Justyna Michalak



Pobieranie 124,62 Kb.
Strona1/2
Data30.10.2017
Rozmiar124,62 Kb.
  1   2

Justyna Michalak
WOJNA BIOLOGICZNA
Wojna biologiczna jest to specjalne zastosowanie osiągnięć nauki do rozsiewania na wybranym obszarze w populacji ludzkiej, zwierzęcej i roślinnej zarazków (bakterii, wirusów i grzybów) w celu zakażania, wywoływania chorób i zabijania ludzi oraz niszczenia środowiska naturalnego1.

Broń biologiczna jest jednym z najważniejszych zagrożeń nie tylko dla sił zbrojnych, lecz także dla ludności cywilnej. Zdaniem generała brytyjskiego Williama M. Creasy’ego z korpusu chemicznego sił zbrojnych USA (US Army Chemical Corps) wojna biologiczna jest „odwrotnością zdrowia publicznego”2. Użycie bakterii chorobotwórczych bądź innych środków biologicznych w celu umyślnego spowodowania chorób infekcyjnych ludzi, zwierząt i roślin jest powszechnie bardziej potępiane niż broń chemiczna.

Ze względu na możliwość spowodowania masowych strat na dużym obszarze, broń biologiczną można traktować jako broń strategiczną. Rozpylenie jednego kilograma laseczek wąglika w sprzyjających warunkach meteorologicznych może doprowadzić do śmierci tysięcy ludzi w aglomeracji miejskiej. W latach sześćdziesiątych XX wieku, na Pacyfiku, testowano broń biologiczną w ramach amerykańskiego programu ofensywnej broni biologicznej. Wykazano dużą przydatność czynników biologicznych jako broni strategicznej. W końcu lat sześćdziesiątych i w latach siedemdziesiątych technicy wojskowi i naukowcy z USA prowadzili próby na żywych zwierzętach ze śmiercionośnymi i nieśmiercionośnymi bakteriami rozpylonymi w formie aerozolu. Serie eksperymentów przeprowadzonych na Oceanie Spokojnym w przestrzeni powietrznej Atolu Johnstona (tysiące mil na południe od Hawajów) ukazały, jak efektywna może być broń biologiczna skierowana przeciwko niezabezpieczonej ludności. W 1968 r. personel lotnictwa, ubrany w odzież ochronną, zrzucił w rejonie tego atolu niezidentyfikowany bojowy środek biologiczny w formie proszku3. Wprowadzony do obiegu i przenoszony zgodnie z kierunkiem wiatru środek zadziałał na małpy setki mil od miejsca doświadczenia. Blisko połowa z tych małp zmarła w ciągu kilku dni od ataku. Na podstawie tych testów oceniono, iż atak biologiczny na duże miasto może zabić około 50% populacji. W 1993 r. generał Colin Powell, były przewodniczący The Joint Chiefs of Staff (Kolegium Połączonych Szefów Sztabów) USA, powiedział w Kongresie, że jest: „śmiertelnie zaniepokojony brakiem możliwości obrony przed bronią biologiczną, bardziej niż przed taktyczną bronią nuklearną”4.

Od czasu zakończenia Zimnej Wojny dostrzega się większe możliwości użycia broni biologicznej. Niektórzy eksperci podkreślają jednak, że zmiana dotyczy postrzegania zagrożenia, a nie samego zagrożenia. Ryzyko zagrożenia bronią biologiczną pojedynczej osoby w ciągu jej życia jest niewielkie. Mając jednak w pamięci wydarzenia z 11 września 2001 r., należy stwierdzić, że prawdopodobne skutki nawet pojedynczego, precyzyjnie wykonanego ataku biologicznego mogą być zbyt wielkie, by można było je ignorować. Użycie takiej broni, nawet w odległym państwie, może być przyczyną przeniesienia choroby zakaźnej do innego państwa (a nawet kontynentu), czemu sprzyja szybkie i masowe przemieszczanie się ludzi. Niebezpieczeństwo broni biologicznej wynika również z faktu, iż jest ona łatwa do ukrycia i transportowania oraz bardzo łatwa w produkcji, np. przy wykorzystaniu drobnych laboratoriów, zakładów przemysłu farmaceutycznego i zakładów analitycznych5. Rozpowszechnienie broni biologicznej, a także łatwy dostęp do czynników chorobotwórczych i toksycznych sprzyjają użyciu ich w wojnie lub atakach terrorystycznych. Czynniki te można przenosić w bombach, głowicach rakiet oraz w specjalnych pociskach. Program przygotowań do wojny biologicznej jest łatwy do ukrycia, gdyż nie są potrzebne duże magazyny. Podczas wojny kraj, który prowadzi skomplikowane badania i produkuje broń biologiczną, nie musi mieć długo przechowywanych zapasów środków biologicznych. Taki kraj może produkować i wprowadzić gotową do użycia broń biologiczną otrzymaną w ciągu kilku tygodni z małej ilości środka biologicznego. Ponadto, inaczej niż w przypadku zakładów produkcji broni chemicznej i nuklearnej, środki biologiczne w ilości o znaczeniu militarnym mogą być produkowane w laboratorium nie większym niż przyczepa kempingowa.

Broń biologiczna jest także tania. Koszt wywołania porównywalnych strat wśród ludności cywilnej na 1 km² przez broń konwencjonalną wynosi około 2 tys. USD, broń jądrową około 800 USD, a przez broń biologiczną -1 USD6.

Dodatkowe niebezpieczeństwo wiąże się z wysoką skutecznością czynników biologicznych, co mogą ilustrować szacunkowe obliczenia wskazujące, że 50 kg form przetrwalnikowych (zarodnikowych) wąglika, rozpylonych w postaci aerozolu z wysokości 2 tys. metrów na 500 tys. aglomerację miejską, może spowodować zgony u około 100 tys. mieszkańców oraz 125 tys. zachorowań z szansami na przeżycie7. W odpowiednich warunkach bojowe środki biologiczne mogą skazić większy obszar niż taka sama ilość chemicznych bojowych środków trujących. Jak podają autorytatywne źródła, „symulacja komputerowa rozchodzenia się chmury aerozolowej przetrwalników wąglika wskazuje, że mogą one wywołać zakażenie w odległości większej niż 200 km od miejsca rozpylenia8. Niektóre czynniki chorobotwórcze można poddać specjalnej hodowli, a następnie manipulacjom genetycznym i w ten sposób zaostrzyć jeszcze ich zjadliwość. W latach osiemdziesiątych XX wieku uczeni radzieccy pracujący nad bronią biologiczną doskonalili pewne szczepy bakterii w celu uodpornienia ich na antybiotyki9. Ówczesna Rosja budowała tak zwane chimery wirusowe. Wirusy te powstawały w wyniku połączenia wirusa ospy prawdziwej i wenezuelskiego końskiego zapalenia mózgu10. Współczesne techniki bioinżynierii mogą być stosowane do ulepszania istniejących środków biologicznych i czynić z nich doskonałą broń biologiczną. Z jednej strony poprzez wprowadzenie zmian genetycznych można zwiększyć możliwość użycia czynników biologicznych jako środka bojowego. Z drugiej jednak strony, ponieważ tworzenie całkowicie nowych chorób jest szczególnie trudne, preparujący broń biologiczną wolą pracować ze środkami biologicznymi, które już wcześniej znalazły się w arsenałach. Ponadto, nie można przewidzieć, czy takie „mutanty” zanikną w naturalnej populacji, czy też wywołają epidemię lub endemię niemożliwą do opanowania. Następstwa i skutki dla biologicznego istnienia nie tylko gatunku homo sapiens, ale nawet życia na ziemi mogą okazać się katastrofalne, nie do opanowania.

Główna „wada” broni biologicznej tkwi w trudności jej wczesnego rozpoznania, gdyż jest ona niewidzialna w czasie ataku. Atakować można skrycie, w podstępny sposób ze względu na trudności we wczesnym wykrywaniu przyczyny zachorowania lub zgonu. Chodzi o odpowiedź na pytanie, czy epidemia wybuchła z przyczyn naturalnych czy też w wyniku sztucznego rozsiewu zarazków. Szczególnie trudne jest to w warunkach niskiego poziomu sanitarnego w danej społeczności.

Formy użycia czynników biologicznych wynikają przede wszystkim z możliwości technicznych i postawionych celów. Zakażenie bronią biologiczną odbywa się głównie przez drogi oddechowe, pokarmowe (skażoną żywność lub wodę) oraz przez otwarte rany. Poza bezpośrednim zaatakowaniem ludności, trzeba uwzględnić także możliwość niszczenia upraw roślinnych oraz wywołania epidemii groźnych chorób zakaźnych u zwierząt hodowlanych-stąd powstało już określenie agroterroryzm11.

Interesujące informacje dotyczą badań prowadzonych w Uzbekistanie nad grzybami niszczącymi plantacje opium. Wykorzystano je podczas wojny w Afganistanie. Modyfikacja genetyczna wykorzystanego grzyba spowodowała, że używano go do niszczenia plantacji narkotyków, zgodnie z zaleceniami ONZ (grzyb ten również stanowi potencjalny czynnik agroterroryzmu).

Skażenie powietrza, jako tzw. wariant aerozolowy, jest najbardziej niebezpieczne, ale jednocześnie najbardziej realne w użyciu przez bioterrorystów. Do rozpylenia drobnoustrojów chorobotwórczych drogą naturalną dochodzi bardzo rzadko. Niemniej jednak właśnie droga wziewna wiąże się z największym ryzykiem szerokiego rozprzestrzeniania się choroby. Wynika to z faktu, że większość czynników biologicznych łatwo może być przenoszona drogą powietrzną. Obiektami takiego ataku mogą być wszystkie miejsca, w których gromadzi się ludność, czyli przede wszystkim: centra handlowe, dworce kolejowe, porty lotnicze, stacje metra, obiekty kulturalne i sportowe, budynki publiczne i rządowe, miejsca koncentracji wojsk. Szczególnie dogodnymi miejscami do przeprowadzenia skutecznego ataku z użyciem aerozoli biologicznych są miejsca posiadające wydajne systemy klimatyzacyjne (stacje metra, budynki użytku publicznego).

Pewnym ograniczeniem dla tego sposobu jest zagrożenie dla bioterrorysty. Z natury rzeczy bojowe środki biologiczne są czynnikami rażenia o opóźnionym działaniu. Czas, który musi upłynąć od użycia środka biologicznego do pojawienia się pierwszych objawów jego działania w populacji narażonej umożliwia ucieczkę z miejsca ataku i zatarcie śladów. Niektóre bardzo zaraźliwe czynniki biologiczne mogą powodować jednak tzw. efekt bumerangu (efekt powrotny) w stosunku do ich użytkownika. Jeżeli nawet państwo lub organizacja terrorystyczna jest skłonna rozdawać sprzęt do odkażania, odzież ochronną i urządzenia do wykrywania bojowych środków biologicznych w celu ochrony własnego personelu, to przynajmniej musi być on przeszkolony i wyposażony w narzędzia potrzebne do skutecznego dostarczania tych środków. Środki te, raz uwolnione, zwłaszcza przez źle wyszkolony lub niedoświadczony personel, przenoszone z wiatrem lub przy nagłej zmianie temperatury, mogą obrócić się przeciwko atakującemu. Od momentu „wypuszczenia” zarazków na atakowany obszar traci się nad nimi kontrolę i możliwość sterowania. W przypadku zajęcia takiego terenu przez wojska atakujące, narażają się one na zachorowanie i na następstwa rozsiewanej choroby. Skutki tego zjawiska stają się bowiem nieprzewidywalne nie tylko dla zaatakowanych, ale także dla atakujących.

Skażenie wody i żywności jest łatwiejsze niż wariant aerozolowy. Do tego celu można użyć np. drobnoustroje chorobotwórcze, które w sposób naturalny szerzą się drogą pokarmową. Ten sposób zakażania jest mniej skuteczny pod względem masowości zakażeń. Jednak po wykonaniu tajnego ataku na urządzenia wodociągowe, np. w dużym mieście, można spodziewać się epidemii. Skutek zakażenia może nastąpić stosunkowo szybko lub po pewnym czasie12.

Wrotami zakażenia może być także skóra. Forma skórna jest szczególnie zaraźliwa, gdyż strupy i resztki naskórka zawierają bakterie i przetrwalniki. Wąglik może przenikać przez rany lub małe zadrapania na skórze. W przypadku zakażenia skóry choroba z reguły ustępuje po 7-10 dniach, wytwarzając w organizmie niekiedy trwałą odporność.

Bakteria Bacillus anthracis, powodująca wąglika, a także wirus Variola major, powodujący ospę, znajdują się na liście kilkunastu najbardziej niebezpiecznych patogenów według standardów NATO13. Ponadto, wśród ekspertów od bioterroryzmu istnieje zgoda, że te dwa środki mogą być najprawdopodobniej użyte przez bioterrorystów.

Wąglik to groźna zwierzęca choroba zakaźna, którą mogą w sposób wtórny zarażać się również ludzie. Choroba występuje na całym świecie, ale najczęściej spotyka się ją na wyjałowionych obszarach wiejskich, gdzie ludzie hodują stada bydła i kóz i zajmują się wyprawianiem kóz, jak w Afryce, Azji i w krajach Środkowego Wschodu14. Bakteria wywołująca wąglika atakuje głównie bydło, konie, owce i świnie i niemal zawsze powoduje śmierć zarażonego zwierzęcia. Zarażenie się organizmu człowieka wąglikiem może nastąpić na trzy, przedstawione powyżej, sposoby: jako odmiana płucna choroby (najcięższa, potencjalnie śmiertelna-prawdopodobieństwo wyleczenia chorego jest minimalne), forma skórna (w 80-95% zachorowań dochodzi do samowyleczenia) oraz zakażenie drogą pokarmową (umieralność chorych wynosi od 25 do 80%)15.

Zarodniki wąglika są uważane za skuteczną broń biologiczną z kilku powodów:



  • są wytrzymałe na czynniki środowiska zewnętrznego (mogą występować w glebie, wodzie, zbożu, ryżu przez wiele tygodni, a nawet lat, wywołując wieloletnie skażenie terenu),

  • charakteryzują się wysoką toksycznością dla dróg oddechowych (bakteria, która dostanie się do organizmu poprzez system oddechowy niemal zawsze wywołuje śmierć),

  • mogą być łatwo przetworzone i rozpylane w postaci aerozolu,

  • wywołują zakażenia utajone, a objawy kliniczne występują wówczas po kilku dniach-wąglik jest niewidzialnym, „cichym” zabójcą16.

Ze względu na powyższe czynniki, istnieje realne zagrożenie wykorzystania wąglika jako broni biologicznej we współczesnym świecie. Podczas pierwszej wojny w Zatoce Perskiej Irak dysponował 84250 litrami zarodników wąglika. Aerozol złożony z przetrwalników wąglika jest bezwonny i niewidoczny. Rozpylony w takim samym stopniu naraża zarówno osoby znajdujące się na zewnątrz, jak i wewnątrz pomieszczeń. Rozpylenie z samolotu 50 kg form przetrwalnikowych wąglika nad pięciomilionowym miastem może doprowadzić do śmierci 250 tys. osób, z czego ponad 100 tys. zmarłoby przed rozpoczęciem leczenia17. Po rozpyleniu, zgodnie z kierunkiem wiatru, 100 kg form przetrwalnikowych wąglika w okolicy Waszyngtonu mogłoby umrzeć od 130 tys. do 3 mln ludzi18. Liczba zgonów byłaby więc równa liczbie ofiar wybuchu bomby wodorowej lub większa. Koszt opanowania tego ataku wyniósłby 26,2 mld dolarów na 100 tys. zarażonych19.

Po ataku terrorystycznym na wieże World Trade Center 11 września 2001 r., odnotowano w USA 11 przypadków zakażenia wąglikiem, którego zarodniki znaleziono w przesyłkach pocztowych, zawierających biały proszek. W wyniku zakażenia cztery osoby zmarły na płucną postać choroby mimo intensywnego leczenia antybiotykami. Niewielka liczba zakażonych wynika z faktu, że akurat to zakażenie nie jest przenoszone z człowieka na człowieka.

Śmiertelność w przypadku nieleczonej postaci wąglika wziewnego jest zbliżona do 100 %. W przypadku ospy śmiertelność jest znacznie niższa-prawdopodobnie od 30 do 40%. Biorąc jednak pod uwagę dużą podatność na zakażenie, brak swoistych metod leczenia oraz częste zmiany miejsca pobytu ludzi, we współczesnym społeczeństwie istnieje ryzyko szerokiego i szybkiego rozprzestrzeniania się ospy prawdziwej na całym świecie. Zastosowanie wirusów ospy prawdziwej jako broni biologicznej stanowiłoby poważne zagrożenie dla ludności cywilnej. Wirus jest wysoce zakaźny i może być skutecznie rozprowadzany w postaci aerozolu.

W 1980 r. World Health Assembly zaleciło zaprzestanie szczepienia przeciwko ospie na całym świecie. Grupa ekspertów WHO nakazała, aby personel wszystkich laboratoriów zniszczył zapasy wirusów ospy prawdziwej lub przeniósł je do jednego z dwóch laboratoriów WHO - Instytutu Preparatów Wirusowych w Moskwie lub Centers for Disease Control and Prevention (CDC) w Atlancie (USA). Wszystkie państwa oficjalnie podporządkowały się zaleceniu. We wrześniu 1994r. wirus ospy został przeniesiony z ośrodka w Moskwie do State Research Center of Virology and Biotechnology (VECTOR) w Nowosybirsku20. W 1998 r. ponownie oceniono potencjalne zastosowanie wirusa ospy prawdziwej w badaniach naukowych i stwierdzono, że pozostawienie wirusa umożliwi uzyskanie odpowiedzi na wiele zagadnień naukowych. W 1999r. komisja WHO zdecydowała, że utrzymane zostaną zapasy wirusa w obu placówkach WHO.

Ken Alibek, były zastępca dyrektora programu ds. obrony cywilnej przeciwko broni biologicznej w ZSRR, wyraził obawę, że wirusy ospy prawdziwej mogą zostać wykorzystane jako broń biologiczna. Alibek stwierdził, że na początku 1980 r. rząd radziecki rozpoczął program (zakończony pomyślnie), mający na celu wyprodukowanie dużych ilości wirusa ospy prawdziwej oraz ich zaadoptowanie do zastosowania w bombach i międzykontynentalnych rakietach balistycznych21. Program ten stworzył możliwość produkcji wirusa na skalę przemysłową, w ilości wielu ton rocznie. Alibek podkreśla również, że w Rosji nadal istnieje możliwość produkcji wielu ton wirusa ospy oraz, że trwają badania nad uzyskaniem szczepów ospy o zwiększonej zjadliwości i zakaźności.

Szacuje się, że na świecie istnieje około 50-100 mln dawek szczepionki przeciwko ospie prawdziwej22. Zapasu nie można szybko uzupełnić, ponieważ po 1980 r. zdemontowano całe wyposażenie produkcyjne, a wznowienie produkcji szczepionki wymaga dłuższego czasu (24-36 miesięcy). WHO posiada 500 tys. dawek23. W CDC w Atlancie przechowuje się ograniczony zapas szczepionki, wyprodukowanej jeszcze w latach siedemdziesiątych XX wieku. Uważa się, że ta ilość wystarczy do zaszczepienia 6-7 mln osób. W 2000 r. CDC podpisała umowę z firmą Oravax (z Cambridge) w kwestii produkcji szczepionki przeciwko ospie prawdziwej. Zgodnie z umową Oravax ma wyprodukować wstępnie 40 mln dawek i dostarczyć je w 2004 r24.

Jedno z największych osiągnięć medycyny - wykorzenienie ospy i zlikwidowanie szczepień ochronnych-paradoksalnie stworzyło ponowną możliwość zagrożenia tym wirusem społeczeństw przez ewentualne wykorzystanie wirusa ospy jako broni biologicznej.

Historia broni biologicznej sięga czasów prehistorycznych. Jak przedstawiono w rozdziale pierwszym, przedmioty, substancje lub ciała zawierające zarazki wykorzystywano w celu wywołania epidemii wśród wrogów od starożytności. Nieczystości, ciała zmarłych ludzi lub zwierząt używane były do zanieczyszczania żywności i zbiorników wody pitnej. Istnieje wiele zapisów historycznych o tym, że za pomocą maszyn oblężniczych i katapult wrzucano do obleganych miast trupy zwierząt oraz bieliznę i ubrania po zmarłych na zarazę ludziach.

Po licznych, znanych odkryciach zarazków przez L. Pasteura, R. Kocha i dziesiątki innych badaczy w latach dwudziestych XX wieku wielu uczonych rozpoczęło badania nad zastosowaniem bakterii do unieszkodliwiania wojsk przeciwnika.

W latach 1925-1940 rozpoczęto erę naukowego zastosowania wojny biologicznej. Badania nad wykorzystaniem zarazków do wojny prowadziło kilka bogatszych krajów. Wiadomo, że Japonia była jednym z kilku państw bardzo zaangażowanych we współczesną wojnę biologiczną. W latach 1930-1945 Japończycy prowadzili zakrojone na szeroką skalę badania w okupowanej Mandżurii. Pod kierownictwem Shiro Ishii (1932-1942) i jego następcy Kitano Misaji (1942-1945) utworzono Jednostkę nr 731 (Unit 731) zatrudniająca ponad 3 tys. naukowców i personelu technicznego25. Zadaniem jednostki było wytwarzanie, przechowywanie i testowanie na więźniach skuteczności zarazków wąglika, dżumy, czerwonki, cholery i zapalenia opon mózgowych. Celowo powodowano u nich odmrożenia, a następnie badano ich skutki i możliwości leczenia. W latach 1932-1945 w wyniku tych doświadczeń medycznych zmarło co najmniej 10 tys. więźniów i jeńców wojennych. Trudno jest ocenić, ilu chińskich cywilów na obszarach przyległych zmarło w wyniku prób poligonowych i bezpośrednich ataków biologicznych przeprowadzanych przez japońskich naukowców wojskowych. Z kilku źródeł w Chinach wiadomo było, że liczba ta może dochodzić nawet do setek tysięcy ludzi26. Uwięzieni przez Rosjan pracownicy tej jednostki zeznali, że Japonia dokonała około 11 ataków biologicznych na chińskie miasta, zatruwając żywność, wodę i rozpylając zarazki w powietrzu oraz wypuszczając na wolność 15 milionów pcheł wcześniej hodowanych na szczurach zarażonych dżumą. W 1941 r. Japończycy przekonali się, że broń biologiczna jest bronią obosieczną. Japoński samolot przeleciał nisko nad chińskim miastem Changteh, wypuszczając do rzeki bakterie cholery. Po zdobyciu miasta, spośród 10 tys. japońskich żołnierzy, którzy zachorowali na cholerę, zmarło 170027. Być może to wydarzenie wpłynęło na decyzję władz japońskich z 1942 r. o zaprzestaniu działań z użyciem broni biologicznej na polu walki. Uświadomiono sobie bowiem, że długi okres latencji, jaki upływa od zastosowania broni do wystąpienia skutków jej działania, szybkie i nieprzewidywalne rozprzestrzenianie się oraz trudna technicznie eliminacja mikroorganizmów i toksyn z terenów skażonych czyni broń biologiczną bronią niebezpieczną zarówno dla zaatakowanego, jak i dla atakującego.

Podczas gdy Japończycy przyznawali się do 20 tys. Chińczyków zmarłych z powodu prowadzenia wojny biologicznej, to według strony chińskiej „podczas japońskiej inwazji na Chiny broń biologiczna była użyta w 20 lub więcej prowincjach i miastach Chin, powodując więcej niż 200 tys. zachorowań wśród ludności chińskiej”28.

W następstwie japońskiej kapitulacji w 1945 r., generał Ishii wydał rozkaz spalenia wszystkich dokumentów i budynków Jednostki 731. Jednocześnie rząd USA ogłosił amnestię dla japońskich naukowców zaangażowanych w badania nad prowadzeniem wojny biologicznej pod warunkiem ujawnienia wszystkich danych, jakimi dysponowali, włącznie z wynikami eksperymentów prowadzonych na ludziach. Rządy USA i byłego ZSRR są w posiadaniu dokumentów z przesłuchań (kilku tajnych), w których ujawniono niektóre szczegóły badań prowadzonych w jednostce generała Ishii’ego.

Lata 1940-1970 nazwano "złotym wiekiem mikrobiologii i epidemiologii wojennej". Oprócz mikrobiologów japońskich, którzy prowadzili badania w Tokyo i Kyoto, a doświadczenia polowe (na ludziach) przeprowadzali na masową skalę w kilku rejonach Mandżurii, a następnie w Chinach, badania takie nasilono również w Stanach Zjednoczonych, w Kanadzie i w Chinach.

Stany Zjednoczone Ameryki Północnej dołączyły do państw posiadających broń biologiczną w 1942 r., po utworzeniu fabryki w Camp Detrick (później przemianowanym na Fort Detrick) i Terre Haute oraz poligonów doświadczalnych w stanach Utah i Missisipi. Uruchomiony w 1943 r. ośrodek w Camp Detrick zatrudniał około 4 tys. ludzi29. Do czasu zakończenia II wojny światowej Amerykanie wyprodukowali w Forcie Detrick aż 5 tys. bomb zawierających formy przetrwalnikowe wąglika. Po wojnie wykorzystali japońskie doświadczenia w tej dziedzinie, gwarantując nietykalność Ishii Misaji i jego współpracownikom z mandżurskiej Jednostki nr 731. W 1955 r. przeprowadzili doświadczenia z udziałem ochotników. W tym celu skonstruowali w Forcie Detrick kulistą, metalową komorę o pojemności miliona litrów, którą nazwali "eight ball"30. Po umieszczeniu w niej zdrowych ochotników, rozpylano aerozol zawierający bakterie gorączki Q i tularemii. Badania te zostały wykorzystane do oceny skuteczności szczepień ochronnych, oceny zjadliwości zakaźnych aerozolów oraz leczenia wywołanych chorób.

Stany Zjednoczone rozszerzyły swój program wojny biologicznej podczas wojny koreańskiej. Przyjęcie tego programu przyczyniło się do utworzenia w Pine Bluff Arsenal w stanie Arkansas zakładów do badania i produkcji broni biologicznej oraz rozbudowania zakładów badawczych tej broni w Fort Detrick31. Rząd USA stanowczo utrzymywał, że broń biologiczna nigdy nie została w Korei użyta, mimo oskarżeń wysuwanych przez Związek Radziecki, Koreę Północną i Chiny32. Generał Matthew B. Ridgeway oświadczył w Kongresie Stanów Zjednoczonych, że „żadna jednostka Narodów Zjednoczonych nie użyła ani bakterii, ani środków chemicznych w jakiejkolwiek formie i w żadnym czasie”33. Pomimo rosnącego zainteresowania opinii publicznej rozbrojeniem w latach sześćdziesiątych XX wieku, amerykański program ofensywnej broni biologicznej był nadal rozwijany. W 1966 r. zakłady w Pine Bluff i Fort Detrick masowo produkowały wiele środków biologicznych do użycia w różnych rodzajach amunicji. Gdy w 1969 r. ich produkcja dobiegła końca, Stany Zjednoczone posiadały siedem rodzajów standaryzowanej broni biologicznej.

W okresie Zimnej Wojny badania nad bronią biologiczną prowadzono w Chinach, byłym ZSRR i Korei Północnej. Realizowano tam programy naukowo-przemysłowe dla potrzeb potencjalnego użycia patogenów w wojnie biologicznej.

W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku Związek Radziecki, pozostający w tyle w wyścigu zbrojeń nuklearnych, rozszerzył - i tak już bardzo rozbudowany - program produkcji broni biologicznej. W szczytowym punkcie tego programu produkcja broni biologicznej prawdopodobnie przewyższała możliwości wszystkich pozostałych krajów. W ZSRR testowano również rakiety odpowiednie do przenoszenia tej broni, w tym rakiet średniego i dalekiego zasięgu34. Ponadto prowadzono badania nad laseczkami wąglika i nad zastosowaniem ich toksyn. W 1979 r. w Swierdłowsku (dzisiejszy Jekaterynburg) z zakładu produkującego broń biologiczną do atmosfery wydostało się ponad 100 gram formy przetrwalnikowej wąglika i rozprzestrzeniło się na słabo zaludnionym sąsiadującym rejonie. Spowodowało to wystąpienie zachorowania na płucną postać wąglika u 77 osób, z których co najmniej 66 zmarło35. Owa tragedia stała się przedmiotem dużego zainteresowania, dostarczając informacji pomocnych w opracowaniu pełnego obrazu klinicznego zakażenia. W okresie Zimnej Wojny ZSRR rozwijał doktrynę, według której - jak twierdzi Ken Alibek - broń biologiczna nie była przeznaczona do używania w operacjach taktycznych, np. na froncie, ale w sytuacjach mieszanych, kiedy wyznaczone były cele strategiczne i operacyjne, ze szczególnym uwzględnieniem skupisk ludności i zaplecza logistycznego nieprzyjaciela. Alibek informował, że „radzieckie stanowisko [było takie], że najlepszymi środkami biologicznymi są te, dla których nie byłoby żadnych środków zapobiegawczych i żadnego lekarstwa”36. Zastosowanie broni biologicznej na masową skalę miało w zamyśle spowodować ogromne straty w ludziach, dezorganizację działalności wojskowej i życia cywilnego.

Począwszy od konfliktu koreańskiego, okres Zimnej Wojny upływał na wzajemnym oskarżaniu się mocarstw o próby wykorzystania broni biologicznej. W czasie wojny koreańskiej wojska chińskie miały używać laseczek wąglika i biotoksyn do zakażania żołnierzy koalicji. Stany Zjednoczone oskarżały ZSRR o rozpylanie "żółtego deszczu" w Laosie (1975-1981), Kampuczy (1979-1981) i Afganistanie (1979-1981). Z kolei Związek Radziecki oskarżał Amerykanów o użycie broni w Północnej Korei, przeciwko boliwijskim i kolumbijskim chłopom oraz o spowodowanie epidemii gorączki denga na Kubie, dżumy wśród kanadyjskich Eskimosów i cholery w południowo-wschodnich Chinach37. Wzajemne oskarżenia nigdy nie zostały w sposób wiarygodny potwierdzone, jednak niepokoiły opinię światową na tyle, że podejmowała coraz to nowe inicjatywy międzynarodowe na rzecz zakazu używania broni biologicznej.

Po raz pierwszy międzynarodowe inicjatywy prawodawcze na rzecz zakazu stosowania trucizn w celach militarnych podjęto w czasie Konferencji Pokojowych w Hadze w 1899 i 1907 r. Odrażający wizerunek, jaki zostawiła broń chemiczna po I wojnie światowej, przyczynił się do opracowania podstaw traktatu „O zakazie użycia na wojnie gazów duszących i bakteriologicznych metod prowadzenia działań wojennych”. Naciski, jakie wywierała delegacja polska na Konferencji Genewskiej w 1925 r. spowodowały, że wspólnota międzynarodowa ratyfikowała Protokół Genewski podtrzymujący zakaz używania trujących i duszących gazów bojowych w czasie konfliktów zbrojnych. Zakazała także używania broni bakteriologicznej. Już 75 lat wcześniej, pomysłodawca tej inicjatywy, generał Kazimierz Sosnkowski, przewidując rozpowszechnienie się broni biologicznej ostrzegał: „Broń biologiczna może być produkowana łatwiej, taniej i w zupełnej tajemnicy”38.

Dyplomatyczne wysiłki zapisane w Protokole Genewskim z 1925 r., mające na celu ograniczenie możliwości użycia broni biologicznej, zabraniały jej strategicznego rozmieszczenia, ale nie zakazywały produkcji, badań bądź magazynowania bojowych środków biologicznych. Stany Zjednoczone i Japonia nie podpisały Protokołu, a Wielka Brytania, Francja i Związek Radziecki zastrzegły sobie prawo odpowiedzi bronią biologiczną na podobny atak ze strony wrogiego państwa lub jego sojusznika. Pomimo włączenia do Protokołu aneksu odnośnie broni biologicznej, uzbrojenie biologiczne nie było powszechnie postrzegane jako zagrożenie39.

Dynamiczny rozwój atomistyki po II wojnie światowej przyczynił się do utraty strategicznego znaczenia broni biologicznej na rzecz broni jądrowej. Dyskusję o rozbrojeniu podjęto ponownie w Genewie w 1959 r. W spotkaniach, które odbywały się w latach 1962-1968, uczestniczyła grupa państw nazwana Komitetem Rozbrojeniowym Osiemnastu Państw oraz Stany Zjednoczone i Związek Radziecki. Efektem końcowym tych rozmów był plan rozbrojeniowy, w którym proponowano likwidację broni biologicznej, chemicznej i jądrowej.

Dnia 25 listopada 1969 r. prezydent Nixon ogłosił, że Stany Zjednoczone bezwarunkowo i dobrowolnie rezygnują z dalszej produkcji oraz udoskonalania planów strategicznego użycia broni biologicznej40. Na podjęcie tej decyzji wpłynął raport Biura Bezpieczeństwa Narodowego, w którym podkreślono, że w obecnych czasach taktyczne użycie broni biologicznej jest problematyczne ze względu na trudności z ograniczeniem jej działania do terenów będących celami strategicznymi, zbyt długi okres latencji pomiędzy ekspozycją i pierwszymi symptomami chorobowymi oraz problemy z dekontaminacją zajmowanych przez wojsko terenów, na których wcześniej taka broń została użyta. Ponadto, przeczuwając możliwość użycia przeciwko Stanom Zjednoczonym broni biologicznej przez gorzej uzbrojone i mniejsze państwo, USA przewidywały zastosowanie w odpowiedzi broni jądrowej. Nie bez znaczenia była także chęć powrotu amerykańskich przywódców do międzynarodowej dyskusji nad zakazem stosowania broni biologicznej, zwanej "bronią jądrową ubogich państw"41, na świecie. Konsekwencją tej deklaracji było ograniczenie przez Stany Zjednoczone wszystkich badań dotyczących broni biologicznej i chemicznej do badań antidotów i środków defensywnych. Wypełniając dyrektywy bezpieczeństwa narodowego prezydenta Nixona zniszczono wszystkie zapasy amunicji i środków przeznaczonych do rażenia ludzi. Stany Zjednoczone zakończyły także wszelkie badania ofensywne, zamykając lub demontując urządzenia ofensywne i przekazując je do wykorzystania w badaniach w innych agendach rządowych.

Podobne oświadczenia złożyły m.in. Wielka Brytania, Kanada i Szwecja. Jednostronne rozbrojenie zainicjowane przez prezydenta Nixona stało się podstawą uzgodnienia w 1972 r. Konwencji Broni Biologicznej i Toksycznej (BTWC), którą Stany Zjednoczone ostatecznie ratyfikowały 22 stycznia 1975 r. Biological and Toxin Weapons Conventions (BTWC), podpisana w 1972 r. przez 70 państw, pozostaje do dnia dzisiejszego podstawowym aktem normatywnym, zakazującym "...udoskonalania, produkcji i przechowywania mikroorganizmów chorobotwórczych i innych czynników biologicznych lub toksyn w ilościach, które nie mogą być uzasadnione chęcią ich pokojowego użycia, jak również uzbrojenia, wyposażenia i innych środków mogących służyć do przenoszenia broni biologicznej i chemicznej w celu wrogiego jej użycia..."42. Konwencja weszła w życie 26 marca 1975 r., po podpisaniu i ratyfikowaniu jej przez znaczącą liczbę państw. Do dnia dzisiejszego liczba państw-sygnatariuszy konwencji wzrosła ponad dwukrotnie, obejmując około 75% krajów świata. Ratyfikowali ją m. in. wszyscy stali członkowie Rady Bezpieczeństwa ONZ i Irak43.

Pomimo ogłoszonej konwencji zdarzały się przypadki prób wykorzystania broni biologicznej, np. przez sektę Aum Shinrikyo w Japonii w roku 1995. Przez wiele lat przestrzeganie postanowień konwencji z 1972 r. pozostawało właściwie aktem dobrej woli ze strony państw-sygnatariuszy, ponieważ społeczność międzynarodowa nie wypracowała skutecznych mechanizmów egzekwowania zakazu. Przykładowo, Związek Radziecki po podpisaniu konwencji, kontynuował prace nad budową ofensywnego arsenału biologicznego pod kierunkiem organizacji "Biopreparat"44, podlegającej Ministrowi Obrony. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych "Biopreparat" zatrudniał 55 tys. naukowców i personelu pomocniczego45. Jedna z tych fabryk znajdowała się w Swierdłowsku, gdzie w kwietniu 1979 r. z powodu endemii wąglika życie straciło 66 osób.

Dlaczego ZSRR się nie rozbrajał? Zdaniem Kena Alibeka, przywódcy radzieccy nie ufali zapewnieniom prezydenta Nixona o rezygnacji USA z używania wszelkiej broni biologicznej i „mocno wierzyli w to, że Stany Zjednoczone miały program ofensywny”46. Podejrzewając Stany Zjednoczone o kontynuację badań ofensywnych, ZSRR kontynuował własny program działań dotyczący bakterii wąglika i dżumy oraz wirusów ospy47. Radzieccy naukowcy testowali również około 50 innych środków biologicznych. Obecnie nie ma jednomyślności w opiniach, co do tego, w jakim stopniu zobowiązanie rozbrojeniowe dotyczące broni biologicznej jest przestrzegane i kontrolowane. Na podstawie radzieckiego dekretu z kwietnia 1992 r. wszelkie badania biotechnologiczne, nie uwzględniające postanowień BTWC, zostały w Rosji zakazane. Ken Alibek stwierdził jednak, że badania środków biologicznych są kontynuowane w powstałej Federacji Rosyjskiej48, mimo że dekret Jelcyna zakazuje wszelkiej działalności tego typu.

Zagrożeniem dla bezpieczeństwa międzynarodowego mogą być wykształcone i doświadczone zespoły rosyjskich naukowców i żołnierzy, którzy poprzednio zajmowali się badaniami broni biologicznej, a obecnie są bezrobotni. W 1995 r. sugerowano, że irańskie postępy w rozwoju broni biologicznej były związane z udziałem w nich naukowców z byłego ZSRR. Podobne informacje dotyczyły Iraku, Chin i innych państw.

Pomimo powiększenia liczby członków BTWC, wraz z rozwojem przemysłu biotechnologicznego dochodziło do łamania ustaleń konwencji. Podczas pierwszej Konferencji Przeglądowej we wrześniu 1981 r. Stany Zjednoczone oskarżyły Związek Radziecki i jego państwa satelickie o stosowanie biotoksyn przeciwko antykomunistycznej partyzantce w Kambodży, Laosie i Afganistanie. Jeszcze przed spotkaniem, USA opublikowały podejrzenia dotyczące incydentu w Swierdłowsku. Aby zwiększyć poziom zaufania i poprawić przejrzystość zapisów, na konferencji w 1986 r. wprowadzono cztery sposoby budowania zaufania (confidence building measures-CBMs). Pierwszy z nich wymaga, aby kraje członkowskie prezentowały roczne sprawozdania o wszystkich systemach zabezpieczeń, jakie zostały zaprojektowane do prac z niebezpiecznym materiałem biologicznym. Ponadto, od państw członkowskich wymaga się, aby informowały o wybuchach epidemii i wszelkich niezwykłych zachorowaniach potencjalnie spowodowanych przez broń biologiczną. Konwencja zachęca również do publikowania wszystkich informacji, mających związek z badaniami broni biologicznej. Państwa członkowskie zachęca się także do popierania wzajemnej wymiany naukowców prowadzących badania związane z bronią biologiczną49.

Odpowiedź na CBMs była chłodna. Większość krajów rozwijających się nie składała wymaganych dokumentów albo przekazywała informacje, zawierające niekompletne dane. Tylko około 30-40 państw przesyła roczne sprawozdania, zalecane przez Konferencję Przeglądową z 1986 r50.

Na początku lat dziewięćdziesiątych odbyła się trzecia Konferencja Przeglądowa poświęcona Konwencji z 1972 r. (Third Review Conference), na której powołano Grupę Rządowych Ekspertów do spraw Identyfikacji, Weryfikacji i Kontroli z Punktu Widzenia Naukowego i Technicznego różnych państw (Ad Hoc Group of Governmental Experts to Identify and Examine Potential Verification Measures from a Scientific and Technical Standpoint), zwaną w skrócie VEREX (Verification Experts). Jej zadaniem było szczegółowe opracowanie zasad kontroli przestrzegania zakazu posiadania broni biologicznej. W raporcie opublikowanym we wrześniu 1993 r. grupa zaproponowała wprowadzenie kryteriów oceny, które pozwoliłyby stwierdzić, że nie prowadzono zabronionej działalności. Kryteriów oceny było 21. O ile opracowane przez VEREX kryteria oceny wyglądały obiecująco, o tyle stwierdzono, że weryfikacja podwójnego przeznaczenia procesów technologicznych powiązanych z bronią biologiczną może być wątpliwa.

Konwencja o zakazie broni biologicznej i chemicznej z 1972 r. zabrania produkcji, badań, przekazywania i składowania bojowych środków biologicznych oraz urządzeń do ich używania. Jednak fakt, że BTWC zezwala na badania dotyczące obrony przed środkami biologicznymi, umożliwia prowadzenie działań ukrytych i utrudnia weryfikację przestrzegania jej postanowień. Ze względu na to, iż istotą kontroli przestrzegania postanowień konwencji jest głównie kontrola intencji i ponieważ celem badań defensywnych jest opracowanie sposobów profilaktyki oraz urządzeń do wykrywania środków biologicznych, badania obronne dotyczące broni biologicznej mogą służyć jako przykrywka do badań ofensywnych.

W odniesieniu do BTWC i sposobów weryfikacji jej postanowień należy uwzględnić to, że przemysł biotechnologiczny ze swoimi surowcami, produktami i wyposażeniem jest systemem „podwójnego stosowania”, który teoretycznie po niewielkich modyfikacjach może być użyty do produkcji broni biologicznej51. Ponadto technolodzy zwracali uwagę, że postanowienia BTWC mogą być naruszane nie tylko przez przemysł, ale także w laboratoriach naukowych, urządzeniach do produkcji paliw i w instalacjach do fermentacji napojów. Również współczesne technologie czyszczenia umożliwiają oczyszczenie instalacji technologicznych w ciągu od jednej do dwóch godzin. Dzięki temu producenci broni biologicznej mogą dokonywać szybkiego maskowania swej działalności. Uzyskanie zgody na kontrolę przestrzegania ustaleń konwencji jest trudne. Przedsiębiorstw wytwarzających wirusy i bakterie do celów wojennych prawie nie da się odróżnić od zakładów wytwarzających nieszkodliwe i przydatne substancje medyczne. Problem „podwójnego wykorzystywania” technologii należy do bardzo poważnych i nie ma gotowego rozwiązania. Przyszłość protokołów weryfikacyjnych konwencji jest negatywnie postrzegana przez przemysł biotechnologiczny (zwłaszcza przemysł farmaceutyczny). Przy pełnym poparciu zasadniczych celów zawartych w BTWC, organizacje reprezentujące amerykańskie firmy farmaceutyczne i międzynarodowe koncerny biotechnologiczne, obawiają się natręctwa inspekcji w tej gałęzi przemysłu. Inżynieria genetyczna i jej produkty należą do najważniejszych kierunków w rozwoju przemysłu biotechnologicznego. W celu ochrony tego rodzaju tajemnic handlowych, przemysł biotechnologiczny jest mało przychylny rutynowym procedurom inspekcji BTWC52.

Lipiec 2001 r. przyniósł wzajemne oskarżenia we wspólnocie krajów kontrolujących zbrojenia. Stany Zjednoczone odrzuciły ostatnią wersję protokołu BTWC. Ambasador USA przedstawił najważniejsze zastrzeżenia Stanów Zjednoczonych dotyczące protokołu konwencji, włącznie z zarzutami o braku możliwości wykrywania producentów broni biologicznej na jego podstawie. Ponadto, protokół nie gwarantuje odstraszania państw przed nabywaniem broni biologicznej oraz nie zapewnia ochrony dostarczonych informacji technologicznych przed wykorzystaniem w celach handlowych. Ambasador USA wskazywał także, że protokół w zaproponowanej formie nie chroniłby amerykańskiego programu obrony przed użyciem broni biologicznej oraz, że nie ma dowodów na to, że inne kraje nie prowadzą prac nad ofensywną bronią biologiczną. Strona amerykańska podkreśliła również, że niektóre państwa traktowały negocjacje na temat BTWC jako pretekst do podważania autorytetu konkurencyjnych krajów-eksporterów.

Obecnie bronią biologiczną dysponuje około 15 państw, w tym m. in.: Korea Północna, Syria i Libia.

Środkowy Wschód jest prawdopodobnie najbardziej gorącą, niestabilną częścią świata i od 1960 r. przyciąga dyplomatyczną i militarną uwagę pozostałych członków międzynarodowej sceny politycznej, a zwłaszcza Stanów Zjednoczonych. Najważniejszą przyczyną tej sytuacji są wybuchające regularnie wojny między Izraelem, a sąsiadami oraz istniejące tam liczne organizacje terrorystyczne, z których część jest sponsorowana przez państwa Środkowego Wschodu.

W latach poprzedzających pierwszą wojnę w Zatoce Perskiej rząd iracki rozpoczął realizację programu dotyczącego broni biologicznej. Podczas inwazji na Kuwejt Irak dysponował najbardziej rozwiniętym arsenałem broni biologicznej w świecie arabskim, co było wynikiem trwającej ponad 10 lat historii jej badań i rozwoju. Mimo iż Irak podpisał konwencję w 1972 r., jego rząd ratyfikował BTWC dopiero w 1991 r., co było jednym z warunków przerwania walk w wojnie w Zatoce Perskiej. Z informacji zebranych przez inspekcje ONZ po wojnie w Zatoce Perskiej wynikało, że w Iraku prowadzono badania nad bronią biologiczną. W latach 1974-1978 rząd iracki rozpoczął realizację programu broni biologicznej, ale produkcja i badania rozpoczęły się w drugiej połowie lat osiemdziesiątych. Po otrzymaniu z zagranicy w kwietniu 1986 r. szczepów bakteryjnych rozpoczęto hodowlę środków bakteryjnych, a następnie przekształcano je w broń przydatną do użycia na polu walki. Wykorzystując żywe zwierzęta, Irak podejmował na początku 1988 r. próby przekształcenia substancji symulujących środki biologiczne w broń. Od grudnia 1990 r., ponad 50 głowic rakietowych i 150 bomb lotniczych napełniono środkami biologicznymi oraz przygotowano zbiorniki rozpylające o pojemności do 2 tys. litrów wąglika. Mimo iż Irak oświadczył, że ćwiczenia ze zbiornikami rozpylającymi zakończyły się porażką, to trzy takie zbiorniki zmodyfikowano i włączono do irackiego arsenału. W 1995 r. rząd iracki przyznał, że prowadził na masową skalę program broni biologicznej, ale zaznaczył, iż zniszczył wszystkie jej zapasy. UNSCOM nie miała jednak możliwości zweryfikowania tego oświadczenia53.

Chociaż Iran podpisał i ratyfikował BTWC oraz mimo małej ilości dowodów na istnienie w Iranie arsenału broni biologicznej, pojawiły się informacje, że rząd irański próbował ją stworzyć. Według Centrum Henry’ego L. Stimsona54 irański program broni biologicznej ukryty był w przemyśle farmaceutycznym i biotechnologicznym. Irańscy wojskowi wykorzystywali organizacje naukowo-badawcze, edukacyjne i medyczne do zadań dotyczących produkcji i badania środków biologicznych. Amerykańskie informacje na ten temat wskazują, że Iran produkował środki biologiczne i prawdopodobnie małą ich ilość przekształcał w broń przydatną do użycia na polu walki55. Centrum Stimsona twierdziło również, że Iran posiada prawdopodobnie infrastrukturę i technologie do realizacji dużego programu broni biologicznej, ale nie ma wystarczających jawnych danych do określenia skali tego programu.

Chociaż nie ma prawie żadnej jawnej literatury o izraelskim arsenale broni biologicznej, to uważa się, że Izraelici mają zapasy tej broni, a Izrael z pewnością ma techniczne możliwości do jej produkcji. Eksperci sugerują, że izraelski program broni biologicznej mógł być wzorowany na programach Stanów Zjednoczonych i byłego Związku Radzieckiego. Podobnie jak wielu jego arabskich sąsiadów, Izrael nie jest sygnatariuszem BTWC z 1972 r.

Departament Obrony USA w styczniu 2001 r. włączył Syrię do państw, które aktywnie realizują program rozwoju broni biologicznej. Wywiad izraelski twierdzi, że Syryjczycy mają środki biologiczne wystarczające do skażenia wody pitnej, ale dowody w tym zakresie nie są przekonujące56. Inne dowody wskazują na to, że Syria nie wyszła jeszcze poza fazę badań i prawdopodobnie wyprodukowała tylko małą ilość broni biologicznej.

W przeszłości libijskie dążenie do posiadania broni jądrowej wzbudzało międzynarodowe zainteresowanie. Obecnie zagrożenie to znacznie się zmniejszyło, ale uwagę przyciąga libijska broń biologiczna. Mimo, że Libia może dążyć do posiadania broni biologicznej, to ocenia się, że jej wysiłki wciąż pozostają w fazie badań i jest mało prawdopodobne, aby w bliskiej przyszłości mogła osiągnąć gotowość militarną w tym zakresie57.

Egipt był pierwszym państwem arabskim, które stosowało broń chemiczną. Od czasu wojny w Jemenie w 1963 r., chcąc przeciwstawić się potencjałowi militarnemu Izraela, a także w celu dotrzymania kroku innym państwom Środkowego Wschodu, Egipt produkował, rozwijał i gromadził znaczne ilości broni biologicznej58. Na początku 1970 r. prezydent Anwar Sadat dał do zrozumienia, że Egipt posiada zapasy broni biologicznej. Egipskie kontakty z irackimi ekspertami od broni biologicznej na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku nasunęły podejrzenia o współpracę tych dwóch krajów w badaniach broni biologicznej. Egipt podpisał jednak BTWC i w 1980 r. oświadczył, iż nigdy nie produkował i nie był w posiadaniu broni biologicznej. Podczas konferencji przeglądowej BTWC w 1986 r. przedstawiciel Egiptu stwierdził, że chociaż Egipt zgadza się z głównymi ustanowieniami konwencji, to nie ratyfikuje jej, dopóki istnieją reżymy mające wszystkie rodzaje broni masowego rażenia.

Wiele krajów w regionie Azji Wschodniej, zwłaszcza Korea Północna, ma znaczne zapasy broni biologicznej.

Zdaniem ekspertów z Centrum Stimsona, Korea Północna jest „jednym z najbardziej zamkniętych i zmilitaryzowanych społeczeństw na Ziemi”59. Jej armia i infrastruktura obronna wydają się mieć pierwszeństwo przed innymi sprawami, nawet w obliczu kryzysu ekonomicznego, który doprowadził do głodu milionów obywateli w latach 1984-1988. W tym okresie Korea Północna zgromadziła ogromne zapasy broni biologicznej. Korea Północna ratyfikowała BTWC, ale z oświadczeń uciekinierów z tego kraju wynika, że wciąż utrzymuje ona arsenał broni biologicznej. Przygotowanie tego państwa, jego infrastruktura biotechniczna są wystarczające do wyprodukowania ograniczonej ilości zaraźliwych bojowych środków biologicznych, toksyn i prawdopodobnie prymitywnej broni biologicznej. Korea Północna posiada również wiele prymitywnych środków przydatnych do przenoszenia biologicznych środków bojowych do celu60. W wyniku pierwszych prac związanych z bronią biologiczną powstały laboratoria i obiekty zorganizowane pod egidą Akademii Obrony Narodowej. W 1968 r. Korea Północna importowała bakterie dżumy, wąglika i cholery, otrzymane prawdopodobnie z japońskich zbiorów kultur. Produkcja środków biologicznych, w tym m. in. bakterii powodujących wąglika, dżumę i gruźlicę rozpoczęła się w 1980 r. Północnokoreańscy wojskowi mieli kilka możliwości stosowania broni biologicznej - przy użyciu pocisków balistycznych, artylerii i samolotów latających na niskich pułapach. Rząd Korei Południowej ocenia, że połowa północnokoreańskich rakiet dalekiego zasięgu i część artylerii może służyć do strzelania głowicami lub pociskami napełnionymi środkami biologicznymi.

Stany Zjednoczone podejrzewają, że Chiny kontynuują utrzymywanie pewnych elementów ofensywnego programu rozwoju broni biologicznej, bazując na technologii opracowanej przed ich przystąpieniem do BTWC w 1984 r61. Program ten obejmuje wytwarzanie toksyn i zakaźnych mikroorganizmów. Chiny mają doświadczenie w aerobiologii i prowadzą na skalę laboratoryjną eksperymenty związane z przetwarzaniem mikroorganizmów w postać aerozoli. Chińskie działania dotyczące broni biologicznej bliżej scharakteryzowano w 1995 r., gdy Stany Zjednoczone oświadczyły, że chińskie wojsko kontynuowało badania ofensywnego i defensywnego użycia środków biologicznych. Chiński rząd zaprzecza prowadzeniu jakiegokolwiek ofensywnego programu rozwoju broni biologicznej, zapewniając, że badania dotyczą chorób zakaźnych związanych ze zdrowiem publicznym oraz zagadnień obronnych.

Od 1990 r. broń biologiczna weszła w orbitę zainteresowań międzynarodowych siatek i pojedynczych grup terrorystycznych. Dnia 11 września 2001 r. w sposób dramatyczny urzeczywistniły się obawy, że przetrwalniki wąglika mogłyby zostać użyte jako narzędzie terroru. Zachorowania i zgony Amerykanów na Florydzie, w Waszyngtonie i Nowym Jorku uwrażliwiły Stany Zjednoczone na problem terroryzmu biologicznego.

Stany Zjednoczone, jako jedyne obecnie mocarstwo globalne stabilizujące sytuację polityczno-ekonomiczną na świecie, są najbardziej narażone na ataki z użyciem broni biologiczno-chemicznej ze strony organizacji terrorystycznych i popierających je "zbójeckich państw" takich jak: Korea Północna, Irak, Iran, Libia, Sudan, Syria. Korzystając z zapisów Artykułu IV Biological and Toxin Weapons Convention (BTWC), nakładającego na członków Konwencji obowiązek dołożenia wszelkich starań w celu przestrzegania zakazu produkcji i posiadania broni biologiczno-chemicznej, Kongres Stanów Zjednoczonych Ameryki uchwalił kolejno:


  • Biological Weapons Control Act (1989 r.),

  • Chemical and Biological Weapons Control Act (1991 r.),

  • Anti-Terrorism Act (1996 r.).

Wprowadzona w 1989 r. ustawa o broni biologicznej zakazuje posiadania, produkowania, sprzedawania i kupowania biologicznych substancji, „których można użyć w charakterze broni”62. Uchwalone w 1991 r. embargo nałożone na Irak uniemożliwia amerykańskim firmom handel z państwami podejrzanymi o posiadanie broni biologicznej. Ustawa antyterrorystyczna przyjęta przez Kongres umożliwia władzom federalnym aresztowanie każdego, kto stwarza zagrożenie użycia bądź wyprodukowania broni biologicznej.

Te trzy akty prawne stanowiły podstawę rozszerzenia wielopłaszczyznowego systemu obrony przed atakiem biologiczno-chemicznym, opierającego się na czterech założeniach przedstawionych na rysunku 2.




  1   2


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna