Komputer – intelig



Pobieranie 148,36 Kb.
Data21.06.2018
Rozmiar148,36 Kb.

Komputer – intelig. masz. do pis.

Można przechow. w pamięci duże teksty i ciągle je poprawiać, dokon. zmiany w całym tekście za pomocą 1 instrukcji. Doskonała jakość wydruku spowod. wyparcie maszyn do pis. Maszyny do pis. wykorzyst. są jeszcze do wypełn. skomplik. formularzy. Prod. się specjalne procesory przeznacz. wyłącz. do redakcji tekstu. Są to wyspecjaliz. komputery, kt. mają w pamięci stałej tylko 1 program, właśnie do redakcji tekstu.

Niestety obsł. tych procesorów nie jest wcale łatw. od obsługi zwykłych komp.

Edytory tekstu – programy do pis. i redakcji tekstów.

Procesory tekstu – rozbud. edytory tekstu mające dużo większe możliw. niż zwykła edycja.

DTP – jeszcze bar. rozbud. edytory o dużych możliw. graficz. służące do redakcji gazet.

Koniec lat 70-tych – 1-sze edytory tekstu (na komputerach Apple – narazie jako narzędzia do pis. programów komp.)

Wordstar – 1-szy popularny program do edycji tekstu. Gł. twórcą był Seymour Rubin. Pewne sekwencje kontrolne tam wprowadzone f-cjonują do dziś.

W końcu lat 80-tych powstały rozbud. procesory tekstu, kt. miały tak rozbud. możliwości, że większość użytkown. nie potrafi z większ. z nich skorzystać.

Dynamiczne łączenie procesorów tekstu z progr. graficznymi, bazami danych i innymi programami.

Tryb tekstowy – chodził szybciej ale nie wsz. znaki były widoczne na monitorze.

Tryb graficzny – tekst widać dokł. tak jaki on jest rzeczyw.

WYSIWYG (What You See Is What You Get)

Podgląd graficzny – rozwiąz. pośr. dla edytorów trybu tekstow.

Podst. f-cje szanuj. się procesorów tekstu:


  • wywoływ. f-cji edytora przez kody kontrolne Ctrl, Alt oraz klawisze f-cyjne F1 – F12

  • rozwijalne menu

  • wbud. podpowiedzi i pomoc w korzyst. z f-cji edytora

  • możliwość szybk. kopiow. za pomocą mechanizmu „zaznacz i przenieś”

  • porusz. po tekście w szybki sposób, skoki do pocz. i końca dokum., wierszy, akapitów, dowolnej str., przeskak. wyrazów oraz poszuk. dowolnej sekwencji znaków w tekście

  • popraw. wprowadz. tekstu bez konieczn. przepis. go

Są 2 tryby pis. poprawek: wstawianie (insert mode - wstawiane znaki „rozpychają” wcześniej napis. tekst) oraz zastępow. (overwrite mode – wprow. znaki zastępują kolejno już wcześniej wpisane). Poprawki można wprow. „za 1 zamachem” w całym tekście.

  • formatow. tekstu – wyrównyw. do lewego lub prawego margin., justowanie

  • wygląd strony – napisy w stopkach i główkach, marginesy lewy i pr., gór. i dol., odstępy m. wiersz., łamy

  • stopki i główki – stały tekst, n-ry stron

  • wybór atrybutów czcionek – pochylanie, pogrub., podkreśl., wybór ich wielk., indeksy dol. i gór.

  • makropolecenia – zestaw często powtarz. czyn. wywoł. za pomocą kombinacji kluczy lub myszy

  • formaty i importow. / eksport. tekstu – każdy edytor zapisuje tekst w specyf. dla siebie formacie

Brak standardów powoduje, że nawet nowsze wersje tego samego edytora mogą mieć inne formaty zapisu.

import – możliwość odczytu z formatu innego edytora



eksport – możliwość zapisu w formacie innego edytora

  • edycja kilku dokum. jednocz. – pozwala przenosić fragm. tekstu

  • przenoszenie wyrazów – do wskaz. miejsca, wymaga to pamięt. wzorców przenoszenia

  • słowniki – ortogr., wyrazów bliskozn. (rzadziej), możliwość analizy gramat.

Niekt. rzadziej spotykane możliwości edytorów tekstu:

  • korespond. seryjna – zautomatyz. procesu pis. listów o tej samej treści do różnych osób czy instytucji. Język polski sprawia tu pewne kłopoty

  • długie dokumenty – praca z dużymi tekstami w specjalny sposób

Można zdefiniować dokument gł. kontrolujący sposób format. całości (spis treści, indeks, glosariusz)

  • styl – niekt. edytory pozwalają ustalać to w sposób globalny. Atrybuty stylu to: tekst normalny, tekst wyróżniony, cytaty, tytuł rozdziału, podtytuł, tekst w tabeli i in.

Zmiana stylu całego dokumentu, np. zmiana kroju pisma tytułów wsz. podrozdz., wymaga drobnej korekty w stylu dokumentu, zamiast wielu w różnych miejscach.

  • szablony (templates) – pozwalają na ustalenie stylu danego dokumentu łącznie z powt. się elementami tekstu

  • sortowanie – możliwe jest sortowanie wierszy lub wyrazów tekstu alfabet., w porządku rosn. lub malej.

Rzadką f-cją jest możliwość sortowania w ogranicz. obszarze ekranu, np. w kilku 1-szych kolumnach.

  • automat. numeracja – dotyczy rozdziałów, rys., wzorów, tabel i odnośników do literat.

  • kolumny i praca w ogranicz. obszarze edytora – cecha edytorów narzędziowych jest rzadko spotykana w edytorach tekstów

  • pisanie w poprzek strony – przydatne w tworz. tabel i napisów, portrait (portret) – pionowe ułożenie strony, landscape (krajobraz) – poziome ułożenie strony

  • typografia strony – możliwość dokł. określ. wymiarów tekstu za pomocą przesuwalnych miarek, przydatną f-cją jest też numerow. wierszy i oblicz. liczby wyrazów i znaków w tekście

  • ramki – do tekstu, grafiki czy tabel w celu wyróżn. w tekście. Mają liczne atrybuty (położenie, kształt, marginesy, kolory, przezroczystość, rzucany cień)

  • zagnieżdżanie – dotyczy to obiektów pochodz. z innych aplikacji i możliwe jest w niekt.ch systemach operacyjnych (OS/2, Windows). Pozwala na dołączanie np. wzorów, rysunków, skomplik. tabel z arkuszy kalkulac.

  • tworzenie rys. – dzięki mechanizmowi zagnieżdżania obiektów, niekiedy istnieje możliwość import. i skalowania grafiki oraz przetwarz. obrazu dzięki narzędziom zintegrowanym z procesorem tekstu

  • tabele i proste arkusze kalkulac. – przydatne w pis. sprawozdań, bo często wystarczają proste f-cje np. sumow. kolumn liczb

  • wstawianie notatek – nie są one drukowane

  • wygląd tekstu na ekranie – można oglądać w różnych powiększ., można też oglądać 2 lub więcej stron jednocz.

  • zamiana liter – małych na wielkie i odwrotnie, wyróżnianie 1-szej litery w zdaniu, np. aby wsz. wyrazy zaczynały się od wielkiej litery

  • tworzenie czcionek i własnych symboli – w niekt. edytorach można tworzyć własne czcionki i dorabiać brak. znaki. Tworzenie wektor. czcionek jest bardziej skomplik. i wymaga specjalist. oprogram.

  • szybkie formatowanie – pozwala przenieść atrybuty pisma, wyrównania, wcięcia i efekty specjalne z 1 akapitu do drugiego

Edytory i drukowanie

Pośredn. m. drukarką a edytorem tekstu jest sterownik drukarki – specjalny program komp. decydujący o szybkości i możliw. druku. Producenci drukarek dołączają do nich sterowniki do najpopul. edytorów a producenci edytorów dołączają sterowniki do najb. popul. drukarek

Można drukować na 2 sposoby:


1-sza metoda jest szybsza – komputer otrzymuje jedynie kody kontrolne i typografię strony oraz ciąg znaków ASCII (American Standard Code for Information Exchange), jako tekst do drukowania

Alternatywną metodą jest drukowanie graficzne – tekst jest trakt. jako grafika i do drukarki wysył. jest mapa binarna zamiast kodów ASCII. Rozdzielczość drukarek strumieniowych lub laser. jest rzędu 600 dpi pozwala na drukowanie czcionek dowolnego kroju, wielk., o dowolnych atrybutach. Polskie edytory często korzystają z tej możliwości.

Metodą mieszaną jest ładowanie wzorców binarnych czcionek przed rozpocz. drukowania (downloading fonts). Konieczna jest tutaj duża pamięć RAM wbud. w drukarkę. Pamięć drukarki musi pomieścić nie tylko fragment przesyłanego do druku tekstu, lecz również obraz binarny wsz. znaków używanych czcionek. Pozwala to na szybkie drukow. (proces ładowania fontów jest niestety długi)

Obecnie stos. są czcionki skalowalne, opisane jedynie w sposób matemat. a nie rastrowo. Jednak szybkość druk. jest niższa.

W profesj. druku językiem opisu stron jest najcz. Postscript firmy Adobe. Jest to uniw. język programowania przystos. do przechow. ilustracji lub pojed. stron (format EPS)

Postscript również przechow. całe dokumenty z tekstem, rys. i grafiką bitmapową (format PS). Teksty i rys. są w tych plikach zapisane w sposób wektorowy, co umożliwia pełne wykorz. drukarek i naświetlarek o dowolnej rozdzielczości. Interpreter języka Postscript tworzy mapę rastrową, odpow. dla danego urządzenia drukującego, dokonując odpow. obliczeń.

Typografia komp., rodz. czcionek

Znaki drukarskie opisuje się za pomocą fontu, kroju pisma i czcionki. Dawniej pojęcie czcionki odnosiło się do odlanych w metalu znaków używanych przy składzie drukarskim. Obecnie utożsamia się to pojęcie z wizerunkiem czcionki na papierze. Font jest zbiorem znaków drukarskich.

Krój pisma to komplet znaków o określ. rysunku oczka. Kroje łączy się w grupy pism drukarskich o wspólnych cechach. Kroje pisma mogą występować w różnych odmianach, czyli znakach o jednak. grubości elementów i kącie pochylenia. Typowe odmiany to: prosta, kursywa, Półgruba prosta i półgruba kursywa, gruba, wąska, szeroka, jasna i różne ich kombinacje.

Komp. typografia umożliwia pewne uproszcz. tworzenie odmian przez zmianę atrybutów kroju np. pochylenie, pogrub., poszerz., zmianę położ. linii akcentów, wydłuż., akcenty, wersaliki.

Wys. znaków pisma mierzy się w punktach i nazywa stopniem pisma.

Punkt typograficzny (didot) w Europie to ok. 0,375 mm, w Amer. to 1/72 cala, czyli ok. 0,351 mm. Najcz. spotyk. stopniem pisma jest cycero (12 pkt) i garamond (10).

Gęstość druku jest określ. liczbą znaków na cal. Normalnie to jest ok. 12 cpi, druk ściśnięty – to 15 do 20 cpi, rozrzedzony – to 10 lub mniej cpi. Fonty proporcjonalne mają zmienne szerokości znaków i podanie parametru cpi jest często niemożliwe lub bardzo utrudn. Wsz. standard. odstępy podawane są z procentach szerokości spacji.

Wyrafinowane metody regulacji odstępów (światła) między znakami.

Ligatury – zestawy 2 lub 3 znaków traktow. jako 1 (ff, fi, fl, ffi, ffl).

Kerning – dla czcionek 12 pkt-owych – niekt. litery np. WAW trzeba nieco rozzunąć, ponieważ wydają się zachodzić na siebie.

Tracking – dopas. odstępów do stopnia pisma.

2 rodzaje fontów.

Rastrowe (bitmapowe) – wzorce znaków zapisane są w postaci binarnej w ustalonym dla danego procesora tekstu formacie. Zaprojekt. są dla ustalonego stopnia pisma. Dla dużych stopni zajmują dużo miejsca w pamięci. Fonty wektorowe – zapisane są jedynie inf. o kształcie znaków w postaci krzywych matemat. Są skalowalne i deformowalne w dużym zakresie. Z 1 pliku zawierającego opis fontu wektorowego można utworzyć font rastrowy dowolnego stopnia. Zmiana atrybutów znaków pisma to kwestia odpowiednich przekształceń matemat.

Programy związ z czcionkami są przeznaczone do tworzenia, edycji i konwersji formatów.

Rasteryzery – programy do tworzenia czcionek rastrowych z czcionek wektorowych. 1 z najlep. i popul. technologii tworzenia czcionek rastrowych z wektorowych jest technologia postscriptowa (firma Adobe).

Program Adobe Type Manager (ATM) dostępny jest w wielu popularnych procesorach tekstu (WordPerfect, Word, Ami Pro).

Drugą najpoważniejszą technologią tworzenia skalowalnych czcionek jest format TrueType.

Słowniki i analiza gramatyczna

Słowniki potrafią znaleźć niewłaśc. zapisany wyraz lub podpowiedzieć synonimy do danego wyrazu. Również mogą podpowiadać zakończ. danego wyrazu lub automat. rozwijać skróty, a także korygować błędy w tekście, podpowiadając właściwą pisownię.

COR (korektor polskich tekstów) – pozwala na korekcję tekstów napisanych przy pomocy edytorów Chiwriter, WordStar2000, WordPerfect 4, TeX oraz tekstów ASCII. Najciekawszą cechą CORa jest możliwość dorabiania polskich znaków w tekstach, w kt.ch ich brakuje. W przyp. jednoznacznych sam poprawia (np. sie na się), w wątpliwych – prosi użytkownika o pomoc. Ort – słownik działający w trybie rezydentnym, używającym ekran w trybie tekstowym. Po wypisaniu kilku 1-szych liter przedstawia nam listę słów na nich się zaczynających. Nie nadaje się do korekty tekstu.

Grafika w tekście

Możliwość wmontowania grafiki w tekst w ramkę o określonej wielkości. Proste edytory nie pozwalają dokonywać żadnych operacji na tak wstawionej grafice. Niekt. procesory tekstu działające w środowisku Windows (Ami Pro czy Word) mają możliwości zbliżone do możliwości programów DTP, czyli komputerowego składu.

Są to b. rozbud. programy zawierające zestaw narzędzi graficznych do grafiki rastrowej jak i wektorowej. Oferowane są również możliwości przetwarzania obrazu binarnego: korekta kontrastu i jasności, wygładzanie krawędzi i inne funkcje. Skalowanie grafiki dokonuje się automat. poprzez zwiększ. lub zmniejsz. ramki zawierającej grafikę.

Grafika prezentacyjna – prostsze edytory nie mają takich możliwości. Rozbud. edytory mają podobne możliwości jak arkusze kalkul. Utworzone w ten sposób rys. są przechowywane jako grafika wektorowa i można je dalej modyfikawać za pomocą narzędzi graficznych.

Ami Pro – edytor firmy Lotus

Word Pro – do pracy grupowej

Chiwriter – domin. do końca lat 80

MS Word – obecnie najpop. edytor w Polsce

MS Works – zawierał uproszczoną wersję Worda

SŁOWO – polski edytor tekstu dla DOSa (1992)

TAG – firmy Infoserwis

Word Perfekt – 1 z najtrudniejszych do opanowania edytorów

TeX, LaTeX – profesjonalny system do składania druku

DTP - skład komputerowy (DeskTop Publishing)

Ventura (Corel Inc)

Page Maker (Aldus Corp)

Frame Maker (Adobe)

GRAFIKA KOMPUTEROWA



  • Grafika rastrowa

  • Grafika wektorowa

  • Grafika prezentacyjna

Grafika rastrowa (bitmapowa) traktuje obraz jako zbiór punktów o określonych cechach:

stopień szarości, barwa, nasycenie

Programy malarskie

Grafika wektorowa – opisuje obraz przy pomocy linii krzywych o zadanych atrybutach. Wydzielone są odrębne obiekty, można je niezależnie skalować.

Grafika zorientowana obiektowo

Programy rysownicze lub ilustracyjne

Grafika prezentacyjna – wyspecjaliz. grafika wektorowa do wizualizacji danych zawartych w tabelach, do tworzenia diagramów przepływu lub schematów Podstawą do tworzenia grafiki prezentacyjnej jest zbiór liczb a nie rysunek.

Programy graficzne będące integralną częścią arkuszy kalkulac. i inne programy do graficznej prezentacji ogromnej liczby danych.

KARTY GRAFICZNE

Piksele (picture element) – elementy obrazu bitmapowego.

88 pikseli – obraz 1 litery

3333 piksele – obraz ikony w środowisku Windows

640480 pikseli – standard VGA

Kolor – podst. cecha każdego piksela, Dynamika obrazu – liczba bitów na piksel

1 do 24 bitów na piksel

czyli 2, 4, 8, ... do 16 mln poz. szarości (obrazy czarno – białe)

Grafika kolorowa – kolor 4-, 8-, 16- lub 24-bitowy.

4 bity – 16 kolorów

Kolory można wybrać ze znacznie szerszej palety barw, a jeśli obraz składa się z małych pikseli, to kolory pikseli leżących obok siebie mogą się mieszać dając wrażenie większej liczby barw.

Dithering – proces rozkładania kolorów dla leżących blisko siebie punktów w celu wywołania wrażenia mieszania barw (podczas redukcji kolorów)

Kolor 8-bitowy (pseudokolor) – zawiera 256 barw wybranych ze znacznie szerszej palety.

Kolor 16-bitowy (kolor pełny, high color) oznacza 32768 barw

Kolor 24-bitowy oznacza 16,7 mln barw (przy takim zapisie pocztówka zajmuje 6,6 MB).

Obie powyższe opcje są już trudne do odróżnienia.

4 bity – 16 kolorów

Kolory można wybrać ze znacznie szerszej palety barw, a jeśli obraz składa się z małych pikseli, to kolory pikseli leżących obok siebie mogą się mieszać dając wrażenie większej liczby barw.

Dithering – proces rozkładania kolorów dla leżących blisko siebie punktów w celu wywołania wrażenia mieszania barw (podczas redukcji kolorów) Kolor 8-bitowy (pseudokolor) – zawiera 256 barw wybranych ze znacznie szerszej palety.

Kolor 16-bitowy (kolor pełny, high color) oznacza 32768 barw

Kolor 24-bitowy oznacza 16,7 mln barw (przy takim zapisie pocztówka zajmuje 6,6 MB).

Obie powyższe opcje są już trudne do odróżnienia.

Tworzenie kolorowego obrazu wymaga podania dla każdego punktu parametrów barwy, nasycenia i jasności (Hue, Saturation, Brightness – HSB).

RGB (czerwony, zielony, niebieski) – trzy podst. barwy dla wyświetlaczy świecących własnym światłem

CMYK (turkusowa - cyan, karmazynowa - magenta, żółta - yellow i czarna) - dla drukarek tworzących obrazy w świetle odbitym.

Grafika rastrowa oglądana zwłaszcza w powiększeniu, ma wyraźnie poszarpane kontury krawędzi

FORMATY GRAFICZNE - nie ma dominujących standardów.

PCX - Paintbrush; kompresja (ok. 2, 3 razy), 256 kolorów.

BMP - standard w środowisku MS Windows, nie ma kompresji.

TIFF (właściwie TIFF - Tagged Image File Format) - standard graficzny niezależny od konkretnego programu. Bez kompresji lub z kompresją metodą LZW (do 10 razy).

GIF (Graphics Interchange Program) - bardzo efektywna wewnętrzna kompresja.

JPG lub JPEG - format opracowany przez Joint Photographic Experts Group z dobrą kompresją grafiki.

WMF (Windows MetaFile) - w Windowsach do przechow. grafiki rastrowej i wektorowej.

GRAFIKA WEKTOROWA - zorientowana obiektowo, obraz jest zbiorem obiektów opisanych w sposób matemat. Potrzebny jest szybki mikroprocesor zamieniający opis matemat. na obraz bitmapowy wyświetlany na ekranie.

Krzywe kreśli się metodą korzystającą z punktów kontrolnych (przez nie musi ona przechodzić)

P. de Casteljau - 1959 r. w firmie Citroen. P. Bezier - 1962 r. w firmie Renault.

Poprzez zmianę położenia punktów końcowych, czy kontrolnych, można zmienić kształt krzywej. Odtworzenie kształtu krzywej wymaga rozwiązania układu równań matematycznych

Warstwa - grupa obiektów połącz. razem i traktowana jako 1 obiekt.

Kolejność warstw

Cały rysunek może być traktowany jako 1 obiekt lub rozłożony na warstwy.

Warstwy również mogą być rozłożone na pojedyncze obiekty.

FORMATY GRAFIKI WEKTOROWEJ

EPS (Encapsulated PostScript) - oparty na specyfikacji języka postscript.

CGM (Computer Graphics Metafile) - format nie związany bezpośrednio z żadnym programem.

CDR - format stosowany przez program CorelDraw, bardzo zwarty i dokładny.

DRW - format stosowany przez program Micrografx Designer oraz programy grafiki prezentacyjnej, np. Freelance Graphics

GRAFIKA PREZENTACYJNA

Popularna dzięki arkuszom kalkulac. np. Lotus 1-2-3, czy Excel. Programy te wyposażone są w możliwości prostego tworzenia wykresów

Progr. tej kateg. tworzą szczegól. rodzaju grafikę wektorową. Wykresy można traktować tak jak rys. i upiększać je.

PROGRAMY GRAFIKI RASTROWEJ

PaintBrush, Paint


  • wybór szerokości i kształtu pędzla

  • wałek do zamalowywania większych powierzchni

  • spray

  • gumka

  • rysowanie przy pomocy myszy

  • gotowe figury

  • wycinanie i skalowanie fragm. rys.

  • operacje na pojed. pikselach

  • używanie fontów dostępnych w Windows

PROGRAMY GRAFIKI WEKTOROWEJ

CorelDraw, Micrografx Designer

PROGRAMY DO GRAFIKI PREZENTACYJNEJ

PowerPoint, MS Graph

PROGRAMY DO ANIMACJI

Autodesk 3D Studio - program do tworzenia animacji i grafiki przestrzennej najwyższej klasy

Plik – podstawowa struktura służąca do trwałego przechowywania danych.

Systemy plików

Pliki tekstowe, graficzne, mieszane

Pliki tekstowe – zawiera kody znaków służących do zapisu tekstu (litery, cyfry, znaki przestankowe, spacja, niektóre kody kontrolne).

Dane w pliku tekstowym powinny być ujęte w pewną dobrze określoną i dość sztywną strukturę.

Powinna uwzględniać semantykę danych oraz umożliwiać pewną automatyzację operacji na danych.

Przykład: podział tekstu na rekordy (wiersze) i dalej na pola jako części wiersza. Intuicyjnie odpowiada to strukturze tabeli.

Aby automatyzacja była możliwa istotne jest, aby liczba pól w każdym rekordzie była ustalona. W przypadku dopisywania lub modyfikacji powinien być ściśle ustalony format zapisu poszczególnych pól.

Zaletą takiego modelu jest prostota i czytelność umożliw. nawet „ręczne” wprowadzanie danych lub modyfikacji.

awk – 1 z interpreterów prostego języka programowania. Pozwala na dokonywanie najrozmaitszych przekształceń plików danych. Instrukcje definiujące reguły operacji na danych mogą być zapisane w pliku (tzw. skrypcie) lub podane w linii komend.

Nadaje się awk idealnie do wykonywania operacji na strukturach „rekordy/pola”.

W wielu sytuacjach możliwości języka awk są zbyt skąpe. W większych organizacjach pojawia się zapotrzeb. na bardziej jednolity i systematyczny model zarządzania wielkimi ilościami informacji. Dla wypełnienia tego zapotrzeb. stworzono systemy zarządzania bazami danych DBMS (DataBase Management Systems)

O istnieniu potrzeby skorzystania z DBMS świadczą czynniki:


  • powiąz. ze sobą dane przech. są w różnych plikach

  • pojawiają się zadania wymagające przenoszenia inf. poza komp. i przetwarzania nieautomat.

  • te same dane są powielane w wielu różnych plikach i obsługiwane przez różne narzędzia

  • rosnąca objętość inf. zaczyna przekraczać możliwości dotychczas używ. narzędzi

coraz trudn. staje się pogodzenie potrzeby wspólnego dostępu wielu użytkowników do tych samych danych z koniecznością utrzymania integralności

Z bazą danych i systemem zarządzania bazami danych mamy do czynienia wtedy, gdy dane przechow. są w sposób scentraliz. w jednym miejscu i wszelkie działania na tych danych zarządzane są też w sposób scentr. Oznacza to m. in., że inf. ujęte są w pewną logiczną strukturę „rozumianą” przez DBMS i operacje na danych definiuje się w terminach tej logicznej struktury. Główne właściwości DBMS to:



  • współdzielenie danych – inf. mają być udostępniane wielu użytkown. jednocz. (wielodostęp)

  • integracja danych – unikanie zbędnych powtórzeń tych samych inf., co ułatwia utrzymanie spójności

  • integralność danych – inf. składowana centralnie ułatwia utrzymanie poprawności i aktualności

  • bezpieczeństwo danych – scentraliz. umożliwia zastos. własnych mechanizmów kontroli i autoryzacji dostępu.

  • abstrakcja i niezależność danych – końcowy użytkownik oddzielony jest od wew. mechanizmów bazy

Jądro systemu DBMS w modelu klient – serwer zajmuje się operacjami zw. z dostępem do fiz. zapisu danych na urządzeniach pamięci masowej. Operacje te są zlecane przez programy klienckie, z którymi bezpośr. ma do czynienia użytkownik końcowy, zazwyczaj za pośredn. mechanizmów komunikacji sieciowej.

Klasyfikacja zadań wyk. przez jądro DBMS:



  • Zarządzanie zbiorami danych

  • tworzenie nowych zbiorów

  • usuwanie zbiorów

  • modyfikowanie struktury zbiorów

  • wstawianie, aktualizowanie i usuwanie danych

  • Wyszukiwanie inf. – jako odpowiedź na pytanie programu klienckiego jądro bazy zwraca dane będące wynikiem odpowiedniego przeszukania bazy danych

  • Zarządzanie bazą danych

  • tworzenie kont użytkowników

  • definiowanie uprawnień dostępu

  • monitorowanie działania bazy danych

Model danych można rozumieć jako zbiór zasad posług. się danymi, kt. obejmuje 3 gł. części:

  • Definicja danych

  • Operowanie danymi

  • Integralność danych

Rozróżnia się trzy gł. typy modeli danych:

  • Proste modele danych – struktura rekordów zgrupowanych w plikach.

  • Klasyczne modele danych – hierarchiczne, sieciowe, relacyjne.

  • Semantyczne modele danych – klasyczne modele nie pozwalają łatwo odczytać inf. o semantyce danych

Hierarchiczne modele danych

Rozszerzenie modelu prostego. Wprowadza się typy rekordów i związki nadrzędny – podrzędny między nimi.

Typ rekordu – struktura danych złożona ze zbioru nazwanych pól do zapisu pojed. atrybutów obiektu opis. przez rekord. Jedno z pól wyróżnia się jako klucz.

Relacja nadrzędny – podrzędny – typy rekordów tworzą strukturę odwróconego drzewa, tj. każdy typ rekordu (z wyjątkiem tzw. korzenia – root) związany jest z dokł. 1 typem nadrzędnym.

Typowe operacje tutaj, to wyszukiw. rekordów określ. typu, podrzędnych względem danego rekordu, usuw. i dodaw. rekordów oraz edycja ich pól. Podst. warunki integralności danych wynikają z samej definicji struktury danych:


  • Każdy rekord (z wyjątkiem korzenia) musi być powiązany z rekordem nadrzędnym właściwego typu.

  • Zawartość każdego pola rekordu musi odpowiadać typowi danych z definicji danego typu rekordu.

Sieciowy model danych

W miejsce związku nadrzędny – podrzędny pomiędzy rekordami wprowadza się tzw. typ kolekcji (set), kt. jest złożonym typem danych pola zawierającym odniesienia do innych rekordów określ. typu. Tzn. określenie typu kolekcji polega na podaniu typu rekordu – „właściciela” i typu rekordów – elementów kolekcji.

Warunki integralności danych, poza oczywistymi już więzami dot. zgodności zawartości pól rekordu z określeniem typu rekordu i unikatowości pól kluczowych, mogą być formułowane jako wymóg przynależności rekordu do jakiegoś określ. typu kolekcji. Relacyjny model danych

Został oprac. w latach 70 – 80 przez E. F. Codda. Oparty jest na tylko 1 podst. strukturze danych – relacji. Pojęcie relacji można uważać za pewną abstrakcję intuicyjnego pojęcia tabeli. Jest to struktura wiążąca 2 lub więcej tabel za pomocą układu klucz główny – klucz obcy.

Baza danych jest zbiorem relacji o następujących własnościach:


  • Każda relacja w bazie danych jest jednoznacznie określona przez swoją nazwę

  • Każda kolumna w relacji ma jednoznaczną nazwę

  • Kolumny relacji tworzą zbiór nieuporządkowany

  • Wszystkie wartości w danej kolumnie muszą być tego samego typu.

  • Wiersze relacji tworzą nieuporządko-wany zbiór. Wiersze relacji nazywa się też encjami.

  • Każde pole zawiera pojedynczą wartość z dziedziny określonej przez kolumnę. Brakowi wartości odpowiada wartość specjalna NULL, zgodna z każdym typem kolumny.

  • Każda relacja zawiera klucz gł. – kolumnę, której wartość jednoznacznie identyfikuje wiersz. Wartością klucza nie może być NULL.

Do wiązania ze sobą danych przechow. w różnych tabelach używa się kluczy obcych. Klucz obcy to kolumna o wart. z tej samej dziedziny co klucz gł. tabeli z nią powiązanej.

Operacje na danych definiuje się w terminach algebry relacyjnej.

Selekcja – operacja jednoargumentowa dająca w wyniku relację zawierającą wszystkie encje wejściowej relacji spełniające zadany warunek.

Rzut – operacja jednoargumentowa dająca w wyniku podzbiór kolumn danej relacji.

Iloczyn kartezjański – operacja dwuargumentowa daje relację, kt. wiersze zbud. są ze wsz. par wierszy relacji wejściowych.

Równozłącze – j/w, gdzie argumentami są relacje posiad. kolumny o tych samych dziedzinach. Wynik podobny jest do iloczynu kartezjańs. ale dodatkowo dochodzi selekcja (równość „wspólnych” atrybutów).

Złączenie naturalne – też operacja dwuargumentowa, kt. daje równozłączenie 2 tabel ale przez rzutowanie usuwające powtarz. się kolumny.

Suma – działa na 2 zgodnych relacjach dając w wyniku wiersze będące sumami teoriomnogościowymi wierszy relacji wejściowych.

Przecięcie – podobnie jak suma, tylko w wyniku dostajemy tabelę o wierszach zawierających wspólne dla tabel wejściowych argumenty.

Różnica – jest określona dla 2 zgodnych relacji i odpowiada dokł. różnicy teoriomnogościowej zbiorów wierszy tabel wejściowych.

Reguły integralności (dodatkowe):


  • Integralność encji: każda tabela musi posiadać klucz gł. o unikatowej wart. nie równej NULL.

  • Integralność referencyjna: każda wartość klucza obcego musi być albo równa jakiejś wartości klucza gł. tabeli powiązanej, albo NULL.

Wymusza to określenie reguł postęp. w przyp. usuwania powiąz. wierszy:

  • Restricted: najpierw muszą być usunięte lub zmodyfik. wiersze z innych tabel, kt. klucze obce stałyby się nieważne.

  • Cascades: usunięcie wiersza powoduje lawinę usunięć wsz. powiąz. wierszy.

  • Nullifies: nieważne wartości kluczy obcych ulegają zastąpieniu przez NULL.

Model obiektowy

Obiekt, metoda, klasa, dziedziczenie, abstrakcja.

Obiekt – „pakiet danych i procedur” posiadający jednoznaczną tożsamość. Składa się z wartości (atrybutów) oraz procedur lub funkcji (metod).

Jednoznaczna tożsamość oznacza, że obiekty wyposaż. są dodatkowo w unikatowe identyfikatory.

Metoda – służy do modyfikacji atrybu-tów obiektu, uzyskiwania informacji o ich wartościach lub tworzy nowe obiekty.

Klasa – to typ lub wzorzec obiektów.

Dziedziczenie – sposób tworzenia nowych klas poprzez modyfikację już istniejącej definicji klasy.

Abstrakcja (enkapsulacja) – szczegóły implementacji danego obiektu nie są dostępne z zewnątrz – oddziaływanie z innymi obiektami zachodzi jedynie za pośredn. jasno określ. metod (publicznych) tworzących interfejs obiektu.

Zalety – większa przejrzystość programów dzięki rozdzieleniu zadań programu i danych, na kt. się operuje między obiektami, dokładn. odwzorowanie w strukturze programu i danych struktury modelowanego zagadnienia.

Umożliwia korzyst. z bogatszego repertuaru struktur danych i wiązanie definicji danych z metodami ich manipulacji poprzez definiowanie metod.

Bar. konserwatywne podejście pol. na wzbogacaniu modelu relacyjnego o cechy obiektowe.

Podejście bar. radykalne rozstaje się zupełnie ze schematem relacyjnym i zakłada wprost trwały zapis obiektowych struktur danych. Definicja danych polegałaby na określ. klas obiektów; związki między obiektami odzwierciedlałyby się w dziedziczeniu i agregacji.

SIECI KOMP.

Komunik. komp. jest. możl. dzięki obecn. formularzy. Zbiór reguł dot. wysyłania. i odbioru danych między urządz. komunikac. nosi nazwę protokołu.

Standardy przesył. pakietów sieci X.25 lub TCP/IP (sieci, kt. korzyst. z protokołów). Progr. użytk. mogą współpr. z wieloma protokoł. komunikac.

TCP/IP – Transmisja Control Protocol over Internet Protocol. Jest zbiorem protokołów powsz. przyj. w syst. Unix. i stos. przez sieci internet.

TCP – protokół usług połącz., zapewn. bezbłęd. komunik.

IP – protokół internetu zapewn. adresow. urządzeń i ustala drogę przesył danych.

Protokoły transmisji plików NFS (network File System) – określa dostęp do plików w sieciach lokalnych, rozprosz. w całej sieci lokalnej.

FTP (File Transfer Protocol) – protokół transferu plików. W Unix-ie jako standard, stos. jest też przez inne systemy. Zapewnia dostęp do plików większych sieci niż lokalne (internet).

Poczta elektron.

Najb. rozpowsz. usługa w sieciach globalnych. W związku z dominacją protokołu TCP/IP nie ma probl. z przekaz. poczty pomimo wielości systemów operac. i standardów sieci komp.

SMTP – Simple Mail Transfer Protocol, POP 3 – Post Office Protocol 3.

Gł. węzeł poczt. odnajduje właściwą podsieć i kieruje wiad. do komp., na kt. dana osoba czyta swoją pocztę. Adresy internet. tłumaczy się z jęz. symbol. na numeryczny tzw. IP number. Adresy numeryczne to 4 grupy cyfr, max po 3 cyfry w każdej grupie. Tłumacz. odbywa się przy pomocy programu o nazwie namesorver. Zamiast adresów symbol. można podawać adres numeryczny, ale trudniej go zapamiętać.

Emulacja wirtualnego terminala za pomocą protokołu telnet. Możl. pracy na dowolną odległość – wystarczy mieć swoje konto na komp., z kt. się łączymy. Brak możliw. pracy z aplikacjami graficznymi.

FTP – pozwala na kopiow. plików tekst., binarnych z i na odległy komputer – można przesyłać grafikę, dźwięk, czy obr. ruch..

Finger – pozwala uzyskać inf. o osobach aktualnie prac. w danym węźle.

IRC – umożl. przeprowadz. konferencji wielu osób. Wymaga ono oprogram. dla serwerów, pozwalającego na utworz. kanału komunikac. pomiędzy grupą użytk.

WWW – World Wide Web. Dokumenty hipertekstowe mające bezpośr. połącz. z innymi dokum. znajd. się na serwerach gdzieś w internecie. Dokum. hipertekstowe mogą mieć połącz. z in. dokum., znajd. się na in. komp. Standardy nowych baz danych. Serwery sieciowe oferują inf. w oparciu o standard.

HTML – hipertekstowy język odnośników, nazywa się serwerami WWW. Inf. w hipertekst. serwerach WWW jest zorganiz. w postaci stron, kt. rzesył. są jednocześnie, tworząc pewną logiczną całość. Hi[perlinki wyróżn. są przez podkreśl. lub inny kolor tekstu.

Tworzenie stron WWW – pocz. było to zad. dla programistów, ale dziś istn. wiele progr., kt. pomag. tworzyć hipertekst (World, Latex, WordPerfect). Wykorzyst. sieci do przesył. dźwięku i obrazu wideo. Transmisja wymaga conajmniej 100 kbitów/s. Modyfikacja TCP/IP znana pod nazwą multicasting. Pozwala to na adresowanie, do kt. odbiorcy mogą się dostroić. Sieci lokalne można łączyć w sieć wielkoobsz., zwane metropolitalnymi lub rozległymi, czyli sieciami MAN (Metropolitan Area Networks). Na większym obszarze działają sieci rozległe, czyli sieci typu WAN (Wide Area Networks). Najb. rozwin. system sieci mają St. Zjed. Arpanet – 1968 r., departament obrony USA.

EARN (Europian Academic Research Network – Europ. Akademicka Sieć badawcza) – pocz. lat 80–tych .

Bitnet – USA

NASK (Nauk. i Akademicka Sieć Komp.) – 1991 r. Integruje różne rodz. sieci, 4 różne protokoły komunikac., skł. się z węzłów sieci globalnej, czyli internetu (początk. była oparta na węzłach sieci EARN)

Do sieci dołącza się coraz więcej firm. Można zamówić bilety, czy przesłać kwiaty. Korzyst. z intern. można dotrzeć do wielu banków danych. Serwery instyt. akademickich, czy firm komerc. służą w znacznej mierze jako bazy dokum. i progr. komp. dla wsz. rodz. komp. Sieci umożl. dostęp do bibliotek i elektron. katalogów.

Pisma elektr. – codz. gazety, pisma nauk.

Serwery oferujące różne usługi – inf. sport., n-ry gier liczb., inf. o pogodzie itp.

Usanet (User Net – sieć użytkown.) – zbiór grup dyskus. przesyłających pliki między komp., z kt. korzyst. subskrybenci danej grupy.

KOMPUTER W BIURZE

Wspomaganie zarządzania było 1 z najczęstszych zastosowań.

Wszystkie dokumenty byłyby przechowywane elektronicznie.

Potrzebny jest system elektroniczn. przechowyw. dokum., ich kopii, czyli skanowania i przekształcania grafiki na tekst.

1 strona tekstu to nie więcej niż 4 KB, zaś jedna strona grafiki – ponad 1 MB.

Istnieją programy, które na zapisa-nej graficznie stronie potrafią rozpoznawać litery.

Nie wszystkie dokum. można przechow. jako kody ASCII, bo mogą zawierać obrazki itp.

Większość oferow. systemów typu „biuro bez papierów” składa się z oprogram. zarządzającego skanerem i graficznej bazy danych na dysku optycznym lub magneto-optycznym.

Usuwanie szumów, zmniejszanie licz-by bitów na 1 piksel. Niekiedy przechodzi się do reprezentacji wektorowej.

W przypadku standardowego formularza wystarczy przechowywać same dane wpisane do rubryki i numer formularza. Warto korzystać z edy-torów tekstu (szablony formularzy).

EDI (Electronic Document Inter-changing) – elektroniczna wymiana dokumentów.

DIP (Document Image Processing) – przetwarzanie dokumentów w postaci obrazów.

Wyszukiwanie inf. w dokum. Trzeba najpierw opisać dokumenty wprowadzając system indeksów.

W przypadku dokum. przechowyw. jako obrazki wymagany jest ręczny opis lub zastosowanie OCR (Optical Character Recogni-tion), czyli optyczne rozpoznawanie znaków.

Dokum. muszą być drukowane na urządzeniach wys. rozdzielczości i oglądane na monitorach pokazuj. całą stronę jednocześnie.

PC DOCS Open – obsługuje bazy da-nych SQL.

Fileflo (Newport Canyon Assoc.) z programem Calera OCR – dla małych firm, obsługuje dyski optyczne, indeksacja, słowa kluczowe.

File Magic Plus – dobry zestaw funkcji do zarządzania dokum. i grafiką.

Jest wiele pakietów programów do pracy biurowej, najbardziej znane, to Lotus Notes, WordPerfect Office, Microsoft Office. Również na stacjach roboczych i komp. cen-tralnych.

Na komputerach osobistych i stacjach roboczych Siemens Nixdorf pod systemem Sinix dostępny jest pakiet Globalview do pracy zespołowej nad tekstami, tabelami, formularzami i grafiką.

Większość formatów przenośnych dokum. wzorowana jest na dokum. drukowanych na pa-pierze. Adobe Acrobat.

Dokum. hipertekstowe – programy do konwersji z formatu RTF do formatu hipertekstowego pozwalają na szybkie tworz. takich dokum.

SGML (Standard Generalized Mar-kup Language) – określa reguły for-matowania. Pliki tekstowe zawierają kod ASCII i wskaźniki do plików graficznych. TagWrite, Fast Tag, Dyna Text.

Najb. popularne u nas zastoso-wania komp. to stosunkowo proste wspomaganie zarządzania.

DSS (Decision Support Systems) – systemy wspomagające podejm. decyzji: logistyka, analiza kosztów i możliwość regulacji rynku i efektów zmian w procesie prod.

MIS (Management Information Sys-tem) – systemy informacyjne wspomagające podejm. decyzji.

Do podjęcia właściwej decyzji konie-czne jest zgromadzenie odpowiednich informacji. Narzędzia do sterowane-go wyszukiwania danych (managed query tools) – współpracują z syste-mami zarządzania bazami danych (DBMS), formułując zapytania w języku SQL.

Crystal Reports Professional (Crystal Computer Services), Impromptu (Cognos Corp.), ReportSmith (Borland).

Programy do wspomagania zarzą-dzania składają się ze współprac. ze sobą modułów: programów do obsługi dostaw i sprzedaży, ewi-dencji magazynów, progr. finans – księg, naliczania podatków, itp.

CIM (Computer Integrated Manufacturing)

CAM (Computer Aided Manufacturing)

Unigraphics (McDonnel Douglas) – przykład pakietu programów do wspomagania projektowania pro-dukcji. Naczelną ideą jest umożliw. wirtualnego rozwoju prod., tzn. dostarcz. niezbędnych narzędzi do zaprojekt., wytworz. przy pomocy komp. sterowanych urządzeń, a następnie przetestowania własności produktów.

Program PC Kaufman (pol. wersja Kupiec) składa się z programu finans. – księg.; programu obsług. zlecenia, fakturowanie i gosp. magazyn.ową; programu obsług. zamówienia i zaopatrzenie; programu obsługującego płace; edytora tekstu z korespondencją seryjną; arkusza kalkulac. i trójwymiarowej grafiki prezentacyjnej.

Wyspecjaliz. programy do wypełn. formularzy celnych SAD, hipertekstowe bazy danych zawierające inf. o przepisach prawnych dotycz podatku VAT, itp.

Program Vulcan Plan – zintegrowany system wspomagania zarządzania szkołą

InterAms i Macrosoft.

Najpop. są programy finans. – księgowe, programy do obsługi sieci i hurtowni, sporządzania listy płac, kadr, ewidencji środków trwałych, gosp. materiałowej oraz systemy informow. kierownictwa.

InterAms – Clipper

Macrosoft – MacroBase, Pascal, assembler.

Specjalist. programy bankowe umożliw. realizację typowych fun-kcji programów finans., obsługę transakcji, oglądanie wzorów pod-pisów, pieczątek, czeków lub zdjęć.

Najnowsze systemy bank zawierają moduły służące do elektronicznego rozliczania płatności krajowych i międzynar. oraz elektronicznej inf. o kontach bank.

Światowe Stowarzysz. Telekomu-nikacji Bankowej SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication) – organizacja zrzeszająca kilka tysięcy banków.

Międzynar. standard wymiany inf. bankowych EDI (Electro-nic Data Interchange) umożliwiający przelewy między bankami.

Jakiego rodzaju programy używa administracja państwowa?

Bazy danych – dane meldunkowe, rejestracja pojazdów, dane dot. dział. gosp. Systemy rozliczeń finans, inf. geogr. – potrzebne w planowaniu przestrzennym, gospodarce leśnej, komunikacji, ochrony środ. Symulacja ruchu drogowego, sieci wodociągowe i in.

Od 1993 roku Urzędy Wojewódzkie komunikują się z Urzędem Rady Min. za pomocą poczty elektron. przesyłając co miesiąc raporty o sytuacji gosp., w sprawach finans. itp.

Ministerstwo Przemysłu i Handlu ma system informacyjny typu MIS (Management Information Systems) wykorzystujący program Lotus Notes.

Groupware – oprogram. do pracy w grupie, pozwala dzielić zadania na części, unikać kolizji między osobami prac. nad tym samym zagadnieniem, wspomaga obieg dokum., możliwości telekonferen.

Workflow – programy wspomagające obieg dokum. i wykonyw. kolejnych etapów pracy.

Przykł. systemu wspomagającego pracę grupową był Windows for Workgroups (Windows 2000 Prof.). Elementem tego systemu jest kalen-darz spotkań i terminarz zadań (She-dule+, Microsoft Outlook). System pozwala na planowanie projektów i zadań. Każde zadanie może mieć przyporządkowane priorytety i ter-miny czasowe.

Microsoft at Work.

Lotus Notes – program do pracy grupowej. Jednolity i konsekwentny interfejs użytkownika jest łatwy w użyciu. System obsługi baz danych powstał z myślą o integracji luźno powiąz. ze sobą inf.. Pola mogą zawierać dowolne obiekty. Pełna integracja z pocztą elektron.

Użytkown. pakietu Lotus Notes mają również możliwość organiz. grupowych dyskusji. kt. mogą być dostępne przez sieć rozległą; mogą też zostać powiel. i w całości przesłane do innego serwera Notes. Wypowiedzi dyskutantów zawarte są w pewnym szablonie komunikatów.

Novell GroupWare – w 1994 roku Novell wykupił firmę WordPerfect i uzyskał dostęp do bardzo popul. progr. aplikacyjnych. Już w pakiecie WordPerfect Office ofero-wano wiele funkcji typ. dla pracy grupowej, takich jak kalendarz grupy, przekazywanie formularzy innym użytkownikom sieci LAN i pocztę elektron.

Oprócz progr. uniwers. do wspomag. pracy zespołowej, są też progr. do obsługi poczty elektron., organizacji komp. konferencji i elektron. obiegu dokum. Podstawą efekt. pracy grupowej jest dobry pakiet obsługi i zarządz. wiad. przekazyw. pocztą elektron.

Kalendarze i terminarze są modną kategorią oprogramowania.

CaLANdar (Microsystems Software) – służy do planowania zajęć o dużych możliwościach, współpracuje z wielo-ma programami do obsługi poczty elektronicznej. Jest przeznaczony dla dużych firm.

Microsoft Outlook



Interesuj. zagadn. są komp. systemy rezerwacji, z kt. spotykamy się podróżując koleją bądź samolotami. Wymagania stawiane takim systemom są b. duże. Najlepiej ten problem rozwiązały linie lotn. Np. franc. linie kolej. używają systemu Sokrates, przerobionego z systemu lotniczego American Airlines.



©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna