Mała encyklopedia kultury antycznej



Pobieranie 11,54 Mb.
Strona109/159
Data23.10.2017
Rozmiar11,54 Mb.
1   ...   105   106   107   108   109   110   111   112   ...   159

Opikowie (Opici) zob. Oskowie.

Opilius Aurelius wyzwoleniec, nauczyciel filo­zofii i gramatyki łacińskiej, działający w Rzymie ok. r. 90 p.n.e.

Opimii Opimiusze, rzymski ród plebejski. 1. Lucius Opimius, konsul rzymski z r. 121 p.n.e. Jakkolwiek był pochodzenia plebejskiego, stanął na czele optymatów w walce przeciwko Gaju-szowi Grakchowi i jego zwolennikom. Po zwy­cięstwie optymatów zbudował świątynię bogini Zgody (Concordia) i bazylikę zw. basilica Opimia. Był jednym z 10 posłów rzymskich, którzy mieli podzielić Numidię między Jugurtę i Adherbala. O. dał się przekupić przez Jugurtę, za co został wygnany. Zmarł w Dyrrachium. 2. O.uintus O., trybun ludowy w r. 75 p.n.e. oskarżony o to, że występował przeciwko ustawie Sulli zakazują­cej trybunom ludowym sprawowania urzędów, otrzymał wyrok skazujący.

opistodomos (gr. opisthódomos) tylna część świątyni greckiej, niekiedy zamykana kratą i pełniąca rolę skarbczyka-zakrystii. W dalszym znaczeniu — ateński skarbiec państwowy, miesz­czący się w o. Partenonu.

opistograf (łac. opisthographum, od gr. ópisthen z tyłu, z drugiej strony, i grdfó piszę) papirusowy zwój (yolumen) zapisany po obu stronach.

Opitergini moutes góry na północ od Opi-tergium.

Opitergium (łac., gr. Opitergion) dziś Oderzo;

miasto, kolonia rzymska w Wenecji (Yenetia) nad rzeką Likwcncją, przy drodze prowadzącej z Akwilei do Werony.



Oppian (Oppianos) 1. O. z Anazarbos w Cy­licji, poeta grecki żyjący ok. 181-211/2, autor (zachowanego) eposu dydaktycznego Halieutikd

(O rybołówstwie) w 5 księgach, wzorowanego na dydaktycznej poezji aleksandryjskiej. Wiadomości przyrodnicze czerpał O. z dzieł Leonidasa z Bi-•zancjum (I w. p.n.e.) i Aleksandra z Myndos (I w. p.n.e.) oraz z własnych obserwacji poczy­nionych na wyspie Melita, gdzie pozostawał niemal do końca życia, towarzysząc dobrowolnie ojcu, skazanemu na wygnanie przez Septymiusza Sewera, a ułaskawionemu dopiero przez Kara-kalię, entuzjastę poezji O. 2. O. z Apamei w Syrii, żyjący w II-III w., identyfikowany niesłusznie z poprzednim, autor (zachowanego) utworu Kynegetikd (O myślistwie) w 4 księgach. Przy­pisywany O. epos Ikseutikd (O łowieniu ptaków) nie zachował się; prozaiczną parafrazę tego utworu dał Euteknios.



oppidum (łac., dosł. obwarowanie, miasto) loża, miejsce w cyrku rzymskim dla osoby prze­wodniczącej wyścigom. Zob. circus.

Oppi rzymski ród plebejskiego pochodzenia. 1. Spurius Oppius Cornicen, jeden z decemwirów w r. 451 p.n.e., wraz z kolegami bezprawnie przedłużył okres sprawowania tej władzy. Oskar­żony o to odebrał sobie życie. 2. Marcus O., wybrany przez żołnierzy na wodza w czasie wy­prawy na Rzym zorganizowanej w r. 449 p.n.e. w celu ukarania Appiusza Klaudiusza za śmierć Wirginii (zob. Ciaudii l). 3. Caius O., zaufany pełnomocnik Cezara w Rzymie; w czasie po­bytu Cezara w Galii zajmował się jego sprawami. Podczas wojny domowej w r. 49 był pośredni­kiem między walczącymi. W czasie wyprawy Cezara do Grecji O. wz z Balbusem jako peł­nomocnicy Cezara odgrywali wielką rolę w Rzy­mie. Cyceron starał się o ich względy. Po śmierci Cezara O. stanął po sironie Oktawiana. 4. O. Statianus, legat Antoniusza w wojnie z Fartami w r. 36 p.n.e. Zginął w czasie tej wojny.

Oppius mons łac. nazwa niejasna etymolo­gicznie, oznaczająca południowy cypel Wzgórza Eskwilińskiego (zob. Esquilmus mons), oddzielo­nego na północy od Cispius mons doliną Subura, a na południu — od Caelius mons — doliną Colosseum. O. m. i Caelius łączy się w płasko-wzgórze eskwilińskie w obrębie murów serwiańskich. Określenie tego terenu jako O. m. było używane prawdopodobnie do końca republiki. Na O. m. znajdowały się kolejno przerabiane i przebudowywane następujące budowle: Domus Aurea Neroni zbudowany po r. 64 n.e., gdzie w r. 1506 znaleziono tzw. grupę Laokoona;

Thermae Titi zbudowane dla cesarza Tytusa ok,

547


oraculum

r. 79 n.e. oraz Thermae Tratom wg projektu greckiego architekta Apollodorosa z Damaszku, wzniesione prawdopodobnie na przełomie I i II w. n.e.

oppositio (łac., gr. anttthesis) antyteza, figura retoryczna polegająca na przeciwstawieniu wy­razów lub zdań zawierających myśl przeciwną, np. Brevis a natura fiobis vita data est, at memoria bene reddltae vltae sempitema (Cyceron, FiUpiki XIV 32): natura dała nam krótkie ży­cie, lecz pamięć dobrze dokonanego żywota jest wieczna.

Ops mit. małżonka Saturna, rzymska bogini urodzaju i dostatku, opiekunka rolnictwa. Wy­obrażano sobie, że mieszka w ziemi, dlatego zwracając się do niej, dotykano ziemi. Kult jej związany był z kultem Saturna, ku jej czci ob­chodzono święta zw. Opatia i Opeconsivia. Utoż­samiano ją z grecką Reą.

Opsius jeden z oskarżycieli Titiusa Sabinusa, skazany na śmierć przez Tyberiusza.

Optatianus '(Publllius O. Porphyrius) poeta rzymski z czasów Konstantyna W., autor panegiryku poświęconego cesarzowi.

opteria (gr. opt^ria) w Grecji dary składane pannie młodej przez męża, przyjaciół i krewnych w drugim lub trzecim dniu po uroczystościach weselnych. optymaci (łae. opli/notes, od optimus najlepszy;

dosł. przekład gr. dristoj) taką nazwę nadało sobie stronnictwo—konserwatywnej arystokracji rzymskiej, nobilów broniących interesów arysto­kracji ziemiańskiej i autorytetu senatu, w prze­ciwstawieniu do stronnictwa popularów (popu-lares), walczących o interesy biedoty miejskiej i wiejskiej, popieranych przez zgromadzenie lu­dowe, a niekiedy i przez ekwitów. Oba te stron­nictwa utworzyły się w drugiej poł. II w. p.n.e., kiedy konsul Opiniusz 'wystąpił przeciw Grak-chom i ich reformom. Po raz wtóry zaciekłą walkę stoczyły ze sobą oba te ugrupowania poli­tyczne za czasów Mariusza i Sulli.



Opus najważniejsze miasto Lokrydy wschodniej, która od niego wzięła nazwę Lokrydy Opunckiej;

leżało nad brzegiem Zatoki Eubejskiej, miało być ojczyzną Patroklosa.



opus (łac., dosł. praca, wykonanie) 1. ter­minem tym określa się wątki murów rzym­skich, wykonanych z kamieni lub cegieł, bądź z materiału łączonego. Rozróżnia się: 1) o. quad-ratum, najstarsze (na wzór greckich) wątki mu­rów wykonywane z kwadratowych bloków ka­miennych, początkowo z tufu, następnie z ka­mieni twardszych. Wątek ten znany jest od I w. p.n.e. i występuje m. in. w resztkach murów świątyni Jupitera Statora na Palatynie. Wielkość bloków wynosiła od 2 do 4 stóp rzymskich, łączenie następowało przez użycie żelaznych kla­mer; 2) o. incerium nieregularne bloki łączone zaprawą, wątek znany w II w., występuje m. in. w Portyku Emilii; 3) o. reticulatum (od reticu-lum siatka) bloki kamienne cięte w kształt skoś­nych czworoboków, dopasowywane do siebie przy układaniu muru. Występuje od I w. p.n.e. do II w. n.e., znany m. in. z willi Hadriana w Tivoli; 4) o. testaceum (od tetta cegła) lub lateritlum (od later cegła) trójkątne cegły ukła­dane w ten sposób, że podstawy cegieł tworzyły zewnętrzną fasadę muru. Sposób bardzo roz­powszechniony od I w. do końca cesarstwa;

5) o. mixtum wątek mieszany, użycie cegieł i ka­mieni w układzie pasowym, na zmianę. Wystę­puje w murze zewnętrznym Cyrku Maksencjusza z r. 309 n.e. 2. o. publicum każda budowla, in­westycja wznoszona na koszt państwa lub gminy. Nadzór nad nimi mieli cenzorowie, a w później­szych czasach — cesarze, którzy ustanawiali tzw. cwatores operum publicorum; do nich należało załatwianie wszelkich spraw z nrzedsiebiorcą bu­dowlanym.



Oracula Sibyllina zob. Sybillińskie księgi. oraculum łac. (gr. mantźjort) wyrocznia; ozna­cza odpowiedź wieszczą, przepowiednię boga lub herosa udzieloną w miejscu określonym, częściej — samo miejsce poświęcone, w którym udzielane były odpowiedzi. Najstarsza w Grecji była wyrocznia Zeusa w Dodonie (gdzie wró­żono z szumu dębu), wspomniana u Homera, a więc powstała najpóźniej w IX w. p.n.e. Równie dawne były prawdopodobnie wyrocznie Gai w Delfach {"Olimpu. Były to szczeliny skalne, z których miały wydobywać się opary; pod dzia­łaniem tych oparów wróżka, np. słynna Pytia w Delfach, miała przepowiadać w transie przy­szłość. Z czasem w pobliżu ważniejszych wy­roczni tworzyły się duże nieraz ośrodki kultowe, tak np. wyrocznia Apollina w Delfach rozrosła się w olbrzymi okręg święty (zob. Delfy). Wy­rocznia ta, będąc głównym ośrodkiem wróż­biarstwa greckiego, wywarła swymi orzeczeniami ogromny wpływ na rozwój organizacji politycz­nej, życia gospodarczego i artystycznego w Gwy. Najlepiej zachował się plan budynku wyroczni Apollina w tzw. Didymajon w Milecie z VI w. p.n.e.

orant

548


Orcus

Poprzez przedsionek z 4 rzędami kolumn wcho­dzono po schodach do sali porad, gdzie czekali wierni, dopuszczeni tu po uprzednim oczyszczeniu się i złożeniu ofiar. Właściwy adyton ze źródłem przynoszącym natchnienie, ze świętymi oliw­kami i trójnogiem, na którym siedziała wróżka, znajdował się w dalej położonej celli. Procedura udzielania porad była zależna od charakteru wy­roczni i bardzo rozmaita (zob. dmnatio). Począt­kowo sanktuariami kierowały rody kapłańskie, np. Trakidzi i Deukalionidzi wyrocznią delficką, Batrachidzi — wyrocznią w Milecie. Od VI w. p.n.e. rodom tym pozostawiono tylko przywileje honorowe, a wyrocznie były kierowane przez miasta-państwa, które powierzały prowadzenie sanktuarium wybieranym kapłanom. Kopie py­tań i odpowiedzi przechowywano w archiwum. Miasta także zasięgały porad wyroczni, delegując w tym" celu specjalnych posłów. Wyrocznie przy­wiezione przez nich składano w archiwach pań­stwowych, np. w Atenach na Akropolis. Odpo­wiedzi wyroczni bardziej lub mniej autentyczne doszły do naszych czasów we wzmiankach u au­torów starożytnych, np. Herodota, Pauzaniasza oraz na inskrypcjach greckich. W Grecji istniało wielu prywatnych zbieraczy i komentatorów wy­roczni, jednym z nich był Mnaseas z Patraj, który spisał (nie zachowany) zbiór wyroczni del-fickich. W okręgach świętych, zwłaszcza Asklepiosa (ostatnio w Koryncie), znajduje się w czasie prac wykopaliskowych liczne evxota (m. in. wy­obrażenia chorych członków ciała, np. rąk, nóg), składane w podzięce wyroczni za udzielone dobre rady.



orant (od łac. orare modlić się) w sztuce an­tycznej i późnoantycznej postać przedstawiona w geście modlitewnym.

Orbilius Pupillus ur. w Benewentum, prowadził szkołę początkowo w swoim rodzinnym mieście, od r. 61 p.n.e. w Rzymie, gdzie zdobył duże uznanie. Mimo to żył w biedzie, co uczyniło go przykrym dla otoczenia i dla uczniów. Wspomina o tym Horacy, który uczęszczał do jego szkoły:



orbis (łac., dosł. koło) szyk bojowy polegający na ustawieniu żołnierzy w nieforemny czworobok, plecami do środka. Pozwalał na obronę w razie otoczenia przez nieprzyjaciół.

Orbius Publius prawnik z czasów Cycerona. W r. 63 p.n.e. jako pretor zarządzał Azją.

Orbona mit. rzymska personifikacja bez-dzietności i sieroctwa; ołtarz jej znajdował się w Rzymie, w świątyni Larów.

Orca (Quintus Yalerws O.) zob. Valerii 16.

orca łac. duże naczynie rzymskie dwuimadło-we do przechowywania peklowanego mięsa, su­szonych ryb, owoców, wina. Kształt nie daje się określić na podstawie źródeł literackich.

Orcades Insulae zob. Orkady.

orchestra gr. „tanecznia", pierwotnie w Grecji starożytnej plac o gładko ubitej powierzchni lub wybrukowany, na którym tańczył i śpiewał chór podczas uroczystości ku czci Dionizosa. Na placu tym znajdował się ołtarz boga (thy-mele). O. utrzymała się w teatrach jako miejsce przeznaczone dla chóru, otoczone z trzech stron miejscami dla widzów (widownia) a z czwartej strony miejscem, na którym występo­wali aktorzy (zob. teatr, skene). W teatrze rzym­skim widownia objęła także o. (parter w teatrze dzisiejszym), gdzie znajdowały się miejsca dla senatorów.

Orchomenos1 mit. 1. syn Likaona, założyciel arkadyjskiego miasta O. 2. syn Zeusa czy też Eteoklesa i Hezjony, król beockiego O. 3. syn Minyasa, ojciec Atamasa i Diochtondy.

Orchomenos2 1. miasto we,, wschodniej Arkadii, na północ od Mantynei, położone na zboczu górskim. W czasie drugiej wojny messeńskiej było siedzibą króla Aristokratesa. W tym okresie rozszerzyło swe posiadłości daleko w głąb Ar­kadii i Messenii. W czasach macedońskich na­leżało do Związku Achajskiego; wtedy prawdo­podobnie nastąpił upadek miasta. 2. jedno z naj­dawniejszych i najładniejszych miast w Beocji, leżało nad jeziorem Kopais. W czasach legendar­nych, przed'wojną trojańską, miało być stolicą państwa obejmującego zachodnią Beocję. Po wojnie trojańskiej zostało opanowane przez Teby i straciło znaczenie, stając się członkiem Związku Beockiego. W czasach historycznych było miastem niezależnym do r. 367 lub 364, kiedy zostało zniszczone przez Teban. Odbudo­wane przez Onomarchosa z inicjatywy Aten (dą­żących do osłabienia Teb) w r. 353. zostało po­nownie przez Teban zburzone. Odbudował je znowu Filip w r. 338. W czasach Strabona znajdowało się w ruinie. Zachowały się resztki tzw. skarbca Minyasa.

Orcivius (Caius O.) pretor w r. 66 p.n.e., sprawował urząd razem z Cyceronem; oskarżony znalazł obrońcę w Cyceronie.

Orcus mit. wg ludowych wierzeń rzymskich bóstwo śmierci, a także podziemne miejsce prze­bywania zmarłych. Pod wpływem religii greckiej

ordo

549


Orfeusz

Rzymianie utożsamili O. z Plutonem (lub z Dis Pater).



ordo łac. tym terminem, oznaczającym w za­sadzie właściwy porządek, określali Rzymianie:

1) szereg, rząd (np. rząd miejsc w teatrze), szyk;

2) porządek następstwa w czasie lub następstwa określonego przepisami prawnymi, np. kolejność piastowania urzędów (ordo magistratuum), hie­rarchię wyższych stanowisk urzędniczych (ordo dignitatum), rangę, kolejność pełnienia liturgii (munera), kolejność powoływania grup dziedzi­ców przy spadkobraniu według prawa pretorskiego (ordo m possessionibus), normalną procedurę sądową cywilną i karną (ordo iudiciorum priva-torum wzgl. publicoruni)', 3) zwartą grupę ludzi, korporację, np. centurię i każdy inny oddział wojskowy, senat rzymski (ordo amplissimus), radę municypalną (ordo decurionum), różnego rodzaju stowarzyszenia lub ich zarząd (ordo collegii), stan senatorski (ordo senatorius), stan rycerski (ordo eguester), grupę ludzi o jednako­wej randze wzgl. zawodzie (np. ordo publicano-rum) lub klasę ludzi (np. imus ordo).

ordo equester zob. ekwici.

Ordowikowie (łac. Ordovices) lud zamieszku­jący zachodnie wybrzeże Brytanii (Britania Ro­mana).

oready gr. mit. nimfy górskie; otrzymywały nazwy od poszczególnych gór, jak np. Peliadynimfy góry Pelion, nimfy diktejskie (nimfy góry Dikte na Krecie) i in.

Orejbasios zob. Orybazjusz.

Orejbelos attycki garncarz z lat 470 - 440 p.n.e., znany z sygnatury na kraterze znalezionym na Akropolis ateńskiej.

Orejtaj zob. Oritowie.

Orejtyja (Orejthyja) mit. córka Erechteusa porwana przez Boreasza do Tracji, matka Kle­opatry, Zetesa i Kalaisa.

Oreos (gr. Oreos, łac. Oreus) miasto w pół­nocnej części Eubei, nad rzeką Kallas, u stóp góry Telethrium; pierwotnie nazywało się Hestiaja lub Histiaja. Po wojnach perskich pozostawało pod hegemonią Aten. W czasie buntu w r. 445 O. został zdobyty przez Peryklesa, mieszkańców wysiedlono i sprowadzono Ateńczyków. Poło­żenie O. miało duże znaczenie strategiczne. ^

Oresteja historia Orestesa; zazwyczaj określa się tym terminem trylogię Ajschylosa, obejmu­jącą trzy tragedie: Agamemnon (śmierć Agamem-nona, ojca Orestesa, z ręki żony, Klitajmestry);

Choefory (zemsta Orestesa, śmierć Klitajmestry);

Eumenidy (pokuta i oczyszczenie Orestesa). Zob. Ajschylos, Orestes, Klitajmestra.

Orestejon zob. Oresthejon.

Orestes1 mit. syn Agamemnona i Klitajmestry. Gdy Agamemnon został zamordowany, Elektra, siostra O., wysłała go do Strofiosa, króla Pokidy, bojąc się, by nie spotkał go los ojca. Tam O. zawarł głęboką przyjaźń z synem Strofiosa, Pyladesem. Razem z nim przybył po 8 latach do Myken i mszcząc śmierć ojca, zamordował Klitajmestrę i Ajgistosa. Prześladowany następnie przez Erynie za zabójstwo matki tutal się po Grecji, wreszcie za radą Apollina przybył do Aten, gdzie zwołany przez Atenę Areopag dzięki interwencji bogini uniewinnił go i uwolnił od prześladowania przez Erynie. Wg innej wersji Apollo poradził O; by dla uzyskania przeba­czenia bogów udał się do Taurydy i sprowadził do Grecji wizerunek Artemidy. O. wraz z Pyla­desem udali się do Taurydy, zostali jednak schwy­tani przez króla Thoasa i przeznaczeni na ofiarę Artemidzie. Na szczęście, kapłanką bogini była Ifigenia, siostra O. Rozpoznała ona bohaterów i zabrawszy wizerunek bogini uszła z bratem do ojczyzny. Po powrocie O. został królem Myken, zamordowawszy uprzednio Aletesa, syna Ajgisto­sa, otrzymał też władzę w Argos i w Sparcie. Ożenił się z Hermioną, córką Menelaosa. Umarł w Arkadii ukąszony przez żmiję. Dzieje O. są tematem wielu tragedii greckich, przede wszyst­kim trylogii Ajsehylosa zw. „Oresteja".

Orestes 2 przydomek rodu Aureliuszów (zob. Aurelii).

Oresthasion zob. Oresthejon.

Oresthejon (gr. albo Orestejon, Oresthasion;

łac. Orestheum, Oresteum, Oresthasimn) miasto w południowej Arkadii, położone na południo--wschód od Megalopolis.



Orestiiia Aurelia Rzymianka wplątana w spi­sek Katyliny.

Orestowie (gr. Orestaj, łac. Orestae) lud miesz­kający w krainie Orestis (lub Orestias) w Epirze, pomiędzy rzekami Aoos i Haliakmon. Wg mitu miał się tu schronić Orestes po zamordowaniu matki.

Oretani lud w północno-zachodniej części Hispania Tarraconensis', główne miasto Castulo.

Orfeusz (Orfeus) 1. mityczny poeta i śpiewak tracki, uważany przez Greków za najsłynniej­szego z poetów żyjących przed Homerem; byt synem Ojagrosa i Muzy Kalliope, małżonkiem nimfy Eurydyki. Śpiew jego miał czarodziejską

orfickie hymny

550

orficy

moc, poruszał drzewa i skały i poskramiał dzikie zwierzęta. Gdy jego młoda małżonka zmarła ukąszona przez węża, zeszedł po nią do Hadesu. Śpiewem swoim tak wzruszył bogów podziemia, że zgodzili się oddać mu Eurydykę pod warun­kiem jednak, że nie obejrzy się, dopóki nie wyjdą na ziemię. Ponieważ nie dotrzymał przy­rzeczenia, Eurydyka musiała pozostać w państwie umarłych. Wg innych legend O. towarzyszył Argonautom w ich wyprawie; zginął rozerwany przez trackie kobiety, które zemściły się na nim za to, że sprzeciwiał się orgiom. Wg innych wersji kobiety trackie zabiły go, gdyż od śmierci żony unikał kobiet. Jego głowa i lira wrzucone do rzeki Hebros zostały prądem wody zaniesione na Lesbos. Legenda ta miała wyjaśnić fakt, że Lesbos była jednym z pierwszych ognisk kultury muzycznej w Grecji. Lirę O. Zeus umieścił wśród gwiazd. Grób O. znajdował się w Pierii lub w Macedonii. O. uważano za inicjatora reli­gijnych obrzędów, wieszcza i propagatora czys­tości życia. Przypisywano mu wynalezienie pisma. Mniej więcej od czasów Pizystrata zaczęto uważać O. za kapłana i twórcę mistycznej sekty orfickiej (zob. orficy). 2. według Księgi Suda (zob.), dzia­łający w epoce hellenistycznej autor dzieła o cha­rakterze okultystycznym, omawiającego wpływ kamieni na losy ludzkie. 3. autor znanego Ga­lenowi poematu o sporządzaniu trucizn (utwór ten powstał prawdopodobnie w starszej epoce aleksandryjskiej). 4. pseudo-0.: pod imieniem O. zachował się poemat epicki w heksametrach (1384 wierszy) Argonautikd, napisany pod wpły­wem utworu Apolloniosa pod tym samym tytu­łem; co do czasu powstania poematu zdania uczonych są podzielone; na pewno powstał on po Apolloniosie i po Kallimachu. 5. pseudo-0. z IV w. n.e. Pod imieniem O. występuje autor poematu dydaktycznego w heksametrach Lifhikd (O kamieniach), traktującego o magicznych właściwościach różnych kamieni; w V w. utwór ten został przetłumaczony na język łaciński (prozą), a na pocz. XII w. biskup Marbod Redonensis ujął go w formę łacińskiego wiersza.



orfickie hymny w liczbie 88, ze wstępem Eucht pros Musdjon (prośba do Musajosa), pisane heksametrem, przypisywane mylnie Or­feuszowi, w rzeczywistości pochodzące z czasów chrześcijańskich, w każdym razie znane w III w. n.e. Hymny te, śpiewane w czasie składania różnym bogom greckim bezkrwawych ofiar z kadzidła, zawierają prośby o zdrowie, dobro­byt i długie życie (w przeciwieństwie do właści­wej pierwotnemu orficyzmowi tęsknoty do śmier­ci i życia pozagrobowego).

orficy (gr. Orfiko], Orfeotekstdj) sekta reli­gijna znana nam dzięki licznie zachowanym do­kumentom o charakterze teologiczno-dogmatycz-. oym i religijno-liturgicznym. Założycielem tej sekty, jak również twórcą systemu teologicznego, który obrał sobie za punkt wyjścia religię Dionizosa, miał być według orfików mityczny poeta Orfeusz, syn Muzy Kalliope. Jemu też przy­pisywano obfitą twórczość orficką, której formę wierszową miał nadać działający w VI w. w Ate­nach propagator orfizmu, Onomakritos. Przyjmu­jąc w zasadzie religię dionizyjską, orficy prze­kształcili ją w znacznym stopniu, tworząc własną teogonię. Według o. na początku był Chronos;

z Chaosu i Eteru stworzył on srebrne jajo świata, z którego wyłonił się bóg światła Fanes, zwany także Erosem, Metjsem i Dionizosem. Fanes rodzi Noc, Ziemię i Niebo, których dziećmi są Okeanos, Tetis; Kronos i Rea. Syn Kronosa Zeus zdobywa władzę, pochłania Fanesa i na nowo urządza świat. Z Persefoną ma syna Dio-nizosa-Zagreusa, który zostaje rozszarpany przez Tytanów, synów Ziemi. Serce jego ratuje Atena, dzięki czemu Dionizos może się znów narodzić. Przechodzi on siedem wcieleń i dopiero w ostat­nim jest Dionizosem, synem Zeusa i Semeli, Dionizosem Lyseusem czyli wyzwolicielem. Po­dobnie człowiek nie od razu może zostać wyzwo­lony, lecz musi przejść przez szereg wcieleń;

również wciela się w zwierzęta, dlatego nie należy jeść mięsa zwierzęcego. Po śmierci odbywa się nad człowiekiem sąd: dobrzy dostają się na Pola Elizejskie, źli zaś do Hadesu; po pewnym czasie dusza znów przybiera ciało i dopiero po wielu wcieleniach może na stałe połączyć się z bóstwem;

Tak więc o. pierwsi w Grecji wprowadzili pojęcie raju i piekła, pośmiertnego sądu i nagrody lub kary za grzechy popełnione na ziemi. Religia orficka ma wiele pierwiastków wspólnych z dio­nizyjską, są jednak między nimi znaczne różnice. W orfizmie nie wystarcza liturgia zewnętrzna, konieczne jest najwyższe napięcie duchowe. Ponadto wtajemniczeni (mfstaj) muszą prze­strzegać pewnych przepisów rytualnych i brać udział w misteriach owianych atmosferą pojedna­nia i umartwienia. Teologia orficka zespala czło­wieka z bóstwem. Pisma orfickie szerzą pro­pagandę religijną, w której metafizyka stanowi podbudowę i podporę dla etyki. Najwyższy róż




1   ...   105   106   107   108   109   110   111   112   ...   159


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna