Lucyna Bobkowicz-Lewartowska Autyzm dziecięcy



Pobieranie 1,07 Mb.
Strona8/11
Data20.05.2018
Rozmiar1,07 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

78

1996) poddano badaniu przy użyciu tych samych metod. W ostatnim etapie (III) dokonano analizy i opracowano zebrany materiał. Każde dziecko przebadane zostało testami PEP-R i CARS dwukrotnie, przed podjęciem terapii i po roku jej trwania. Opracowany materiał badawczy oparty był na 160 pomiarach testo­wych. W zebraniu materiału badawczego, oprócz autorki tej pracy, uczestniczyli terapeuci z Ośrodka i Poradni oraz studenci w ramach seminarium magisterskie­go prowadzonego przez prof. M. Bogdanowicz.

Badaną grupę stanowiło 40 dzieci, u których zdiagnozowano autyzm dziecię­cy. 22% dzieci (9 osób) uzyskało diagnozę autyzmu między 2. a 4. rokiem życia. Większość dzieci (31 osób 78%) właściwą diagnozę otrzymało pomiędzy 4. a 6. rokiem życia. Tylko u dwojga dzieci rozpoznano zaburzenia autystyczne między 2. a 3. rokiem życia. Diagnoza dokonywana była w Ośrodku (Punkcie Konsul­tacyjny) w Gdańsku, w Poradni dla Osób Autystycznych w Gdańsku, Poradni Nerwic w Gdańsku oraz w innych placówkach poza województwem gdańskim (Poradnie Psychologiczne-Pedagogiczne, Centrum Zdrowia Dziecka w War­szawie). Podstawą diagnozy, przeprowadzonej przez psychologów i psychiatrów, były kryteria diagnostyczne według DSM-III-R.

Wobec wszystkich dzieci z badanej grupy zastosowano oszacowanie przy użyciu CARS (Skala Autyzmu Dziecięcego) E. Schoplera i Diagnostycznej Listy Kontrolnej E-2 B. Rimlanda. Test CARS przeprowadzali psychologowie i peda­godzy z Ośrodka i Poradni dla Osób Autystycznych w Gdańsku, E-2 był wypeł­niony przez rodziców. W Diagnostycznej Liście Kontrolnej E-2, której rezultaty przesyłane były z Autism Research Institute San Diego (USA), wszystkie dzieci znalazły się w przedziale pomiędzy -15 do +19 punktów, który wskazuje na autyzm. W Skali Oceny Autyzmu Dziecięcego (CARS) 15 osób uzyskało wynik wskazujący na autyzm lekki - umiarkowany, u 25 stwierdzono autyzm znaczny.

W badanej 40-osobowej grupie, było 32 chłopców i 8 dziewczynek w wieku od 3 do 12 lat (średni wiek wyniósł 7 lat). Proporcja chłopców do dziewczynek, wynosząca 4:1, jest zgodna z danymi epidemiologicznymi (przedstawionymi w rozdziale I) i świadczy o reprezentatywności badanej grupy.

60% badanej grupy (26 osób) dłużej uczestniczyło w terapii przed pierw­szym badaniem (ponad 1 rok). 40% (14 osób) przed pierwszym pomiarem nie uczestniczyło w terapii lub był to okres krótszy niż 1 rok. Wobec wszystkich badanych dzieci, niezależnie od czasu trwania wcześniejszej terapii, po raz pierw­szy zastosowane zostały elementy system edukacyjno-terapeutycznego TEACCH E. Schoplera.

Badana grupa pomiędzy pierwszym a drugim pomiarem uczestniczyła w za­jęciach opartych na systemie ćwiczeń edukacyjno-terapeutycznych E. Schoplera i terapii behawioralnej.

79

Elementy systemu edukacyjno-terapeutycznego TEACCH (Treatment andEdu-cation ofAutistic and Related Communication Handicapped Children):

  • zindywidualizowane programy nauczania oparte na ćwiczeniach edu­
    kacyjnych uwzględniających sfery rozwoju i poziomy wiekowe (określone
    przy pomocy PEP-R);

  • preferowanie kodu wizualnego w komunikowaniu się z dzieckiem;

  • ustrukturowanie fizycznej organizacji przestrzeni.

Elementy terapii behawioralnej:

  • trening podstawowy (nauka koncentrowania uwagi na drugiej osobie,
    uczenie imitowania ruchów i dźwięków);

  • praca nad trudnymi zachowaniami (agresją, autoagresją, autostymulacją);

  • powodowanie zmian w zachowaniu poprzez manipulowanie konsekwen­
    cjami tych zachowań (stosowanie wzmocnień dodatkowych: konkretnych
    i społecznych);

  • rejestracja zachowań.

Stosując elementy systemu edukacyjno-terapeutycznego TEACCH i elementy, terapii behawioralnej, opierano się w dużej mierze na następujących podręcznikach:

  1. Schopler E., Lansing M., Waters L. (1994): Ćwiczenia edukacyjne dla
    dzieci autystycznych, SPOA, Gdańsk;

  2. Schopler E., Reichler R., Lansing M. (1995): Techniki nauczania dla
    rodziców i profesjonalistów, SPOA, Gdańsk;

3) Lovaas I. (1993): Nauczanie dzieci niepełnosprawnych umysłowo.
(Podręczniki te były udostępniane wcześniej terapeutom w wersji roboczej).

Ponadto dzieci z Ośrodka i Poradni wykonywały codziennie ćwiczenia ru­chowe metodą Stymulowanych Seryjnych Powtórzeń (SSP), opracowaną przez prof. Z. Szota (1994, 1998). Grupa dzieci z Ośrodka miała możliwość uczestni­czenia (raz w tygodniu) w zajęciach hipoterapeutycznych (Lisiecka, Sarnowska, 1998). Do zajęć wspomagających terapię edukacyjno-behawioralną należały również zajęcia mające na celu usprawnienie integracji sensorycznej. Część dzieci z Ośrodka (15 osób) uczestniczyła w zajęciach prowadzonych metodą dobrego startu (Bogdanowicz, 1994); raz lub kilka razy w tygodniu. U dzieci z Ośrodka i Poradni stosowano również elementy terapii sensorycznej, opartej na koncepcji C.H. Delacato i modelu pracy w Instytucie Wahrnehmungstherapie w Bremie. Dzieci miały również możliwości uczestniczenia w zajęciach prowadzonych metodą W. Sherborne (w Ośrodku lub podczas zajęć instruktażowych dla ro­dziców).

80

Zespół terapeutów z Ośrodka i Poradni zdobył duże doświadczenie w stoso­waniu wyżej opisanych metod, dzięki licznym szkoleniom między innymi pod patronatem Krajowego Towarzystwa Autyzmu w Wielkiej Brytanii oraz ścisłej współpracy z Uniwersytetem i ośrodkami dla osób autystycznych w Oslo w Nor­wegii, a także z oddziałem TEACCH na Uniwersytecie Północnej Karoliny w USA. Wszystkie szkolenia z udziałem specjalistów z kraju i zagranicy zorganizowane były dzięki Stowarzyszeniu Pomocy Osobom Autystycznym w Gdańsku.

W Ośrodku terapię prowadzili pedagodzy i psychologowie. Grupa dzieci z Poradni odbywała zajęcia terapeutyczne w warunkach domowych, klasach lub grupach przedszkolnych. Tak jak w Ośrodku, jeden terapeuta pracował tam z jednym dzieckiem. W jedenastu przypadkach dzieci spoza Trójmiasta terapię prowadzili nauczyciele (pedagodzy specjalni lub psychologowie), którzy mieli możliwość zapoznania się z modelem pracy w Ośrodku i uczestniczenia w szko­leniach.



Badanie testem CARS (Childhood Autism Rating Scalę) całej grupy dzieci (n=40) przed podjęciem terapii pozwoliło na wyodrębnienie dwóch podgrup:

I — dzieci z autyzmem lekkim - umiarkowanym — 15 osób,



II — dzieci z autyzmem znacznym — 25 osób.

Następnie dokonano porównania w tych grupach profilów w Skali Rozwoju w Profilu Psychoedukacyjnym PEP-R.

Tab. 5. Średnie zadań zaliczonych w PEP-R w badaniu I w grupie z autyzmem znacznym i w grupie z autyzmem lekkim

Badanie 1

Skale

Zadania zaliczone

I

II

III

IV

V

VI

VII

Autyzm lekki

5,1

7,1

7,5

8,9

5,6

4,0

1,7

Autyzm znaczny

2,9

6,4

5,3

6,9

3,6

1,8

0,5

Razem

3,7

6,6

6,1

7,6

4,4

2,6

0,9

81

Ryc. 5. Profil średnich wyników zadań zaliczonych w PEP-R w pierwszym badaniu w grupie z autyzmem znacznym i lekkim - umiarkowanym














Naśladowanie Percepcja II

Motoryka mała III

Motoryka duża IV

Koordynacja wzrokowo-ruchowa V

Czynności Komunikacja; poznawcze mowa czynna

-Lekki
Znaczny



Analiza statystyczna wykonana przy użyciu testu F wykazała, że grupa z autyzmem lekkim - umiarkowanym uzyskała wyższe wyniki w skali PEP-R niż dzieci z autyzmem znacznym. Tylko w Skali Percepcji wyższy wynik w grupie z autyzmem lekkim okazał się nieistotny statystycznie. W pozostałych sześciu skalach również były statystycznie istotne.

Porównano również wartości wyników ogólnych w PEP-R (sumy 7 skal) w tych dwóch grupach.

Tab. 6. Porównanie średnich wyników ogólnych w PEP-R



Poziom autyzmu w badaniu I

N

X

df

t

P

Lekki - umiarkowany

15

40,1

38

37

0,0007

Znaczny

25

27,3

82

Zastosowanie statystyki t-Studenta, pozwala na stwierdzenie, że dzieci z autyzmem lekkim - umiarkowanym uzyskująw PEP-R istotnie wyższy średni wynik ogólny niż dzieci z autyzmem znacznym.

Wykazano, że większe nasilenie autyzmu wiąże się z niższym poziomem rozwoju psychoruchowego, a mniejsze nasilenie autyzmu z wyższym poziomem rozwoju psychoruchowego. Uzyskiwane wyniki są zgodne z badaniami Eaves i Ho (1996), Bartaka i Ruttera (1976), De Myer (1974), Wing i Gould (1979), mówiącymi o związku niższego ilorazu inteligencji z większym nasileniem au­tyzmu. Zaprezentowane badania własne dowiodły, że jakościowe zaburzenia w relacjach społecznych i w komunikacji oraz stereotypowe wzorce zachowań zainteresowań, jako osiowe objawy w autyzmie, pozostają w ścisłym związku z funkcjonowaniem umysłowym dziecka, który przejawia się w poziomie rozwoju psychoruchowego. Newson (1989, za: Pisula, 1993) uważa, że sfery te wpływają wzajemnie na siebie. Przyjęte w badaniach własnych założenie postuluje, iż bar­dzo trudno jest określić związek pomiędzy rozwojem psychoruchowym a stop­niem autyzmu według schematu „przyczyna- skutek". Wiąże się to ze specyfiką autyzmu dziecięcego, jako zaburzenia pojawiającego się przed 3. rokiem życia, kiedy funkcje poznawcze i społeczne nie sąjeszcze w pełni ukształtowane. Przy­czyną niewykazania istotnie statystycznej różnicy w Skali Percepcji pomiędzy grupą z autyzmem znacznym a grupą z lekkim, może być fakt, iż umiejętności związane z tą sferą należą do „mocnych stron" osób z autyzmem (zwracał już na to uwagę Kanner) i niezależnie od stopnia autyzmu dzieci uzyskująw Percepcji wyższe wyniki.

W celu oceny, czy istnieje związek pomiędzy stopniem autyzmu a profilem rozwoju psychoruchowego, poddano analizie porównawczej kształt profili roz­woju (jego mocne i słabe strony) oraz poziom dysharmonii rozwoju psychorucho­wego, w grupach z autyzmem lekkim - umiarkowanym i znacznym.

Tab. 7. Poziom dysharmonii w rozwoju psychoruchowym w grupie z autyzmem lekkim - umiarkowanym i w grupie z autyzmem znacznym w pierwszym badaniu

Stopień autyzmu

Poziom rozwoju

Poziom dysharmonii

Autyzm lekki - umiarkowany

5,72

2,4

Autyzm znaczny

3,90

2,4

83

Powyższe zestawienie wskazuje, że współczynnik poziomu dysharmonii średniego profilu rozwoju w grupie z autyzmem lekkim nie różni się od współ­czynnika dysharmonii, w grupie z autyzmem znacznym. Rycina 5 ukazuje, iż kształt profilu w grupie z autyzmem znacznym i lekkim jest bardzo zbliżony (tzn. wyniki wyższe i wyniki niższe w obu grupach są uzyskiwane w tych samych skalach). Dzieci autystyczne, niezależnie od stopnia autyzmu, uzyskują wyższe wyniki w takich skalach, jak:

  • percepcja,

  • motoryka mała,

  • motoryka duża,

  • koordynacja wzrokowo-ruchowa.

Dokonując pomiaru wpływu procesu terapeutycznego na stopień autyzmu, całągrupę dzieci poddano badaniu testem CARS przed podjęciem terapii i po roku jej trwania. W całej grupie średni wynik globalny w skali CARS wyniósł w I bada­niu 39,4, wskazując na autyzm znaczny. W badaniu II średni wynik w skali CARS 35,5 wskazywał na autyzm lekki - umiarkowany. Zastosowanie testu t-Studenta wykazało, że różnica ta była istotna statystycznie.

Dzieci w I badaniu z autyzmem lekkim - umiarkowanym w II badaniu w 93% pozostająw tym stanie, a w 6,7% przechodząna poziom autyzmu znacz­nego. Natomiast u 48% dzieci, które były w badaniu I ocenione jako autystyczne w stopniu znacznym, w badaniu II stwierdzono autyzm lekki - umiarkowany. 52% dzieci ocenionych jako autystyczne w stopniu znacznym w badaniu I, pomimo oddziaływań terapeutycznych, pozostało na tym poziomie. Na uwagę zwraca fakt, iż żadnemu dziecku nie udało się przejść do grupy z normą. Być może na to, że żadne dziecko nie wyszło z autyzmu, wpłynął czas podjęcia pierwszych oddziaływań terapeutycznych. Cała badana grupa 40 dzieci rozpoczęła terapię po ukończeniu 3. roku życia. Zdaniem Lovaasa tylko wczesna interwencja (około 2. roku życia) umożliwia dziecku pozbycie się cech patologicznych i dal­szy prawidłowy rozwój (model terapii Lovaasa opisany został w rozdziale 5.). L. Kanner, który po raz pierwszy opisał autyzm, uważał ten syndrom za zabu­rzenie wieku dziecięcego. Współcześnie większość badaczy uważa, iż autyzm jest chronicznym, trwającym całe życie zaburzeniem. Podzielany jest pogląd, iż dzieci nie wyrastają z autyzmu, chociaż niektóre charakterystyczne cechy zmieniają się w okresie dojrzewania i późniejszym. Mesibov, Schopler, Schaffer (1989) objął badaniami skalą CARS 89 osób, które były badane przed 10. rokiem życia (^^ = 8;7), drugi raz po 13. roku życia (x = 15;9). Uzyskane przez niego wyniki wskazują na istotną zmianę poziomu autyzmu. W pierwszym badaniu

84

wynik globalny wyniósł 38,47 (autyzm w stopniu znacznym), w drugim 35,54 (autyzm w stopniu lekkim - umiarkowanym). Przyczyn dużej poprawy (w krótkim okresie czasu), jaką odnotowano w badaniach własnych, należy poszukiwać w strukturze procesu terapeutycznego oraz badanej grupie. Schopler, Renner (1988), omawiając skalę CARS, zwracają uwagę, iż często między I a II osza­cowaniem występuje efekt poprawy, pojawiający się po początkowych staraniach terapeuty w pracy z dzieckiem, które wcześniej nie uczestniczyło w terapii. Ponieważ 60% dzieci z badanej grupy dłużej (ponad 1 rok) uczestniczyło w te­rapii, trudno wyjaśnić uzyskane wyniki tylko efektem opisanym przez Schople-ra. Wydaje się, że bardziej znaczącej przyczyny zmian w poziomie autyzmu pomiędzy I a II badaniem, należy szukać w strukturze programu terapeutyczne­go. Specyficznym wyróżnikiem tego standardowego programu był fakt, że wobec wszystkich dzieci, niezależnie od czasu trwania wcześniejszej terapii, po raz pierwszy zastosowane zostały elementy systemu edukacyjno-terapeutyczne-go TEACCH E. Schoplera.

W toku dalszej analizy wyników badań własnych, w skali CARS rozpatry­wano zmiany w poszczególnych podskalach, w całej badanej grupie. Analiza statystyczna, wykonana przy zastosowaniu testu znaków, wykazała istnienie istotnych różnic wyników w 13 skalach (na 15) testu CARS przed i po terapii. Cała badana grupa w badaniu II uzyskała w tych skalach niższe wyniki świad­czące o poprawie. W dwóch skalach: IV — posługiwanie się ciałem, XIV — po­ziom i harmonijność rozwoju intelektualnego, zmiany okazały się nieistotne sta­tystycznie.

Wśród 13 skal, w których wyniki ulegały istotnej zmianie, największa poprawa (obniżenie wyników) wystąpiła w:

  • I naśladowanie;

  • VI adaptacja do zmian;

  • IX posługiwanie się zmysłami smaku, węchu, dotyku;

  • X lęk i niepokój.

Najmniejsze (ale istotne) zmiany wystąpiły w skalach:

  • I kontakty społeczne;

  • III reakcje emocjonalne;

  • XII komunikacja niewerbalna;

  • XIII poziom aktywności;

  • VIII reakcje słuchowe.

Następnie podjęta została analiza podgrupy dzieci, którą stanowiło 12 osób, które w pierwszym badaniu miały poziom autyzmu znaczny, a w drugim lekki - umiarkowany. Autorka starała się uzyskać odpowiedź na pytanie: które skale zadecydowały o globalnej poprawie w tej grupie?

85

Skalami, w których wystąpiła istotna poprawa, okazały się:



I. kontakty społeczne;

II. naśladowanie;

III. reakcje emocjonalne;
VI. adaptacja do zmian;

IX. smak, węch, dotyk;

X. lęki niepokój;

XI. komunikacja werbalna;

XII. komunikacja niewerbalna.

Większość zachowań, które opisująpowyższe skale, jest ze sobą ściśle zwią­zana i zależna. Wydaje się, że przede wszystkim kontakty społeczne i rozwój ko­munikacji są tymi sferami, które inicjują dalsze zmiany. Kiedy dziecko zaczyna zwracać uwagę na ludzi, tolerować i inicjować bliższy kontakt, który ma w coraz większym stopniu charakter osobowy to wówczas staje się możliwe zaintere­sowanie dziecka czynnością naśladowania. Naśladowanie prostych ruchów, dźwięków lub nieskomplikowanych czynności domowych stanowi podstawę uczenia się coraz bardziej złożonych umiejętności. Większe zainteresowanie się światem ludzi powoduje również, iż dziecko coraz bardziej rozumie i wykorzystuje komunikaty niewerbalne. Przejawia się to posługiwaniem się bardziej precyzyjnym gestem wskazywania; mimika i postawa ciała też stają się bardziej adekwatne. Dzieci, u których występują znaczne nieprawidłowości w posługiwaniu się komu­nikacją niewerbalną, wykonują dziwne lub niezwykłe gesty, nie są także świadome znaczenia związanego z gestami lub wyrazami twarzy innych osób. W lżejszych przypadkach mogą tylko prowadzić rękę dorosłego w stronę pożądanego przed­miotu, ale są generalnie niezdolne do wyrażenia swoich potrzeb poprzez gesty lub dokładne wskazywanie (Schopler, Reichler, Renner, 1988). Według Jaklewicz (1993) dobrą prognozą przy „wychodzeniu" z autyzmu jest rozwijający się kontakt słowny dziecka z otoczeniem i wzbogacanie słownika. Prezentowane tu badania również wskazują na polepszenie się komunikacji werbalnej. Dziecko wchodzące w interakcje społeczne i posługujące się większym stopniu komunikatami werbal­nymi, bardziej rozumie otaczający je świat i przez to może śmielej i chętniej wcho­dzić z nim w relacje. Otoczenie jest spostrzegane przez dziecko jako bardziej prze­widywalne i bezpieczne. Uzyskane w tej pracy rezultaty wskazują na zmniejszenie się reakcji lękowych, co jest w dużym stopniu uwarunkowane wyżej opisany­mi czynnikami. Już w 1967 r. Rutter (za: Garfin, Callon, 1988) wskazywał na zmniejszenie się przejawów lęku i niepokojów w okresie dojrzewania. Volkmar (1985, za: Garfin, Callon, 1988) twierdzi, że jeżeli lęk utrzymuje się, to starsze

86

osoby autystyczne mogą adaptować strategie, które zminimalizują wpływ lęku na życie codzienne. Analiza wyników wykazała również większą adaptację do zmian. Dziecko z łagodnymi nieprawidłowościami w tym zakresie może zrobić awanturę, gdy zostanie zabrane do innego sklepu lub zawiezione do szkoły inną trasą, ale pomimo tego można je uspokoić. Większa adaptacja do zmian może być spowodowana mniejszymi lękiem oraz poszerzającym się repertuarem zachowań i zabaw. Dziecko dzięki naśladowaniu i uczeniu spotyka się i przy­zwyczaja do coraz większej liczby zachowań, przedmiotów i sytuacji, przez co zmniejsza się nadmierne przywiązanie do ograniczonego repertuaru zaintereso­wań i aktywności. Analizując zmiany, jakie zachodzą w okresie dojrzewania, Rutter (za: Garfin, Callon, 1988) dostrzegł łatwiejszą adaptację do wydarzeń życiowych wśród osób autystycznych. Bemporad (1967, za: Garfin, Callon, 1988) w studium przypadku opisywał zmianę nieadaptacyjnego uporu w kompulsyw-ne rytuały związane z umiejętnościami życia codziennego (ubieranie się, kładze­nie się do łóżka). Eaves i Ho (1996), dokonując opisu rezultatów 4-letniej terapii grupy 76 autystycznych dzieci, wskazują, iż bardziej niż język i zachowania społeczne ulegały poprawie zachowania związane z ograniczonymi zaintereso­waniami, elastycznością i zaburzeniami zmysłów. Przeciwna zależność wydaje się występować w grupie wysoko funkcjonujących autystyków, w której Piven (1996), dokonując badań retrospektywnych, odnotował znaczące polepszenie się zachowań w zakresie społecznej interakcji i komunikacji niż w zakresie repe-tytywnych, sterotypowych zainteresowań i aktywności. W moich badaniach, podobnie jak w badaniach Eaves, Ho (1996) i Mesibova, Schoplera, Schaffera (1988) (u tych ostatnich oprócz reakcji wzrokowych) odnotowano polepszenie umiejętności w posługiwaniu się zmysłami. W całej badanej grupie dotyczyło ono zmysłu wzroku i słuchu oraz smaku, węchu i dotyku. W wyróżnionej w moich badaniach grupie dzieci, które przeszły na poziom autyzmu lekkiego ze znaczne­go, istotna zmiana wystąpiła jedynie w zakresie smaku, węchu i dotyku. Może wynika to z faktu, że kiedy dziecko zaczyna posługiwać się przedmiotami zgod­nie z ich funkcją, powoduje to ograniczenie użycia kontaktoreceptorów, takich jak: smak, węch, dotyk. Dziecko autystyczne w mniejszym stopniu postukuje, potrząsa przedmiotami, wącha lub oblizuje je.

87

kontakty społeczne <-> komunikacja werbalna


komunikacja niewerbalna naśladowanie

zmniejszenie poziomu lęku

większa adaptacja do zmian

bardziej adekwatne reakcje emocjonalne

mniej nasilone posługiwanie się kontaktoreceptorami

Ryc. 6. Schemat zmian w przebiegu procesu terapeutycznego w grupie dzieci z autyzmem znacznym w I badaniu, które w II badaniu przeszły na poziom autyzmu lekkiego

Mesibov, Schopler, Schaffer (1989), porównując efekty wieloletniej terapii, nie zaobserwowali istotnych zmian w skali CARS świadczących o poprawie w 5 na 15 testów CARS. Były to: kontakty społeczne, reakcje emocjonalne, reakcje wzrokowe, lęk i nerwowość, poziom i harmonijność rozwoju intele­ktualnego. Szczególnie uderzający był dla Mesibova i Schoplera i ich zespołu brak postępu w kontaktach społecznych. Autor ten sugeruje, że zainteresowanie ludźmi wzrasta wraz z wiekiem w grupie osób autystycznych, jednak jego zdaniem należy odróżnić zainteresowanie ludźmi od rzeczywistych umiejętności spo­łecznych. W autyzmie według niego zwiększa się samo zainteresowanie ludźmi, a nie umiejętności w tym zakresie. W jego badaniach dotyczących okresu terapii od dzieciństwa poprzez okres dojrzewania, odnotowano natomiast istotne zmiany w skalach: imitacji, adaptacji do zmian, posługiwania się ciałem, posługiwania się przedmiotami, reakcji słuchowych, smaku, węchu i dotyku, komunikacji werbalnej i niewerbalnej, poziomu aktywności. W porównaniu z wynikami badanej przeze mnie całej grupy, wyniki uzyskane przez Mesibova i Schoplera są nieco mniej optymistyczne (więcej podtestów CARS, w których zmiana okazała się nieistotna, aczkolwiek zmiany w wyniku globalnym wystąpiły w tym samym zakresie). Zasadniczą przyczyną, która mogła spowodować te różnice, jest czas i okres



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna