Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona122/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   118   119   120   121   122   123   124   125   ...   159

Psychopompos (gr., dosł. przewodnik dusz).

1. przydomek Hermesa jako przewodnika pro­wadzącego dusze zmarłych do' podziemi Hadesu.

2. przydomek Charona, przewoźnika dusz przez podziemną rzekę Styks.

Ptolemeusz (gr. Ptolemajos, łac. Ptolemaeuś) imię 13 królów egipskich w okresie hellenisty-czno-rzymskim. 1. P. I Soter syn Lagosa (stąd druga nazwa dynastii, Lagidowie), założyciel dynastii. Był jednym z wodzów Aleksandra W. Po śmierci Aleksandra objął zarząd nad Egip­tem (323 p.n.e.). Władzę swą utrwalił w cią­gu wieloletnich walk z innymi diadochami. W r. 306/5 przyjął tytuł króla. Stworzył w Alek­sandrii ośrodek kultury hellenistycznej, zakła­dając Musejon. Napisał historię wojen Alek­sandra, w której przeciwstawiał się błędnym opiniom dotyczącym tego władcy. 2. P. II Fila-delfos (283-247), zawarł sojusz z Rzymianami. Za jego panowania i pod jego protektoratem przetłumaczono na grecki część Starego Testa­mentu. Sprawami państwa zajmowała się raczej jego siostra i małżonka, Arsinoe. 3. P. Ul Euer-getes (246-221), jeden z najznakomitszych przed­stawicieli dynastii, prowadził ekspansywną poli­tykę swych poprzedników. Za jego panowania Egipt znalazł się u szczytu swego rozkwitu i stał się pierwszym mocarstwem w basenie Morza Śródziemnego. Żoną P. była słynna Berenike (zob. Berenike 2). Na dworze jego przebywali Kallimach i Eratostenes. 4. P. IV Filopator (221-204), za jego panowania rozpoczyna się upadek Egiptu. 5. P. V Epifanes (204-181) oddal Egipt pod protektorat rzymski. 6. P. VI Filometor (181-146) prowadził wojnę z Antio-chem Syryjskim w sojuszu z Rzymianami. 7. P. VII Euergetes (146-117) był uczniem słynnego uczonego Arystarcha v. Samotraki, dyrektora Biblioteki Aleksandryjskiej, dzięki czemu otrzy­mał przydomek Filohgos. 8. P. VIII Soter panował w latach 117-80, z przerwą 107-89, kiedy wskutek intryg swej matki, Kleopatry, został wypędzony z Aleksandrii. Powrócił w r. 89 po śmierci Kleopatry. 9. P. IX Aleksander (116-80) panował wraz z bratem Soterem. 10. P. X Aleksander, syn poprzedniego, panował przez bardzo krótki czas pod protektoratem Sulli. 11. P. XI Auletes (80-52), ojciec Kleopatry (zob. Kleopatra 9). 12. P. XII Dionizos (52-48) sądząc, że pozyska sobie laskę Cezara, kazał zamordować Pompejusza, kiedy ten schronił się do Egiptu. 13. P. XIII (48-44), poślubił z roz­kazu Cezara Kleopatrę, córkę P. Auletesa, po­przednio małżonkę swego brata, P. Dionizosa;

w r. 44 został przez żonę zamordowany. Na nim skończyła się dynastia Lagidów. 14. P. Keraunos, syn P. I Sotera, był przez rok (280-279) królem Macedonii. 15. P. z Askalonu, gramatyk, uczeń Arystarcha, komentator utworów Pindara. 16. P. Pindarlon (tj. Pmdarczyk) z Aleksandrii, również gramatyk i uczeń Arystarcha oraz ko­mentator Pindara. 17. P. Epithetes (tj. Napast­nik), gramatyk, uczeń Hellanika. W komenta­rzach do Iliady i Odysei występował gwałtownie przeciwko Arystarchowi, skąd przydomek „Na­pastnik". 18. P. z Megalopolis, historyk z n w. p.n.e., autor historii Lagidów, Perl ton Filopd-tora historia], z lat 220/1-205/4. Z dzieła tego zachowały się jedynie fragmenty. 19. P. z Ky-reny, filozof sceptyk albo może lekarz ze szkoły empirycznej z I w. p.n.e., nazwany przez Diogenesa Laertiosa odnowicielem sceptycyzmu. 20. P. Ciaudius (Ptolemajos ho Klaudios, Cloudius Pto­lemaeuś) ur. ok. r. 100 w Ptolemaidzie egipskiej, zm. ok. r. 178, uczony grecki, autor wielu kom-pilacyjnych dzieł z dziedziny matematyki, astro­nomii, geografii, muzyki. P. kształcił się i roz­wijał swoją działalność naukową w Aleksandrii. Główne jego dzieło, MathematikS syntaksis w 13 księgach, cytowana przeważnie jako Wielki zbiór—Magna Syntaxis (Księga matematycz­na), znane jest najbardziej pod tytułem arabskim Almagest. Praca ta, której tematem jest przed­stawienie systemu geocentrycznego, stała się podstawą wykładów uniwersyteckich i poglądu na świat aż do chwili, kiedy wyparła ją nauka Kopernika. Według Proklosa, Symplicjusza i Księ­gi Suda P. napisał także prace z zakresu geo­metrii, jak Perl diastdseBs (o odległości), Stoj-cheja (Elementy), O teorii równoległych. Mecha­nika (w 3 księgach). Uzupełnieniem wielkiego

40 — Mała encyklopedia kultury antycznej

Ptolichos

626


puls

dzieła astromonicznego są Próchejroj kanónes (Podręczne tablice rachunkowe) oraz Mathema-tike lub ApotelesmatikS syntaksis tetrdbiblos (Czworoksiąg), który sięga już w zakres astro­logii, gdyż podaje prognozy na podstawie obser­wacji gwiazd; ponadto P. napisał cztery niniej­sze prace astronomiczne: Zjawiska gwiazd sta­łych i zestawienie prognoz pogody; O zegarze słonecznym; Zasady ruchu planet; Uproszczenie wyobrażenia sfery. Znane jest także nazwisko P. w dziedzinie geografii dzięki dziełu Geogra-fikt hyfigesis (Nauka geograficzna, w 8 księ­gach), zawierającemu objaśnienia do mapy świata, na której wyznaczone jest położenie geografi-•czne 8000 miejscowości. P. opiera się tu na pracach Eratostenesa (zob.), Hipparcha, Posej-doniosa i Marinosa z Tym (zob.); jakkolwiek mapa jego zawiera błędy, zasługą P. jest to, że dał jej podstawy matematyczne i astronomi­czne. P. zajmował się także optyką w pracy OptikS pragmateja (Optyka) w 5 księgach, z któ­rych księgi 2-5 zachowały się w przekładzie łacińskim. Muzyce poświęcił pracę Harmonika (w 3 księgach), w której, opierając się na pra­cach Aristoksenosa i Didymosa, wyłożył m.in. teorię interwałów. Dzieła P. pisane w naukowej hojne, językiem jasnym, wolne są od retoryki.



Ptolichos 1. P. z Eginy, brązownik z V w. p.n.e., znany z wzmianki u Pauzaniasza (VI. 9, l i in.). 2. brązownik z Korkyry żyjący praw­dopodobnie "w połowie V w. p.n.e., wymieniony przez Pauzaniasza jako uczeń Kritiosa z Aten i nauczyciel Amfiona.

Publicilis zob. Marcu 17.

Publicola (Poplicola) przydomek rodu Waleriuszów (zob. Valerii).

publikanie (łac. publlcani) dzierżawcy podat­ków; p., rekrutujący się spośród stanu rycer­skiego (equites), stanowili rzymską arystokrację finansową. Administracja prowincji rzymskich spoczywała w rękach małej grupy urzędników, którzy nie mogli zajmować się bezpośrednim ściąganiem podatków, wydzierżawiano je więc osobom prywatnym, które wpłacały do skarbu państwa ustaloną sumę, a później ściągały ją z mieszkańców prowincji, stosując wyzysk, a często i gwałt. Tworzyli oni spółki (societates). Przed zdzierstwem ze strony p. mógł ratować mieszkańców prowincji jedynie jej namiestnik. Musiał się jednak liczyć z p., od czasu bowiem wprowadzenia ustawy Gajusza Grakcha sądow­nictwo spoczywało w rękach ekwitów. Najczęś­ciej namiestnik działał w porozumieniu z p. P. byli w prowincji ogólnie znienawidzeni. W okresie cesarstwa poszczególni cesarze ogra­niczali nadużycia p., aby zjednać sobie miesz­kańców prowincji.

Publilii ród rzymski, częściowo plebejski, częś­ciowo patrycjuszowski. 1. Yolero Publilius, zna­ny z tego, że w r. 473 p.n.e. odmówił udziału w służbie wojskowej, wskutek czego popadł w zatargi z konsulami. W r. 472 był trybunem ludowym. Prawdopodobnie on wniósł projekt wybierania urzędników plebejskich' na comitia tributa. 2. Quintus P. Philo, konsul z r. 339 p.n.e., pokonał Latynów; w r. 337 był pierwszym pretorem pochodzenia plebejskiego. W r. 327 zdobył miasto Palajopolis, w r. 320 walczył zwy­cięsko z Samnitami. 3. Publilia, druga żona Cy-cerona, rozwiedziona z nim w r. 45. 4. P. Syrus, pisarz rzymski z I w. p.n.e., wyzwoleniec, autor mimów, które wystawiał i odgrywał w Rzymie. Zachował się zbiór sentencji wierszowanych wy­jętych z jego sztuk, wzbogacony dodaniem wielu sentencji nieautentycznych, włączonych później. S. P. Porphyrius Optatianus, zob. Optatianus.

Publius męskie imię rzymskie (praenomen), oznaczane skrótem P.

Pudicitia (łac. wstydliwość, czystość, skrom­ność) mit. jedna z licznych w Rzymie personi­fikacji cnót moralnych: wstydliwości, czystości, skromności. Rzymska bogini stojąca na straży czystości małżeńskiej, czczona głównie przez kobiety, które nie wychodziły za mąż po raz drugi (matronae unmriae). Pierwotnie kult P. zastrzeżony był dla kobiet z rodów patrycju-szowskich. Kiedy w r. 297 p.n.e. patrycjuszki wykluczyły od kultu P. Wirginię, ponieważ wyszła za mąż za plebejusza, Wirginia wprowa­dziła nowy kult bogini skromności, P. plebeia w odróżnieniu od P. patricia. W czasach Augu­sta P. otaczana była szczególnym kultem przez dom cesarski. W czasach późniejszego cesarstwa wobec rozluźnienia obyczajów kult ten stracił znaczenie. Imię bogini, jej wizerunek oraz ołtarz spotyka się często na rzymskich monetach. Przedstawiano ją jako postać siedzącą lub sto­jącą, w grubej zasłonie, niekiedy prawą ręką osłaniającą twarz. Jako P. patricia posiadała kaplicę (sacelluni) na Forum Boarium, jako P. plebeia — na Vicus longus.

Pulcher zob. Ciaudii.

puls łac. zw. też puticula, papka z roztartych (nie zmielonych) ziarn orkiszu z dodatkiem

puhinar

627


purpura

wody i soli; ludowa potrawa rzymska w ciągu całej starożytności; z różnymi dodatkami poja­wiała się także na zamożniejszych stołach. Póź­niej nazywano tak również podobne potrawy z mąki pszennej, prosa itp.



puhinar (albo puhinarium) łac. 1. łoże wysłane poduszkami, okryte kosztowną tkaniną, na któ­rym umieszczano posąg bóstwa podczas uczt wyprawianych na jego cześć (zob. lectisternium). W okresie cesarstwa p. w szerszym pojęciu ozna­czało także komfortowe łoże osoby odbiera­jącej cześć boską (np. łoża w loży cesarskiej). 2. poświęcone miejsce, w którym był ustawiony p. 3. P. Solis, rodzaj dobudówki w sanktuarium bądź w okręgu świętym, albo sama świątynia sytuowana w pobliżu świątyni Kwiryna na Kwi-rynale w Rzymie (dokładna lokalizacja niezna­na), zbudowana nie wcześniej niż w III w. p.n.e.;

znaleziono tu inskrypcję dotyczącą gwiazdy wie­czornej — Yesperugo.



punickie wojny fzy kolejne wojny prowadzone między Rzymem a Kartaginą w latach 264-241, 218-202, 149-146 p.n.e. Gdy Rzymianie usa­dowili się w południowej Italii, stały się im bli­ższe sprawy Sycylii, która od dawna była na Morzu Śródziemnym rywalką Kartaginy. W r. 264 podstępnie opanowali Messanę i odrzucili żą­danie Kartagińczyków, domagających się od­dania miasta, co wywołało dwudziestotrzyletnią wojnę (pierwsza w. p.) prowadzoną ze zmien­nym szczęściem zarówno na lądzie; jak na mo­rzu. Bitwa przy Wyspach Liparyjskich była dla Rzymian niepomyślna, w r. 260 odnieśli zwy­cięstwo w bitwie morskiej koło Mylae, a na­stępnie w r. 256 — także w bitwie morskiej — u przylądka Eknomos. Niepowodzeniem nato­miast zakończyła się wyprawa Regulusa do Afryki w r. 256. W r. 242 Rzymianie zajęli Agrigentum i opanowali port Lilibeum, znajdu­jący się dotąd w rękach Kartagińczyków. Zwy­cięstwo Rzymian w r. 241 na morzu, koło Wysp Egackich, doprowadziło do zawarcia rozejmu. Rzymianie otrzymali Korsykę i Sycylię z wy­jątkiem królestwa syrakuzańskiego, już zresztą sprzymierzonego z Rzymem. Druga w. p. trwała od r. 218 do 202 p.n.e. Bezpośrednim jej powo­dem było 8-miesięczne oblężenie i zdobycie przez Hannibala sprzymierzonego z Rzymianami hiszpańskiego miasta Sagunt (r. 219). Kiedy Rzymianie wypowiedzieli wskutek tego Karta­ginie wojnę, Hannibal przeszedł z Hiszpanii przez Pireneje, potem przez Alpy do Italii i od-

most zwycięstwo w bitwach nad rzeką Ticinus, nad rzeką Trebią (r. 218) i nad Jeziorem Trazy-meńskim (r. 217). W r. 216 zadał Rzymianom straszliwą klęskę pod Karinami. Dopiero po pięciu latach sytuacja zmieniła się na korzyść Rzymian: w r. 211 zdobyli oni sprzymierzone wówczas z Hannibalem Syrakuzy, jak również zbuntowaną Kapuę. Po dalszych jeszcze zwy­cięstwach rzymskich P. Korneliusz Scypion (zw. potem Africanus) w r. 202 zadał ostatecznie Kartagińczykom druzgocącą klęskę pod Zamą. Kartagina była zmuszona wyrzec się wszelkich posiadłości poza Afryką oraz floty morskiej, ponadto zobowiązała się zapłacić kontrybucję 10000 talentów. W ten sposób Rzym pozbył się najgroźniejszej rywalki na morzu. Trzecia w.p. (149-146 p.n.e.) toczyła się wyłącznie na tery­torium afrykańskim i miała już tylko charakter zaborczy. P. Korneliusz Scypion Młodszy zdo­był Kartaginę (mimo zaciętego oporu), spalił ją doszczętnie i zrównał z ziemią. Mieszkańców sprzedano w niewolę, a z terytorium kartagińskiego utworzono nową prowincję rzymską, Afrykę.



Punijczycy (łac. Poeni) zob. Fenicjanie. Pupienus (Marcus Clodius P. Maximus) do­wódca wojska za Karakalli, sławny z walk z Germanami i Illirami. Po śmierci obu Gor-dianów powołał go senat w r. 238 n.e. razem z Balbinem na cesarza. W Rzymie był przyjęty z wielkimi owacjami, lecz w tym samym roku został zamordowany (razem z Balbinem) przez niezadowolonych z jego wyboru pretorianów.

purpura (gr. porfyra, łac. purpura) wysoko ceniony (ze względu na swą trwałość) w staro­żytności barwnik pochodzenia organicznego, używany do farbowania tkanin. Wydobywano go ze specjalnego gatunku szkarłatnych ślimaków (murex frunculus, mwex brandaris i purpura haemastoma) w sposób następujący: do miazgi powstałej ze zgnieconych pod prasą ślimaków dodawano soli, po trzech dniach miazgę tę płu­kano w wodzie, następnie gotowano w parze, w kotle ołowianym, przez 10 dni. Po starannym usunięciu z powierzchni cieczy piany, tworzącej się z resztek substancji białka i włókien tkanek ślimaków, uzyskiwano oczyszczoną ciecz, za­wierającą żądaną substancję barwnika w kilku odcieniach: od szkarłatnego do ciemnofioleto-wego. Od VI wieku p.n.e. ślimaki suszono naj­pierw przez 6 miesięcy, a dopiero potem płu­kano. Centrum produkcji stanowiły przede

pus

628


Pyrra'>Pyrra

wszystkim fenickie miasta Sydon i Tyr oraz wybrzeża Morza Śródziemnego. P. stała się symbolem bogactwa, wytwomości i władzy i sta­nowiła przedmiot rozległego handlu.



pus gr. (łac. pes) stopa; zob. miary diugości.

puteal 1. obmurowanie'studni wystające po­nad poziom ziemi; stosowane zarówno dla za­pewnienia bezpieczeństwa, jak i dla zaznaczenia, że źródło ma charakter sakralny. 2. okrągły ołtarz. Na Forum Romanom w Rzymie wzno­siły się dwa p. w miejscach, w które niegdyś uderzył piorun: jedno na Comitium, drugie między świątyniami Westy i Kastora.

Puteoli miasto portowe, w Kampanii, na wschód od Baiae, założone w r. 521 p.n.e., przez kolonistów greckich z Kumę. Znane z wie­lu dogodnych urządzeń portowych, było w sta­rożytności centrum handlu z Aleksandrią i z wię­kszością -miast hiszpańskich. Od r. 194 p.n.e. kolonia rzymska.

Pyanepsja (gr. Pyanźpsia, Pyanópsla) święta obchodzone w Atenach w miesiącu Pyanepsjon ku czci Apollina; święta te zamykały sezon prac letnich na roli i były swego rodzaju dożynkami. Gałązka oliwna obwieszona wszelkimi darami matki-Ziemi, tzw. ejresiwe, którą obnoszono w procesji, była symbolem obfitych zbiorów;

zawieszona na murze domostwa pozostawała do następnych plonów. W dniu P. składano w ofie­rze Apollinowi kaszę bobową (pyanos), skąd na­zwa święta oraz miesiąca.



Pyanepsjon (PyanepsjSn) gr. miesiąc w kalen­darzu ateńskim przypadający na okres od po­łowy października do połowy listopada; pozo­stawał pod znakiem Apollina i jego świąt Pya­nepsja, zamykających sszon prac letnich na. roli i w winnicach.

Pydna miasto w Pierii, niedaleko wybrzeży Zatoki Termajskiej (sinus Thsrmsicus), rozbudo­wane i ufortyfikowane przez Filipa Macedoń­skiego. W r. 168 p.n.e. Emiliusz Paulus zadał tu klęskę Perseuszowi, ostatniemu z królów macedońskich.

Pygmalion zob. Pigrnslion.

Pylades mit. syn Strof iosa, króla Fokidy i Anaksibii, siostry Agamemnona, serdeczny i wiemy przyjaciel Orestesa, któremu towarzy­szył we wszystkich wędrówkach. Ożenił się z Elektrą. Zob. Orestes l.

pylon nazwa monumsntalnych wież, pomię­dzy którymi znajdowało się wejście do klasy­cznej świątyni egipskiej. Występowały ons za­wsze parami, a ilość ich była zależna od roz­miarów świątyni. Kształt p. był zbliżony do ściętego ostrosłupa, zakończonego u góry wy­winiętym na zewnątrz gzymsem. W fasadzie zewnętrznej znajdowały się wąskie nisze, w któ­rych umocowano maszty na flagi. Zewnętrzne ściany p. były niekiedy dekorowane płaskorze­źbą. Szczyty p. stanowiły najwyższy punkt świątyni.

Pylos 1. miasto portowe w Messenii, naprze­ciwko wyspy Sfakterii. Wg Homera miał tu pa­nować Nestor. W czasie wojny peloponeskiej, w r. 425 p.n.e. wódz ateński Demostenes zajął i silnie ufortyfikował P; tak że Spartanie pomi­mo rozpaczliwych wysiłków nie zdołali odbić miasta. 2. miasto w Elidzie u stóp góry Skollis, w pobliżu ujścia rzeki Ladon do Penejosu. 3. miasto w Tryfylii, w odległości 30 stadiów od wybrzeża. Przedmiotem wielu sporów była kwestia, które z tych trzech miast (P. l, 1, 3) zostało założone przez Neleusa i było pod pano­waniem Nestora. Starożytni uważali, że było to P. w Messenii, według niektórych nowszych poglądów miastem Neleusa i Nestora jest P. w Tryfylii.

Pyra zob. Ojte.

Pyramosi zob. Tyzbe^.

Pyramos2 (także Pyramus) dziś Ceyhan; jedna z ważniejszych rzek Cylicji, wypływa z kappadoc-kiej krainy Kataonii, przecina góry Tauros i wpada do Morza Śródziemnego w pobliżu miasta Maiłoś.

Pyres z Miletu, poeta grecki z III w. p.n.e., autor (nie zachowanych) sprośnych wierszyków o charakterze kupletów.

Pyrgoteles nadworny snycerz gemm na dwo­rze Aleksandra W., obdarzony przywilejem por­tretowania władcy.

Pynflegeton (.Pyrifiegethon) mit. jedna z rzek podziemia, płynąca ogniem.

Pyrilampos 1. rzeźbiarz grecki działający w pierwszej połowie IV w. p.n.e., wymieniany przez Pauzaniasza (VI 3, 13) jako twórca posą­gów zwycięzców olimpijskich. 2. P. z Messenii, rzeźbiarz grecki działający w I w. p.n.e., znany z sygnatury na bazie posągu znalezionej w Olim-pii.

Pyrra1 (Pyrrha; gr. pyrrhos czerwony) mit. córka Epimetheusa i Pandory, żona Deukalio-na, króla Tesalii. Gdy Zeus zesłał na ludzi potop, Deukalion i P. w zbudowanym przez siebie okręciearce uniknęli śmierci i wylądowali wg

Pyrra

629


Pytaes

powszechnej tradycji na górze Parnas albo Othrys w Tesalii (inni podają Athos albo Etnę na Sycylii). Po złożeniu ofiary dziękczynnej Zeusowi stali się prarodzicami nowego rodu ludzkiego, rzucając (na polecenie Zeusa) poza siebie kamienie. Z kamieni bowiem rzucanych przez Deukaliona powstawali mężczyźni, przez P. — kobiety. Inne podanie identyfikuje P. z czerwoną (pyrrhos) ziemią. Deukaliona z wo­dą. Ze związku wody z ziemią powstali Helle­nowie. Deukalion i P. mieli sześcioro dzieci, m.in. Hellena, Amfiktiona, Protogeneję. Gro.bowiec P. miał się znajdować w Opos albo w Kynos (w Lokris).



Pyrra2 1. miasto na zachodnim wybrzeżu Lesbos. 2. miasto i przylądek w krainie Ftiotis w Tesalii, nad Zatoką Pagazejską, blisko gra­nicy Magnezji. Opodal tego przylądka były dwie małe wysepki, które nosiły nazwę P. i Deuka­lion. 3. małe miasto jońskie w Karii, na wy­brzeżu północnym Zatoki Latmijskiej.

Pyn-hon zob. Pirron.

Pyrrhos zob. Pyrros.

pyrrich (gr. pyrrichias, łac. pyrrhichius) jedno­stka metryczna składająca się z dwóch zgłosek krótkich: \^\^i, np. genos, malum.

Pyrron zob. Pirron.

Pyrros (Pyrrhos) 1. garncarz grecki z VII w. p.n.e., którego podpis na lekycie protokorync-kim jest jedną z najstarszych sygnatur wazo­wych. 2. architekt grecki, wg Pauzaniasza bu­downiczy skarbca Epidamnijczyków w Olimpii. 3. P. z Aten, rzeźbiarz grecki działający w dru­giej połowie V w. p.n.e., znany z inskrypcji na bazie (nie zachowanego) posągu Ateny Hygiei z Propylejów. 4. Pyrrus (łac. Pyrrhus) władca (319-272 p.n.e.) Epiru, pochodzący z rządzą­cego przez długi okres czasu tym krajem ple­mienia Molossów. Od r. 303 przebywał na wy­gnaniu, gdzie zyskał sobie poparcie Agatoklesa i Ptolemeusza Filadelfa, który oddał mu swą przyrodnią córkę Antigone za żonę. Przy ich pomocy P. odzyskał tron, mając obok jako współregenta Neoptolemosa (r. 297), którego zresztą szybko usunął. P. brał udział w wielu konfliktach zbrojnych wybuchających między dynastiami różnych państw hellenistycznych, sta­rając się uwolnić Epir spod wpływów Macedonii, rozszerzyć jego granice i przekształcić swój kraj w monarchię typu hellenistycznego. Interwenio­wał w spory dynastyczne w Macedonii, co za­pewniło mu panowanie nad terenami granicz­nymi Paraurea i Tymfea, Ambracją, Amfilochią i Akarnanią. Małżeństwo z córką Agatoklesa po śmierci Antigone przyniosło mu panowanie na wyspach Leukas i Korkyra. Zawarł przymierze z królem Illirów Bardylisem, w latach 291-286 walczył z królem Macedonii Demetriosem i zdo­był pól Macedonii i Tesalię. Szukał oparcia we wrogich Macedonii Atenach i Związku Etol-skim. W r. 283 odepchnięty przez Lizymacha zrezygnował ze swoich zdobyczy. Myśląc o utwo­rzeniu własnego państwa w zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, zorganizował woj­nę przeciwko Rzymowi w obronie Tarentu. Dysponując silą 25000 żołnierzy i 30 słoni, zadał klęskę Rzymianom pod Herakleją (280) i Ausculum (279), następnie przeniósł działania na teren Sycylii przeciwko Kartagińczykom, ówczesnym sprzymierzeńcom Rzymu. Podpo­rządkowawszy sobie prawie całą wyspę, zawarł nagle pokój i wrócił do Italii. Po bitwie pod Benewentem (r. 275) która ostatecznie wyczer­pała jego siły, wrócił do Epiru. Z kolei uderzył na Macedonię, władcę jej Antigonosa Gonatasa udało mu się zamknąć w Tessalonikach. Nagle przeniósł swe działania na Peloponez, gdzie począł bezskutecznie oblegać Spartę. Został za­bity w czasie walki ulicznej w Argos. Był jednym z najwybitniejszych znawców sztuki taktycznej swej epoki.

Pyrrus zob. Pyrros 4.

Pytangelos poeta grecki z. V w. p.n.e., tragik znany jedynie ze wzmianki u Arystofanesa (Żaby 87).



Pyteas (Pytheas) 1. P. z Massalii, podróżnik i geograf z IV w. p.n.e. Opłynął wybrzeża Hisz­panii, Galii, Brytanię, Szkocję, Wyspy Szetlandz-kie, dotarł do Islandii (czy tylko do Norwegu lub do wysp Feroe), do ujść Łaby opływając Morze Północne. Podróże swoje opisał w dziele Perl Okeanu (O Oceanie). Z dzieła tego korzy­stali geografowie późniejsi, aż do IV wieku n.e. (z IV w. pochodzi parafraza Avienusa Ora ma-ritima). Do naszych czasów zachowały się frag­menty. P. poruszył także problemy geografii astronomicznej. 2. mówca ateński z IV w. p.n.e., oskarżyciel Demostenesa, zwolennik par­tii macedońskiej, znany ^ mów Deinarchosa i listu Demostenesa. P. nie był mówcą wykształ­conym, porywał tłum zręczną i dowcipną wy­mową. 3. toreuta grecki działający zapewne w okresie cesarstwa, sygnowany na naczyniu metalowym zdobionym scenami rodzajowymi.


1   ...   118   119   120   121   122   123   124   125   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna