Katowice, dnia



Pobieranie 162,05 Kb.
Strona1/2
Data05.07.2018
Rozmiar162,05 Kb.
  1   2

Mgr inż. Maciej Węgrzyn1
Pracodawca- dobroczyńca czy wyzyskiwacz?
Streszczenie:

Artykuł omawia zmiany w wyobrażeniach o prawach i obowiązkach pracodawcy i pracownika.. Zdefiniowano pojęcia stosunku pracy, pracodawcy i pracownika , z uwzględnieniem kalendarium wydarzeń najważniejszych dla przebiegu konfliktów społecznych. Podano założenia teorii społeczno ekonomicznych będących podstawą podejmowania „walki klasowej”, podano cybernetyczne określenia procesu produkcyjnego i zdefiniowano grupy ludzi uczestniczących w tym procesie a także cybernetyczne cechy charyzmy przedsiębiorcy z uwzględnieniem parametrów energetycznych i informacyjnych jego charakteru. Przeprowadzono analizę konfliktów przy zmianie formacji społecznej i analizę konfliktów w jakie może być uwikłany pracodawca .


Słowa klucze:

Pracodawca, pracownik, czas pracy, konflikt, wartość dodatkowa, teoria walki klasowej, proces produkcji, grupy społeczne, charyzmat przywódcy, dynamizm charakteru, poziom intelektu, spółdzielca, rzemieślnik, zarządca, nadzorca, inwestor, administracja,


Summary:

The article discusses the changes in the perceptions of the rights and obligations of employers and employees .. Defined the concept of an employment relationship, the employer and the employee, including a calendar of events important to the course of social conflicts. Given socio-economic theory assumptions underlying the making "class struggle", given cybernetic define the manufacturing process and defined group of people involved in the process as well as the characteristics of charisma cyber entrepreneurs including the energy and information of his character. An analysis of the conflicts with the changing social formation and analysis of conflicts in which an employer may be involved.


Key words:
The employer, the employee, working time, conflict, surplus value, the theory of the class struggle, the production process, social groups, the charism of leadership, dynamic nature, the level of intellect, cooperativman, craftsman, manager, supervisor, investor, government,

1.Definicja stosunku pracy:

Żyjemy w ciekawych czasach, na naszych oczach dokonały się wielkie przemiany społeczne i przewartościowania wyobrażeń o sytuacji w otaczającym nas świecie społecznym, a jedną z nich jest zmiana w pojmowaniu roli pracodawcy i roli pracownika w społeczeństwie. Zacznijmy od definicji: kto jest kto, a najlepszą z definicji jest definicja kodeksu pracy, określająca co to jest stosunek pracy: 2

Art. 22. § 1. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

§ 11. Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy.

2. A nie zawsze tak bywało, prześledzimy kalendarium:

31.r. n.e. Starożytność- „wart jest robotnik zapłaty swojej”3-obowiązkiem pracodawcy było wypłacanie wynagrodzenia, czasem pracy był cały dzień a pracownik musiał mieć swoje narzędzia i sprzęt.

61.r. Cesarz Neron za poradą Burrusa wprowadza organizacje producentów jednego asortymentu towarów- pierwowzór cechów.4 Czasem pracy był cały dzień z wyjątkiem świąt państwowych.

1100. Średniowiecze- panuje system cechowy i jego ograniczenia korporacyjne w rozwoju ilości produkcji.

1680. W Anglii w XVIII wieku wprowadzona na szeroką skalę system nakładczy, nakładca zaliczony jest do kupców z faktorii, nakładcy skarżą się na niesolidność chałupników, chałupnik zatrudnia swoją rodzinę według swoich zasad.

1767. Richard Arkwright wynalazł FABRYKĘ w Cromford 5- przędzalnię i tkalnię razem- wybudował wielki budynek z dużymi oknami zapewniającymi oświetlenie światłem dziennym, do napędu maszyn zastosował koło wodne o mocy 7 kW, nie było wentylacji ale było ogrzewanie ciepłym powietrzem. 12 godzinny dzień pracy był normą. Pracę wykonywało się w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę!

1802. The Factory Act 6 pierwszy na świecie akt prawny regulujący stosunki pracy.

1827. Związek zawodowy mechaników w Bostonie wywalczył 10 godzinny dzień pracy. Tworzą się związki zawodowe skupiające pracowników jednej branży.

1833. Anglia- The Childern Factory Act- 10 godzin pracy dla dzieci i kobiet w ciąży.

1847. Anglia: „Czartyści” wywalczyli 10,5 godzinny dzień pracy: wzrost czytelnictwa gazet i książek , teatry ludowe, melodramaty, piwiarnie i puby namiastka klubów.

1848. Manifest komunistyczny: pojawiają się partie robotnicze, zawodowi rewolucjoniści i agitatorzy.

1856. -zaprowadzono w Nowej Południowej Walii (Australia), na mocy umowy, w wielu zawodach 8-godzinny

dzień pracy7.

1864. Pierwsza Międzynarodówka.

1866. Uchwała Kongresu pierwszej międzynarodówki w Genewie o 8 godzinnym dniu pracy.

1867. Marks stworzył pojęcie wartości dodatkowej zawłaszczanej przez kapitalistę i aksjomat walki klasowej

1871. Komuna Paryska: okazało się, że żeby rządzić trzeba mieć banki, gazety, telegraf czyli łączność , transport kolejowy, handel i energetykę. Fabryki opuszczone przez właścicieli przejęli robotnicy i dopóki mieli zapasy- produkcja szła bez przeszkód.

1886. strajk w fabryce Mac Cormick w Chicago o 8 godzinny dzień pracy wsparty przez anarchistów, powieszenie 6 anarchistów, 8 godzinny dzień pracy został wprowadzony.

1890. Pierwszy Maja świętem pracy

1891. Encyklika Rerum Novarum papieża Leona XIII – postuluje 8 godzinny dzień pracy i urlop!

1904. Henry Ford daje 5 $ dniówki i wprowadza konsupcjonizm: auto T- 24 jest dostępne dla każdego pracownika!

1918. Dekret tymczasowy rządu lubelskiego z dnia 7.11.1918- 8 godzinny dzień pracy, płatne urlopy, zrównanie praw kobiet mężczyzn, powtórzone prze Sejm Ustawodawczy w styczniu r 1919

1924. ZSRR wprowadza 8 godzinny dzień pracy i urlopy.

1929. Teoria Keynesa- wartość pracy zależy od siły zorganizowanego oporu.

1929. Ludwig von Mises i libertarianizm- otwarta pochwała przedsiębiorczości.

1933. Bertrand Russel propaguje spółdzielczość8

1936. We Francji Front Ludowy: wprowadzono płatny urlop „conge’ paye’e i 8 godzin pracy

1952. We Francji Maurice Laure wprowadza się podatek od wartości dodanej VAT dezawuując tezy Marksa

1957. Teamsters Jimmy Hoffa: związek zawodowy związany z gangsterami

1957-61. Leasing samochodowy wprowadzony w USA pozbawia związkowców połowy członków.

1978. Greve de syderurgie we Francji- Guy Marechais mówi w „l'Humanite’- Jesteśmy kapitalistycznym związkiem zawodowym, naszym zadaniem jest jak najdrożej sprzedać naszą pracę!

1981. Lee Iacoca w Chryslerze wprowadza negocjacje „z góry”: Mam 50 tys. miejsc pracy po 17,50$ ale ani jednego z 22$, związki zawodowe zgadzają cię na rozczłonkowanie produkcji pomiędzy podwykonawców.9 leasingujących maszyny zakładowe.

1984. Margaret Thatcher10 delegalizuje związek górników Alberta Scargilla za korzystanie z pieniędzy libijskich i radzieckich.

2000. Społeczna odpowiedzialność biznesu- uchwala Rady Europejskiej 25. 03.2000 w Lizbonie11

W Polsce


1946. Polska nacjonalizuje przemysł12

1982. Powstają „jonit ventures” przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym13

1989. Ustawa Wilczka o swobodzie działalności gospodarczej14

1990. Rządy Balcerowicza i prywatyzacja pod hasłem „prywatny będzie bardziej dbał o swoje”- a gazda nie zganił panicza, co majątek w karty przegrał, bo mu karta nie szła.

4. Uproszczenia Marksa wynikające z metody badawczej- zakładał, że wartość dodatkowa powstaje tylko w procesie produkcji bez udziału wartości pomysłu i projektu. Nie uwzględniał logistyki, transportu, handlu, reklamy, wartości ryzyka pracodawcy i odsetków bankowych. Co decyduje? Wartość użytkowa czy wartość odbiorcy końcowego? Zakładał wprowadzenie sprawiedliwego podziału dóbr w drodze nakazowo- rozdzielczej. Nie uwzględniał różnicy w potrzeb wynikającej z właściwości sterowniczych ludzi. Zakładał że podaż i popyt muszą być związane sprzężeniem dodatnim zbieżnym, a może być rozbieżne: nie każda podaż znajdzie popyt, nie każdy popyt może być zaspokojony. Zakładał, że kapitał pochodzi z wyzysku, tymczasem rodzi się z drobnych oszczędności lokowanych w bankach. Metoda ta nawet miała swoją własną nazwę, określano ją z niemiecka Dichtung und Wahrheit - "część prawdy, część natchnienia poetyckiego".W sprawozdawczości statystycznej PRL dochód narodowy powstawał tylko w przemyśle, system nakazowo rozdzielczy zakładał równość potrzeb ale najpierw dostawali ci co potrzebują najbardziej czyli nasi.

5. Cybernetyczne parametry charakteru przedsiębiorcy.


5.1. Charyzmat przedsiębiorcy w ujęciu funkcjonalnym
Charisma- z greckiego to dar łaski, w chrześcijaństwie oznaczający szczególny dar Boży uzdolniający obdarowanego do głoszenia Słowa Bożego, a także kierunek działania zgromadzeń zakonnych w Kościele. To piękne słowo zostało drogą alokacji przeniesione z obszaru rozważań teologicznych na obszar socjologiczny, być może na zasadzie uwznioślania pojęć dotyczących władzy15. Ponieważ jednak domniemywanie znaczeń słów jest według cybernetyki, złym nawykiem,16 nie będziemy się tym zajmować, bowiem trzymamy się zasady, że prawa rządzące sterowaniem nie zależą od oznaczeń, czyli konwencji terminologicznych.17 Rozpatrzymy sprawę funkcji, jakie wykonuje przywódca, rozwiązując problemy sterownicze. Za M. Mazurem18 przyjmujemy, że system sterowniczy powodujący celowe zmiany w otoczeniu powinien składać się z trzech podsystemów:

  • postulatora, wskazującego cele sterowania,

  • optymalizatora, wskazującego sposoby spowodowania zmian w otoczeniu,

  • realizatora, stosującego środki do spowodowania postulowanych zmian.

Podsystemy te powiązane są sprzężeniami zwrotnymi, jak na rysunku nr 1 (poniżej). Każdy z podsystemów musi pobierać zasilanie w moc społeczną pokrywające zapotrzebowanie na moc roboczą, koordynacyjną i straconą19.

Oznaczenia na rysunku wskazują, że system pobiera z otoczenia informacje Pi i przetwarza je na optymalizację Po.

Zasilanie w energomaterię S jest wykorzystywane na pokrycie strat wynikających z potrzeb podsystemów oraz na oddziaływanie energomaterialne na otoczenie R.

Oddziaływanie R jest równe zasilaniu S pomniejszonemu o zasilanie podsystemów:

optymalizatora – Pok

postulatora – Pp

realizatora – Pr

oraz zasilanie torów sterowniczych:

optymalizator – postulator Pop

postulator – optymalizator Ppo

postulator – realizator Ppr

realizator – postulator Prp


Rys. 1. Schemat systemu sterowniczego. Źródło- Maciej Węgrzyn „ Sytuacje konfliktowe w procesie produkcji”, Postępy Cybernetyki nr. 2/87



Podsystemy te wyodrębniono ze względu na spełniane przez nie funkcje nie biorąc pod uwagę tego, czy da się zauważyć ich fizykalną odrębność. Wiąże się to z zastosowaną w pracy regułą funkcjonalności sformułowaną przez M. Mazura. Reguła ta jest wyznacznikiem przynależności rozpatrywanego systemu do jednej z dwu wielkich klas systemów: systemy, które są kreowane z uwzględnieniem tej reguły należą do klasy „acting”. Systemy wyodrębnione bez uwzględnienia tej reguły należą do klasy „pattern”20. Podział ten podkreślił B. Walentynowicz w przedmowie do polskiego wydania książki Myślenie systemowe G. M. Weinberga (WNT, Warszawa 1979), pisząc: „Wśród systemów rozumianych tak, jak w teorii systemów można rozróżnić kilka ich rodzajów. Niektórzy autorzy wprowadzają podział na dwa ich rodzaje podstawowe: tak zwane systemy konfiguracyjne (ang. pattern systems) i systemy działaniowe (ang. acting systems). Otóż w wielu rozważaniach teorio-systemowych ma się na myśli explicite lub implicite przede wszystkim właśnie systemy działaniowe, w których można wyróżnić cele, podmioty, przedmioty, narzędzia oraz warunki działania, a w których realizuje się pewien proces polegający na przetwarzaniu przedmiotów działania doprowadzonych do wejścia systemu na przedmioty, które po przepłynięciu przez system ukazują się na jego wyjściu”. Reguła ta pozwoli na odróżnienie elementów, z jakich składa się w rzeczywistości fizykalnej dany system (za Małym słownikiem cybernetycznym przyjmujemy, że element21 jest to układ traktowany w rozważaniach jako nierozkładalny, czyli taki, którego nie możemy lub nie chcemy zdezagregować) od podsystemów. Elementami systemu sterowniczego są w naszym przypadku ludzie będący uczestnikami procesu produkcji, ale traktowani jako systemy autonomiczne22. Podsystemy zaś traktujemy jako przetworniki oddziaływań z punktu widzenia ich funkcji, co oznacza, że nie muszą stanowić oddzielnych elementów. Jeżeli jeden człowiek występuje w kilku rolach, to na schemacie powinien figurować w postaci tyluż podsystemów. Jeżeli kilku ludzi występuje we wspólnej roli, to na schemacie figurują jako jeden podsystem. Funkcję danego podsystemu można określić, odpowiadając na pytanie: co „TO” wykonuje? – jak to ujęto w analizie wartości23. Z kolei matematyczne ujęcie określa funkcję jako sposób przyporządkowania elementom zbioru X dokładnie jednego elementu zbioru Y. Rozpatrzymy wiec połączenie obu definicji. Jeżeli zbiorem X będą podsystemy, a zbiorem Y będą działania (oddziaływania, transformacje, przekształcenia) jakie system wykonuje, to relacje między działaniami a podsystemami są relacjami wzajemnie jednoznacznymi (doskonałymi). Każdy podsystem wykonuje działanie jednego rodzaju i każde działanie określonego rodzaju jest wykonywane przez jeden podsystem. W związku z tym, jeżeli działania systemu są od siebie zależne, to takie same zależności muszą występować między podsystemami. W takim właśnie aspekcie uzasadniamy możliwość rozpatrywania procesu sterowania społeczeństwem jako procesu sterowniczego. Rozpatrując możliwości zrealizowania takiego sytemu jako „pattern” należy wziąć pod uwagę kryterium stabilności. Okazuje się, że taki system nie jest stabilny i wpada w drgania niegasnące, ratunkiem jest dodanie równoległego podsystem postulator. Na przykład: jeżeli celem jest produkcja maszyn, to zabraknie gotówki na materiały i wypłatę, jeżeli celem jest gotówka, to po sprzedaniu gotowych maszyn nie mamy z czego robić nowych maszyn.

Na pytanie: -Jakie funkcje sterownicze wypełnia przedsiębiorca?-

Odpowiedź brzmi: - Przedsiębiorca wskazuje cel i sposób jego osiągnięcia.

Według cybernetyki – wypełnia funkcje postulatora wskazując cel i optymalizatora wskazując sposób jego osiągnięcia. Ponieważ optymalizacja może być skomplikowana przywódca zwykle dobiera sobie optymalizatorów do opracowania szczegółów. Natomiast przywódca sam nie realizuje swojego celu, gdyż nie posiada dostatecznej mocy socjologicznej. Stąd płynie ważny wniosek: przywódca musi zdobyć realizatorów.

Wprowadźmy konwencję terminologiczną:

Charyzmat to atrakcyjny sposób przedstawiania celu i dla optymalizatorów, aby dobrali sposoby i dla realizatorów, aby zastosowali środki do realizacji celu.

W społeczeństwie „produkcyjnym” przedsiębiorca spełnia te same funkcje, które wypełnia przywódca grupy społecznej.24 Jako najważniejszą funkcje podaje się tworzenie zespołu.25 Zadaniem przywódcy jest pociągnąć za sobą ludzi zawłaszczając ich moc socjologiczną26. Cel więc nie może być sprzeczny z wyobrażeniami tych ludzi o sytuacji, sposoby nie mogą być sprzeczne z wyobrażeniami o decyzjach27, a środki muszą się zawierać w posiadanej mocy socjologicznej określonej zarówno techniką (np. uzbrojenie) jak i organizacją pracy (np. armia).

Niesprzeczność można osiągną przejmując już istniejące idee28 lub tworząc nowe silniej oddziałujące na wyobraźnię i wypierając stare oraz nadając nowe znaczenie stosowanym środkom. Charyzmat jest osadzony w środowisku energomaterialnym- musi być możliwy do realizacji. Może być zachwiany przez wybór celów pomocniczych lub drugorzędnych i przez wybór form działania, uznawanych za niewłaściwe.

5.2. Cechy energetyczne charakteru przywódcy

M. Mazur określił charakter jako zespół sztywnych właściwości sterowniczych29

Wyróżnił następujące parametry energetyczne charakteru:

5.2.1. Dynamizm, wskazujący ogólny kierunek działania i zależny wieku i od szybkości starzenie się organizmu30

5.2.2. Tolerancję, oznaczająca strefę nieczułości systemu i mierzoną stosunkiem mocy jałowej do mocy całkowitej31

5.2.3. Podatność, będąca miarą wpływu bodźców z otoczenia na zachowanie się człowieka i mierzoną stosunkiem mocy roboczej do mocy całkowitej32.

Dynamizm charakteru nie jest parametrem szczególnie ważnym, aczkolwiek ukierunkowuje wybór celów: młodzi ludzie chcą rozrywki, ludzie w średnim wieku pragną osiągnąć równowagę, ludzie starsi chcą zbudować imperium na swoją miarę. Każdy z tych celów jest w pewnym stopniu osiągalny. Tolerancja jest pomocna, gdy zawodzą znane sposoby i należy np. zawrzeć sojusz z dotychczasowym wrogiem (tak zrobił Winston Churchill, zawierając układ ze Stalinem).

Natomiast przywódcę powinna charakteryzować niepodatność (mała moc jałowa). „Nigdy, nigdy, nigdy się nie poddawajcie”- powiedział Winston Churchill studentom. Niepodatność gwarantuje osiągnięcie celu. Łatwo sprawdzić, że przywódca, który czuje, że musi zrezygnować z deklarowanego celu- zaczyna tyć, zwiększając swoją moc jałową i w ten sposób dostosowując się do sytuacji. Tak stało się z Lechem Wałęsą i Aleksandrem Kwaśniewskim.

5.3. Cechy informatyczne

M. Mazur wyróżnił trzy parametry informatyczne charakteru:

5.3.1. Inteligencja- będąca miarą ilości dróg korelacyjnych i oznaczająca zdolność do przetwarzania dużej ilości informacji

5.3.2. Pojętność- będąca miarą jakości tworzywa dróg korelacyjnych i przejawiająca się w szybkości zapamiętywania informacji

5.3.3. Talent- będący miarą konfiguracji przestrzennej dróg korelacyjnych i wyrażający się w preferencyjności w przetwarzaniu informacji33.

Niewątpliwie charyzmat zawiera w sobie talent do przekazywania informacji do odbiorców, będących dostarczycielami mocy socjologicznej. Przywódca dobiera słowa w stosunku do odbiorcy, aby wzbudzić jego zaufanie i nakłonić do współpracy. Talent krasomówcy może być wspomagany przez pisarzy przemówień. Dobra pamięć do twarzy ułatwię kontakt i wzbudza zaufanie, że realizator jest zauważony i będzie doceniony. Niezbyt wielka inteligencja pomaga w koncentracji na celu, żeby się nie rozpraszać przy realizacji celów obocznych. Według M. Mazura przywódca będzie się charakteryzował typem intelektu określanym przezeń jako intuicyjna celność podejmowanych decyzji.34

6. Kształtowanie cech niesztywnych jako sposób kierowania ludźmi

Konkretne przejawy zachowania się ludzi są określone przez sześć następujących parametrów, mających wpływ na przekroczenie potencjału decyzyjnego i podjęcie danej decyzji:

6.1. Parametry informacyjne:

6.1.1. bieżące bodźce - dają potencjał receptorowy Vr,

6.1.2. własny interes systemu autonomicznego – określa potencjał homeostatyczny Vh, zależny od aktualnej sytuacji wewnętrznej,

6.1.3. stan pamięci - dający przewodności dróg przepływu energii korelacyjnej (są to aktualne wyobrażenia),

6.2.Parametry energetyczne:

6.2.1. wielkość energii jałowej Po - oznaczająca potrzeby własne organizmu,

6.2.2. wielkość energii roboczej Pr - oznaczająca sytuację w otoczeniu,

6.2.3 wielkość energii koordynacyjnej Pc - oznaczająca możliwość wpływu na otoczenie.

Z tych parametrów sztywnymi są: potencjał homeostatyczny, energia jałowa Po i energia robocza Pr.

Do zmiennych parametrów zaliczymy potencjał receptorowy Vr, energię koordynacyjną Pc, oraz stan pamięci (suma wyobrażeń). Kierowanie ludźmi jest możliwe jedynie w zakresie parametrów zmiennych i to w zgodności z parametrami sztywnymi.

W rozpatrywaniu sprawy stanu pamięci i wyobrażeń bardzo ważne jest uwzględnienie różnicy między wyobrażeniami o sytuacji (zależnymi od sumy bodźców), a wyobrażeniami o decyzjach (zależnymi od sumy decyzji), która to różnica zależy z kolei od dynamizmu charakteru:

Egzodynamicy sterują się na atrakcyjne wrażenia związane z otoczeniem i możliwością rozpraszania energii.

Statycy sterują się na utrzymanie równowagi między wyobrażeniem o otoczeniu i decyzjami, ukierunkowanymi na utrzymanie tej równowagi.

Endodynamicy sterują się na podejmowanie atrakcyjnych decyzji związanych ze zdobywaniem energii socjologicznej.

Ponieważ poczucie wpływu na otoczenie (energia koordynacyjna) zależy od stanu pamięci, zmiana stanu pamięci jest najważniejszym sposobem kierowania ludźmi, gdyż można w ten sposób zneutralizować wpływ przypadkowych bodźców. Drugim sposobem jest dobór aktualnych bodźców, dla doraźnego osiągnięcia zmiany w zachowaniu się, co zresztą wiąże się na ogół ze zmianą energii koordynacyjnej. Jedno jest tylko zastrzeżenie: informacje, jakie są podawane w celu sterowania zachowaniem się ludzi muszą być zgodne z parametrami informacyjnymi (inteligencją, wyznaczającą wymaganą różnorodność bodźców, pojętnością, wyznaczającą wielokrotność powtarzania informacji i talentem, wyznaczającym jakość bodźca). Ponadto żądane decyzje, jakie człowiek ma podjąć w wyniku oddziaływania muszą być w zgodzie z jego parametrami energetycznymi.

W szczególności, ponieważ na działania informacyjne są bardzo podatni egzodynamicy, niezbędne jest podawanie im informacji o możliwości wydawania energii roboczej w sytuacji zgodnej z indywidualnym poziomem informacyjnym charakteru (inteligencją, pojętnością i talentem). Dla młodych jako środki w walce o władzę mogą mieć zastosowanie umożliwianie gry, zabawa, sport, totalna aktywność, zgodna w swym poziomie z poziomem intelektualnym. Nie daje natomiast efektu straszenie dalekosiężnymi skutkami nadużywania uciech, gdyż po pierwsze nowe wyobrażenia, powstające po atrakcyjnej zabawie są bardziej atrakcyjne i silniejsze, jako zgodne z dynamizm, a po drugie strach jest zwiększeniem energii roboczej, a zmniejszeniem koordynacyjnej, zaś zabawa niweczy te zamiary, zmniejszając energię roboczą. Propaganda przeciwko używaniu życia dla zabawy musi więc być zmieniona! Skutków wydawania energii mogą się obawiać endodynamicy, ale oni i tak o tym wiedzą bez propagandy. Statycy zaś, uznając szkodliwość płochej zabawy, podawaną przez autorytety, są z drugiej strony pod presją środowiska, więc bawią się raczej dla towarzystwa. Jeżeli chcemy, aby ludzie nie oddawali się płochym rozrywkom, musimy im dać coś w zamian - możliwość działania zgodnie z ich własnym charakterem. Nieskuteczność krucjat moralnościowych spowodowana jest niedostosowaniem propagandy do parametrów charakteru bez spowodowania zmiany w otoczeniu.

Przywódca powinien wykazywać pewność siebie- decyduje o tym mała moc robocza. W tym celu musi oddelegować część obowiązków i obarczyć nimi współpracowników. Nie powinien sprawiać wrażenia zapracowanego. Zdecydowanie i szybkość decyzji wzmacnia oddziaływanie informacyjne na otoczenie. Tworzy wyobrażenie, że sytuacja jest znana i optymalizacja decyzji jest wykonana, a w każdym razie nie jest trudna. Nieuznawanie porażek albo przedstawiania jako zwycięstwa umacnia przekonanie o prawidłowości wyboru optymalizacji.

Jednocześnie przywódca powinien umieć zawłaszczać część mocy roboczej swoich kontrahentów, aby uczynić ich podatnymi na swoje oddziaływania. Pracując dla przywódcy podwładni mają mniejszą moc koordynacyjną i są bardziej podatni na perswazję. Praca taka musi być jednak zgodna z ich celami własnymi- wtedy tworzą coś w rodzaju spółdzielni.35 Taką formę przywództwa przyjęli królowie Macedonii używając w pismach sformułowania: Król i Macedończycy, i była ona niezwykle skuteczna. Również tow. Edward Gierek w słynnych zawołaniu : „Pomożecie ?” - odwoływał się do wspólnoty celów.

Natomiast wyartykułowanie różnicy celów jest zabójcze dla przywódcy. Pierwsze zdanie prezydenta Lecha Wałęsy po jego elekcji brzmiało:- „W ręce Wasze, w gardła nasze!” I to był koniec mitu o wspólnocie celów. A rozbieżność w ocenie wspólnoty celów przywódcy i jego zwolenników oznacza koniec charyzmatu.

Drugim problemem jest ocena skuteczności sposobu osiągania celów. Utrata wiary w optymalizację również prowadzi do konfliktu z przywódcą, o czym przekonał się Aleksander Macedoński, kiedy jego żołnierze odmówili pobijania świata na piechotę. Polityka zaciskania pasa nie jest zgodna z egzodynamizmem młodych wyborców i dlatego prezydent Barack Obama nawet nie usiłuje oszczędzać- wręcz przeciwnie, proponuje zwiększenie pomocy państwa np. w oświacie, obiecując nowe atrakcje.

Ostatnim z problemów, z jakimi musi się zmierzyć przywódca, jest możliwość osiągnięcia postulowanych celów. Zwykle przywódca mobilizuje realizatorów obiecując im, że wystarczy jeszcze jeden wysiłek i cel będzie osiągnięty. Brak sukcesów powoduje jednak, że załogę ogarnia zniechęcenie, które może przerodzić się w bunt. Przywódca musi znaleźć coś, co daje nadzieję- jak Kolumb, gdy na jego statku usiadł motyl, co świadczyło, że ląd jest w zasięgu lotu owada. Jak widać oprócz talentu trzeba mieć jeszcze łut szczęścia. I tu się kończy cybernetyka.


7. Sytuacje konfliktowe w produkcji

Ten rozdział porusza sprawę typowych konfliktów, które pojawiają się w procesie produkcji. Na podstawie schematu systemu sterowniczego, wyznaczającego funkcje postulatora, optymalizatora i realizatora, wprowadzonego przez M. Mazura36, ustalono podział uczestników procesu społecznego na osiem grup różniących się wypełnianiem jednej, dwu lub trzech funkcji. Organizację procesu produkcji przedstawiono jako szczególny przypadek sterowania. Założono, że wypełnianie funkcji sterowniczych wiąże się z zaspokajaniem potrzeb członków załogi przedsiębiorstwa w zakresie pobierania oraz wydawania informacji i energii. Konflikt pojawia się wtedy, gdy jeden z uczestników procesu sterowania chce naruszyć uprawnienia drugiego uczestnika do wypełniania funkcji wynikającej z jego roli w społeczeństwie. Wiąże się to ze zmianą kierunku i ilości otrzymywanego zasilania w energomaterię poszczególnych podsystemów, a w tych podsystemach ilości i jakości zasilania poszczególnych uczestników procesu sterowniczego. Konflikty mogą dotyczyć zarówno celów, jak i sposobów oraz środków ich osiągania, a także rozdziału zasilania poszczególnych podsystemów a więc i grup społecznych.37

Nieporozumienia wywołuje sprawa własności środków produkcji i związana z nią pozycja posiadacza tych środków. Zagadnienie to można rozwiązać metodą analizy funkcji wziętą z metody zwanej analizą wartości. „Co to wykonuje?” – udzielenie na to pytanie odpowiedzi jest kluczem do analizy wartości38.

Rozpatrując to zagadnienie J. Kossecki pisze: „Funkcjonowanie instytucji własności środków produkcyjnych jest bardziej złożone, łączy się z nią bowiem ścisła możliwość decydowania o celach pracy ludzi, którzy używają tych środków w procesie produkcji (właściciel środków produkcji może decydować o tym, co będą robić ludzie zatrudnieni u niego)”39.

Jak z tego widać, samo posiadanie jest właściwością obiektu – cechą bierną, pozwalającą odróżnić pewną grupę ludzi od innych. Natomiast odpowiedź na pytanie „co wykonuje grupa posiadaczy?” brzmi: „decyduje o celach” (pracy ludzi); można również sformułować ją jako „wskazuje cele”. Zatem ze względu na funkcję do tej grupy należy rozwiązanie problemów postulacyjnych.

Funkcję organizatora i zarządcy można określić jako „wskazuje sposoby”, bowiem on na podstawie celów dokonuje decyzji optymalizacyjnych.

Funkcje realizatora przyjmuje grupa ludzi bezpośrednio wytwarzających dobra, ona bowiem „wykorzystuje środki”. Uczestnicy procesu produkcji, którzy tych funkcji nie wykonują, obsługują jednak tory sterownicze – są „przekaźnikami sygnałów” między poszczególnymi podsystemami systemu sterowniczego.

8. Role jednostek w procesie sterowania społeczeństwem

M. Holstein-Beck pisze o rolach, jakie jednostce wyznacza społeczeństwo. „Zachowania ludzi nie są zupełnie dowolne, zazwyczaj są one odpowiednie do oczekiwań wysuwanych pod adresem poszczególnych osób zajmujących konkretne pozycje w określonych grupach społecznych. Treść i forma tych oczekiwań są też na ogół zgodne z uznawanymi przez członków tej grupy normami społecznymi, wartościami i wzorami”40.

Przyjmijmy konwencję terminologiczną: rola społeczna jest to zbiór funkcji sterowniczych pełnionych przez daną jednostkę w procesie sterowania społeczeństwem. Ponieważ każda funkcja może być wypełniona od 0 (niewypełniona) do 1 (całkowicie wypełniona), więc mniejszy lub większy udział w wypełnianiu tej funkcji też ma znaczenie w określeniu roli społecznej danej jednostki. Dla uproszczenia można przyjąć oznaczenie 1 dla stanu, gdy udział danej jednostki w wypełnianiu funkcji jest znaczący, i 0, gdy udział danej jednostki w wypełnianiu funkcji jest bliski zeru. Dla oznaczenia poszczególnych grup ze względu na pełnione funkcje wprowadzamy następujące konwencje terminologiczne w odniesieniu do ról grup społecznych biorących udział w procesie produkcyjnym.

1) postulują, nie optymalizują, nie realizują (100) –inwestorzy,

2) postulują, optymalizują, nie realizują (110) – przedsiębiorcy,

3) postulują, nie optymalizują, realizują (101) – spółdzielcy,

4) postulują, optymalizują, realizują (111) – rzemieślnicy,

5) nie postulują, optymalizują, nie realizują (010) – zarządcy,menagerowie

6) nie postulują, optymalizują, realizują (011) – nadzorcy, inżynierowie, mistrzowie

7) nie postulują, nie optymalizują, realizują (001) – robotnicy, pracownicy

8) nie postulują, nie optymalizują, nie realizują (000) – administracja.

Ponieważ zbiór norm, wartości i wzorów zachowań dla danej grupy związany jest z pełnionymi funkcjami, wprowadźmy więc konwencję terminologiczną, że taki zbiór będziemy nazywać uprawnieniami danej grupy.

Grupę ludzi spełniających tę samą rolę traktujemy jako zbiór jednostek ludzkich nie powiązanych wzajemnymi oddziaływaniami ze sobą – odpowiednik „klasy systemów”. Jest to odmienne podejście od tradycyjnego pojmowania grupy jako zbioru ludzi powiązanego rozmaitymi relacjami i wyróżniania grup ze względu na te relacje. Do niedawna używano określenia klasa społeczna i warstwa społeczna, teraz wyszło to z mody. W tradycyjnym ujęciu klasami nazywano tylko robotników i inwestorów, dla pozostałych grup nie znaleziono uzasadnienia aby przyznać im miano klasy więc nazwano je warstwami wprowadzając nieporządek z powodu niepełności zbioru. Spróbujmy porządkować grupy w tabelę skonstruowaną tak , aby najbardziej antagonistyczne grupy znalazły się w przeciwległych rogach tabeli:






Nie realizuje

Realizuje

Postuluje

nie optymalizuje




inwestorzy (100)


spółdzielcy (101)

Postuluje

optymalizuje




przedsiębiorcy (110)

rzemieślnicy (111)



Nie postuluje

optymalizuje


Zarządcy managerowie (010)




Nadzorcy inżynierowie (011)

Nie postuluje

nie optymalizuje


administracja (000)



Robotnicy pracownicy (001)

Tabela 1. Zbiór grup społecznych w procesie produkcji, Źródło: Maciej Węgrzyn: „Sytuacje konfliktowe w procesie produkcji”, Postępy Cybernetyki nr 2/87

Na podstawie powyższych ustaleń można więc wprowadzić konwencję terminologiczną:




  1   2


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna