Józef Pustelnik – Kraków tel



Pobieranie 70,02 Kb.
Data06.06.2018
Rozmiar70,02 Kb.

Pustelnik Józef

Kraków
12

Rozwój osobowy
Karta rozwoju osobowego narzędziem pomocnym w diagnozie i optymalizowaniu osobowości.


Uratowany przez lekarzy pacjent, świadomy tego co się stało, ceniący sobie życie, najprawdopodobniej głęboko westchnie, a następnie powie na wydechu; a jednak jestem. Dobrze wyedukowany człowiek ma pełne prawo do wygłoszenia kartezjuszowskiej kwestii; „myślę, więc jestem”.

Zarówno jeden, jak i drugi, mają świadomość wartości istnienia.

Wstęp


Cytowany wcześniej Kartezjusz znany jest również z ze sformułowania innej ponadczasowej sentencji; „nie ma bardziej twórczego zajęcia, aniżeli poznawanie samego siebie”. Zdaniem autora myśl te należałoby uzupełnić o stwierdzenie, iż równie ważne jest poznawanie innych, zwłaszcza tych, którzy pozostają z diagnostą w ścisłych związkach. Zarówno poznawanie podmiotowe (samopoznanie), jak i „przedmiotowe”, sprowadza się do diagnozowania osobowości, a konkretnie jej składowych, czyli właściwości psychofizycznych człowieka. To one stanowią potencjał, który w przypadku bodźców progowych, może zaskutkować, choć wcale nie musi, takim, a nie innym zachowaniem. Umiejętność diagnozowania osobowości, inaczej jej opisywanie, stanowi podstawę wyjaśniania ludzkich zachowań, co ważniejsze – ich przewidywanie, a co najważniejsze – ich modyfikowanie. Potrzebna jest ona zatem nie tylko osobom zajmującym się „zarządzaniem zasobami ludzkimi” zawodowo, ale także innym ludziom. Opanowanie jej umożliwia bowiem każdemu człowiekowi optymalizowanie jego relacji w układzie „On – Istniejąca Obiektywnie Rzeczywistość”.

Upraszczając nieco problem można byłoby powiedzieć, że każde przedsięwzięcie ma trójczłonową strukturę; zaakceptowany, bądź postawiony sobie cel, warunki oraz potencjał realizatora. W przypadku procesu edukacyjnego1 celem, górnolotnie misją, jest „zamiana niedojrzałej osobowości wychowanka na ideał wychowawczy”, warunkami wszystko to, co temu procesowi towarzyszy2, w końcu potencjał realizatora to nic innego jak poziom kompetencji edukatora. Pomijając oczywisty cel, który jest jednoznacznie zdefiniowany, można byłoby dokonać kolejnego uproszczenia. Po tym zabiegu proces edukacyjny jawił by się jako; różnorakie interakcje pomiędzy wychowawcą, kierownikiem tego procesu, a wychowankiem. Ktokolwiek wie o istnieniu trzech poziomów funkcjonowania człowieka; poznawczym, pobudzeniowym i wykonawczym, musi mieć też świadomość tego, że żadnego poważnego przedsięwzięcia nie można rozpocząć bez dogłębnego poznania „przedmiotu” swoich późniejszych oddziaływań. W przypadku wychowawcy jest nim oczywiście wychowanek. Szczególnie ważne dla wychowawcy jest zdiagnozowanie wychowanka „biernego”, a nade wszystko „destrukcyjnego”3. Pierwszego po to, by go pozyskać, uaktywnić, a drugiego po to, by go przynajmniej „zneutralizować” (by nie przeszkadzał). W skrajnych, a obecnie coraz częstszych przypadkach destrukcyjni uczniowie skutecznie zawłaszczają sobie prawo do decydowania o tym, co ma się dziać na lekcjach4. Rozpracowanie takich osobników, struktur nieformalnych, którym przewodzą, pełnionych przez członków grupy funkcji, jej spójności i najsłabszych ogniw, może być bardzo pomocne w opracowaniu przez wychowawcę skutecznej strategii do walki z tą patologią.



Na zakończenie tej części artykułu autor chciałby zwrócić uwagę na bardzo istotną rzecz, nawiązując tym samym do sentencji zawartej w pierwszej jego części, a dotyczącej poznawania siebie. Jakichkolwiek sukcesów dydaktyczno – wychowawczych nie odnosił by pedagog to nie jest on zwolniony z obowiązku nieustannego samopoznawania. To ono jest przecież podstawą samodoskonalenia. Osobowość staje się przecież ciągle, jest procesem dynamicznym. Robiąc to pozostaje się w zgodzie ze stara zasadą; „zmienianie świata należy rozpocząć od siebie”. Zależność jest prosta; im jestem lepszy, tym mogę więcej.

Podsumowanie


Autor przekonany jest, że z dotychczasowych rozważań wynika bezsporny fakt – osobowość należy diagnozować. Pozostaje jeszcze kwestia; na jakiej definicji się oprzeć, (przecież w literaturze jest ich tak wiele)5, jaką strukturę winien mieć profil osobowy, oraz jakich narzędzi należy użyć do badania jego składowych? Nieusatysfakcjonowany żadną z definicji, do których udało się autorowi dotrzeć, podjął on próbę stworzenia własnej, prostej, spójnej i przejrzystej (J. Pustelnik 2004, s. 11 - tu schemat 1). W opublikowanym artykule sugerował, by część strukturalną osobowości – „Wykaz właściwości psychofizycznych” (tu schemat 2) wykorzystać w praktyce pedagogicznej. Po pewnych zabiegach mógłby on stać się „Kartą rozwoju osobowego wychowanka” lub „Kartą samorozwoju osobowego” (na przykład nauczyciela, upodmiotowionego ucznia - schemat 3), stanowić narzędzie pomocne w diagnozowaniu i optymalizowaniu osobowości. Proponowany tok postępowania optymalizującego wyglądał by wówczas następująco:

  1. Dobranie stosownych (trafnych i rzetelnych) narzędzi diagnostycznych.

  2. Zapoznanie się z procedurami pomiarowymi.

  3. Dokonanie wstępnych pomiarów właściwości psychofizycznych.

  4. Określenie wartości pożądanych (określenie celów realnych).

  5. Odniesienie wartości stwierdzonych do planowanych.

  6. Dobranie optymalnych, bezpośrednich i pośrednich, środków oddziaływania na poszczególne właściwości psychofizyczne.

  7. Zastosowanie wybranych środków optymalizujących osobowość (najlepiej w ścisłej współpracy ze specjalistami).

  8. Powtórzenie pomiaru właściwości psychofizycznych.

  9. Analiza uzyskanych wyników.

  10. Stworzenie planów optymalizujących osobowość na bliższą i dalszą przyszłość.

Zaproponowaną tu „Kartę rozwoju (...)” należy potraktować jako materiał wyjściowy, inspirację, do stworzenia własnych, autorskich kart. Z konieczności; ograniczona objętość artykułu, przejrzystość „Karty rozwoju (...)”, ujęte w niej treści mają postać hasłową. Umieszczenie w niej na przykład zbioru stanów (zjawisk) niepokojących dotyczących wyglądu zewnętrznego6, na pewno nie skończonego, zajęłoby bardzo dużo miejsca. (najprościej rzecz ujmując, stany niepokojące są antonimami (przeciwieństwami) wartości modelowych). W rubryce „Przykładowe środki oddziaływania” pominięto inne rodzaje aktywności aniżeli ruchowa, ponieważ autor uważa, że w tej kwestii powinni się wypowiadać inni, bardziej kompetentni specjaliści.

Tworząc koncepcję wykorzystania wykazu właściwości psychofizycznych do stworzenia „karty rozwoju (samorozwoju) osobowego, w dalszej kolejności działań optymalizujących osobowość autor uważał, że ktokolwiek by tego nie robił, to do zdiagnozowania każdej właściwości psychofizycznej mógłby, a nawet powinien, wykorzystać profesjonalne narzędzia; na przykład do określenia poziomu agresywności „Test Nastroje i Humory” A. H. Bussa – A. Durkee, nasilenia neurotyzmu i ekstra-introwersji „Inwentarz Osobowości” H. J. Eysencka, preferencji dotyczących hierarchii wartości „Skalę Wartości” M. Rokeacha. Po przemyśleniach, będących przede wszystkim wynikiem konsultacji ze znanymi mu specjalistami, doszedł do wniosku, że na tym etapie rozwoju koncepcji należałoby skorzystać z narzędzi prostych, „nieinwazyjnych”. Skomplikowane i niebezpieczne7 w użyciu testy autor proponuje zastąpić wskaźnikami opisowymi uzyskanymi z obserwacji, wywiadów i ankiet. Niezależnie od tego proces optymalizowania osobowości należałoby nieustannie monitorować. Jak mawiają lekarze; „przede wszystkim nie szkodzić”.



Ku przestrodze diagnostów i diagnozowanych.

Teoretycznie jako nauczyciel wychowania fizycznego autor winien gloryfikować doskonałość ciała. Już jako trener jednego ze wschodnich sportów (sztuk) walki, mógłby uważać, że zgodnie z ich naczelną dewizą, ideałem powinna być „doskonałość ciała i umysłu”. Z kolei jako zwykły człowiek, znając realia życia , mając świadomość przemijania8, i związanych z tym faktem konsekwencji, jest zdania, że największą wartością jest doskonały umysł (psychika). Co z tego, że ktoś dzisiaj jest piękny, nawet mądry, a przy tym zły? Takiego nikomu nie potrzeba. Bez niego innym będzie lżej. Człowieczeństwo nie sprowadza się jedynie do różnic w wyglądzie zewnętrznym, choćby pomiędzy ludźmi a człekokształtnymi. Co mają zrobić z sobą ludzie uważani przez innych za „brzydkich”? Mają się chować przed nimi, żyć w gettach z podobnymi do siebie (jak kiedyś trędowaci)? Ludzie dotknięci największymi defektami fizycznymi potrafią być piękni duchowo. Czekają na jutro, po którym spodziewają się wiele, nawet szczęścia. Z kolei piękni fizycznie, ale ubodzy duchem, nie mogąc znaleźć dla siebie sensownego celu życia, „idą w nałogi”, potrafią nawet targnąć się na swoje życie. Wzbudzana, następnie podsycana, głównie przez media, ale niestety kultywowana także przez najbliższe otoczenie, żądza bycia pięknym, potrafi bez reszty zdominować życie wewnętrzne niektórych ludzi. Nawet tych, których nie stać na korzystanie z produktów i usług dziś już przemysłu poprawiającego wizerunek. Oczywiście należy dbać o siebie, nie dopuszczać do powstania braków w urodzie, a jeżeli już są to starać się je usunąć lub przynajmniej zredukować. Najważniejsze jest jednak to, by o ile z konieczności one muszą być, to należy nauczyć się z nimi żyć, być czystym, schludnym i zadbanym, zachować pogodę ducha, czynić dobro a nie zło.

Literatura:

Chłopkiewicz M. (1987):

Pustelnik J.(2004): Próba stworzenia nowej definicji osobowości dla pedagogów. Lider nr 10

Szewczuk W.-red.(1998): Encyklopedia osobowości. Fundacja Innowacja. Warszawa,


Schemat 1. Autorska definicja pojęcia osobowość


Człon definiowany

OSOBOWOŚĆ

Spójnik definicyjny

JEST TO

Pytania pomocnicze

Co to jest?

Z czego się składa?

Jak funkcjonuje?

Poziom funkcjonowania

Człon definiujący

SYSTEM,

SKŁADAJĄCY SIĘ

Z ISTOTNYCH

I

WZGLĘDNIE TRWAŁYCH WŁAŚCIWOŚCI PSYCHOFIZYCZNYCH DANEJ OSOBY,

KTÓRY




REJESTRUJE, BĄDŹ GENERUJE, BODŹCE NIEOBOJĘTNE,

Poznawczy

CO WYMUSZA TWORZENIE PLANÓW ADAPTACJI, BĄDŹ PRZEKSZTAŁCANIA ISTNIEJĄCEJ OBIEKTYWNIE RZECZYWISTOŚCI, WRAZ Z EMOCJONALNYM USTOSUNKOWANIEM SIĘ DO ANTYCYPOWANYCH SKUTKÓW TYCH REGULACJI,

Pobudzeniowy

A TO Z KOLEI DETERMINUJE CHARAKTERYSTYCZNY DLA NIEJ SPOSÓB ZACHOWANIA SIĘ.

Wykonawczy

Część

Podmiotowo-przedmiotowa

Strukturalna

Funkcjonalna




Schemat 2. Wykaz istotnych i względnie trwałych właściwości psychofizycznych

Właściwości związane z ciałem (soma)

Właściwości związane z umysłem (psyche)

Procesy psychiczne1

Decyzyjne procesy psychiczne1

Wygląd

zewnętrzny1



Wydolność motoryczna

Parametry motoryczne1

Umiejętności ruchowe

Poznawcze

Koncepcyjne

Emocjonalne

Anty-, a-, społeczne

Aparycja

(kształt twarzy, włosy, wysokość czoła, wielkość i oprawa oczu, wielkość i kształt nosa, uszu),



budowa ciała

(wskaźnik wzrostowo-wagowy, proporcje obwodów i długości oraz kształt poszczególnych części ciała, jędrność mięśni i skóry) .

-------------

1 w dobie gloryfikacji „człowieka sukcesu” jego wygląd zewnętrzny jest dla wielu ludzi bardzo ważną wartością i dlatego wydają oni duże kwoty pieniędzy na dentystę, chirurga plastycznego itd.


Zdolność do podejmowania i kontynuowania działań ruchowych1, a poprzez to do wykonania możliwie największej pracy fizycznej, co jest wynikiem możliwości ponoszenia kosztu fizjologicznego2 wyżej wymienionej pracy i efektywnego odpoczywania” .

(J. Pustelnik 1995, s. 29)

-------------

1 dotyczy także gry w szachy,

2 uzależnione jest także od stanu zdrowia.


Zdolność pokonywania oporu zewnętrznego, tworzenie oporu względem sił działającycch w miejscu pracy (siła), rozwijanie prędkości przez całe ciało lub poszczególne jego części, i to zarówno w czasie wykonywania prostych czynności ruchowych (szybkość, wytrzymałość), jak i niezwykle złożonych (zwinność).

-------------



1 wartości (poziom) parametrów motorycznych powiązane są ściśle ze stopniem opanowania techniki ruchowej.

Zasób umiejętności ruchowych. Szczególnie ważne są umiejętności utylitarne1 (samoobrona, utrzymywanie i odzyskiwanie utraconej równowagi, bezpieczne pady i przewroty przez bark, ćwiczenia koncentrująco – relaksacyjne) oraz umiejętności rekreacyjne2 (taniec, jazda na nartach, gra w tenisa ziemnego, siatkówkę, piłkę nożną itd.).

-------------



1 dają poczucie bezpieczeństwa,

2 w pewnych środowiskach w sposób istotny wpływają na pozycję jednostki w grupie.

Zdolność rejestracji i konkretyzacji znaczenia bodźców (sygnałów) płynących zarówno z otoczenia jednostki jak i z niej samej.

Zdolność tworzenia planów przystosowania się oraz przekształ-cania istniejącej obiektywnie rzeczywistości.

Zdolność rangowania poszczególnych przedmiotów, zjawisk, stanów rzeczy, ze względu na wzbudzane przez nie uczucia i emocje; przynoszą korzyść lub stratę, są przyjemne lub przykre.

Zdolność rangowania poszczególnych planów (zachowań) ze względu na ich oddziaływanie na środowisko, przede wszystkim społeczne.

Spostrzeżenia,

wrażenia,

uwaga,

pamięć,


mowa (także „wewnętrzna”),


Myślenie,

inteligencja,

wiedza „książkowa”,

doświadczenie życiowe.




Temperament, neurotyczność, hierarchia wartości,

światopogląd,

postawy i nastawienia.


Agresywność, egoizm,

egocentryzm

- allcentryzm,

ekstrawersja

-introwersja.


-------------

1 procesy poznawczo-koncepcyjne mogą przybrać także postać kontemplacyjnych procesów psychicznych (nie dochodzi wówczas do działań na poziomie wykonawczym).

-------------

1 decyzyjne procesy psychiczne mogą występować podczas czynności realizacyjnych, to znaczy na poziomie wykonawczym.

Schemat 3. Karta rozwoju (samorozwoju) osobowego


Właściwości związane z ciałem (soma)

Właściwości związane z umysłem (psyche)

Procesy psychiczne

Decyzyjne procesy psychiczne

Wygląd

zewnętrzny



Wydolność motoryczna

Parametry motoryczne

Umiejętności ruchowe

Poznawcze

Koncepcyjne

Emocjonalne

Anty-, a-, społeczne

Proste narzędzia diagnostyczne (z profesjonalnych (laboratoryjnych) korzystać mogą jedynie kompetentni specjaliści)


Obserwacja, wywiad, ankieta, proste pomiary (np. czasu, odległości))

Obserwacja, wywiad, ankieta oraz analiza dokumentacji (np. zeszytu uwag

Przykładowe środki oddziaływania

Przede wszystkim aktywność ruchowa

Między innymi aktywność ruchowa

dieta, produkty i usługi przemysłu poprawiającego wizerunek

ćwiczenia koncentracyjno – relaksacyjne, właściwa dieta

trening ukierunkowany na rozwój parametrów motorycznych

taniec, trening techniki poszczególnych form ruchowych

tzw. sporty wyrazowe, biegi krótkie (ze startu niskiego)

szachy, wschodnie (sporty) sztuki walki, zespołowe gry sportowe

piłka nożna („gryzienie trawy”)

himalaizm (bezgraniczne ufanie sobie nawzajem)

Specjaliści (eksperci)

kreator wizerunku (koordynator programu)

fizjolog, trener odnowy biologicznej

trener przygotowania ogólnego

ekspert od techniki aktów ruchowych

psycholog, pedagog

psycholog, pedagog

psycholog, pedagog, etyk

pedagog, etyk

Wartości modelowe


u kobiet „przewężenie” (obwód klatki piersiowej i bioder >> obwodu pasa),

u mężczyzn „trójkąt” (ob. kl. piersiowej >> ob. pasa i bioder),

nienaganny stan skóry



podczas wysiłku wykonywanie dużej pracy, w tym czasie – minimalne zaburzenie równowagi wewnętrznej (homeostazy), po wysiłku - szybki powrót zdolności roboczych

duże możliwości ilościowe w wykonywanych aktach ruchowych (wysoko, daleko, szybko, długo, silnie)

dysponowanie „bogatym światem ruchu”, przy czym poszczególne akty ruchowe wykonywane zgodnie z przyjętym wzorcem

(perfekcjonizm)



orientowanie się; rejestrowania w najdrobniejszych szczegółach aktualnie działających bodźców i ich selektywne zapamiętywanie

dostrzeganie zależności przyczynowo – skutkowych, antycypacja, konstruktywne rozwiązywania problemów, bogaty zasób wiedzy książkowej i życiowej

względna stałość emocjonalna – zrównoważenie psychiczne, uznawanie powszechnie akceptowanego systemu wartości, tolerancja inności (nie dewiacji!)

asertywność, ale nie agresywność, dostrzeganie potrzeb innych, umiejętność słuchania innych, w zależności od potrzeby aktywność wewnątrz siebie lub na zewnątrz

Stany niepokojące

Przede wszystkim otyłość oraz zły stan skóry

duży koszt fizjologiczny, „męczliwość”

małe ilościowo możliwości aktu ruchowego

„ubogi świat ruchu”

rozkojarzenie (dekoncentracja), „krótka pamięć”

brak wyobraźni, impotencja twórcza

zbytnie uleganie emocjom

agresja bezpośrednia, makiawelizm




1 „edukacja: (łac. edukatio - wychowanie) – ogół procesów, których celem jest zmienianie ludzi, przede wszystkim dzieci i młodzieży – stosownie do panujących w danym społeczeństwie ideałów i celów wychowawczych (...)” (W. Okoń 1984),

2 z niezwykle bogatego zbioru warunków autor poprzestanie na wymienieniu kilku skrajnie niekorzystnych; „przeludnione” klasy, „przeładowane” programy, „zapóźniony” oraz „zdegenerowany” uczeń.

Na marginesie, te i wiele, wiele innych czynników upośledzają proces edukacyjny, a zatem winny się znaleźć w trybie pilnym w polu zainteresowań reformatorów polskiej oświaty,



3 oczywiście ważne też jest diagnozowanie osobowości uczniów „konstruktywnych”, pomocnych w prowadzeniu zajęć. Potrzebne to jest choćby tylko po to, by poznać ich uzdolnienia, indywidualne predyspozycje, a następnie by wzbudzić u nich zainteresowania w obszarach, w których mają szansę na odnoszenie życiowych sukcesów,

4 „rządzą” oni nie tylko w szkole, ale także na ulicy, a nawet w domach rodzinnych,

5 „pojęcie osobowości należy do najtrudniejszych terminów” (M. Chłopkiewicz 1987, s. 11). Niedookreśloność problematyki powoduje, że nawet „erudytom nie przychodzi łatwo orientowanie się w tym gąszczu rozważań, często spekulatywnych, poszukiwań, także badawczych” (W. Szewczuk 1998, s. 365),

6 łysina czołowa, plackowata, rzadkie włosy, cienkie włosy, wysokie, niskie czoło, zmarszczki na czole, nos orli, „truskawa”, odstające uszy, kalafiory (uszy zapaśnicze), brwi krzaczaste, oczy wyłupiaste, zapadnięte, „kurze łapki”, zajęcza warga, zęby „królicze”, popsute, nieregularne, braki w uzębieniu, broda wystająca, cofnięta, rozbudowana żuchwa, „obroże”, krótka szyja, wory pod oczami, klatka piersiowa szewska, kurza, otyłość, przede wszystkim brzuszna („jabłko”), otyłość typu gruszka, klepsydra, „opony”, „klocowatość”, skrzywienie kręgosłupa; skolioza, kifoza, lordoza, defekty skóry; skóra workowata, „skórka pomarańczy”, rozstępy, zaskórniki, „pajęczaki”, egzema, deformacje nóg; kolana szpotawe, koślawe, „noga krótka”, płaskostopie, stopa „końska”,

7 zdiagnozowanie, a następnie terapia wad postawy (zwłaszcza kręgosłupa) przez laika może pogłębić istniejącą deformację. Ignorant w dziedzinie fizjologii przeprowadzając niewłaściwie test wydolności motorycznej, ordynując zbyt duże obciążenia wysiłkowe, może doprowadzić nawet do zejścia śmiertelnego. Głęboka ingerencja w psychikę, dokonana przez osobę nie przygotowaną do tego, może doprowadzić do powstania, bądź pogłębienia choroby psychicznej. W pewnym momencie nawet psycholog musi przekazać pacjenta psychiatrze,

8 najlepiej wiedzą o tym „młodzi” sportowcy, którzy w bardzo wcześnie „zmuszeni” są do przejścia na sportową emeryturę,






©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna