aktora, dzięki czemu ograniczona zo­stała rola chóru, a rozszerzył się dialog i rozbu­dowana została akcja tragedii; podniósł liczbę chórzystów z dwunastu do piętnastu; miał tak­że — według świadectwa Arystotelesa — wpro­wadzić dekoracje sceniczne. Chodziło tu prawdo­podobnie o zastosowanie tzw. pinakes (zob. scena). Styl, język i metryka S. odznaczają się klasycznym umiarem, poeta unikał wszelkiej skrajności. Twórczość S. kontynuował syn jego (z żony Nikostraty), lofon, oraz 2. S. Młodszy, wnuk poety, syn Agatona (syna Sofoklesa) i hetery Theoris. 3. wódz floty ateńskiej w r. 425 p.n.e., który przyczynił się do osiągnięcia zwy­cięstwa partii demokratycznej na Korkyrze. 4. grecki rzeźbiarz działający ok. r. 300 p.n.e., znany z sygnatur na trzech bazach posągów z Olimpu.



Sofon z Akarnanii, pisarz grecki z III w. p.n.e., autor (nie zachowanej) książki kucharskiej. S. przeniósł swoją sztukę z Sycylii do Jonii, gdzie wprowadził nową kuchnię (m.in. zastosował korzenie).

Sofonibe (błędne: Sofontsbe) córka wodza kartagińskiego Hazdrubala, syna Gisgona, za­ręczona z Masynissą, władcą Numidii wschod­niej; za cenę przymierza z Kartaginą poślubiła Syfaksa, władcę Numidii zachodniej. Zawiedzio­ny Masynissą stanął po stronie Rzymu. Kiedy Syfaks został pokonany (w okolicach Cyrty) i dostał się do niewoli rzymskiej, Masynissą postanowił pojąć S. za żonę. Jednakże Scypion, zwycięzca Syfaksa, obawiając się wpływów S. wrogo usposobionej do Rzymu, zażądał jej wydania jako branki wojennej. By ją uchronić przed -niewolą, Masynissą sam podał S. truci­znę.

Sofonisbe zob. Sofonibe.

Sofron 1. S. z Syrakuz, syn Agatoklesa, pisarz grecki z V w. p.n.e., autor mimów, z których zachowało się przeszło 170 drobnych fragmen­tów oraz 10 tytułów. Wg scholiastów druga idylla Teokryta (Farmakeulria) opiera się na mimie S. pt. Taj gynajkes haj tan theón fanti

ekselan (Kobiety, które czarami ściągają boginię Artemidę), a idylla XV (Adoniazusaj) jest prze­róbką mimu S. pt. Taj thamenaj ta Isthmia (Kobiety przypatrujące się igrzyskom istmij-skim). S. pisał prozą rytmiczną, w czym naśla­dował poetę (do poetów zaliczył go m.in. Ary­stoteles) jego syn Ksenarch, żyjący w czasach tyrana Dionizjosa. 2. S. z Sunion, grecki rzeź­biarz działający w I w. n.e., znany z inskrypcji na marmurowej bazie posągu Kladosa z Mara­tonu, znalezionej na Akropolis ateńskiej.

Sofroniskos grecki kamieniarz działający w V w. p.n.e., syn Sokratesa rzeźbiarza.

sofroniści (gr. sofronistĄj) opiekunowie nadzo­rujący młodzież w gimnazjonie ateńskim. Coro­cznie wybierano dziesięciu s. Otrzymywali oni od państwa wynagrodzenie w wysokości jednej drachmy dziennie.

Sofroniusz 1. historyk z IV w. n.e., żyjący prawdopodobnie w Bethleem, pisał w języku greckim o zburzeniu aleksandryjskiego Serapejonu, o Bethleem, tłumaczył na grekę pisma Hieronima, jednego z Ojców kościoła. Pisma jego zaginęły. 2. S. z Damaszku (Damasceński)^ pisarz chrześcijański z VII w., od r. 634 patriar­cha Jerozolimy, autor (zachowanych) 23 ód tre­ści dogmatycznej pisanych w anakreonteach, jakkolwiek tworzono już pieśni kościelne w no­wych formach rytmicznych. Zachowały się także kazania S.



Sofrozyne gr. bogini grecka, personifikacja rozsądku i rozwagi.

Sogdiana (gr. Sogdiam) kraina w Azji Środ­kowej na pomoc od Baktriany, między rzekami Oksos i laksartes, słynna z gęstych lasów. Waż­niejsze miasta: Marakanda, Cyropolis i Alek­sandria. Zdobyta przez Cyrusa, a następnie przez Aleksandra W., przeciw któremu pod wo­dzą Spitamenesa wybuchły dwukrotnie krwawo stłumione powstania. Po śmierci Aleksandra W. zarządzali S. Seleukidzi, władcy Baktriany i Par-towie. Dziś okolica prawie pustynna.

Sogdianos brat Kserksesa II, którego zamor­dował, aby objąć władzę w Persji (r. 424 p.n.e.).



Sogenes (III w. p.n.e.) mało znany przedsta­wiciel greckiej komedii nowej. Utwory jego nie zachowały się.

Soidas z Naupaktos, rzeźbiarz grecki działa­jący w V w. p.n.e. Wspólnie z Menajchmosem wykonał ze złota i kości słoniowej (nie zacho­wany) posąg polującej Artemidy Lafria w Ka-lidonie.

Sokles

692


Sokrates

Sokles garncarz attycki działający ok. r. 540 -- 500 p.n.e. Znany z sygnatur na czarach czamo-figurowych (i jednym talerzu czerwonofigurowym), zaliczanych do grupy „czar malych mi­strzów".

Sokrates 1. S. z Teb, rzeźbiarz 'grecki działa­jący w I poł. V w. p.n.e. Wspólnie z Aristomedesem wykonał na zlecenie poety Pindara (nie zachowany) posąg kultowy (z marmuru pentelickicgo) Matki Bogów dla kręgu kultowego-w Tebach. 2. S. z Aten, rzeźbiarz grecki działa­jący w latach 470-60 p.n.e. Wykonał relief trzech Charyt na Akropolis ateńskiej (przez '"tradycję antyczną przypisywany Sokratesowi fi­lozofowi). 3. (ok. 470/69 - 399) syn Sofroniskosa rzeźbiarza i Fajnarety położnej; spędził życie w Atenach wykonując najpierw zawód ojca a potem, jak się sam żartobliwie wyrażał, zawód matki: prowadził dysputy, które miały pomagać obywatelom w rodzeniu prawdziwych myśli i sądów. Powołany do służby w wojsku brał udział w bitwach pod Delion (424), Amfipolis (422) i Potidają, odznaczając się dzielnością i zimną krwią; jako prytan uczestniczył w pro­cesie dowódców floty po bitwie koło wysp Arginuz (406), przeciwstawiając się z odwagą bezprawnym żądaniom tłumów. Zresztą dzia­łalność jego zamyka się w pracy nauczycielskiej, którą pojmował jako wewnętrzną misję i obo­wiązek wobec państwa. Wzorem sofistów — nie biorąc wszakże zapłaty — nauczał wszędzie, gdzie gromadzili się chętni słuchacze: na ulicach, na rynku, w palestrze, kierując uwagę rozmów­ców -na tematy gnozeologiczne i etyczne, i sto­sując niezmiennie metodę polegającą na zbijaniu w dyspucie fałszywych poglądów. Poglądy: S. nie stworzył zamkniętego systemu filozoficz­nego. Dociekania swe ograniczył do dziedziny najściślej .związanej z człowiekiem, do etyki mó­wiącej, co jest istotnym dobrem człowieka, i lo­giki ukazującej drogi zdobycia tego dobra. W tym sensie też jest twórcą etyki pojętej jako dyscyplina filozoficzna. Najwyższym dobrem dla człowieka jest cnota (aretS); wyraża ona najogól­niej pewną doskonałość i odnosić ją można tak do czynności intelektualnych, jak i fizycznych. Cnotę posiada zarówno rzemieślnik, kiedy two­rzy doskonałe przedmioty, żołnierz odznacza­jący się odwagą, jak i sędzia ferujący sprawiedli­we wyroki. Ta doskonałość polega w istocie na jakiejś umiejętności, np. umiejętności budo­wania domu lub pojęciu tego, co sprawiedliwe. Każda cnota jest mądrością, a ta zasadza się na wiedzy, stąd każda prawdziwa cnota utoż­samia się z wiedzą, lecz wiedzą specjalną, obcą rutynie i mechanicznym przyzwyczajeniom, wie­dzą pojęciową zdobytą na drodze indukcji i de­finicji. Prawdziwa cnota jest jedna; osiągając ją zdobywamy dobro, a z nim pożytek i szczęście. Cnoty można się nauczyć, i S. stosował dwie metody jej zdobywania: pierwsza (tzw. elenk-tyczna) polega na obalaniu fałszywej wiedzy przeciwnika przez sprowadzenie jego rozumo­wania do absurdu, oraz druga (tzw. majeutyczna) polega na doprowadzeniu dyskutanta do prawdziwej wiedzy poprzez ukazanie mu istoty rzeczy (definicja) na drodze indukcji i analogii. Działalność nauczycielska jednała mu entuzjastów (wśród młodzieży), lecz także i za­żartych wrogów zwłaszcza wśród „ośmieszo­nych autorytetów", widzących w nim niebezpie­cznego i groźnego dla państwa wolnomyśliciela. W r, 399 trzej oskarżyciele: fabrykant Anytos, mówca Lykon i poeta Melitos wnieśli przed sąd skargę na S; iż winien jest bezbożności i de­moralizacji młodzieży, i uzyskali wyrok skazu­jący. S. poddał się prawu i wypił w więzieniu cykutę, chociaż przyjaciele usiłowali nakłonić go do ucieczki. Przebieg rozprawy i ostatnie chwile S. przedstawił Platon w niezrównanej formie literackiej w dialogach Obrona Sokratesa i Fedon. S. nie pozostawił żadnych pism i poglądy jego znamy jedynie z relacji jego uczniów i różno­rodnych, sprzecznych niekiedy między sobą, źró­deł ówczesnych. Fakt ten nasuwa pytanie, co właściwie wiemy o S. naprawdę. Arystofanes bowiem przedstawił go w Chmurach jako bez­bożnego sofistę, Ksenofont w swych Pamiętni­kach jako godnego naśladowania mędrca, Platon ponadto w swych Dialogach jako twórcę teorii idei. Na S. jako mistrza powoływały się wszyst­kie prawie szkoły filozoficzne starożytnej Grecji i z biegiem czasu legenda uczyniła zeń doskonały wzór mędrca filozofa wszystkich czasów, a u pro­gu nowożytności nawet wzór świętego (Erazm:

Sancte Socrate ora-pro nobis), choć nie brak i głosów przeciwnych, których skrajnym wyra­zem jest ten, który poddaje w wątpliwość fakt istnienia S. w ogóle. W tej sytuacji charaktery­styka postaci S. zależy od wyboru i oceny źródeł oraz ich subiektywnej interpretacji. Obrazów S. nakreślono wiele i wiele ich zapewne stworzyć

Soi

693


Solon

można jeszcze. Co do ustalenia poglądów przyj­muje się za punkt wyjścia bezstronne świadectwo Arystotelesa, wg którego dwie rzeczy można przypisać słusznie S.: stosowanie indukcji i de­finiowanie pojęć (por. Metaphysica 1078 b). 4. S. z Rodos, historyk grecki z I w. p.n.e., autor historii wojny domowej Cezara z Pompejuszem zatytułowanej Perl tu emfylfu polemu (w 3 księgach lub więcej), z której zachowały się jedynie fragmenty.



Soi mit. sabińskie bóstwo słońca, którego kult wg tradycji został przeniesiony do Rzymu za Titusa Tatiusa. Kultem S. w. Rzymie zajmował się ród Aureliuszów. W II w. n.e. utożsamiano z S. Baala, którego kult wprowadził Heliogabal. Aurelian wprowadził kult boga Soi imictus (Słońce niezwyciężone), pod którego imieniem czczono perskiego Mitrę.

solarium (łac., gr. heliastwion) w zasadzie wszelkie miejsce wystawione na działanie pro­mieni słonecznych. W szczególności: 1) tarasy na płaskim dachu domu lub portyku rzymskiego, gdzie zależnie od pory dnia i roku zażywano ciepła i świeżego powietrza. Tarasy bywały zdobione kwiatami i basenami z wodą. Wiele z nich było krytych dachem. Znane z malowideł pompejańskich; 2) pomieszczenie w łaźniach rzymskich, gdzie osuszano się po kąpieli na słońcu; 3) zegar słoneczny.

solea zob. sandały, obuwie.




1   ...   131   132   133   134   135   136   137   138   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna