Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona120/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   116   117   118   119   120   121   122   123   ...   159

Priapos 1. zob. Priap. 2. garncarz grecki z drugiej poł. VI w. p.n.e., sygnowany na wazie w kształcie phalhisa.

Priene miasto jońskie na wybrzeżu Azji Mniej­szej w pobliżu ujścia Meandra, na zboczu gór Mykale, zwane pierwotnie Kadme i zamieszkane przez Karyjczyków, a dopiero później przez Greków. W czasach Aleksandra W. uzyskało nowe rozwiązanie urbanistyczne na planie hip-podamejskiej siatki ulic (główna ulica na osi wschód—zachód). W III i II w. p.n.e., licząc ok. 4000 mieszkańców, przeżywało okres naj­większej prosperity handlowej i kulturalnej, stworzyło nawet własną szkołę rzeźbiarską. Na­leżało do związku państw jońskich i posiadało własną flotę. Miasto rodzinne filozofa Biasa. Badania uczonych niemieckich (Wiegand i Schra-der) w latach 1895-1898 odsłoniły całkowity plan miasta, bramy miejskie (z okresu ok. r. 300 p.n.e.), w których stosowano konstrukcję łu­kową, budowle użyteczności publicznej, świą­tynie i domy mieszkalne. Do najważniejszych zabytków architektury należą: świątynia Asklepiosa z końca IV w. p.n.e., świątynia Ateny



primipilaris

616


proceleusmatyk

Polias z ok. r. 335 p.n.e. (ongiś posiadająca ko­pię z II w. p.n.e. Ateny Parthenos Fidiasza), świątynia Demeter, doskonale zachowany teatr z ok. r. 300 p.n.e. i wreszcie na agorze portyk (stoa) z II w. p.n.e., z bardzo rzadką w archi­tekturze greckiej konstrukcją prawdziwego luku. P. obok Pompei stanowi jedno z najlepiej zna­nych i przebadanych miast antycznych.



primipilaris (łac., także primipilmius) centurion pierwszego manipułu triariów.

princeps (łac., dosł. pierwszy, najznakomit­szy). 1. p. senatus, senator, którego nazwisko cenzorowie wpisali w pierwszej kolejności na listę członków senatu. Konsulowie po zrefero­waniu projektów wniosków zapytywali go jako pierwszego o zdanie, przez co mógł wpływać, nieraz decydująco, na przebieg obrad. P. sena­tus cieszył się wielkim poważaniem (auctoritas) w senacie' Wybierano nań senatora o nieskazitel­nej moralności, często w starszym wieku. Po okresie pięcioletnim (lustruni) można było po­nownie przeprowadzić wybór. Kiedy w r. 27 p.n.e. August skupił w swych rękach całą wła­dzę państwową, chętnie korzystał z tytułu p, se­natus, w czym naśladowali go jego następcy (zob. pryncypat). 1. p. imentutis, ekwita, którego nazwisko umieszczone zostało przez cenzorów na początku listy członków stanu rycerskiego. W czasach cesarstwa tytuł ten nadawany był jednemu z członków rodziny cesarskiej.



principatus zob. pryncypat.

principes łac. ciężkozbrojni piechurzy w woj­sku rzymskim. W szyku manipularnym stawali w drugim szeregu. W legionie było ich 1200, podzielonych na 10 manipułów po 120 żołnierzy. P. uzbrojeni byli w wielką tarczę, miecz, dwa dziryty, spiżowy hełm, nagolennice i napierśnik.

Priscjan (Priscianus) z Cezarei, za Anastazju-sza (491-518) był nauczycielem języka łacińskiego w Konstantynopolu. Najważniejszym jego dzie­łem była obszerna gramatyka łacińska w 18 księ­gach, zawierająca liczne i cenne cytaty z autorów starożytnych, niezmiernie poczytna w średnio­wieczu, dzięki czemu zachowała się w wielu rękopisach. Prócz tego P. dedykował Symmachu-sowi (konsulowi z r. 485, zob.) trzy pisma z za­kresu gramatyki i filologii, napisał panegiryk na cześć cesarza Anastazjusza i podręcznik geo­grafii do użytku szkolnego.

Priscus 1. Galhnius P. zob. Marcii 17. 2. zob. Hehidii. 3. zob. Servilii 1. 2.

Priskianos z Lidii neoplatonik ze szkoły ateń­skiej Proklosa, napisał komentarz (zachowany) do Teofrastowego Perl ajstheseos (O wyrażeniach zmysłowych). W przekładzie łacińskim z IX w. zachowało się jego pismo Solutione eorum de quibus dubitayit Chosroes, Persarum rex (Roz­wiązanie pytań króla perskiego Chosroesa).

Prhernum miasto w Lacjum, należące do fe­deracji Wolsków, wcześnie zdobyte przez Rzy­mian. Ośrodek handlowy, miasto znane z upra­wy wina. Koło P. Cyceron miał posiadłość ziemską. Zachowane ruiny.

Proajresjos (Proaeresius) z Cezarei kappadoc-kiej, żył w latach 276-378 n.e., sofista, uczeń Juliana z Kappadocji t jego następca na kate­drze retoryki w Atenach. Przez cesarza Konstan-cjusza został sprowadzony na dwór cesarski.

Probus 1. (Marcus Yalerius P.) z Berytos w Fenicji, wybitny gramatyk i filolog rzymski za czasów Nerona. Sporządził poprawne wyda­nia Lukrecjusza, Wergiliusza i Horacego, Per-sjusza, a może także Terencjusza. Był również autorem pism gramatycznych, które stały się póź­niej podstawą podręczników gramatyki.- 2. rze­komy autor pisma gramatycznego Catholica. W rzeczywistości autorem był gramatyk żyjący za Dioklecjana (III w.), Sacerdos Marius Plotius (zob. Sacerdos). 3. Marcus AureliusP. z Sirmium, niskiego pochodzenia, wyróżnił się w wyprawach wojennych cesarzy Waleriana, Aureliana i Klau­diusza Tacyta. Został cesarzem w r. 276. Położył wielkie zasługi dla gospodarczego wzmocnienia państwa rzymskiego. Zginął zamordowany przez zbuntowanych żołnierzy w r. 282. 4. autor podręcznika gramatyki zw. Ars Yaticana (od kodeksu w Watykanie z VI/VII w.), żyjący znacznie później niż P. l, najwcześniej jednak w IV w.

proca (łac. funda, gr. sfendóne) broń zaczepna w postaci skórzanego rzemienia do rzucania kamieni i kuł ołowianych, używana przez lekko-zbrojnych żołnierzy: procarzy (sfendomtaj), ko-pijników (akontistaf) i/łuczników (toksótaj).

procarze (łac. funditores, gr. sfendonetaj) lek-kozbrojni żołnierze walczący za pomocą procy (funda, sfendóne, zob. proca), kamieni i kuł oło­wianych. Szczególnie duże znaczenie mieli w woj­sku rzymskim jako załoga okrętowa, a także przy oblężeniach miast oraz w walce ze sło­niami.

proceleusmatyk (gr. prokeleusmatikós, łac. proceleusmaticus i proceleumaticus) stopa wierszowa składająca się z czterech zgłosek krótkich:

proconsul

617


prokonsul

^^^\j , np. legę lach f; calefacit. P. otrzymuje iktus ^^J^^, gdy jest rozwiązaniem anapestu (^j^i—) lub spondeja (—L) występującego w jambach, natomiast '^"^"^(<^', gdy jest roz­wiązaniem daktyla (—\^-/) lub spondeja (-'-) występującego w trochejach.

proconsul zob. prokonsul.

Prokulus 1. Sempronius P., rzymski prawnik działający w czasach Tyberiusza; od imienia jego otrzymała nazwę szkoła prawnicza założona przez Antistiusa Labeo (zob. Proculiani). Przed­stawiciele tej szkoły wydali wiele prac Prokulusa, z których wyciągi znajdują się w Pandektach (zob.). 2. Titius P. zob. Titius 9. 3. Titus Aeliuś P. z Germanii, dzięki wpływom, jakie miał w wojsku rzymskim, wywołał w r. 280 powsta­nie przeciwko cesarzowi Probusowi, wezwawszy na pomoc Germanów. Pokonany uciekł do kraju Franków, został jednak przez nich wydany i stracony na rozkaz Probusa.

Prodikos 1. P. z Fokai, poeta epicki, autor eposu Minyas, którego tematem była wyprawa Heraklesa przeciwko Orchomenos i zdobycie miasta. Dzieło nie zachowane, poświadczone tylko przez Pauzaniasza. 2. P. z Keos, grecki sofista w czasach Sokratesa, uczeń Protagorasa. Zajmował się zagadnieniem języka, problemami etycznymi, miał napisać Pochwalę Heraklesa i fforaj (Okresy życia); z tego drugiego być może pochodzi znane opowiadanie o Heraklesie na rozstajnych drogach, mającym do wyboru drogę Cnoty lub drogę Rozkoszy. Pisma P. nie zacho­wały się.

prodomos zob. pronaos.



proedria (gr. proedria, dosł. pierwsze miejsce) prawo „pierwszego miejsca" w Atenach, upo­ważniające do zajmowania miejsca w pierw­szych rzędach w teatrze. Przysługiwało kapła­nom, posłom, przedstawicielom innych miast i zasłużonym obywatelom.

Projtos (łac. Proetus) mit. syn Abasa i Okalei, bliźniaczy brat Akrisiosa. Wypędzony przez brata w sporze o panowanie w Argos zbiegł do Jobatesa, króla w Likii, i pojął za żonę jego cór­kę Anteję (Stheneboję). Przy pomocy Jobatesa odzyskał królestwo, Akrisios zatrzymał jednak Argos dla siebie, oddając bratu Tiryns. Córki P. (Projtydy): Lysippe, Ifinoe oraz Ifianassa, obłą­kane dziewice, krążyły po Peloponezie zarażając swym szaleństwem kobiety argiwskie (zmuszały je do mordowania własnych dzieci). Choroba ich była karą za pogardę dla Dionizosa. Uzdro­wił je wieszczek Melampos, który w nagrodę otrzymał dwie trzecie królestwa dla siebie i brata Biasa. Lysippe i Ifianassę pojęli Bias i Melam­pos za żony, trzecia córka P., Hfinoe, zmarła. P. występuje również w podaniu o Bellerofoncie (zob.).



Projtydy (Projtides) zob. Projtos.

prokeleusmatyk zob. proceleusmatyk.

Proklejdes komediopisarz grecki, przedstawi­ciel komedii średniej (IV w. p.n.e.). Utwory jego nie zachowały się.

Prokles 1. mit. jeden z potomków Heraklesa, syn Aristodemosa (zob.), otrzymał wraz ze swym bratem, Eurystenesem, Lacedemon.2. grecki sny­cerz stempli monet z Sycylii, z końca V w. p.n.e.

Proklos z Konstantynopola (410-485 n.e.), jeden z ostatnich przedstawicieli neoplatonizmu w szkole ateńskiej, długoletni scholarcha Aka­demii. Uczeń perypatetyka Olimpiodora i mate­matyka Hierona, później neoplatoników: Syria-na i Plutarcha z Aten. Jako następca Plutarcha, otrzymał przydomek Diadochos („następca"). Naukę neoplatońską łączył z metafizyką, a na­wet z mitologią. Dzięki swej bujnej fantazji roz­winął niebywale teorię hipostaz. Człowiek, wg P., dąży do zjednoczenia z Bogiem, które osiąga poprzez wiarę. To zjednoczenie mistyczne jest celem życia ludzkiego. P. poza filozofią zajmo­wał się różnymi dziedzinami wiedzy: matematy­ką, astronomią, gramatyką. Pisał wiersze, ko­mentował pisarzy i poetów greckich: Platona, Euklidesa, Hezjoda. Napisał wiele pism (częś­ciowo zachowanych) filozoficznych (wśród nich komentarze i parafrazy dialogów Platona), mate­matycznych, astronomicznych (zachowane w wer­sji łacińskiej), gramatycznych.

Prokne mit. córka króla ateńskiego Pandio-na, żona króla trackiego Tereusa, siostrą Filomeli. Zob. Filomela.

prokonsul (łac. proconsul) zarządca prowincji i dowódca wojskowy; urząd p. otrzymywano po odbyciu konsulatu. Prokonsulat trwał rok, zdarzały się jednak wypadki przedłużania go:

Pompejuszowi na podstawie Sex Manilia przedłu­żono okres prokonsulatu bezterminowo, dla zwalczenia korsarzy; Cezar w r. 59 na podstawie lex Yatinia otrzymał przedłużenie (prorogatió) namiestnictwa na 5 lat. August w r. 23 p.n.e. kazał sobie oddać imperium proconsulare maius infinitum, tzn. bez żadnego ograniczenia. W okre­sie cesarstwa tytuł p. przysługiwał jedynie za­rządcom prowincji Azji, Afryki i Achai.



Prokopiusz

618


proletariusze rzymscy

Prokopiusz (Prokopios) z Cezarei (ok. 490 — ok. 562), historyk i retor grecki, prawnik z za­wodu, sekretarz znakomitego wodza Belizariu-sza, autor dzieła Historikón (Historia bellorum, tj. historia wojen Bizancjum z Persami, Wan­dalami i Gotami za cesarza Justyniana) W 8 księ­gach oraz książki Pert ktismdtSn (De aedifidis, o budowlach), ważnej jako źródło do poznania wewnętrznej historii cesarstwa tego okresu. Jego AnSkdota (Historia Arcana), opowiadania nie wydane, których autentyczność (niesłusznie) po­dawano w wątpliwość, są paszkwilem (napisa­nym z nie dość wyjaśnionych powodów) na Justyniana i cesarzową Teodorę (wielbionych przez P. na innym miejscu, a zwłaszcza w dziele De aedifidis). Dzieła P. zachowały się w wersji greckiej i łacińskiej.

Prokris Prokrida, mit. 1. córka Thespiosa, która z Heraklesem miała dwóch synów, Hippeusa i Antiieona. 2. córka króla Aten Erechteusa, żona Kefalosa. Zob. Kefalos l.

Prolnrustes mit. zw. też Damastes, rozbójnik attycki. Schwytanych podróżnych dopasowywał w okrutny sposób do żelaznego łóżka: dłuż­szym niż łóżko obcinał nogi, krótszym naciągał ciało przemocą do rozmiarów łoża. Zabił go Tezeusz.

proksenia (gr. proksenta gościnność, opieka) zob. proksenos.

Proksenos historyk grecki z III w. p.n.e., autor (nie zachowanych) dzieł: Epejrotikd (Hi­storia Epiru), dzieła periegetycznego Perl pórth-mon Sikelikm (O portach sycylijskich), pisma Lokówkę politeja (O ustroju lakońskim) oraz pracy o Pyrrusie, z której korzystał Dionizjusz z Halikarnasu.

proksenos (gr. proksenos) sprawujący pieczę nad cudzoziemcem. Greckie miasta-państwa nie wysyłały na zewnątrz przedstawicielstw dyploma­tycznych dla roztoczenia opieki nad własnymi obywatelami. Było natomiast zwyczajem, że oby­watel udający się do obcego miasta-państwa wyszukiwał sobie tam osobę (proksenos), która sprawowała nad nim opiekę, pomagała w załat­wianiu interesów, ułatwiała w miarę potrzeby kontakt z władzami tego miasta. Wszystkie te czynności sprawował p. własnowolnie i ho­norowo, sprawowanie opieki nad cudzoziemcem było bowiem zaszczytem. P. musiał być obywa­telem państwa, w którym w tym charakterze występował, a nie obywatelem państwa, któremu służył. Zdarzało się jednak, że w dowód uznania

za usługi, państwo, którego obywatelom słu­żył, nadawało mu obywatelstwo honorowe. — Stosunek, jaki się nawiązywał pomiędzy cudzo­ziemcem a p., nazywany jest w źródłach prok­senia. Początkowo proksenia miała charakter zupełnie prywatny, z biegiem czasu poczęto ustanawiać proksenów we wszystkich miastach, do których wskutek rozwoju stosunków między­narodowych, stosunków handlowych, uroczysto­ści sakralnych, igrzysk przybywało wielu cudzo­ziemców. W ten sposób proksenia stała się fundamentem form współżycia międzynarodo­wego w starożytnej Grecji. Cudzoziemcy przeby­wający w danym mieściepaństwie i posiadający w nich swych p. nie. byli przez to samo zrównani w prawach z obywatelami tego państwa-miasta. Instytucja proksenii torowała jednak skutecznie drogę do wydawania jednostronnych dekretów lub do zawierania konwencji, np. o dopuszczal­ności nabywania przez cudzoziemców nierucho­mości (enktesis), o uwalnianiu cudzoziemców od specjalnie na nich nałożonych podatków i świadczeń (atelejd) lub zrównaniu ich w tych obowiązkach z obywatelami danego państwa (isoteleja). Najbogatszy w treść był układ o isopoliteja, mocą którego obywatelom jednego palii-stwa przyznawano na terenie ongiego państwa te same uprawnienia publiczne i prywatne, które przysługiwały im we własnej polis.



prolepsis (gr. prólepsis, dosł. przeczucie; łac. anticipatio) figura retoryczna polegająca na uprzedzeniu skutku czynności w przydawce, np. submersas obrue puppes (dosł. zalej zato­pione okręty): zalej okręty i zatop je.

proletariusze rzymscy (łac. proletarii) w syste­mie centurialnym Serwiusza Tulliusza obywatele rzymscy nie posiadający najniższej z przewidzia­nych cenzusem stawek majątkowych. Tworzyli ostatnią klasę obywateli rzymskich, wystawiającą l centurię na zgromadzenia centurialne. Byli wolni od podatków i obowiązku służby woj­skowej. Nazwa proletarii pochodzi stąd, że jedy­nym obowiązkiem p. wobec państwa miało być wychowanie potomstwa (proles). Po wojnach punickich szeregi proletariatu rzymskiego wie­lokrotnie wzrastają. Zrujnowane i wypierane przez wielkich posiadaczy wlościaństwo italskie napływa do Rzymu, gdzie łatwiej o zdobycie środków do życia, głównie dzięki bezpłatnemu rozdawnictwu zboża państwowego i prywatnego. W tym czasie p. stają się siłą wykorzystywaną w walkach wyborczych. Mariusz pierwszy zaczął

Promachos

619


propyleje

przyjmować p. do armii, płacąc im żołd i dając pełny ekwipunek oraz udział w lupach wojen­nych. W celu zmniejszenia liczby bezdomnej i bezrobotnej biedoty w Rzymie Cezar wysiedlił ok. 80000 p. do kolonii.



Promachos mit. 1. „prowadząca do walki", przydomek Ateny. 2. syn Ajzona, brata Jazona, zamordowany przez własnego ojca i Peliasa w czasie wyprawy Jazona po złote runo. 3. przy­domek Heraklesa w Tebach. 4. przydomek Hermesa w Tanagrze.

Prometeusz (Prometheas) mit. jeden z tyta­nów, syn Japetosa i Klimene, brat Atlasa, Menojtiosa i Epimeteusza. Wg mitu usiłował oszu­kać Zeusa przy podziale mięsa ofiarnego, mia­nowicie podzielił zabitego wołu na dwie nie­równe części: mniejszą, składającą się z mięsa, i większą, składającą się z nagich kości, którą przykrył podstępnie płatami tłuszczu. Zeus, mi­mo że przejrzał podstęp Prometeusza, wybrał gorszą część. Odtąd ludzie składali na ofiarę bogom tylko kości i tłuszcz, mięso zaś spożywali sami. Oszustwo P. posłużyło Zeusowi jako pre­tekst do ukrycia ognia przed ludźmi. Jednakże P. wykradł ogień i ofiarował ludziom. Za karę został przykuty do skały Kaukazu, na którą codziennie przylatywał zgłodniały orzeł i wyjadał mu ciągle odrastającą wątrobę. Od męki uwol­nił P. Herakles. P. jest jedną z najpiękniejszych postaci w mitologii greckiej, jako symbol boga, który cierpiał z miłości do ludzi. • •

pronaos (gr. prónaos albo pródomos, łac. anti-cum) część przednia świątyni greckiej, stano­wiąca przedsionek do naos (cella). W p. znajdo­wały się niekiedy ołtarze bogów, ich wizerunki oraz dary wotywne. P. występuje już w najstar­szym typie świątyni greckiej, tzw. templum m antis.

pronominatio łac. zob. antommasia.

pronuba lać., druhna, kobieta towarzysząca pannie młodej w czasie obrzędów weselnych. Dokonywała tzw. dextrwum iunctio, połączenia dłoni nowożeńców. Wybierano na p. kobietę zamężną, pozostającą w pierwszym małżeń­stwie.

prooda zob. stroficzna budowa.

propemptikon (gr. propemptikóri) utwór poe­tycki napisany dla osoby udającej się w podróż;

zawiera prawie zawsze wyrażenie żalu z powodu rozłąki, życzenia szczęśliwej drogi, prośby do bóstw, by opiekowały się w drodze adresatem;

często także poeta wyobraża sobie powrót i ra­dosne powitanie osoby, którą żegna (por. Hor C. I, 3 propemptikon dla Wergiliusza).

Propercjusz (Sextus Propertius) ok. 50-15 p.n.e.; wybitny poeta rzymski, jeden z trzech. (obok Tibullusa i Owidiusza) czołowych przed­stawicieli subiektywnej elegii miłosnej. Pochodził z Umbrii, prawdopodobnie z Asisium (poi. Asyż), wykształcenie jednak otrzymał w Rzymie;

utracił swoje posiadłości wskutek konfiskaty ziemi przez Oktawiana na rzecz weteranów. Przeniósłszy się do Rzymu, dał się poznać ze swojego talentu poetyckiego. Należał do grona literatów skupiających się przy Mecenasie, a więc do oficjalnego koła popierającego ideo­logię Oktawiana Augusta. P. napisał cztery księgi elegii, z których wiele poświęcił ukochanej Cyntii (pod którym to imieniem kryła się nie­znana nam skądinąd rzymianka Hostia). Elegie te dają żywy obraz uczucia obojga kochanków. Z innych należy wymienić przeważające w księ­dze III i IV elegie ajtiologiczne, w których poeta, sięgając do podań związanych z historią Rzymu, daje opisy początków kultów i obrzędów rzym­skich. Elegia P. jest pełna opisów i aluzji mito­logicznych. P. jest typowym poetą uczonym (poeta doctus), naśladowcą poetów aleksandryj­skich, przede wszystkim Kallimacha i Filetasa. Przewyższa ich jednakże gorącym i szczerym uczuciem.



Propontis zob. Propontyda.

Propontyda (gr., łac. Propontis) dziś morze Marmara; obszar morski pomiędzy Hellespon-tem i Bosforem Trackim.

propraetor zob. propretor.

propretor (łac. propraetor, pro praetore) były pretor, namiestnik rzymski zarządzający pro­wincją. Urząd i prawa p. były równe urzędowi i prawom prokonsula. Posiadał całkowitą wła­dzę sądowniczą i administracyjną, a w potrzebie także wojskową w prowincji. Przysługiwało mu prawo do 6 liktorów.

propyleje (gr. propylajon, dosł. przedsionek, łac. propylaeum) monumentalna brama na pla­nie prostokąta, z kolumnadą, wiodąca do temenosu bóstwa lub miejsca świętego; miała jedno bądź kilka przejść. Najbardziej- znane są p. wzniesione (w porządku doryckim) na Akropolis w Atenach wg projektu Mnesiklesa w la­tach 437-432 p.n.e., na miejscu dawnej bramy z czasów Pizystratydów. Budziły podziw już w starożytności, stanowiąc jedno z najbardziej interesujących i genialnych rozwiązań architek-

propylen

620

Proteus

fonicznych w budownictwie attyckim V w. Zna­ne były również Wielkie i Małe P. w Eleusis:

pierwsze zbudowane zostały w II w. n.e. na zlecenie Antoninusa Piusa, drugie przez Appiu-sa Klaudiusa Pulchera (zob. Ciaudii 13) ok. r. 40 p. n.e.

propylen (gr., dosł. przedsionek) monumen­talna brama wznoszona na prostym planie, o jednym przejściu, występująca głównie w ar­chitekturze przedgreckiej, będąca prototypem i nierozwiniętą formą propylei, np. p. (bez ko­lumnady) w Troi II. lub zewnętrzny i wewnętrz­ny p. w zamku w Tirynsie.

proscenium zob. scena.

proscriptio fac, pierwotnie oznaczało ogło­szenie sprzedaży dóbr dłużnika w drodze licy­tacji, następnie termin ten oznaczał wszystkie kary, które pociągały za sobą konfiskatę i sprze­daż dóbr, a więc przede wszystkim wygnanie. Proskrypcje na wielką skalę wprowadził dla zniszczenia swych wrogów Sulla w r. 83 p.n.e., w roku następnym zaś ogłosił ścisły regulamin proskrybowania. Naśladowali go w r. 43 p.n.e. członkowie drugiego triumwiratu: Antoniusz, Oktawian i Lepidus. Ogłoszono wówczas tzw. tabulae proscriptionis, niby listy proskrypcyjne, listy proskrybowanych. Każdy znajdujący się na takiej liście obywatel mógł być zabity, a za jego głowę płacono mordercy 2 talenty. Mają­tek proskrybowanego był sprzedawany lub da-rowywany przyjaciołom zwycięzcy, dzieci i wnuki jego były naznaczone infamią. Wskutek umiesz­czenia (na żądanie Antoniusza) na liście pro­skrypcyjnej zginął w r. 43 p.n.e. Marek Tulliusz Cyceron.

Proserpina zob. Persefona.

proskenion zob. scena.

proskrypcje zob. proscriptio.

prosodia (gr. prosódia me) pieśni procesyjne wykonywane przez chór przy akompaniamencie fletu w czasie uroczystego pochodu do świątyni (zob. partemu).

prosodiakon zob. prozodiak.

prosopopeja (gr. prosopopojia, łac. prosopo-poeia, personificatio) uosobienie, figura' reto­ryczna polegająca na przedstawieniu przedmio­tów nieobecnych lub martwych jako obecnych i żywych, np. Patria tecum, Catiiina, sic agit et ąuodammodo tacita loawtw (Cyceron, In Catiiinam I, 17); Ojczyzna, Katylino, tak do ciebie zwraca się i niejako milcząc — przemawia.



1   ...   116   117   118   119   120   121   122   123   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna