Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona129/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   125   126   127   128   129   130   131   132   ...   159

Sardica zob. Serdica.

Sardinia zob. Sardynia.

Sardynia (Sardinia) jedna z największych wysp Morza Śródziemnego, leżąca na południe od Korsyki, poprzecinana łańcuchami skalistych gór. Główne rzeki: Termus, Cedris, Tyrsus;

główne miasta: Caralis, Olbia. Mieszkańcy S. stanowili mieszaninę różnych narodowości: Tyr-reńczyków, Fenicjan, Ibsryjczyków, Greków, Rzymian. Głównym zajęciem ludności było pa­sterstwo i rolnictwo. Do r. 239 p.n.e. S. walczyła o wyzwolenie się spoi władzy Kartaginy, w r. 238 stała się prowincją rzymską zarządzaną przez



sarkofag

661


satrapa

pretora. Przez cały niemal okres władzy rzym­skiej mieszkańcy S. walczyli o wyzwolenie swego kraju, dowodem tego były liczne powsta­nia. W V w. S. została opanowana przez Wan­dalów.



sarkofag (gr. sarkofagos) strarożytna trurnD" występująca w różnych okresach w całym niemal basenie Morza Śródziemnego. S. egipskie w okresie Starego Państwa wykonywano z ka­mienia, terakoty lub murowano z cegieł. W Śred­nim Państwie występują powszechnie s. drew­niane, polichromowane, w okresie Nowego Pań­stwa przybierają kształt antropoidalny (tj. kształt ciała ludzkiego) i stanowią rodzaj portretu zmar­łego. W grobowcach królów spotyka się niekiedy s. z metali szlachetnych. Wśród zabytków kul­tury egejskiej znany jest s. terakotowy z Hagia Triada, zdobny freskami przedstawiającymi sce­ny obrzędowe. W Grecji s. występują stosunko­wo rzadko. Do tych wyjątków należą s. terako­towe polichromowane z Kladzomenaj (VI w. p.n.e.), i.-kenotafy hellenistyczne z Sydonu, marmurowe, z dekoracją reliefową na wszyst­kich bokach (tzw. s. Aleksandra Wielkiego), oraz póżnogreckie s. wykonywane na zamówie­nie klientów rzymskich (s. kolumienkowe z Sid Amara, sarkofagos kline z Aten). Powszechnie występują s. w Etrurii od VI w. p.n.e., najczęś­ciej z terakoty, rzadziej z kamienia. Ścianki ich ozdobione są dekoracją reliefową, na pokrywie wyobrażony jest portret zmarłego w pozycji leżącej. S. rzymskie wywodzą się zapewne od etruskich. W ciągu III w. p.n.e. do I w. n.e. s. występują sporadycznie. W II w. rozpoczyna się masowa produkcja marmurowych .r. z bo­gatą dekoracją reliefową, ornamentalną lub fi­guralną, zdobiącą monument z trzech stron. Pokrywa przybiera kształt dwuspadowego dasz­ku lub ozdobiona jest portretem zmarłego. Kształt prostokątny, niekiedy o -zaokrąglonych rogach. Tematyka scen przeważnie mitologiczna, w III w. częste sceny historyczne. W IV - V w. pojawiają się s. chrześcijańskie, ozdobione scenami o tematyce z Nowego Testamentu.

Sarmaci (Sarmatae, Sauromatae) wg Herodota lud mieszkający na póln.-wsch. od Palus Maeotis i na wschód od rzeki Tanais. Wg Strabuna za­mieszkiwali obszar pomiędzy fanais a Morzem Kaspijskim.



Sarniacja (Sarir.atid) nazwa użyta po raz pierwszy przez Fomponiusza Melę na oznacze­nie kraju zamieszkiwanego przez różne ludy,

którego granice tworzyły: na zachodzie—'rzeka Yistula (Wisła) i góry Sarmatici montes, na wschodzie — rzeka Rha (Wołga) i Morze Hyr-kańskie (Kaspijskie), na południowym zacho­dzie — granica z Dacją i na południu — wy­brzeże Morza Czarnego (wyłączając Chersonez Taurydzki) i Caucasus mons. Wg Ptolemeusza rzeka Tanais dzieliła S. na europejską i azja­tycką.

Sarmizegethusa jedno z najważniejszych miast w' Dacji, siedziba królów dackich, nad rzeką Sargetia. Później kolonia rzymska pod nazwą Colonia Ulpia Trawią Augusta i stolica prowin­cji; miejsce stacjonowania legionów rzymskich.

Sarnus (dziś Samo) rzeka w Kampanii, wpa­dająca niedaleko Pompei do Zatoki Puteolańskiej (Puteolanus sinus). Bieg jej uległ zmianie wskutek wybuchu Wezuwiusza w r. 79. Ważna arteria handlowa.

Sarpedon 1. mit. syn Zeusa i Europy, brat Minos? i Radamantysa. Na skutek sporu z Mi-nosem uszedł z Krety do Cylicji. Został później królem Likijczyków. Zeus dał mu przywilej przeżycia 3 pokoleń. 2. mit. syn Zeusa i Lao-damii, władca Likijczyków. Brał udział w wal­kach pod Troją, zginął z rąk Patroklosa. Z roz­kazu Zeusa dało jego Hypńos i Tanatos prze­nieśli do Likii, gdzie urządzono mu wspaniały pogrzeb. 3. mit. syn Posejdona zabity przez Heraklesa. 4. grecki rzeźbiarz działający ok. r. 250 p.n.e., wymieniony w rachunkach na De­los, według których wypłacono mu za posąg Dionizosa 25 drachm. 5. filozof sceptyk z I w. p.n.e., uczeń Ptolemajosa z Kyreny. Być może był on tylko lekarzem-empirykiem i reprezen­tował kierunek sceptyczny tej szkoły. Zob. empiryści.

sarracum zob. serracum.

Sarsina miasto w Umbrii, na prawym brzegu rzeki Sapis. Zdobyte przez Rzymian ok. po­łowy III w. p.n.e. Ojczyzna Plauta.

sarysa (gr. sarisa) druga włócznia żołnierzy falangi macedońskiej; w epoce Polibiusza dłu­gość jej wynosiła 6,21 m.

Sassanidzi (Sassanidae) dynastia panująca w Persji w okresie 226 - 651 n.e., założona przez Artakserksesa, potomka maga Sassana.

satira zob. smyra.

satrapa (gr. satrdpes, łac. satrapes, satrapa, satraps, od staropersk. kSatrdpayan opiekun pro­wincji) w starożytnej Persji zarządca prowincji, sprawujący w niej najwyższą władzę admini



Satricum

662


saturnijski wiersz

stracyjną, sądową i wojskową. Stanowisko to było zapewne dziedzictwem po asyryjskim syste­mie administracji prowincjonalnej, w której. główną rolę odgrywali namiestnicy (bel pahati) Wyposażeni w tak wielką władzę i rządzący na bardzo rozległych terytoriach, s. przejawiali ten­dencje do usamodzielniania się i stawali się częstokroć groźnym niebezpieczeństwem dla wła­dzy królewskiej i jedności państwa. Toteż kró­lowie perscy starali się roztoczyć nad s. jak naj­ściślejszą kontrolę, przede wszystkim poprzez inspekcje, dokonywane niespodzianie przez spe­cjalnych wysłanników, zwanych .„oczami i usza­mi królewskimi". Nie zapobiegło to jednak licznym buntom i zdradom s., które w znacz­nym stopniu przyczyniły się do upadku państwa. Pogromca państwa perskiego, Aleksander Wiel­ki, na zdobytych obszarach utrzymał nadal sy­stem satrapii, jednakże znacznie ograniczył wła­dzę s., ustanawiając w prowincjach osobnych, nie podlegających jej urzędników do spraw skarbowych oraz dowódców wojskowych. Po śmierci Aleksandra satrapie istniały przez długi czas w niektórych państwach hellenistycznych i w państwie partyjskim, w III w. n.e. przejęli tę instytucję zwycięzcy Fartów i twórcy państwa nowoperskiego, Sassanidzi. W IV - VI w. n.e. . istniała ona także w należącej do Rzymu części Armenii. S. w rzymskiej Armenii byli do r. 488 krajowymi dziedzicznymi i dożywotnimi wielko­rządcami, sprawującymi dowództwo nad armeń­skimi oddziałami wojskowymi. Później mianował i usuwał ich cesarz rzymski według własnego uznania. Stanowisko i tytuł s. w rzymskiej Armenii zostały skasowane przez Justyniana w r. 536.



Satricum latyńskie miasto w pobliżu Antium;

zachowane szczątki starych murów.



satura 1. zob. satyra. 2. s. lanx dost. psłna misa: a) danie złożone z różnych przysmaków;

b) misa (lanx) pełna plonów składana w ofierze bogini Ceres. 3. s. lex, ustawa złożona z różnych rozporządzeń.



Saturn (Satwnuś) staroitalski bóg rolnictwa, przez Rzymian utożsamiany z Kronosem. Wg legendy był władcą Italii. Za jego panowania trwał na ziemi złoty wiek. W Rzymie obcho­dzono w grudniu ku czci S. uroczystości zwahs Satumalia (zob.).

Saturnalia łac. rzymskie święta pochodzenia latyńskiego, obchodzone ku czci Saturna i na pamiątkę legendarnego złotego wieku. W r. 497

p.n.e. wzniesiono Saturnowi świątynię u stóp Kapitelu; fakt ten i datę wiązano z wprowa­dzeniem S., które były odtworzeniem i powtó­rzeniem greckich świąt Kronia (Saturna utożsa­miano z greckim Kronosem). W r. 217 p.n.e. dodano do obrzędów przyjętych z Grecji rzym­skie Lectisternia, uczty bogów, urządzane przez senatorów. S. zaczynały się 17 grudnia i trwały (od czasów Augusta) trzy dni, od czasów Kaliguli — cztery, a od czasów Domicjana — pięć. W pierwszym dniu składano ofiary Saturnowi, w dniach następnych urządzano uczty i zabawy, podczas których ulicami przeciągały wesote po­chody. Podczas uczt ofiarowywano sobie pre­zenty. Do tradycyjnych podarków w dniach S. należały świece woskowe (cerei) oraz figurki z gliny (.sigilla, sigillaria), prawdopodobnie relikt zwyczaju składania ofiar ludzkich Saturnowi. S. były świętem pojednania i równości, jako wspomnienie wieku złotego. Niewolnicy podczas S. zasiadali do stołów z panami, mając zupełną swobodę wypowiadania się, a nawet panowie usługiwali im przy stołach.



Satumia miasto etruskie zwane przedtem Aurinia.

saturnijski wiersz (yersus Safiimius) rodzimy wiersz italski, występujący w najstarszych za­bytkach poezji rzymskiej. Jest to jedyny wiersz w metryce łacińskiej, który nie został przejęty z.poezji greckiej. Zabytki pisane w tym metrum są jednak bardzo skąpe (w sumie około 150 wierszy) i przeważna ich część pochodzi z okresu już po r. 240 p.n.e., kiedy to wkroczyła do Rzymu grecka metryka iloczasowa. Metryka ta mogła wywrzeć pewien wpływ na budowę s.w. To jest powodem, że nie możemy dziś z całą pewnością rozstrzygnąć, jaka była zasada bu­dowy s. w; czy był to wiersz akcentuacyjny, czy iloczasowy. W wyniku jednak badań ostatnich dziesiątków lat, a zwłaszcza pracy Fryderyka Leo (Der satumische Vers, 1905), teoria o przy­należności s.w. do poezji iloczasowej stała się bardziej prawdopodobna niż teoria akcentua-cyjna. Jako przykład s. w. cytują starożytni metrycy rzekomy wiersz Metellusa przeciw poecie Newiuszowi: malum dabunt Metelli \\ Naevio poetae ^L^^f^-L-L || L\^L^L—. Wiersz ten, podobnie jak i inne zachowane s. w.,'składa się z dwóch członów (co/a), które oddzielone są od siebie dierezą. Poza tym występuje zwykle diereza po drugiej arsie pierwszego członu, a przeważnie także po drugiej arsie drugiego

Saturninus

663

satyrowie

członu. Tak w dierezie głównej, jak i w pobocz­nych dopuszczalny jest hiatus i syllaba anceps;

por. Liwiusz Andronikus frg. l: Virum mihi\ Camena \\ insece || versutum ^Jl-\^l-| <^'-Lo |[ L.\^v l —-L c' (w dierezie głównej hiatus i syl-laba aneeps, w dierezie drugiego członu syllaba anceps). W każdym członie s. w. tylko arsy są elementami stałymi, tezy zaś są pod względem iloczasu obojętne, a nawet mogą być stłumione zupełnie. Człon pierwszy najczęściej zaczyna się od tezy, ale może również zaczynać się od arsy, por. Newiusz, Sellum Punicum frg. 19, 3: Runcus ac Pwpureus filii Terras L^L1.\^L \\ 1.^1 L \\L (w członie pierwszym stłumiona jest teza pierwsza i trzecia, w członie drugim teza druga). Często spotyka się w s. w. aliterację, np. Ne­wiusz frg. 5, l (Morel): eorum sectam seguuntur mufli mortales —l- —-L || ^ -L -L L - || —-'-—. Liwiusz Andronikus napisał wierszem s. swój przekład Odysei, a Newiusz epos oryginalny, Belli Punici Carmen. Z chwilą wprowadzenia przez Enniusza do metryki łacińskiej heksametru daktylicznego s. w., wyparty z literatury, używany był nadal tylko w poezji ludowej i w niej przetrwał aż do czasów Augusta.

Saturninus przydomek rzymski, 1. Lucius Appuleius S. zob. Appulei. 2. Aelius S., strącony ze Skały Tarpejskiej za wiersze wymierzone prze­ciw Tyberiuszowi. 3. rzymski rytownik w ka­mieniu działający w pierwszej poł. I w. n.e. Przypuszczalnie twórca sygnowanej Kamei z gło­wą Antonii, żony Druzusa. 4. Aponius S., wódz rzymski za rządów Othona i Wespazjana, po­konał Roksolanów nad Morzem Meockim; za rządów Wespazjana z trudem uniknął śmierci z rąk zbuntowanych żołnierzy. 5. Aemilius (Ayulnius) S., wódz Waleriana, później Galiena, zamordowany przez żołnierzy. 6. S. z Galii, wódz za Aureliana. W r. 280 został w Egipcie obwołany cesarzem, później pokonany przez Probusa i zamordowany przez jego żołnierzy.



Saturnus zob. Saturn.

satyra (łac. satira, saturd) 1. wg antycznej teorii jest to zawsze utwór poetycki w heksa-metrze, mający charakter gawędy, o tonie dy­daktycznym lub zaczepnym; s. naświetlała pro­blemy polityczne, społeczne, literackie, atakując już to jednostki, już to całe społeczeństwo. Gatunek literacki powstał na gruncie literatury rzymskiej, jakkolwiek są w s. echa greckiej diatryby cynicznej Menipposa z Gadary czy Biona Borystenity. Termin suwa dla określenia

utworów poetyckich pojawia się u Enniusza jako tytuł zbioru wierszy o różnej treści i o różnych miarach wierszowych. Ze względu na tę różno­rodność wiązano je z terminem kultowym satura lawc misa, jaką składano bogini, Ceres (zob. satura). Jednak nowa hipoteza B. Snella, wią­żąca ten wyraz z etruskim satr, satir, co znaczy orare (mówić), wydaje się słuszna, wobec tego, że satyrycy rzymscy nazywali swoje utwory saturae, także sermones (gawędy). Pierwszym satyrykiem rzymskim, który nadał s. taką for­mę, w jakiej my ją znamy (heksametr, gawęda, ton dydaktyczny, zaczepny), był Lucyliusz (II w. p.n.e.); następcami jego są: Horacy, Persjusz, Juwenalis, Sulpicja. Prócz tych satyryków, któ­rych utwory zachowały się, mieli pisać s.: lulius Rufus (współczesny Juwenalisowi), Rabirius, Si-lius Italicus (zob. Silii 7), Maniius Yopiscus,

2. .r. menippejska zob. Menippos i Warron.

Satyrejos grecki rytownik w kamieniu dzia­łający w III w. p.n.e., twórca podobizny królo­wej Egiptu, Arsinoe.

Satyrion komediopisarz grecki, przedstawiciel komedii nowej. Utwory jego nie zachowały się.

Satyros 1. S. I, król państwa bosporańskiego (433 - 393 p.n.e.), zaprzyjaźniony z Atenami. Dążył do rozszerzenia władzy na Teodozję. Zmarł w czasie oblężenia tego miasta. 2. S._II, król bosporański (310-309 p.n.e.), zginął w cza­sie wojny prowadzonej z bratem o władzę.'

3. architekt z IV w. p.n.e., jeden z budowniczych Mauzoleum w Halikarnasie. 4. S. z Kallat.is, biograf perypatetycki, prawdopodobnie z prze­łomu III/II w. p.n.e. Głównym jego dziełem były Żywoty (Bioj), zawierające biografie filo­zofów, poetów, królów i wodzów. Zachowany (znaleziony w papirusach egipskich) fragment zawierający Żywot Eurypidesa ma formę dialogu. Materiały do swych biografii czerpał S. z pism perypatetyków (jak Teofrast, Arystoksenos z Ta-rentu, Heraklides z Pontu), attydografów (jak Filochoros) i historyków (jak Kallistenes i Teo-pomp). 5. grecki rzeźbiarz działający ok. r. 300 p.n.e., znany z inskrypcji na fragmencie bazy zaginionego posągu, znalezionej koło Larissy. 6. grecki rzeźbiarz z Antiochii, działający w I w. p.n.e., znany z inskrypcji na bizie znalezionej na Rodos.

satyrowie mit. zwani również sylenami, towa­rzysze Dionizosa. Wyobrażano ich w postaci ludzkiej, ale z koźlimi uszami i ogonem (z cza­sem charakter zwierzęcy s. wz bardziej zanika).

satyrowy dramat

664

Mieli przebywać w lasach, często w towarzystwie nimf. Pędzili wesoły, wyuzdany tryb życia wśród tańców, muzyki, śpiewu i wina. Atrybutami ich były: tyrsos oraz aulos, syrynga lub inne instru­menty muzyczne. Postacie s. były częstym mo­tywem w sztuce starożytnej. U Rzymian zatarta się różnica pomiędzy faunami, s. i Panem.



satyrowy dramat utwór sceniczny wystawiany w Atenach po trzech tragediach (trylogia), z któ­rymi łącznie tworzył tzw. tetralogię (cztery utwo­ry). W d. s. chór występował w kostiumach przedstawiających satyrów, z czym wiąże się nazwa dramatu. Twórcą tego gatunku literac­kiego był Pratinas z Fliuntu, który wystawiał swoje utwory w latach 499 - 496 wraz z Ajschy-losem i Chojrilosem. S. d. czerpał często tematy z mitologii, miał charakter pogodny, niekiedy nawet o zabarwieniu komicznym, akcja rozgry­wała się na przestrzeni otwartej (las, łąka). Tańcem właściwym dla s. d. był sikimos. Wg świadectw starożytnych spośród poetów piszą­cych s. d. wyróżnili się Chojrilos oraz Pratinas, który miał napisać 32 dramaty. Zachowały się następujące s. d.: Tropiciele Sofoklesa i Kaklops Eurypidesa.

Saufeius 1. Caius S., kwestor w Rzymie w r. 100 p.n.e., popierał wystąpienia Saturnina (zob. Appulei l), wraz z nim zginął. 2. Lucius S., przyjaciel Attyka, dzięki któremu odzyskał zie­mie skonfiskowane przez triumwirów.

Saurias z Samos, grecki malarz działający prawdopodobnie w okresie archaicznym. Miał być wynalazcą rysunku sylwetowego.

Sauroktonos (gr. sauroktónos) zabijający jasz­czurkę. Pod tą nazwą znany jest słynny posąg Apollina, dzieło Praksytelesa.

Savaria zob. Samaria.

Savia 1. prowincja rzymska zwana też Panno-nia Ripariensis, utworzona przez Dioklecjana z zachodniej części Pannonia superior, rozciąga­jąca się od rzeki Sawy (łac. Savus) do Drawy (łac. Dravus), granicząca z Dalmacją, położona wzdłuż wschodniego wybrzeża Morza Adria­tyckiego. Główne miasto Siscia nad rzeką Sawą. 2. miasto w Hispania Tarraconensis, o nie dają­cym się bliżej określić położeniu. 3. nazwa mia­sta Borysthenis albo Olbii w Sarmacji europej­skiej.

Savus (dziś Sawa) rzeka wypływająca z Alp, dopływ Dunaju, tworzył? w starożytności gra­nicę pomiędzy Noricum i Italią oraz pomiędzy Pannonia i Illirią.

Sawaria (Savaria lub Sabaria) dziś Szomba-thely na Węgrzech; jedno z głównych miast w Pannonia superior (zwanej od czasów Diokle­cjana Pannonia prima), położone na szlaku Camuntum-Poeto vio; od czasów cesarza Klau­diusza — rzymska kolonia zwana Colonia Ciau-dia Savaria, węzłowy punkt dróg między Italią i Pannonia. Szczególny rozkwit miasta przypada na okres Antoninów. S. było częstą siedzibą cesarzy rzymskich. Tu Septimus Severus obwo­łany został przez wojsko pannońskie imperato­rem. Miasto posiadało przede wszystkim zna­czenie sakralne.

Saxa Rubra zob. Rubra Saxa.



SC zob. senatusconsultum.

scabellum (łac.; gr. krupeza, krupala) instru­ment perkusyjny składający się z dwu grubych drewnianych albo żelaznych płyt, przywiązywa­nych • do stóp rzemieniami albo płóciennymi tasiemkami. Wydawał pod naciskiem stopy ostry dźwięk.

Scaeyola zob. Mucii l, Septimius l.

scalae Gemoniae zob. Gemoniae scatae.

Scaldis (dziś niem. Schelde, fr. Escaut) główna rzeka w Gallia Belgica, wpadała do Oceanu;

Cezar uważał ją błędnie za dopływ Mozy.



scamillus łac. stopień, bankietka; scamUli im-pares termin używany przez Witruwiusza, nie­zbyt dokładnie wyjaśniony, oznaczający być może nierówne podmurowania w stylobacie pod poszczególnymi kolumnami, stosowane w celu uzyskania jednakowej, pomimo wybrzuszenia stylobatu, wysokości kolumn.

Scapula zob. Ostorius; Tertullus 1.



Scarbantia dziś Sopron (Oedenburg) na Wę­grzech; osada, kolonia rzymska w Pannonia su­perior na prawach municipium już od czasów Augusta. Ważny handlowy punkt na terenie Pannonii. Pochodzące z S. liczne inskrypcjeświadczą o rozwoju politycznym i kulturalnym miasta.

Scaurianus zob. Terentii 14.

Scaurus przydomek rodu Emiliuszów (zob. Aemilii) i Aureliuszów (zob. Aurelii).

scena (łac. scaena, scena, gr. skenS) pierwotnie w teatrze ateńskim oznaczała barak umieszczony naprzeciw widowni, oddzielony od niej dwoma szerokimi przejściami (pdrodos), którymi wcho­dził na orchestrę chór, a także publiczność zajmująca miejsca w niższych rzędach. Fronto­wa ściana skene tworzyła tło dla akcji; wewnątrz skene mieściła się garderoba dla aktorów, stam-

665


Scipio

tąd poprzez troje drzwi — środkowe wielkie, monumentalne, i dwoje bocznych, mniejszych — wychodzili aktorzy. W teatrze Dionizosa skene miała kształt prostokąta o wymiarach 46,50 x x.6,40m, z dwoma bocznymi kwadratowymi budynkami wysuniętymi ku przodowi; były to tzw. paraskeniony (paraskfnion). W głębi skenf znajdowała się przybudówka, gdzie mieściły się maszyny teatralne. Dolna część frontowa skenS, zwana proskwion (łac. proscenium), stanowiła właściwą s; tzn. miejsce występowania aktorów. Proskenion wznosiło się na wysokość 2 do 3 m. Początkowo ozdabiane było kolumnami, po­między które wsuwano malowane drewniane tablice, ptnakes, które stanowiły rodzaj prymi­tywnych dekoracji. W teatrach hellenistycznych budowano proskenia ze stałą kolumnadą. Z bie­giem czasu proskenia stawały się coraz większe, aż osiągnęły rozmiary rzymskiej s. bez orchestry. Około I w. n.e. rozszerzono po raz pierwszy proskenion w stronę orchestry o 3 m i cofnięto paraskeniony o 2 m. W III w. proskenion się­gało do samej widowni oraz zostało obniżone o l,5 m; wprowadzono także pośrodku schody. O tej formie proskenionu dają wyobrażenie ruiny teatru Dionizosa w Atenach.



sceptycy (gr. skeptikó], łac. sceptici, od skep-tikós wątpiący, rozważający) kierunek filozo­ficzny powstały na przełomie IV i III w. p.n.e. Poprzednikami sceptyków byli eleaci, Heraklit, Demokryt i sofiści. Zasadniczą tezą sceptycy­zmu jest niemożliwość poznania. Sceptycyzm głoszony przez Pirrona z Elidy (IY/III w. p.n.e.) i Tymona z Fliuntu (III w. p.n.e.) miał charakter praktyczny: wobec niemożności osiąg­nięcia prawdziwej wiedzy należy powstrzymać się od wydawania sądów; taka postawa zapewni człowiekowi całkowity spokój, czyli szczęście. Pirron nic nie pisał, Tymon natomiast bardzo wiele. W III i II w. p.n.e. sceptycyzm opanował tzw. średnią Akademię (Arkesilaos w III w. p.n.e., Karneades w II w. p.n.e.), lecz został złagodzony: nie można zdobyć zupełnej pew­ności sądów, wystarcza jednak prawdopodo­bieństwo. Późniejsi sceptycy: Ajnesidemos (I w. p.n.e.), Agryppa i Sexstus Empiricus (III w. n.e.) nawiązali do nauki Pirrona. Inte­resując się specjalnie zagadnieniami teoretycz­nymi wypracowali metodę zbijania twierdzeń i specjalne argumenty (tropy) służące do tego celu.

Scewola zob. Mucii l, Septimius l.

Scheria (gr. Scheria) mityczna wyspa Feaków, znana z Odysei Homera. Starożytni identyfiko­wali ją z Korkyrą, wyspą leżącą na zachód od wybrzeży Epiru. Mieszkańcy S., Feakowie, sły­nęli jako żeglarze i budowniczowie okrętów. Wg Homera Odyseusz w czasie swej tułaczki wyrzucony na brzeg Scherii został gościnnie przyjęty przez Alkinoosa, króla Feaków, a okręt feacki odwiózł go do ojczyzny.




1   ...   125   126   127   128   129   130   131   132   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna