Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona113/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   109   110   111   112   113   114   115   116   ...   159

Paullus

574


Paolus

dała się na 10 rodów, w ten sposób populus Romanus obejmował wówczas 300 rodów. Peł­noprawnymi obywatelami byli jedynie człon­kowie rodów. Na comitia curiata decydowali oni o sprawach kultu, wojny, pokoju itd. Niektórzy badacze nowożytni uważają jednak p. za element wtórny, napływowy, za zdobywców, którzy pod­bili ludność pierwotną i zagarnęli wszelką wła­sność i wszystkie prawa. Rozróżniano patres maiorum gentium rody najdawniejsze, oraz mi-norum gentium. Te ostatnie miały to być .rody plebejskie wpisane do patrycjatu przez króla Tarkwiniusza Starego. We wczesnym okresie republiki patrycjat stanowił kastę zamkniętą, do której żaden ród nie mógł już zostać przyjęty. Taki stan rzeczy trwał aż do czasu uchwalenia lex Canuleia (r. 445 p.n.e.), która pozwalała na zawieranie małżeństw (iustas nuptiae) z plebeju-szami. Erudyci rz mscy wyliczali 136 rodów;

my dzisiaj możemy się doliczyć najwyżej 60. W ostatnich latach rzeczypospolitej znane było tylko 14 rodów (30 rodzin). Wojny, upadek ekonomiczny były głównymi przyczynami nie­mal zupełnego zaniku patrycjatu, toteż w r. 45 lub 44 p.n.e. Cezar spowodował uchwalenie lex Cassta, która pozwalała na mianowanie pontifex maximus (urzędu zastrzeżonego dotą'd jedynie dla p.) również spośród przedstawicieli rodów plebejskich. Cesarze jako cenzorzy pod­nosili niejednokrotnie do rangi patrycjatu rów­nież rody plebejskie. Wiele urzędów było w naj­dawniejszych czasach zarezerwowanych jedynie dla p. i choć stopniowo plebejusze, walcząc o swe prawa, zdobywali do nich dostęp, nigdy nie została otwarcie i głośno uznana zasada, że wszystkie urzędy są otwarte zarówno dla jednych, jak dla drugich. Rex sacrorum, flami-nes, Salli, interreges byli wyznaczani jedynie spośród p; podobnie princeps senatus był zawsze p. Cesarz Konstantyn stworzył tytuł p. honoro­wego, patricius honorarius, który był tytułem osobistym l nie przechodził z ojca na syna. Tytuł ten otrzymywali wybitni dowódcy woj­skowi, gubernatorzy prowincji, niekiedy zaprzy­jaźnieni królowie, barbarzyńscy. Ci patricii ho-norarii (lub codicillarii, praesentales) nosili spe­cjalne szaty i mieli prawo do specjalnego po­jazdu.

Paullus (później Paulus) przydomek rodu Emi-liuszów (zob. Aemilii).

Paulos z Gemie, według Księgi Suda jeden z komentatorów mów Lizjasza.

Paulus 1. przydomek rodu'Emiliuszów (zob. Aemilii'). 2. zob. Passenus. 3. P. s Torsu (2 p.n.e.--66 n.e.) zwany Apostołem narodów. Żyd, oby­watel rzymski, ścięty w Rzymie za Nerona. Po­zostawił 14 listów skierowanych do różnych gmin chrześcijańskich i poruszających zagadnie­nia teologiczne. Listy P. weszły w skład ksiąg Nowego Testamentu. 4. lulius P., poeta i gra­matyk rzymski w czasach Hadriana; prawdopo­dobnie słusznie utożsamiany z P., który komen­tował Afraniusza i Antypatra. 5. lulius P., wy­bitny prawnik rzymski z początku III w. n.e. Czas i miejsce urodzenia nie znane. Był aseso­rem prefekta pretorianów Papiniana, działał jako prawnik za Septimiusza Sewera i Karakalli. Wygnany przez Heliogabala, został odwołany z wygnania przez Aleksandra Sewera, mianowa­ny członkiem rady cesarskiej (Consilium), potem prefektem pretorianów. Był jednym z najbar­dziej płodnych teoretyków prawa w Rzymie. Wyciągi z jego dzieł (tylko częściowo zachowa­nych) stanowią ok. 1/6 Digestów (zob.), a ra­zem z wyciągami z dzieł Ulpiana — prawie po­łowę tego dzieła. P. pisze językiem bardzo zwar­tym, niekiedy aż niejasnym. Niektórzy pisarze widzą u niego grecyzmy, na podstawie których wnoszą o jego greckim pochodzeniu. Dokładnej liczby jego dzieł nie znamy, choć wymienia się cyfrę 86 dzieł w 319 księgach. Główne to: Ad Edictum libri LXXX (traktujące o prawie pretorskim), Ad Sabinum libri XVI (dotyczące pra­wa cywilnego), Brevia (23 księgi), Quaestiones (26 ksiąg), Responsa (23 księgi), Regulae (7 ksiąg), Sententiae (ad filium, 5 ksiąg), Decreta (3 księgi). Sententiae stanowiły rodzaj yademecum prawni­ków, stąd ich popularność w czasach później­szych. Były one źródłem obowiązującego prawa dla kodeksów ustaw szczepów germańskich, zwanych leges barbarorum (prawa barbarzyń­ców), stąd określenie receptae sententiae. Znala­zły też zastosowanie w Breviarum Wizygotów. Prócz tego P. napisał ogromną liczbę komen­tarzy do poszczególnych praw i uchwal senatu, noty do dzieł dawnych prawników oraz mnó­stwo rozpraw na różne tematy prawnicze. 6. P. Silentiarius, wysoki urzędnik na dworze Justy-niana i poeta (VI w. n.e.), autor dwu (zachowa­nych) poematów opisowych, tzw. ekfraz. Opis kościoła Boskie] Mądrości (Hagia Sophid) w Kon­stantynopolu i Opis podium dla śpiewaków (w tym­że kościele). Napisał także (zachowany) poemat dydaktyczny Na cieplice w Pytlach bityńskich,



Pausanias

575


pean

którego tematem jest opis cudownych właściwo­ści źródeł bityńskich. Jest to utwór oparty na dawnej literaturze paradoksograficznej. P. Silen-tiarius jest również autorem 40 zachowanych epigramów, o treści przeważnie erotycznej. 7. Paulus Crosnensis zob. Pawel z Krosna.



Pausanias zob. Pauzaniasz.

Pausjas malarz grecki z IV w. p.n.e., główny przedstawiciel szkoły sikońskiej, malował poje­dyncze postaci .mitologiczne lub sceny rodzajo­we. Był mistrzem w stosowaniu skrótów perspek­tywicznych. Dwa jego obrazy zdobiły tolos w Epidaurze. P. przypisuje się wprowadzenie enkaustyki (zob.).



Pauzaniasz (Pausanias) 1. król Sparty (408--394 p.n.e.); w czasie wojny peloponeskiej, gdy Lizander blokował Ateny od strony morza, P. oblegał je od strony lądu. Kiedy w Atenach-' objęła władzę skrajna oligarchia (rządy tzw. 30 tyranów), wysiany z wojskiem do Aten pokonał w Pireusie zwolenników Trazybula, potajem­nie jednak popierał przywrócenie demokracji. W r. 395 wysłany do Beocji przeciw Tebańczykom, na wieść o śmierci Lizandra wycofał swoje wojsko. Skazany za to na wygnanie, resztę życia spędził w Tegei. 2. rzeźbiarz grecki z Apollonii, z połowy IV w. p.n.e., wzmiankowany przez Pauzaniasza (X. 9,5). 3. P. zwany Periegeta, pisarz grecki żyjący w czasach Antonina Piusa i Marka Aureliusza, autor (zachowanej) perieEezy Periegesis tes Hellddos (Przewodnik po Hel­ladzie) w 10 księgach. Choć korzystał z prac dawniejszych periegetów, np. Polemona (zob.), wiele jednak wiadomości podał z autopsji. Ko­lejne księgi jego dzieła obejmują opis poszcze­gólnych krain Grecji: Attyki i Megary (l), Ko-ryntu, Sykionu, Argolidy (2), Lakonii (3), Mes-senii (4), Elidy (5,6), Achai (7), Arkadii (8), Beocji (9) i Fokidy (10). Opisy Pauzaniasza są niekiedy bardzo szczegółowe, autor omawia po­szczególne świątynie, rzeźby, przytacza mity i le­gendy, tak że jego periegeza jest cennym źródłem do poznania grackiej sztuki, religii, wierzeń a niekiedy nawet lokalnych zwyczajów. 4. P. z Syrii, leksykograf grecki z II w. n.e.; leksykon jego był wg świadectwa Focjusza jednym z głów­nych źródeł dla późniejszych leksykografów atty-cystycznych. 5. P. z Cezarei w Kappadocji. II w. n.e., uczeń Herodesa Attyka, nauczyciel retoryki w Atenach i w Rzymie; Księga Suda przypisuje mu pracę gramatyczną O składni oraz nie określone bliżej dzieło Problematy.

6. P. z Antiochii (lub z Damaszku), wymieniony przez Malalasa (zob.) jako najmędrszy chrono-graf.



Pavor zob. Pallor.

Paweł z Krosna (Paulus Crosnensis, właściwe nazwisko Procler) urn. ok. 1517; głośny w swoich czasach humanista, poeta polsko-łaciński, wy­dawca satyr Persjusza, tragedyj Seneki (Troades i Thyestes). W latach 1507-1516 (z przerwami) wykładał poetów łacińskich w Akademii Kra­kowskiej. Jego uczniem był Jan Dantyszek. Pisał elegie, pieśni, hymny i epigramaty wyłącz­nie łacińskie, jak również — obyczajem epoki — panegiryki, m.in. Epithalamiiim... Sigismwdi regis Poloniae nobilissimaegue Barbarae (Kraków-1512); De nuptiis Sigismundi regis Poloniae et Bonae carmen (Kraków 1518) — dla uczczenia kolejnych zaślubin Zygmunta Starego.

Pax (łac., dosl. pokój) mit. rzymska boginipokoju. Senat rzymski poświęcił jej ołtarz na Polu Marsowym w r. 13 p.n.e., po zwycięstwach Augusta w Galii i Hiszpanii. Ołtarz ten był centralnym punktem świąt obchodzonych co­rocznie ku czci P. w dniu 30 kwietnia. Identyfi­kowana z grecką Ejrene, była przedstawiana jako młoda kobieta trzymająca w jednej ręce róg obfitości, w drugiej gałązkę oliwną albo laskę Hennesa lub kłosy zboża. Niekiedy była przed­stawiana z PIutosem, bogiem bogactwa, na rę­kach. Uchodziła za córkę Zeusa i Temidy.

Pazyfae (gr. Pasifde, łac. Pasiphae, dosł. świe­cąca dla wszystkich) mit. bogini księżyca,, czaro­dziejka, córka Heliosa i Perseis, żona króla) Krety Minosa, matka Deukaliona, Glaukosa, Ariadny i Fedry. Z postacią P. łączy się mit o Minotaurze. Wg mitu Minos ubiegając się o władzę na Krecie głosił, że należy mu się królestwo z woli bogów, którzy spełniają jego życzenia. Na dowód tego w czasie ofiary składa­nej Posejdonowi prosił boga, aby z morza wy­szedł byk, którego będzie mógł złożyć na ofiarę. Posejdon spełnił prośbę i dzięki temu Minos. został królem Krety. Tak mu się jednak zwierzę podobało, że kazał je zachować przy życiu, a na ofiarę złożył innego byka. Posejdon za karę zesłał na żonę Minosa, P. namiętność do byka. Ze związku miłosnego (który umożliwił Dedal, ukrywając P. w specjalnie skonstruowanej drew­nianej krowie) z bykiem P. urodziła potwornego-Minotaura.

pean (łac. pacan, gr. pajdn) chóralna pieśń dziękczynna zwrócona do Apollina, Artemidy

pechys

576


pektis

lub innych bogów, z charakterystycznym refre­nem kultowym: l6 (IŚ) pajdn (paj^ffn). P. rozwi­nął się wraz z innymi gatunkami liryki chóralnej w Sparcie, twórcami p. byli.Alkman, Stesichoros, Simonides z Keos i jego siostrzeniec Bakchylides, ą przede wszystkim Pindar z Teb, po którym zachowało się kilka p; wśród nich sławny p. tebański na zaćmienie słońca w dniu 30 kwietnia 463 r. p.n.e. Wśród autorów p. wymieniany jest również .Tynnichos z Teb.



pechys (gr. pechys, łac. cubitus, dosl. łokieć) zob. miary długości.

pedagog zob. paedagogus.

Pedanios (łac. Pedanius) Dioskorides zob. Dio-skorides 2.

pediakowie (gr. pediakós, dosł. równy, płaski) mieszkańcy równiny (pedion) w żyznej dolinie rzeki Kefisos, przedstawiciele wielkiej własności ziemskiej, jednocześnie stronnictwo polityczne w Attyce w VI w. p.n.e., dążące do przywró­cenia ustroju panującego przed Solonem. Przy­wódcą ich był Likurg. Współzawodniczyli ze stronnictwami paraliów i diakrów (stronnictwo małorolnych górali i pasterzy).

Pedius 1. Quintus P., siostrzeniec Cezara, brał udział w wyprawie Cezara do Galii; w r. 48 p.n.e. piastował urząd pretora, w r. 45 był le­gatem Cezara w Hiszpanii. Po śmierci Cezara przyłączył się do stronników Oktawiana. W r. 43 po bitwie pod Mutiną otrzymał konsulat. Brał udział w rokowaniach pomiędzy Oktawianem a Antoniuszem i Lepidusem. Zmarł w r. 43. 2. P. JBlaesus, senator za rządów Nerona, usu­nięty przez cesarza z listy senatorów, przywró­cony do tej godności przez Othona.

Pedo (Caius P. Albinoyanus) zob. Albinovanus Pedo.

Peducaei rzymski ród plebejski 1. Sextus Peducaeus, jako trybun ludowy w r. 113 brał udział w jakimś procesie przeciwko westalkom. 2. Sextus P., namiestnik Sycylii w r. 75 (Cyceron był wówczas kwestorem), zjednał sobie ogólną sympatię mieszkańców. 3. Sextus P; syn po­przedniego, przyjaciel Attyka. Stronnik Cezara, po jego śmierci — Oktawiana.

Pefredo mit. córka Forkosa, jedna z Graj, uważanych za personifikację starości.

Pegaz (Pegasos) mit. skrzydlaty rumak zro­dzony u źródeł Oceanu ze związku Meduzy z Posejdonem. Wyskoczył z szyi Meduzy, gdy Perseusz uciął jej głowę. Nosił grzmoty i błyska­wice Zeusa. Dosiadał go Apollo; służył Bellero

fontowi, gdy ten wyprawił się, aby pokonać Chimerę, i Perseuszowi, gdy jechał' uwolnić Andromedę. P. uchodził za rumaka Muz. U stóp Helikonu P. spragniony wody uderzył kopytem w skałę, z której trysnęło słynne źródło Muz, zw. Hippokrene. Wody jego miały dawać na­tchnienie poetom. Również za źródło P. ucho­dziło Pejrene w Koryncie. P. jako rumak uno­szący poetów w krainę natchnienia jest tworem czasów nowożytnych.



Pejrajkos grecki malarz hellenistyczny, przed­stawiający — zawsze w małym formacie — sceny z wnętrza sklepików; dał początek tzw. ryparografii (zob.).

Pejrasos snycerz argiwski, założyciel archaicz­nej szkoły rzeźbiarskiej w Argos, twórca naj­starszego ksoanonu (rzeźby z drzewa) Hery w Tirynsie.

Pejrene l (gr., łac. Pirene) mit. córka Achelaosa (lub Ojbalosa) i Metony, matka Lechesa i Ken-chriasa. Czczona jako nimfa źródła, które miało wytrysnąć z jej łez, gdy opłakiwała Kenchriasa.

Pejrene2 słynne źródło w Koryncie, wypły­wało ze skały Akrokoryntu. Wody źródła, znane z doskonałej czystości i właściwości zdrowot­nych, doprowadzone były do marmurowego basenu, który zaopatrywał w wodę znaczną część miasta. Wg .mitu przy P. Bellerofont schwytał Pegaza.

Pejrithoos zob. Pejritoos.

Pejritoos (gr. Pejrithoos, łac. Pirithous) mit. Lapita, syn Zeusa (wg innej wersji — Iksjona) i Dii, mąż Hippodamii. Podczas jego wesela wybuchła walka między centaurami a Lapitami wywołana przez centaura Eurytiona, który chciał uprowadzić pannę młodą. Walka skończyła się zwycięstwem Lapitów. Sceny z walki przedsta­wione są na słynnym fryzie Partenonu.

Pejsandros zob. Pizander.

Pejsistratos zob. Pizystrat.

Pejto (Pejtho) mit. 1. personifikacja przeko­nywania (u Rzymian Suada, Suadela), towarzy­szka Afrodyty, Charyt i Hermesa jako patrona wymowy. Miała świątynię w Sikionie na agorze. Występuje też jako przydomek innych bogiń, jak np. Afrodyty i Artemidy. 2. jedna z Charyt (wg Hermesianaksa). 3. jedna z córek Okeanosa i Tethys.

pektis (gr. pektis) instrument muzyczny wielo-strunowy pochodzenia lidyjskiego, pokrewny li­rze i kitarze; także nazwa jednego z licznych" instrumentów harfowych.

«yy> tespoimfBu z agoiN •£

nx v3navJ.

30H30NIO ł

^aaiss i zsnasAao •t

q3iTO»v » Noraiduno •>

X«opnqez wpiau 'v Id W n O '*•

ws " zsn3SAao •c

SOVWONfO '

VI ISO I-

esoisiSfy MiWsfiąvz salSaHO (

azJii •eu foMBJg zsnajao •i

vaAwivd z

"BN tqza2J •apu»M z so

^^x v3navi

»q ! SA»Vd +

luoJOJanig l ZVOad Ł

o8mupoq3BZ nzitJ) iujkisbjj 'NON3AaVd ';

i!z.ib»|o sb^aasio-fU 'NOWY

Otton VdaN3 •£

enncpoddfH ! Sd0^a<^ •Z

l. PENTES1LEJA (śmierć Pcntesileji)

2. PERSEUSZ unoszący głowę Meduz

..^


-.1-mSM

pelaci

577


Pelopidas

pelaci (gr. polataj, dosł. najemnicy) ubodzy chłopi attyccy pracujący wraz z rodzinami w po­siadłościach rolnych bogaczy. Nazywano ich też szóstakami (hektemóroj); jest kwestią sporną, czy otrzymywali Yfi plonów (jako zapłatę za pracę), czy też oddawali Vfi plonów właścicie­lowi.

Pelasgiotis jedna z czterech części Tesalii (zob.).

Pelasgos mityczny protoplasta Pelazgów. Z róż­nych okolic Grecji pochodzą różne legendy do­tyczące jego osoby: w Arkadii był synem Zeusa i Niobe, ojcem Likaona; założycielem pelopo-neskiego Argos był P., syn Triopasa, brat Ja-zona; Argos w Tesalii założyć miał P. syn Po-sejdona (albo Hajmona) i Larissy, brat Achajosa.

Pelazgowie (Pelosgi) wymieniana przez Ho­mera nazwa ludu zamieszkującego Tesalię. Głó­wnym ich miastem była Larissa. Także późniejsi autorzy wspominają o P. mieszkających w Argos, w Epirze, na Lesbos i na wybrzeżu Azji Mn. Według przeświadczenia Greków P. stanowili, obok Karyjczyków i Lelegów, ludność przed-grecką w Grecji. Wiadomości dotyczące pocho­dzenia P. i języka są skąpe i niepewne. Wg mitu pochodzili od Pelasgosa. Wg Herodota P. po­sługiwali się językiem barbarzyńskim, tzn. nie greckim. Przypuszcza się, że był to język po­krewny greckiemu. O istnieniu ludów zamie­szkujących Grecję przed przybyciem Greków Świadczą odkryte zabytki kultur egejskich.

Peleus mit. syn Eaka i Endeis, król Ftii w Te­salii, brat Telamona, ojciec Achillesa. Razem z Telamonem zabił w gniewie (podczas gry w kości) swego brata przyrodniego Fokosa, syna Psamanthei. Eurytion, syn Aktora, oczyścił go z tej zbrodni i dał mu za żonę swą córkę, Antygonę. Psamantheja, mszcząc się za syna, nasłała na trzody P. wilka, on jednak przebłagał ją i wilk przemienił się w głaz. Podczas łowów na dzika kalidońskiego P. niechcący zabił Eury-tiona. Udał się wtedy do Jolkos na dwór Akasto-sa, gdzie został oczyszczony z przelania krwi. Tu zakochała się w nim Astydamia, żona Akas-tosa; przesłała ona wiadomość Antygenie, że P. ma. poślubić jej córkę, Steropeję. Antygona z rozpaczy odebrała sobie życie, Astydamia zaś, odrzucona przez P., oczerniła go przed mężem, że nastaje na jej cześć. Akastos zabrał P. na polowanie na górę Pelion i pozostawił go śpią­cego w lesie, schowawszy mu wprzód cudowny

miecz, podarek Hefajstosa. Jednakże P. odzyskał go dzięki centaurowi Chironowi, mógł więc bez­piecznie wyjść z lasu i zemścić się na Akastosie i Astydamii. Pokonawszy wiele trudności i prze­szkód, poślubił Tetydę, boginię morską, która uciekając przed nim przybierała różne kształty:

ognia, wiatru, drzewa, ptaka, tygrysa, lwa, węża. Na wesele P. i Tetydy przybyli wszyscy bogowie przynosząc cenne dary; nie zaproszona Eris, bogini niezgody, rzuciła jabłko z napisem „dla najpiękniejszej", co stało się powodem wojny trojańskiej. Małżeństwo P. i Tetydy nie było szczęśliwe, gdyż Tetyda, chcąc swe dzieci unie­śmiertelnić, poddawała je różnym zabiegom, podczas których umierały. Uchował się tylko Achilles, którego P. wyratował w ostatniej chwili z ognia. P. przeżywszy swego syna umarł we Ftii, a wg innej wersji na wyspie Kos, gdzie miał schronić się przed synami Akastosa.

Pelias mit. syn Posejdona i Tyro, brat Neleusa (zob.); przy pomocy Neleusa zdobył wła­dzę w Jolkos, usuwając Ajsona. Kiedy w Jolkos zjawił się Jazon, syn wygnanego Ajsona, i do­magał się udziału w rządach, P. pragnąc pozbyć się Jazona, kazał mu zdobyć złote runo (zob. Argonauci).

Pelion (gr. Pelion) trudno dostępny łańcuch górski w Tesalii, ciągnący się wzdłuż brzegu mor­skiego. Stoki jego były pokryte lasami. Wg mi­tologii greckiej tutaj mieli walczyć bogowie z Gi­gantami; centaur Chiron (nauczyciel Heraklesa) miał na zboczach P. swą siedzibę.

Pełła 1. jedno z najważniejszych miast Mace­donii w krainie Bottiaja, stolica Macedonii i re­zydencja królów za czasów Filipa II i Aleksan­dra W. Miasto rodzinne Aleksandra W. 2. ko­lonia macedońska założona w Syrii nad Oron-tesęm przez Antygonosa I; przez Seleukosa albo Antiocha Sotera nazwana Apameą. 3. miasto w południowej Syrii założone przez Aleksan­dra W.

Pellene (Pellana) 1. ufortyfikowane miasto w Achai; w czasie wojny peloponeskiej było sojusznikiem Sparty. 2. miasto w Lakonii nad Eurotasem.

Pelopidas Tebańczyk, przywódca demokracji w Tebach w IV w. p.n.e. Po zamachu oligar­chicznym w Tebach w r. 382 schronił się wraz z innymi demokratami w Atenach. Później prze­dostał się z kilkunastu towarzyszami do Teb, gdzie z pomocą miejscowych demokratów do­konał zamachu i wprowadził ponownie ustrój

37 — Mała encyklopedia kultury antycznej



peloponeska wojna

578


peloponeska wojna

demokratyczny. W r. 379 został wybrany beo-tarchą. W czasie wojny ze Spartą dowodził świętym zastępem w bitwie pod Leuktrami, w r. 371. Wraz z Epaminondasem wtargnął na Peloponez. Po powrocie oskarżono go o nie­prawne przedłużenie sobie kadencji, został jednak uniewinniony. Wezwany w r. 369 przez miasta tesalskie na pomoc przeciw Aleksandrowi, ty­ranowi Feraj, zmusił go do zawarcia pokoju. Wezwany z kolei do Macedonii w celu rozstrzyg­nięcia sporu pomiędzy Aleksandrem n Mace­dońskim, a pretendentem do tronu, Ptolemajosem z Aloros, stanął po stronie Aleksandra i zabrał jego brata, Filipa (przyszłego króla Macedonii, ojca Aleksandra W.), do Teb jako zakładnika. W r. 364 jeszcze raz wyruszył na czele wojsk tebańskich na pomoc miastom tesalskim przeciw Aleksandrowi z Feraj. Pod Kynoskefale Tebańczycy odnieśli zwycięstwo, P. jednak zginął.

peloponeska wojna (431-404 p.n.e.) wojna po­między Związkiem Ateńskim a Związkiem Peloponeskim, na którego czele stała Spartą. Przyczyny wojny były zarówno natury ekono­micznej, jak i politycznej: po wojnach grecko--perskich Ateny stały się pierwszą potęgą na morzu, w rywalizacji handlowej wypierały nale­żące do Związku Peloponeskiego Korynt i Megarę z rynków zachodnich (Sycylia, Italia), to­czyła się walka także o rynki północne (Tracja, Macedonia). Pomiędzy obu obozami występo­wał także silny antagonizm polityczny wynika­jący z różnicy ustrojów:" demokratyczne Ateny popierały we wszystkich miastach greckich ele­menty demokratyczne, Spartą — oligarchiczne;

do zaostrzenia stosunków przyczyniali się emi­granci polityczni obu stron. Bezpośrednią przy­czyną wojny była interwencja floty ateńskiej popierająca Korkyrę ,w zatargu z Koryntem. Wystąpienie Aten zostało uznane za zerwanie pokoju trzydziestoletniego z r. 455. Do tego dołączył się zatarg między Atenami a Koryntem o miasto Potidaję na Chalkidyce, w następstwie tego Ateny zamknęły swoje porty przed flotą popierającej Korynt Megary. Pierwszy, okres wojny, zwany wojną archidamijską, trwał od r. 431 do 421. Stojący na czele polityki ateńskiej przywódca demokracji, Perykles, liczył przede wszystkim na flotę oraz na olbrzymie bogactwa, jakie w tym czasie posiadały Ateny. Chciał przeprowadzić blokadę Peloponezu i zrujnować Związek Peloponeski przede wszystkim ekono­micznie. Plan ten jednak nie powiódł się. W r. 431

wojska króla spartańskiego Archidamasa spu­stoszyły część, w następnym roku całą Attykę. W wyniku wojny ludność Attyki schroniła się do Aten; zapanował głód, a następnie wybuchła groźna zaraza pochłaniająca tysiące ofiar. Ofiarą zarazy padł sam Perykles, atakowany już przed­tem przez przeciwników politycznych za niepo­wodzenia w wojnie. Po śmierci Peryklesa na czele radykalnej demokracji stanął Kleon, zwolennik dalszego prowadzenia bezkompromisowej wojny oraz stosowania polityki siły wobec sprzymierzeń­ców. Za jego sprawą stracono 1000 Mityleńczyków w odwet za oderwanie się Mityleny od Aten. Dalsze wypadki wojenne były następujące:

w r. 429 Peloponezyjczycy oblegali, a w r. 427 zdobyli i doszczętnie zniszczyli Plateje, przy czym zamordowali 200 Platejczyków. Z kolei flota ateńska, która już od początku wojny pu­stoszyła wybrzeża Peloponezu, w r. 425 pod do­wództwem stratega Demostenesa zajęła Pylos, a następnie odcięła 420 hoplitów spartańskich na wyspie Sfakterii. Spartanie zaproponowali pokój, Kleon jednak dążąc do zupełnego zwy­cięstwa, warunków nie przyjął. Wkrótce sytuacja Demostenesa pogorszyła się, a w Atenach wrogie Kleonowi stronnictwo pokojowe rozpoczęło prze­ciw niemu kampanię. Odbiciem nastrojów panu­jących w tym czasie w Atenach są antywojenne komedie Arystofanesa: Acharnejczycy (425), Ry­cerze (komedia skierowana przeciwko Kleonowi, 424), Pokój (421). Jednakże Kleon, przyjąwszy proponowane mu dowództwo nad flotą, wraz z Demostenesem w ciągu 20 dni pojmał oblężo­nych na Sfakterii hoplitów spartańskich. W od­powiedzi na to Spartą wysłała na Chalkidykę Brasidasa, który opanował należące do Związku Ateńskiego Amfipolis. W r. 422, w bitwie pod Amfipolis armia ateńska, na której czele stał Kleon, poniosła klęskę. Zginęli dowódcy obu walczących stron: Kleon i Brasidas. W r. 421 zawarto pokój zwany pokojem Nikiasza. Był on zawarty na lat 50 i przywracał przedwojenny status quo. Wbrew jednak układowi Spartą za­trzymała Amfipolis, a Ateńczycy Pylos. Pokój Nikiasza nie trwał długo: na skutek agitacji zdolnego i ambitnego polityka Alkibiadesa Ateń­czycy w r. 415 zorganizowali wyprawę na Sy­cylię; na czele wyprawy stanęli Alkibiades, Nikiasz i Lamachos. Gdy Ateńczycy przystąpili do oblężenia Syrakuz, Alkibiades, oskarżony o obalenie posążków Hermesa, wezwany na rozprawę sądową do Aten uciekł do Sparty

Peloponessos

579


Pelusium

Nikiasz prowadził oblężenie powolnie i nie­chętnie. Kiedy w tym czasie Spartanie przysłali pod wodzą Gylipposa odsiecz Syrakuzom, Ateńczycy ponieśli klęskę: wodzowie ateńscy Nikiasz i Demostenes, który przybył na pomoc, zostali pojmani i straceni, 7000 żołnierzy ateńskich zo­stało zesłanych do kamieniołomów. Na skutek katastrofy sycylijskiej odpadło od Aten szereg wysp i miast, m.in.: Delos, Chios, Milet. W r. 413 wojsko spartańskie umocniło się w Dekelei, 20 km od Aten, skąd systematycznie pustoszyło i łupiło Attykę. W r. 411 ateńscy oligarchowie dokonali przewrotu, na czele państwa stanęła wyłoniona spośród oligarchów rada czterystu. Zamierzenia nowego rządu, by zawrzeć pokój, rozbiły się o brak zgody ze strony Sparty. W dal­szym ciągu wojny Ateńczycy ponieśli nową klęskę pod Eretrią. Jednocześnie wyspa Eubea, która przynosiła Atenom najwięcej dochodów, oderwa­ła się od Aten. W następstwie tego do władzy doszedł umiarkowany oligarcha Teramenes ze swoją grupą 5000 ludzi. Niedługo potem dowód­cy floty stojącej na Samos, demokraci Trazyllos i Trazybulos, weszli w porozumienie z Alkibia-desem, który stanął na czele floty ateńskiej i odniósł dwa zwycięstwa: pod Kyzikos i Aby-dos. W r. 410 obalono w Atenach rządy Tera-menesa i przywrócono ustrój demokratyczny. W r. 407 Alkibiades przybył triumfalnie do Aten i otrzymał od zgromadzenia ludowego nieogra­niczoną władzę jako strateg-autokrator. Tym­czasem Sparta weszła w porozumienie z Persją. Wódz spartański Lizander zadał flocie ateńskiej klęskę u przylądka Notion. Alkibiadesa pozba­wiono władzy, wskutek czego opuścił Ateny. Flota ateńska odniosła jeszcze jedno świetne zwycięstwo pod Arginuzami, w r. 406, ale po bitwie stracono wyrokiem sądowym sześciu spo­śród dziesięciu strategów pod zarzutem nieza-troszczenia się o pogrzebanie poległych. W r. 405 Ateny poniosły ostateczną klęskę pod Ajgospo-tamoj, 3000 Ateńczyków zostało straconych. W r. 404 zawarto pokój. Ateny wydały Sparcie flotę, zburzyły tzw. „długie mury" łączące Ateny z Pireusem oraz uznały hegemonię Sparty w świe­cie greckim. Przy poparciu Lizandra w Atenach objęli znowu władzę oligarchowie, tzw. 30 tyra­nów, z Kritiasem na czele.

Pejoponessos zob. Peloponez.

Peloponez (gr. Peloponessos, łac. Peloponessus) półwysep stanowiący południową część Grecji, połączony z Grecją właściwą Przesmykiem Ko-

rynckim. Nazwa P. pochodzić miała od mitycz­nego Pelopsa, syna Taniała (zob.). P. tworzy trzy wielkie zatoki: Lakońską (sinus Laconicus) i Messeńską (sinus Messeniacus) na południu oraz Argolidzką (sinus Argolicus) na wschodzie. Na P. leżało osiem państw greckich: na północy Achaja, na zachodzie Elida, na południu Messenia i Lakonika, na wschodzie Argolida, Ko-ryntia i Sikionia, wreszcie w środku półwyspu — Arkadia. Ludność P. w okresie rozkwitu Grecji starożytnej liczyła około pół miliona. W naj­dawniejszym okresie P. był zamieszkiwany przez Pelazgów. W n tysiącleciu p.n.e. Achajowie podbili Argolidę, Lakonię i Messenię, wskutek czego Pelazgowie w dużej części zostali wyparci głównie do Arkadii. Około r. 1200 p.n.e. P. zo­stał opanowany przez Dorów, którzy wyparli ludność acbajską do leżącej w północnej części półwyspu Achai. Gdy Spartanie podbili Mes­senię, zdobyli hegemonię na półwyspie. Prze­waga Sparty trwała aż do bitwy pod Leuktrami (r. 371 p.n.e.), w której Sparta została przez Teby pokonana. Dalsze dzieje krajów pelopo-neskich wiążą się z dziejami ogólnogreckimi.



Pelops mit. syn Tantala, mąż Hippodamii, ojciec Atreusa, Thyestesa, Diasa, Kynosurosa, Korinthiosa, Hippalmosa, Hippasosa, Kleona, Pittheusa, Trojzena, Nikippe i Lysidine. Ze związku z Aksioche (lub z nimfą Danais) miał syna Chrisipposa. P. był królem Pizy w Elidzie. Od jego imienia południowy półwysep Grecji miał otrzymać nazwę Peloponessos (dosł.: wyspa Pelopsa). Wg mitu Tantal (zob.), zaprosiwszy bogów na ucztę, podał im poćwiartowanego i ugotowanego P. Bogowie przywrócili życie P. i ukarali Tantala. Inny mit wiąże się ze stara­niem P. o rękę Hippodamii (zob.), zabójstwem Ojnomaosa (zob.) i Myrtiiosa (zob.).

pelta (gr. pelte, łac. pelta) mała tarcza pocho­dzenia azjatyckiego, okrągła, lekka, z jednym lub dwoma wycięciami w kształcie półksiężyca, wykonana z drewna lub plecionki wierzbowej obciągniętej skórą; w Grecji od okresu wojen perskich (V wiek p.n.e.) broń odporna lekko-zbrojnych wojowników, tzw. peltastów. Także atrybut mitycznych Amazonek.

peltaści (gr. peltastdj, łac. peltastae) lekko-zbrojni wojownicy greccy, wyposażeni w skó­rzane nagolennice, włócznie oraz w tarczę zwaną pelte (zob. pelta), stąd nazwa p.

Pelusium (gr. Pelusion) dziś Tineh; miasto w Egipcie położone u ujścia najbardziej wysu-

Penaty

580


peatera

nietęgo na wschód ramienia Nilu (dziś odsu­nięte już od brzegu morskiego), stolica nomu o tej samej nazwie. P. było znane ze specjalnego gatunku lnu uprawianego .w jego okolicy. Od­grywało ono ważną rolę strategiczną, jako for­teca strzegąca wejścia na teren Egiptu od strony Syrii i Arabii. W pobliżu P. stoczono wiele bi­tew podczas wojen Egiptu z Asyrią, Persją, Sy­rią, Rzymem; m.in. w r. 333 stoczył tu bitwę Aleksander W., w r. 169 — Antioch IV, w r. 30 — Oktawian (po bitwie pod Akcjum). Ważny punkt na drodze do Morza Czerwonego. Ro­dzinne miasto Klaudiusza Ptolemeusza.



Penaty (łac. Penates) mit. rzymskie opiekuń­cze bóstwa domowe pochodzenia etruskiego. Przedstawiano je pod postacią małych figurek z drzewa, gliny, wosku, kości słoniowej lub srebra. Umieszczano je w najdalszej części domu (w penitissima aedium parte), stąd też zapewne pochodzi ich nazwa. Oddawano im cześć w jeden z dni Satumaliów, ponadto co miesiąc poświę­cano im jeden dzień, w którym wieńczono ich posążki kwiatami. Składano im w ofierze wino, kadzidło, owoce, niekiedy też kozy, owieczki lub jagnięta. Z biegiem czasu stworzyły wraz z La­rami jedną wspólną grupę bóstw domowych.

Penejos (łac. Peneus) 1. rzeka w Tesalii wy­pływająca z gór Pindus i uchodząca do Morza Egejskiego po przepłynięciu przez dolinę Tempe (zob.) 2. rzeka w Elidzie, mająca źródła w Ar­kadii i wpadająca do Morza Jońskiego.



Penelopa (Penelópe) mit. córka łkariosa i Periboi, żona Odyseusza, matka Telemacha. Jej wierność względem nieobecnego męża stalą się przysłowiowa. Przez 20 lat udało jej się odrzucać starających się o jej rękę. Przynaglana natarczy­wymi żądaniami zalotników kazała im czekać, aż uprzedzić całun dla swego teścia. Odwlekała zakończenie pracy w ten sposób, że pruła w nocy co za dnia uprzędla. Po czterech latach takiego oszukiwania została zdradzona przez jedną ze służebnic. Wtedy postawiła warunek, że ten zo­stanie jej mężem, komu uda się wypuścić strzałę z łuku Odyseusza tak, by przeszła między usta­wionymi odpowiednio, wbitymi w ziemię topo­rami. W przeddzień próby zjawił się w przebraniu żebraka sam Odyseusz i stanął również do za­wodów. zob. Odyseusz.

penestowie (gr. penestaf) achajska ludność rów­niny tesalskiej podbita przez Tesalów w okresie wędrówki Dorów (XII, XI w. p.n.e.) i zamie­niona w poddanych chłopów; pozbawieni wol­ności politycznej, osobistej i prawa własności, różnili się od niewolników tym tylko, że pan nie mógł ich samowolnie zabijać ani też sprze­dawać poza granice kraju.

Peneus zob. Penejos.

pentakosiomedymnowie (gr. pentakosiomedim-noj, od pentakósioj pięćset i medimnos) w Attyce po reformie Solona pierwsza klasa obywateli, których dochód roczny z uprawy ziemi wynosił ponad 500 miar (medymnów) zboża, wina lub oliwy.

pentalitron (gr. pentdlitrori) 5 litr, srebrna mo­neta kursująca w Etrurii i na Sycylii w V-III w. p.n.e.

pentametr daktyliczny zob. daktyliczny penta-metr.

pentatlon (gr. pentathlon, łac. guinguertium) pięciobój, rodzaj zawodów atletycznych złożony z pięciu konkurencji: skoku, biegu, rzutu dys­kiem, rzutu oszczepem i zapasów. Pięciobój dla mężczyzn wprowadzony został w Olimpii w cza­sie 18 olimpiady (r. 708 p.n.e.), dla młodzieży— na pewien okres czasu — w r. 628 p.n.e. W epo­ce klasycznej zawody te następowały po wyści­gach koni i zaprzęgów, prawdopodobnie pod koniec trzeciego dnia. P. wchodził w skład igrzysk pytyjskich, istmijskich i nemejskich, a także w program Panatenajów, Eleusiniów i in. Zwycięstwo uzyskiwano drogą kolejnych eliminacji. Należało odnieść trzy zwycięstwa na pięć możliwych, jedno koniecznie w zapasach. Pierwsza nagroda wynosiła 40 amfor oliwy, druga — 8.

pentekontoros (gr. pentekontoros) dawny typ okrętu o jednym pokładzie, z pięćdziesięciu wioślarzami, używany przede wszystkim przez Fenicjan. W VII w. p.n.e. wyparty przez nowsze typy. Zob. flota.

Pentelikon (gr. Pentelikón oroś, łac. Pentelicus mons) góra w Attyce, na południowy wschód od góry Parnes, pomiędzy Atenami i Mara­tonem, słynna z doskonałego marmuru.

pentera (łac. penteris, gr. pentśres) okręt wo­jenny poruszany siłą wioseł obsługiwanych przez pięć szeregów wioślarzy (kwestia rozmieszczenia wioślarzy na okręcie jest dyskusyjna). P. zo­stały rozpowszechnione w świecie greckim szcze­gólnie w okresie wojen hellenistycznych oraz w Rzymie od wojen punickich, stając się pod­stawą sił morskich. Przeciętna ich pojemność wynosiła ok. 70 ton, szybkość ok. 4 węzłów (7412 m/godz.). Załoga rzymskich p. w czasie

Pentesileja

581


Perdikkas

I wojny punickiej wg Polibiusza składała się z 300 wioślarzy i 120 żołnierzy.



Pentesileja (Penthesileja) mit. córka Aresa i Otrery, królowa Amazonek. Po śmierci Hek­tora przybyła Trojanom na pomoc. Zabita zo­stała przez Achillesa, który miał się w niej za­kochać, ujrzawszy ją umierającą na skutek rany, jaką jej zadał.

Penteusz (Pentheus) mit. syn Echiona i Agaue, król Teb, następca Kadmosa. Zabronił obcho­dzenia święta Dionizosa, za co na rozkaz boga został rozszarpany przez menady, wśród któ­rych była jego matka i siostry. Wersję literacką mitu o P. przedstawił m.in. Eurypides w Bak-chantkach.

penthemimeres gr. i łac. 1. panthemimeres (domyślne tamę), cezura (czyli przestanek w wier­szu) przypadająca po piątej półstopie; oor. np. heksametr' Wergiliusza, Bukoliki 11: Tityre, tu patulae || recubans sub tegmine fagi 1\^\-^— \-^-/_||'^^'-!.—-'-'^^'^-—. 2. p. (domyślne metrori), człon, jaki odcina w wierszu daktylicz-nym lub jambicznym cezura po piątej półstopie:

a) p. dactylicum, kolon o schemacie -l'^"^'— '^">-/-'- czyli daktyliczna trypodia katalektyczna (zob.), zwana również hemiepes (zob.); b) p. iambicum, kolon o schemacie o_^_/_C7, czyli jambiczna trypodia katalektyczna. Nie wystę­puje jako wiersz samodzielny, lecz jako część składowa dłuższych wierszy; zob. elegijambus, jambelegus, Pindaricum metrum, Platonicum me­trum.



pentonkion (gr., od pente unkija, 5 uncji) srebrna lub brązowa moneta wagi od 17,75 g do 4,85 g, kursująca w V-IV w. p.n.e. w Etrurii i na Sycylii.

penula zob. paenula.

peon (gr. pajw, łac. paeon) 1. metrum skła­dające się z jednej zgłoski długiej i trzech krót­kich; ponieważ długa może zajmować miejsce obojętne, istnieją cztery postacie.?.: I —^^1'^, II ^-Ló-, III ^^L.\»i, IV ^^1^1-. Nie są to metra samodzielne, lecz tylko zastępcze, występujące najczęściej w kretykach i bakchejach. P. I ^^i^> to kretyk _'<-/- z rozwią­zaną ostatnią długą, p. IV ó^"^- równy jest kretykowi z rozwiązaną pierwszą długą, p. II ^_^'<^' stanowi rozwiązanie bakcheja '^'--L (por. bakchej), a p. III ^<-/-L1^' (w prak­tyce nie używany) antybakcheja -'- —^. 2. p. nazywa się kretyki greckie, ponieważ bardzo często występują w nich rozwiązania na p;

zwłaszcza na p. I. Kretyki te występują często w strofach długimi szeregami, których podział na poszczególne koła (czyli człony) nastręcza pewne trudności. Jako koła peoniczne, czyli kretyckie używane są najczęściej dymetry,. try-metry i tetrametry. Por. dymetr akatalektyczny (bez rozwiązań), Arystofanes, Rycerze 620: hos ego mój dokó -^-'^'-L— | -L^-/. O jeden element mniej ma dymetr katalektyczny, np. Arysto­fanes, Lysistrata 789: kat'' elagotherej -^'^^-/l l L- (z rozwiązaniem w pierwszym metrum). Trymetr peoniczny spotykamy u Ajschylosa, Blagalnice 429: me ti tles tan hiketin ejsidein -'^.1-L'^"^"^'!-'-'^'-. Często używany tetra-metr akatalektyczny _'^'^.|_»^'_|-L'^'_|-'-^-L| występuje również stychicznie. W tetrametrach Arystofanesa trzy pierwsze metra zastąpione są zwykle p; ostatnie zaś jest czystym kretykiem, ap. Osy 1275: o makdri' Autómenes, hos se ma-karfzomen —'^'^''^'|_'^'ó'^'|_^'^''^|-'-^ó. Z p. były tworzone i inne długie wiersze, jak tetrametry katalektyczne, pentametry i heksa-metry, ale występują one rzadko. Kretyki grec­kie dzięki dużej ilości rozwiązań dają rytm bardzo szybki i żywy. Były używane pierwotnie w hyporchematach. W tragedii występują tylko sporadycznie, częstsze są w liryce chóralnej, bardzo często posługuje się nimi komedia. Ary­stofanes ma ich wiele, zwłaszcza w swych wcze­śniejszych komediach. O użyciu tego metrum w poezji łacińskiej zob. kretyk.

Pephredo zob. Pefredo.

peplos gr. strój używany w Grecji w najdaw­niejszych czasach; prostokątny płat materii weł­nianej, najczęściej koloru żółtego, niebieskiego lub fioletowego, którym owijano ciało. Górną część zaginano i odrzucano na zewnątrz, tworząc tzw. apóptygma (odrzutkę). Po owinięciu ciała nie zeszyte brzegi układały się w fałdy schod­kowe na prawym boku. Na ramionach spinano materię długimi igłami. P. przewiązywano w pa-'sie, a przez podciągnięcie fałdów nad przepaskę powstawało zanadrze (kólpos), używane jako kieszeń. Z czasem fałdy p. stają się obfitsze i wydłuża się apóptygma. W pierwszej poł. V w. p.n.e. p. zmienia swój charakter, stając się rodzajem okrycia wierzchniego nakładanego na chiton.

Perdikkas 1. król macedoński, wg Herodota założyciel dynastii macedońskiej, która miała trwać, dopóki następcy P. będą grzebani w tym samym grobie; ostatnim jej potomkiem był

-aqzod 8JB:>[ bz ^qoso 'uiAz'g zazJd qoK}iqpod Aisired-»sTOu za» Azo Aisgad 3soupn[ •.luiifpap tuuSaJsd qoin op ipzap3|^ •sv)iaw fansB{M ipnu ani azjop[ 'qoiu poJsods p hibzbaii i[Xq •rf sa}s



-.(ba Bzszm % '(astid mirf} lunpBi oSanABp psoupni aiM03[iuoiod azi[Bi nrezBAn vfa\ -d bz r)[iiqnd3-a q9BSBzo yyy •8p[smAz.i OA}sp:»BAAio i[pBJ}n BA}sd&}sazJd Bnrainpdod :sp:»iU[SA Xz.iop[ 'qoAu(OA izpni qoĄ zbjo 'nra(OAZ;(A ifBłSOZ azjo}?! 'AzJBmpOJqz-A93iiniOAani qoAł oubzoiibz

-rf np5zJ oa •„uipismAzJ urap}BAXqo fXq &p(Bf



'•S[Vt" :5f03[IJ OBfBZptAOJdM 'S9U01130 qoAlOt3I

-aro z 3iirełSXzJ03( tu; iiiAM(zoum aiAYOJO»aJd ns'ez3 iu3iS3iq 7 -sauDiiw siSaf AmpaooJd z ;»bisazjoi[ ilSoui aro •(f •rf JiOiavJi(I fe/A^łysSzol iuip(StuAEJ rws\9ye/&^ąo i •rf AzpSnu zbjo •(f AEpSnu Aiods

-3"n"d •a ni Att0{od po 'nnii(suiKzJ nireptes pazJd /A-eid qoA»s oizpoqoop fS()vi j •p[SJ3iu{Oz łuaulBłsał 03[iA» [•em tXq maptłfeM^ -niBSal oemAzJio qni luaorzpaizp oSai5[suiAzJ Bp^M^o zazJd AioiMOire}sn 3Xq za} (8001 3ij>J •q3'BpfB nfezpOJ ogai i(ZJd niai3[p'eiAs ?Xq pB 'q9i3[S

-inAzJ ipi^A^qo B[p qo/:ireizpiA3ZJd qoBuiJOJ m ninamB}S3i pizpfezJods {Soni ani j •a/Mi? sm ap[smAz.i zazJd o8auBnzn BMisnazj^ui Bp-reMez BMBJd •f} '!iqnuw3 sm o{Azoy(}Op otires oj. •ap



-•b}'?[bji qni np(iA\KzJd uii(nqoso a xn^z"g zazJd aireuzAzjd 'nsuwwos sm ipnu ipzaf 'iiui3[STOAzJ iiuBi8}BA9fvs[esweit yssawisa, \\Sovi •uii3[suiAz.i n^stoA /a rniaznjs •BABJd — zai nre 'un?[sui&zJ uiop}'BM^qo q^X^fefn3n^sA^Jd q3WBid ipnu aiisi '^sidazJd anicpads zazJd un auorodStSopn qn( wmwaS śni •bu ai-redo

ĄXq 8JO}5[ 'OS3t3(SUlAZJ -EMBJd ifOni/lSUl q0i(} Z

OB}sAzJ03[ aziiBł i(3oiu 'a/Mia s'»? mA»sAofo uiioas Sis nizpfez-i •(f ••eiaawMeidn 3U[Bf03ds ?^ui^zj»o i(3oui 'soiiais qot z uiKz'g zazid qoAiJBMCz



MOlBł^TBJ} 3IM^)SpOd BU 'nifBłSO O •IlUKpItISOłS

ituKuzEfAzJd iuauiAz'g z fauoz3fe{z sv)JiH3 laiBpi

-BMi(qo oqp nui?[siuAzJ nuAreppod i[^q ipzaf 'qoXniOM izpn( •ez •rf o(BMBUzn aisjsmAzJ OMtJd

-oSai5[suiAzJ BM}sp»BM^qo Aofefeui aro nroAra X(reppod qni wy&oki^oyyi -sof snauSaJad

X3dS}S3ZJd n3(łfefBUI I pZO '3(0(A\Z Op 09 3f3U3M5[8SU01[ 3lTBroaiOdSA

pazAA appsAzsA teqos bz 01 ojBgfelood 'SinA oSaf ono OjBz^yCró i[S8f •nurajJBicz o^MpazJd



3Z3(B1 SIZpBMOJd 0{^q WZOW BA'|StlBd 5pB.(pZ O

aiMBJds /a aiireMod&isod •ooro ąrbj} n5[}fefBro oSsi 33fez3Xiop Xi5[B 3HH3ZSM i inauTBisał oSaf 'auoro^zon 0831 a zazJd AlziMo-rep b 'BMisnBd epsousBjitt ais {ba^}s BM}sd5}S3ZJd Binsropd

-od in^y P0 '^soja 3(3}Bfeui mpeC 'Sad^syzid

-spfktfyi •qoBfod^.n[sui i q3Bm3um3(Op a o^slAz

-bu oSaf onBJapBz z»i oSalBia "npJBiBz nman

-pdnz osp B(Kq BmnAod i (awowaw oi{i>uuiop) B;|5p[3ZJd B(Kq mro o oSiured b 'Xqo(Bz uiro od aison 0{Ai ou(oa sim •AireqazJ8od ;i^q {8901 aro aadSisazJd AnooBJis •apJsnus B(Aq bitej

-E5[ "(f '(siioisatmu iiaww) „niBisafBiu AzBJqo" Bi^fod tuass-nrez a)5(qo OMOrodołS ąbisoz bais

-yBd KpBJpz BioSfod nsa.n(Bz op aoczaiBn •bais

-d5is3ZJd urp[SJBS33 aisacio ^ •aiAOJiAninnp

q3B3[pBdAt\ q3. A I(/(q HTBAYĄOMOd

-3'u'd £9 j op zb az3(Bnp3f 'q3i(AOpn( A9nnqA(i ifoTia}3duioi( op sizpBSBZ a o{BzaiBn BA}sired SpBJpz o ABJds amazpBS •yn-d •a ni Att0(od p0 •A9roimo3[ op Sis OBfOApo 'B(9J)i BpoSz bz 'o{buzooi n^oJAtt q3i po siuotipnpMd {ma



-uinnp n^padAtt o8apzB5( Bip inBAA{OAOd 8101^(3

-3dS IfBSpZJO W^iyy/l A '0331UB3[ nS330Jd 3Zp

-OJp a af onB8p$ i 3nzoA»r[od oAlsd^łsazJd o-spat



nnBłS SpBJpZ 3BAOł31Bfl 0}5Z3BZ qOt3[SA3(OIi(

qoBSBZo a znf az}[Biip3f •Aisoq vp&ue/A9\uS



-bz BinB3B{qazJd bip A(iqaz oSapzBi[ zazJd 3Xq {8001 i BAłsnazoajods aż niuazonpiAA nui3nrBJi[BS (Bgalpod BOdSisaz-td zaioł 'nniAra q3Az3un3(3ido

A}S9q BZBJqO O-SpSC B{Aq BIIBAO}l[BJł BA^SyBd

BpBJpz q3AzsfaiuABpfBn qoBSBzo m '^Ałiq ^I0d z ipJazap bu qn( oSanzJiSiiMaz bsoja •sa^i a o3ai5[suiAzJ Bp»BAAqo nroap^A 'lAomAra o-s(Ap

-azJd oSauzJiSnAsz BppBMzidam ninazJnqpod 'oSanzJł5iiAaz BppapfaJdain SnoJis Bn mosfazJd aa •dn OBSsiod ono o{8oi^ •oS9fi(sw&zi BA»stred op topinsois a anrEAOdSisod wSoi/A 'BAlS^Bd BpBipz (S9JA sfusnpMd po '•obo oiipupJad

Kuwayfz. vpi&asev&. zazJd i(iiqBz 'i^g •j a lAozsnamsioid ApazJd alABJdKA a janiSz 'nuBqoopBip roiĄBisozod e niiu AzpSiui Salo/A. faiJBAło op ĄizpBAOJdop aibhiibz 3u»iqaiB o3af a\ BJpires)[arv &jisois 'SflBdoani flqnisod •BA}suBd malusSaJ ^UB{OAqo



(B1SOZ 'g^E •l A '•^ BJpUBK)(8(V pJSIUlS Od

'M B;rpuBS3piv i n ^ind sistoA zpoA Xii»iqi(Af

-A9:s[AzopŁnni zazJd A(iqBZ (b»soz •OBAOZin

-OJ»apz 63 jBpqo zsBiuaznBd Ap3 'Boomod z nui (pazsAzJd sa}BJ3(iJi '(-a-u-d 6SES9E) pisnopaoBUl



l9J)[ £ -UBIJBdSZBJ 'A93[AZ3p81V 8pOJ}S

od {Xq zbj ifoBniAs po p$ouza(BZ a fapisanod

-oiad Auto/A sazopod 'VUy 'i a snodiJiny nro^q

-ORZ AZJd BSBpAEBJg {SOUIOdSy\\ •I BJpnBS3(8(V

B3d5isBU i uKs '(-a-ii-d zi^-t-S^ 'V>) i^s^opasBUl (9J)( •; •a-n'd (mi •3(o uoj-i w (idaiSA j •nnop



-33BJ\[ IIIIB3inBJ


1   ...   109   110   111   112   113   114   115   116   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna