Jan Maria Szymański



Pobieranie 1,99 Mb.
Strona26/26
Data23.10.2017
Rozmiar1,99 Mb.
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   26

Rozdział 26


EKOLOGIA WSPÓŁCZESNEGO CZŁOWIEKA

1.Połączenie poznania racjonalnego i mistycznego

W poprzednim rozdziale omawialiśmy ramy percepcji. Teraz należy powiedzieć kilka słów o samej percepcji i poznaniu. Jako ludzie nie wiemy i nigdy się nie dowiemy, czym jest istota rzeczywistości, wiemy tylko to co możemy wyrazić w naszej percepcji, znamy tylko rzeczywistość „dla nas”.

Percepcją nazywamy wprowadzenie informacji do naszego umysłu. Percepcja nie jest istotą naszego umysłu lecz tylko sposobem komunikacji z otoczeniem; percepcja kształtuje nasze poznanie. Upraszczając nieco zagadnienie możemy wyróżnić dwa rodzaje poznania: empiryczne i logiczne.

Nasze twierdzenia empiryczne weryfikujemy doświadczalnie; jak mówią, budyń sprawdza się w jedzeniu. Praktyka stanowi obiektywne kryterium prawdy jesteśmy również zdolni do wyprowadzania wniosków logicznych z twierdzeń przyjętych jako założenia. Dlatego dzięki logicznemu rozumowaniu możemy wyjść daleko „poza dostarczone informacje”(Bruner). W przeciwieństwie do twierdzeń empirycznych twierdzenia logiczne maja charakter formalny; mogą być potwierdzone dowodem logicznym lub matematycznym który ma obiektywny charakter.

Zarówno poznanie empiryczne jak i logiczne występuje w umyśle ludzkim łącznie, co nazywamy poznaniem racjonalnym. Jednakże nasze poznanie racjonalne jest zależne od emocji, prezentowanych przez nasz system wartości. System wartości wyraża nasz subiektywny stosunek do poznawanej rzeczywistości. W przeciwieństwie do dowodu empirycznego lub logicznego nie istnieje obiektywne, ogólnoludzkie kryterium dla wartości, które są zawsze subiektywne. System wartości modyfikuje nasze poznanie, często zawężając je, chociaż wysoka fala emocji jest niezbędnym wsparciem dla twórczego myślenia.

Niestety, nie wszystko daje się wyjaśnić w sposób racjonalny. Wszelkie poznanie, znajdujące się poza zasięgiem poznania racjonalnego nazywamy poznaniem mistycznym. Intuicja, która zdaje się być kosmicznym kodem poznawczym nie potrafi zastąpić wiedzy i doświadczenia, chociaż może ostrzegać nas lub sugerować, co mamy robić. Do dziedziny poznania mistycznego należy wiara religijna i mnóstwo „nie do wiary”, trudnych do wyjaśnienia zjawisk „psi”.

Wiara i religia są odporne na racjonalną krytykę, nie mogącą ich podważyć. Poznanie racjonalne i mistyczne są to dwie odrębne drogi poznania, uzupełniające się wzajemnie. „Chociaż w latach osiemdziesiątych czterech na dziesięciu uczonych nie wierzyło w Boga i zycie pozagrobowe dzisiaj zaskakuje nas fakt, że tak wielu uczonych wierzy w Boga”(Larsen & Witham).

Ilość wierzących wśród badaczy nauk przyrodniczych może zdumiewać. Ken Wilber przedstawia zaskakujący zbiór wypowiedzi tak słynnych fizyków jak Heisenberg, Schrödinger, Einstein, de Brogile, Jeans, Planck i Eddington. Na okładce książki możemy przeczytać: ”jest tu głębokie przekonanie, że fizyka i mistycyzm są braćmi-bliźniakami”(Wilber 1984).



Charles Townes, laureat Nobla za wynalezienie lasera mówi: „nauka zamierza odkryć mechanizm uniwersum, religia zaś, jego znaczenie. Obydu nie należy rozdzielać”(Townes). Oznacza to, że poznanie racjonalne i mistyczne uzupełniają się wzajemnie, a więc są niezbedne dla uzyskania pełnego poznania. W „Science” z 1997r. czytamy:

zarówno Narodowa Akademia Nauk jak i Amerykańskie Towarzystwo dla Postępu Nauki ( wydawca tego pisma) uruchomily projekty rozwoju dialogu miedzy nauką a religią....Język Boga stał się modą wśród naukowców, tak jak fizyk teoretyk zStephen Hawking z Uniwersytetu Cambridge pisze, że kosmologia wielkiego wybuchu może odkryc „umysł Boga” a astrofizyk George Smoot z Lawrence Berkeley National Laboratory w Kalifornii że radiacja śladowa (po wielkim wybuchu) stanowi „ręczne pismo Boga””(Easterbrook).

W Biuletynie nr. 75 z Kwietnia 2001 Sieci Naukowej i Medycznej możemy znaleźć „Manifest w sprawie integracji nauki i świadomości” zawierający następujące idee:

Odrzucamy roszczenia racjonalizmu do posiadania monopolu na racjonalność jako równoznacznego z „wyjaśnieniem naukowym” zarówno „materialistycznym” jak i „redukcjonistycznym”. ....Twierdzimy, że istnieją subtelniejsze drogi percepcji niż fizyczne zmysły i rozsądek. ....Intuicyjne i uczestniczące poznanie przekształca pojęcie tego co rozumne...



  • doświadczamy życie jako energię i informację;

  • Świadomość może istnieć niezależnie od substratu fizycznego;

  • Świadomość człowieka może przetrwać śmierć mózgu”

Nic dodać, nic ująć..

Poznanie mistyczne obejmuje to, do czego nie możemy dotrzeć na drodze zmysłowej lub logicznej. Religia staje się jednak przesądem, jeżeli usiłuje konkurować z nauką na terenie poznania racjonalnego, w szczególności starając się podważać prawdy naukowe przy pomocy czystej wiary.

Tak jak można spotkać ludzi, którzy nie potrafią nauczyć się logiki lub matematyki, bywają również ludzie niezdolni do poznania mistycznego. Jest to brak czegoś w umyśle, co czyni ich ateistami a prori, nie mogą zrozumieć, ponieważ nie maja czym zrozumieć, niezależnie od tego czy są ludźmi niewykształconymi czy dobrze wykształconymi jak Karol Marks lub Bertrand Russel.

2. Diedzictwo religijne

Świat Zachodu, w którym od XVIII wieku dominują idee materialistyczne jest wyjątkiem na planecie. Większość zbiorowości ludzkich wszystkich kontynentów żyje nieustannie w ramach duchowo-wyznaniowych: cała Azja, Afryka, tubylcza Ameryka i Australia. Przeciętny człowiek jest kierowany nie przez naukę, ale przez starożytne dziedzictwo religijne.

Początki religii są bardzo niejasne. Niektórzy etnografowie sugerują, że impuls do jej powstania dał strach przed śmiercią (Eliade); Fritjof Capra natomiast sugeruje, że religia daje nadzieję (od łacińskiego: re – ligio) pokonania separacji umysłu od natury ( Capra, Seminar).

To uczucie wyalienowania z przyrody, wypędzenia z raju zwierzęcej szczęśliwości, stworzyło pytanie o sens życia. Religia jest ludzką ucieczką od bezsensu życia biologicznego. Zapłatą, jakiej za to żąda religia, jest rezygnacja z naszego pierwotnego egocentryzmu i wysokiej samooceny.

Religia chroni nas przed zasadzkami naszej zwierzęcej natury będąc równolegle z wiedzą naukową kulturowym regulatorem naszego indywidualnego i zbiorowego przeżycia.

Czy jednak religia ma przyszłość? Nie mam wątpliwości, że ma, a to co najmniej z dwóch powodów:

Po pierwsze- śmierć jest jedynym pewnym wydarzeniem w życiu człowieka i ogół zwykle chce się do niej przygotować;

Po drugie – odkrycie energii próżni empirycznie sfalsyfikowało dotychczasowy światopogląd materialistyczny.

Systemy religijne świata przedstawiają różnorodność idei niemożliwą do sklasyfikowania; na szczęście możemy tu wyróżnić pewną wspólną cechę:


  1. wewnętrzne duchowe centrum, bardzo podobne nawet w odmiennych systemach religijnych oraz

  2. zewnętrzne formy wyrazu tej duchowości na które składają się różnorodne rytuały i formy organizacji

Duchowość łączy wszystkich ludzi, rytuały ich dzielą; duchowość uczy miłości, rytuały i struktury czasem pobudzają ksenofobię, wyznaniowe nienawiści i wojny.

Wraz z postępem ewolucji rytuały schodzą na dalszy plan, jednakże na najniższym poziomie ewolucji duchowość człowieka wyraża się prawie tylko w tych rytuałach (symbolach, kapliczkach) będących w istocie pozostałością z ery bałwochwalstwa.

Tylko duchowe centrum wszystkich religii warte jest omówienia, niżej staram się je scharakteryzować.

Absolut i jego objawienia

Podstawą każdej religii jest wiara w obiektywne istnienie Absolutu, określanego nazwami: Bóg, Pan,. Allah, Wielki Duch itp., który stworzył świat materialny i steruje nim. Sensowność świata wynika stąd, że Absolut jest źródłem sensu.

Jako istoty biologiczne nie możemy zrozumieć kim jest Bóg, możemy tylko rozwijać nasze pojęcie Boga będące jego symbolicznym przedstawieniem dla nas. Tak więc mamy do czynienia tylko z naszym wyobrażeniem Boga; intuicyjne poznanie Boga niemożliwe do wyrażenia w ludzkim języku, jest dostępne tylko wybitnym mistykom, których myśl karmi się modlitwą, medytacją i umartwieniem.

Potęga Absolutu nie potrzebuje postaci osobowej; postać osobowa potrzebna jest tylko istocie o ograniczonych zasobach energii, jak my, ludzie. Starając się zrozumieć to, co przekracza ramy naszej percepcji zmysłowej, wyobrażamy sobie Boga antropomorficznie, na podobieństwo człowieka. Ludzi, którzy nieświadomi tego dramatu skłonni są do przesady, Woody Allen nazwał ironicznie „osobistymi znajomymi Pana Boga”.

Ta tendencja do antropomorfizacji pojęcia Boga jest dobrze znana krytycznym umysłom wszystkich czasów. Jeszcze starożytny filozof grecki Parmenides mówił, że „gdyby konie i byki miały swoich bogów, to bogami koni byłyby konie a bogami byków – byki”.

Nieskończoność i transcendencja świata Absolutu i przeciwstawna do niego ograniczoność świata materialnego jest podstawą judaizmu, przejętą następnie przez chrześcijaństwo i islam. W tym kręgu pojęciowym wszelka świadomość, tak człowieka jak Boga, ma charakter osobowy, przypisany do osoby.

Tradycja hinduistyczna rozwijana przez buddyzm przedstawia odmienny pogląd, zakładający iluzoryczny charakter świata materialnego a realność świata duchowego uniwersum, przejawiającego się w różnych formach życia biologicznego. To pojęcie świadomości jest pozaosobowe i transcendenthne, jako immanentna własność istot żyjących. Koncepcja ta bardziej odpowiada nowoczesnemu światopoglądowi ekologicznemu niż judeo-chrześcijańska i islamska, ponieważ uzasadnia ochronę wszelkiego życia, nie tylko ludzkiego.

Koncepcję judaistycznego, osobowego Boga buddyzm zastępuje koncepcją Pustki (czystej energii) i Nirwany, doskonałego stanu szczęścia, kończącego długi i bolesny proces ewolucji świadomości, gdzie „ludzka droga” jest tylko końcowym etapem. Tak różnymi sposobami usiłują ludzie wyrazić nieskończoność Absolutu.

Niektórzy teologowie katoliccy, absolutyzujący swoje pojęcie Boga określają hinduizm jako panteizm a buddyzm jako ateizm, co jest jawnym nieporozumieniem. Jednakże sposób w jaki definiujemy Absolut ma istotne konsekwencje dla naszego pojęcia duchowości: czy jest ono otwarte czy ekskluzywne, przyjazne dla obcych czy raczej ksenofobiczne, samokrytyczne czy raczej zamknięte dla dialogu.

W większości systemów religijnych Absolut jest głową hierarchii duchów, które nie zawsze są przyjazne dla ludzi. Wiedza o Absolucie nie może być sprawdzana empirycznie ani logicznie, jej źródłem są objawienia tej niewidzialnej rzeczywistości, która zwykle określana bywa nazwą ”niebo” albo „tamten świat”.

Istnieją wielkie objawienia, spisane w świętych księgach , mające uniwersalne znaczenie, i mniejsze, raczej peryferyjne. Ostrzegają nas one przed nadchodzącymi zagrożeniami lub wskazują drogę do uniknięcia ich.

Zbliżone do objawień są przepowiednie nie tylko słynnych, „wielkich” jasnowidzów jak Nostradamus w Europie a Edgar Casie w USA, lecz wielu mniej znanych lub nieznanych, których przepowiednie spełniły się. Własność tą miało wielu mistyków, jak np. słynny włoski ksiądz-stygmatyk O. Pio.

Absolut wyklucza chaos, stanowiąc porządek w uniwersum. W ramach tego porządku indywidualny człowiek ma szerszą lub węższą przestrzeń dla decydowania własną wolną wolą. Jego przeznaczeniem jest ewolucja duchowa i życie po śmierci fizycznej, o czym są przekonane wszystkie religie. Religia przynosi wyzwanie nieskończonego życia duchowego.

Powołanie do życia duchowego

Jednak życie po śmierci fizycznej nie zawsze jest lepszym rodzajem życia. Zależy to od tego, czy postępowaliśmy zgodnie z moralnymi wymogami danej religii.

Religia wprowadza nas do wyższych światów duchowych, znajdujących się poza naszą percepcją zmysłową. Nie możemy nimi sterować, możemy się tylko komunikować przez modlitwę i medytację. Religia uczy nas, jak zbliżyć się do niewyobrażalnego ( tj. wyobrażalnego jedynie w sposób naiwny), aby naszą biologiczną energię zamieniać na energię mentalną i duchową.

Religia umożliwia kontakt żyjących biologicznie z tymi, którzy już weszli do innego życia. Możemy prosić ich o łaski a oni mogą ingerować w nasze życie. Zwykle przeżycie w młodości śmierci kogoś z najbliższej rodziny kieruje umysł osieroconej osoby na całe życie ku sprawom duchowym.



Bóg, zło i odpowiedzialność

Chociaż przepisy wszystkich religii bardzo się różnią, z reguły wszystkie zalecają modlitwę, pracę i takie zachowanie które prowadzi do stanu równowagi ze światem i z Absolutem. W wielu prymitywnych religiach wymóg ten wyrażany jest przez równoważność dawania i brania.

Ten postulat równowagi między ludźmi lub wszystkimi istotami żyjącymi uważany jest za „dobro” w przeciwieństwie do „zła” , które jako obraza Absolutu jest grzechem. Absolut nagradza i karze, przywracając naruszoną równowagę. To głębokie przekonanie w duchowości judeo-chrześcijańskiej wyraża wiara w sprawiedliwość Boga, na Dalekim Wschodzie wyraża je prawo Karmy.

We wszystkich religiach Absolut jest wszechmogącym czynnikiem równości (equalizer) przywracającym równowagę, którą nazywamy „pokojem” lub „miłością”; on karze zbrodnie i podnosi pokornych. Jest faktem historycznym, że charyzmat powodujący wielkie zmiany historyczne otrzymują raczej skromni, czasem nawet nieco prymitywni ludzie, jak na przykład prorok Dawid, Joanna d’Arc, ks. Jan Vianney lub Lech Wałęsa.

Teologia chrześcijańska uczy, że Bóg dopuszcza zło, aby powstało większe dobro. Ta dialektyka dobra i zła której możemy dowieść w naszym indywidualnym życiu jest ewidentna w historii ludzkości: krwawa konkurencja i okrucieństwo rozwinęły cywilizację od zwierzęcego poziomu życia do poziomu ewolucji na którym jest możliwa tylko wolna od przemocy, planetarna cywilizacja.

O ile Absolut jest wzorcem porządku, wzorcem chaosu jest szatan. Religie są zgodne co do tego, że zło przyjmuje obiektywną osobową postać „demona”lub „djabła”. Jest to ustrukturowana postać zniszczenia i cofania ewolucji wstecz (involution); mamy prawo wysunąć wniosek, ze istotą jego jest brak odpowiedzialności. Jeżeli ktoś mówi: „szatan nie istnieje”, „grzech (zło, wina) nie istnieje”, dekalog (moralność, prawo moralne) nie obowiązuje mnie”, są to tylko różne twarze tej samej nieodpowiedzialności. Jednakże człowiek nieodpowiedzialny nie jest bynajmniej „wyzwolony”, lecz wprowadzony na ścieżkę, która nazwałem ścieżką Makbeta:



  1. na początku pojawia się zawsze pokusa bardzo małej i latwej nieodpowiedzialności, obiecującej wielkie szczęście lub korzyść;

  2. pierwszy kompromis ze złem prowadzi do dalszych kompromisów, nasza nieodpowiedzialność rośnie a za sobą palimy mosty;

  3. niespodziewanie nadchodzi moment, ze spostrzegamy, iż weszliśmy w ślepą uliczkę bez możliwości odwrotu. Ponieważ mosty za nami zostały spalone, możemy tylko skoczyć w przepaść rozpaczy.

Rozejrzyjcie się wokół, zobaczycie wielu ludzi kroczących ścieżką Makbeta tak w wielkiej polityce jak i w małostkowych sprawach indywidualnego życia ludzkiego..

Ofiara i nadzieja

Na wiele wieków przed odkryciem drugiej zasady termodynamiki uczącej nas, że wszelkie osiągnięcie pod słońcem musi być energetycznie opłacone, że „natura nie daje obiadu za darmo”, intuicja i doświadczenie ludów wszystkjich kontynentów odkryły, że ofiara jest sposobem wyproszenia od Absolutu potrzebnej łaski lub podziękowania za nią. Izraelski wóz Jefte, który za zwycięstwo nad wrogiem ofiarował swą ukochaną córkę, polska plemienna przywódczyni Wanda, która oddała własne życie za łaskę pokonania najeźdźców, należą do olbrymiego zbioru prehistorycznych i historycznych przykładów tego rodzaju.

Składamy na ofiarę zawsze te dobra, które mają dla nas wartość; to upoważnia nas do przedstawiania Absolutowi prośby o inną wartość. Idea ofiary wyraża nie tylko zasadę dawania i brania, może ona być pojmowana jako ogólne prawo życia biologicznego. Dlatego zgodnie ze światopoglądem religijnym, wszelkie osiągnięcie wymaga wyrzeczeń i cierpienia.

3. Energia próżni kwantowej (energia punktu zerowego)

Omawialiśmy już tą energię w rozdziale 21 i później, nazywając ją za słynnym pof. Haroldem Puthoffem największym odkryciem wszech czasów, jednak współczesna wiedza o niej jest raczej uboga; możemy ja ująć w następujących twierdzeniach:



  1. Uniwersum nie jest materialne lecz energetyczne. Materia nie jest pierwotnym tworzywem (stuff) lecz tylko peryferyjnym zjawiskiem w uniwersum wszechświata.

  2. Energia próżni kwantowej tworzy materię. Fluktuacja energii próżni wytwarza cząstki elementarne materii i antymaterii. Taką fluktuację nazwano wielkim wybuchem (big bang) który zapoczątkował nasz świat materialny.

  3. Energia próżni kwantowej jest dekoherentna, dlatego jest nieprzejawiona.(jest idealnie zrównoważona, więc jej nie postrzegamy).

  4. Energia próżni kwantowej jest utrwalona (is conserved): nie podlega drugiemu prawu termodynamiki czyli nie rozprasza się, nie podlega więc „strzałce czasu”.

Z tych krótkich twierdzeń wypływają co najmniej następujące konsekwencje logiczne:

    • odkrycie energii próżni stanowi punkt zwrotny dla naszej wizji „świata”. Materia nie jest już pierwotnym tworzywem, lecz energia. Materia istnieje tylko w ramach czasoprzestrzeni, energia próżni istnieje wewnątrz i na zewnątrz czasoprzestrzeni. Oznacza to że światopogląd materialistyczny przeszedł do historii jako światopogląd epoki dzieciństwa ludzkości,

    • Możemy wyróżnić wyższy, transcendentny świat nieskończony, który nie ma początku ani końca, i świat skończony, świat ewolucji, rodzenia się i umierania, świat historyczny, podążający za strzałką czasu.

    • To co nazywamy „cudami” są to tylko nieznane nam oddziaływania energetyczne, ponieważ istnieje tylko energia oraz tworzona przez nią i unicestwiana (annihilated) materia.

    • Tak więc świat stanowi nierozdzielne (undivided) universum. Nielokalność (non-locality) czyli odkryta przez fizykę kwantową nieprzyczynowa komunikacja i sterowanie wynika z tej niepodzielności. „W Afryce mają pojęcie nazywane ubuuntu. Biskup Tutu wyjaśnia go jako koncepcję łączności istniejącej między wszystkimi ludźmi. ....tak, że jeśli ranisz jednego człowieka, wszyscy zostajemy zranieni”(Kaku, Great Mystery).

Jeżeli świat stanowi niepodzielne uniwersum, nasza percepja zjawisk losowych jest tylko złudzeniem, ponieważ wszystko jest zdeterminowane. Ervin Laszlo przypomina, że „David Bohm sugerował, iż istnieje jakaś pozaczasowa i pozaprzestrzenna sfera, w której wszystko co ma się wydarzyć zapisane jest w sposób kompletny i trwały (all that ever will is given completly and permanently)”(Laszlo 1993). Jeśli to prawda, mamy do czynienia z kręgiem: zmarły – żyjący – jeszcze nie narodzony. Czy jest to dźwignia ewolucji i dewolucji? Jeśli tak to dochodzimy do reinkarnacji, jako konkluzji.

Jeśli to prawda, to rodzimy się wraz ze zdeterminowanym losem czyli misją, powołaniem, zapisanym „w gwiazdach” i na liniach papilarnych naszych dłoni. Są ludzie, którzy potrafią odczytywać linie rąk lub wróżyć z gwiazd.

Czy los człowieka jest całkowicie zdeterminowany? Myślę że nie, z uwagi na własne doświadczenie: Mam linię życia przerwaną na obydwu dłoniach, toteż wróżbici przepowiadali mi śmierć w wieku 20-30 lat. Istotnie byłem bardzo blisko śmierci a przeżyłem w nieprawdopodobny sposób, można powiedzieć, cudowny. Myślę, że nie jesteśmy całkiem zdeterminowani przez nasz świat zewnętrzny, ponieważ nasz wewnętrzny duch i umysł też są czynnikami determinującymi. Oto dlaczego nie możemy i nie powinniśmy znać przyszłości.

Jeśli tak jest, to wkraczamy w czasoprzestrzeń przez urodzenie, aby wypełnić misję swego życia, daną nam przez Absolut. Powinniśmy ja znaleźć, zrozumieć i wypełnić, cokolwiek by to nie było, choćby coś najgorszego. Niektórym ludziom trudno zrozumieć, że z jednej strony człowiek ma wolną, indeterministyczną wolę, z drugiej strony jest zdeterminowanym narzędziem Absolutu.

Nie budzący wątpliwości fakt, że niektórzy ludzie i zwierzęta gwałcą strzałkę czasu, odbierając informacje z przyszłości dowodzi, że energia próżnio działa w sferze istot żyjących, być może, jest źródłem życia biologicznego. A ponieważ życie podporządkowane jest ewolucji, która nie jest sterowana programem genetycznym biosfery (Rozdz. 23), mamy prawo twierdzić, że energia próżni programuje zarówno materię jak i świadomość.

Omawiana wyżej tematyka upoważnia nas do sformułowania następujących hipotez, które wydają mi się nie do podważenia:



  1. Materia pojawia się zawsze związana wzajemnie ze świadomością, poczynając od najprostszych struktur. O ile materia pochodzi z czystej energii, co jest zgodne z twierdzeniem Einsteina, to skąd pochodzi świadomość? Musimy tu założyć istnienie Absolutu, jako źródła świadomości, jako „najwyższego spektrum świadomości”(Wilber).

  2. Ewolucja materii jest jedynym możliwym sposobem ewolucji świadomości. Istotą ewolucji jest istota świadomości; to uzasadnia życie biologiczne. Czym jest jednostka ludzka? Garścią atomów ułożonych w taką strukturę, aby była substratem dla świadomości. Jeśli ciało nie pozostaje w harmonii ze świadomością lub odwrotnie, biorą rozwód, który nazywamy śmiercią.

  3. Jesteśmy w większym stopniu energetycznymi niż materialnymi istotami, wrzuconymi do pułapki czasu i przestrzeni, z której nie możemy uciec; mamy obowiązek wypełnić swój los. Jako struktury dyssypatywne jesteśmy wirtualnymi, szybko zmieniającymi się i w końcu znikającymi projekcjami energii próżni na wszystkie poziomy systemu kosmicznego, do którego należymy. Dlatego płód ludzki w łonie kobiety powtarza kolejne fazy ewolucji ziemskiej biosfery.

Jeżeli jesteśmy boską świadomością wcieloną w rozwijający się embrion, nakazuje to ochronę o ile to możliwe wszelkiego życia, włącznie z nienarodzonym, My rozciągamy świadomość poza życie biologiczne, przekazując ją nowym generacjom, zakodowaną w sposób symboliczny na strukturach konserwatywnych: kamieniu, papierze, taśmie magnetycznej i innych.

4. Duchowość jutrzejszego świata

Przeszłość

Integracyjna funkcja wyznań religijnych w przeszłości zdaje się być znacznie słabsza od ich funkcji dezintegracyjnej, wyrażającej się w krwawych prześladowaniach i wojnach wyznaniowych, gdzie przeciwników zabijano w imię Boga, jako istote zła lub djabła. W przeciągu minionych stuleci była to nieustająca szkoła ksenofobii i nienawiści dopasowanych do najstarszych imprintów w mózgu człowieka. W dotychczasowym rozwoju cywilizacji wyznania uwidoczniły się głównie w dywersyfikacji ludzkiego gatunku.

Powszechne panowanie ducha wyznaniowego przełamane zostało jedynie w XVII-XVIII-wiecznej Europie przez światopogląd materialistyczny, budowany na rozkwitających naukach przyrodniczych. Jednakże materialistyczna wiara w jedynie pozytywne oblicze postępu i niewyczerpalność dóbr natury załamała się w XX wieku, głównie w wyniku dwóch wojen światowych.

Liczne kręgi wykształconych ludzi zrozumiały, że nauka i technologia nigdy nie zastąpią religii, o czym niewykształceni wiedzieli zawsze, ponieważ znali tylko ta ostatnią. Materializm okazał się złudzeniem ale tylko dla wykształconej części społeczeństwa. Zmianę tą wyraził Andre Malraux mówiąc, że wiek dwudziesty pierwszy będzie wiekiem duchowości albo go wcale nie będzie.



Roger Garaudy, poprzednio słynny francuski komunista i ateista który później przyjął chrzest, w swej „Alternatywie” dowodzi, że idea praw człowieka ma swoje głębokie korzenie mistyczne w religii(Garaudy).

Współczesność

Jeszcze nigdy w historii informacja naukowa nie była tak szeroko rozpowszechniana w świecie, nigdy jeszcze w historii nie żyły tak ogromne masy ludzi komunikujących się wzajemnie, nie tylko ludzi nauki. Żyjemy w głęboko wzajemnie powiązanym (interconnected) świecie, w którym w miarę wzrostu edukacji i łączności rośnie mysl krytyczna.

Wielu ludzi nie satysfakcjonują już same rytuały wyznaniowe, szukają oni sensu życia i oczekują odpowiedzi od religii. W efekcie widzimy paradoksalne zjawisko polaryzacji: duch religijny rośnie, a liczba osób praktykujących rytuały wyznaniowe maleje.

relatywnie wysoki poziom wiary lecz niski poziom praktyki – występuje równolegle w wielu krajach Zachodniej Europy”(Davie). W tym samym czasie inny socjolog, na kontynencie amerykańskim powiada: „Wiele inteligentnych, nowoczesnych kobiet i mężczyzn odrzuca dogmatyczne wymagania zorganizowanego chrześcijaństwa jako niemożliwe do przyjęcia na ich drodze poszukiwań prawdy duchowej”(Davidson).

Jaka jest odpowiedź kościołów? Jest dwojaka. Wewnątrz kościołów rośnie inicjatywa i autonomia świeckich, wyrażająca się niekiedy w tzw. ruchach charyzmatycznych; na zewnątrz możemy odnotować tzw.ekumenizm, zastępujący poprzednią niechęć i nieprzyjazny, nietolerancyjny stosunek do innych wyznań w przyjazną współpracę, dla wspólnego dobra, pokoju i miłości..Najsztywniejszymi wyznaniowo zdają się być wspólnoty chrześcijan prawosławnych i muzułmanie.

Odkrycie energii próżni kwantowej, chociaż jeszcze nieznane większości wykształconych w naukach przyrodniczych jest punktem zwrotnym we wzajemnym stosunku religii i nauki. O ile poprzednia, materialistyczna nauka odrzucała religię jako przesąd, nowa fizyka energii próżni wspiera religię; pojawia się nowy spirytualizm, który łączy tradycyjną wiarę religijną z nowoczesną prawdą naukową. To może zrewolucjonizować dotychczasowy świat duchowości.



Ku przyszłości

Nowa duchowość nie może się rozwijać na drodze organizacyjnego planowania, musi być spontanicznym, chaotycznym procesem samoorganizacji. Możemy oczekiwać, że konkurencja miedzy kościołami będzie stopniowo zastępowana współpracą, być może z upływem czasu hierarchiczna organizacja kosciołów przyjmie formę sieci różnych wspólnot wyznaniowych. Człowiek będzie coraz intensywniej oczekiwał wsparcia ze strony duchowych idei. Przyszłą integracyjną ewolucję istniejących wyznań przewidywali Norbert Wiener, Aurelio Peccei, Fritjof Capra, Alvin Toffler i wiele innych wybitnych umysłów współczesnego świata.

Jest oczywiste dla każdego, że „jeśli zdefiniujemy religię jako etykę, wówczas niezależnie od różnic światopoglądowych istniejących miedzy wielkimi religiami, na poziomie racjonalnym można wyodrębnić wspólne zasady, umożliwiające dialog”(Tibi).

Na drodze tego dialogu będzie się rozwijać w przyszłości duchowość mono- wyznaniowa, wielo-wyznaniowa i bezwyznaniowa łącząca wspólną duchowość z różnorodnością rytów i rytuałów. Nie wolno zapominać, że każde wyznanie dostarcza tylko pojęć i wyobrażeń tego, co jest dla istoty ludzkiej niewyobrażalne.

A więc jakie wyznanie jest najlepsze? Twoje własne dla Ciebie, moje dla mnie. Zgadzam się z Dalai Lamą, że człowiek nie powinien zmieniać wyznania (Dalai Lama). Istotne są nie poglądy i rytuały, lecz duchowość, którą można wyrazic w następujących zasadach:


    • szacunek dla wszelkiego życia jako Sacrum współczesnego człowieka;

    • wymóg wzajemności,, jako prawo moralne;

    • rozwiązywanie konfliktów i integrowanie zbiorowości duchowej na drodze dialogu, współczucia, przebaczenia i zadośćuczynienia.

Niestety, aby chronić życie nie zawsze mamy wybór miedzy dobrem a złem, zwykle musimy decydować, co jest mniejszym złem. Jednak stosując „zło konieczne” nie powinniśmy zadawać zbędnego cierpienia.

Jesteśmy moralnie zobowiązani do przeciwdziałania wszystkim przejawom łamania zasady wzajemności, w szczególności różnym formom przemocy. Ochrona życia obejmuje nie tylko ludzkie życie, lecz całej biosfery. Rozwój cywilizacji musi opierać się na pogłębieniu świadomości religijnej, jak przewiduje w swym wielkim dziele Arnold Toynbee.

Moralne źródło rozwoju cywilizacji planetarnej solidarności ludzkiej i symbiozy z przyrodą wyrasta z wiary religijnej. Źródłem racjonalnym jest dążenie do wykorzystywania nieskończonych zasobów energii próżni, która wydaje się dziś darem Niebios, umożliwiającym dalszą ewolucję. Jest oczywiste, że dostęp do tak potężnych zasobów energii może być bezpieczny tylko w społeczeństwie wolnym od przemocy

Bassam Tibi mówi, że „na początku XXI wieku cywilizację definiować będzie światopogląd religijny, toteż fundamentalizm wyznaniowy będzie wzrastał”(Tibi).

Paradoksalnie, agresywne ataki ze strony fundamentalizmu wyznaniowego jak ten z 11 września w Nowym Jorku mogą się stać czynnikiem stymulującym i konsolidującym powstawanie wielowyznaniowych wspólnot duchowych, wyrażających takie wartości jak równość płci, międzyludzka empatia, symbioza z innymi żyjącymi istotami, szacunek dla ludzkiej tożsamości i praw, rozwój duchowy.

Nie zgadzam się z Bassamem Tibi, że fundamentalizm wyznaniowy ma przyszłość. Nie mam wątpliwości, że ten fundamentalizm to ostatni krzyk rozpaczy odchodzącego świata prześladowań, wyzysku i dyskryminacji. Cybernetyka uczy, że im bardziej złożony jest system, tym bardziej jest wrażliwy na zakłócenia. Wysoko rozwinięta cywilizacja wymaga wysokiego poziomu odpowiedzialności który przynieść może tylko wysoko rozwinieta ogólnoludzka duchowość.

W poprzednich rozdziałach uzasadnialiśmy konieczność przekształcenia obecnej cywilizacji, zbudowanej na komunikacji przemocy w wolne od przemocy społeczeństwo przetrwania, definiowane jako ogólnoludzka solidarność i symbioza z przyrodą. Uzasadnialiśmy to argumentem pragmatycznym, że w epoce broni masowego niszczenia wojna jest rozwiązaniem przestarzałym, ponieważ prowadzi do totalnego zniszczenia. Teraz przedstawiamy argument moralny i logiczny synonimiczny z zastosowaniem prawa moralnego, jako podstawy ludzkiej duchowej dojrzałości.

Nowoczesna duchowość wymaga wzajemnej tolerancji. Fundamentalizm wyznaniowy odrzuca prawa człowieka i wzajemną tolerancję, dążąc do podporządkowania wszystkich zamkniętym, ksenofobicznym i arbitrarnym poglądom oraz rytuałom.

Bassam Tibi nie wątpi, że konfrontacja współczesnej idei praw człowieka i totalitaryzmu fundamentalistycznego będzie w XXI wieku nieunikniona, co już się rozpoczęło. Autor ten definiuje fundamentalizm wyznaniowy jako polityczną interpretację religii; to już nie jest wyznanie, lecz polityka uzasadniana argumentami wyznaniowymi..

Muzułmański fundamentalizm, tzw. wahabityzm pochodzi od Ibn Abdul’a Wahab (1703-1792). Można Powiedzieć, że wszelki fundamentalizm wyznaniowy jest zwyrodnieniem w sensie nadanym przez Arnolda Toynbee. Jednak taka mutacja, choć peryferyjna, w sytuacji skrajnej deprywacji może zainfekować szerokie kręgi wyznawców, na podobieństwo chorobowego wirusa. Choroby atakują zwłaszcza osłabiony organizm, a obecna cywilizacja umiera; stąd rozwój fundamentalizmów wyznaniowych na całej planecie.

Konfrontacja rozpoczęta 11 września 2001 roku z fundamentalistycznym totalitaryzmem, a nie tylko z „terroryzmem” może stać się uzdrawiającą catharsis przygotowującą nas do przekształcenia cywilizacji globalnej w planetarnaą, może również cofnąć nas wstecz, z wszystkimi złymi konsekwencjami.

Szczerze mówiąc, święte księgi zarówno judeo-chrześcijańskie jak i islamskie dopuszczają różną interpretacje, jak widzieliśmy to wielokrotnie na przestrzeni wieków,. Istotnie, doktryna wyznaniowa Islamu odrzuca wzajemność praw człowieka, chociaż praktyka dowiodła, że możliwe jest współżycie muzułmanów z innymi wyznaniami. Gdy w chrześcijańskiej Europie były „ciemne wieki” ze stosami świętej Inkwizycji i niszczeniem kultury, świat muzułmański reprezentował tolerancję, przechowując dla ogólnoludzkiej przyszłości skarby myśli starożytnej. Tak więc nigdy nie powinniśmy tracić nadziei. Jedni mówią:”wszystko w ręku Boga”, inni zaś:”Inszallah”, co oznacza to samo.



5. Ekologia współczesnego człowieka

Ekologia współczesnego człowieka wywodzi się zarówno z naszych duchowych jak i naukowych osiągnięć. Pomaga nam w samopoznaniu, w zrozumieniu powołania naszego gatunku jak również w unikaniu pułapek na naszej drodze. Ekologia współczesnego człowieka jest wciąż w zarodku, mam nadzieję, że wśród czytelników znajdzie się ktoś, kto ją będzie rozwijał w nadchodzących ciężkich czasach.



Między przeszłością a przyszłością

Indywidualny człowiek jest funkcją czasu w sensie matematycznym, jest jednoznacznie przyporządkowany dłuższemu lub krótszemu przedziałowi czasu , który przemierza podążając za strzałką czasu. Gdybyśmy żyli za długo, musielibyśmy dzielić życie z przyszłymi generacjami mającymi bardzo odmienne od naszych poglądy i dążenia, coraz bardziej niezrozumiałe dla nas, ponieważ każdy z nas jest tylko małym ogniwem w łańcuchu pokoleń. Najbliższa generacja zwykle zapomina lub podważa idee swoich ojców; następna generacja, traktuje je jak historyczną skamielinę. Dzięki naszej krótkiej pamięci jesteśmy jednak zdolni do odradzania pokoju, przyjaźni, wolności i innych dodatnich wartości ludzkich, często zanikających w ponurych czasach wojen i dyktatur.

Człowieka można zdefiniować ontogenetycznie i filogenetycznie. Ontogenetycznie jesteśmy skazani na wypełnienie swego losu, swego powołania, które tylko cząściowo opiera się na naszej wolnej woli. Należy do nas tylko wybór kryteriów decyzji i wola przetrwania, scenariusz pisze rzeczywistość nadwymiarowa w stosunku do nas.

A filogenetycznie: co widzimy za sobą? Pięć milionów lat wzajemnego zabijania się członków naszego gatunku. Jest to niestety cena pierwszego stadium cywilizacji, jakie osiągnęliśmy, cywilizacji poziomu zerowego, stosownie do wspomnianej wcześniej klasyfikacji Kardaszewa.

Co widzimy przed sobą? Widzimy oszałamiające perspektywy nauki i technologii oraz przeciwstawny do nich kryzys międzyludzki i ludzko-środowiskowy: ponad 2/3 ludzkości żyjącej w głodzie, nędzy, przeludnieniu, nadchodzące katastrofy ekologiczne, możliwe uderzenie ciała pozaziemskiego....

Aby uniknąć lub zminimalizować nadchodzące klęski musimy przekształcić obecną cywilizację przemocy w cywilizację przetrwania międzyludzkiego i przetrwana biosfery. Jeśli zdążymy, mamy szansę przejść (shift) do wyższych poziomów cywilizacji, wspomnianych w rozdz. 24:



    • cywilizacji pierwszego poziomu - planetarnego ( zużycie energii 4x1012Wat);

    • cywilizacji drugiego poziomu czyli cywilizacji słonecznej (zużycie energii 1026 Wat);

    • cywilizacji galaktycznej jako cywilizacji trzeciego pozkiomu (zużycie energii 1037Wat).

Co dalej, to przekracza nasze horyzonty myślowe; krótko mówiąc, jesteśmy na drodze do gwiazd. To jest ludzkie powołanie, jeżeli tylko nie spóźnimy się z przekształceniem obecnej cywilizacji.

Elementarny dualizm człowieka

Wszelka ewolucja jest stanem nierównowagi w ruchu, u człowieka wyraża się to w procesie równoważenia dualności . Pierwszym podstawowym dualizmem jest podział na płeć męską i żeńską.

Z cybernetycznego punktu widzenia kobieta jest bio-chemicznym procesorem i reaktorem życia, replikatorem życia. Mężczyzna jest tylko uzupełniającym kobietę systemem stymulującym i zabezpieczającym. Ta oczywista prawda przyrodnicza doprowadza do szału populację męską w całym świecie, wierzącą we własne wyobrażenia wyższości. Niestety, ta męska wiara jest przesądem stającym w poprzek drogi postępu cywilizacji.

Jak widzieliśmy na przykładzie prymitywnego plemienia Amazonii (rozdział 24) podporządkowanie kobiety mężczyźnie wyprzedziło rozwój cywilizacji, kontynuowane na wszystkich kontynentach i we wszystkich czasach aż do dziś. Kobieta padła pierwszą historyczną ofiarą cywilizacji opartej na przemocy.

Ludzkość obejmująca zniewolone kobiety nie może zbudować porządku opartego na wolności i partnerstwie; wyzwolenie kobiet jest pierwszym warunkiem wyzwolenia ludzkości. Bez poparcia politycznie aktywnych kobiet przekształcenie cywilizacji wydaje się raczej niemożliwe.

Filogenetyczny proces biologicznej degradacji osobników męskich jest często odnotowywany w mediach. Wraz z postępem ewolucji osobnik męski coraz częściej oceniany jest według jego zdolności psychicznych jak odwaga, odpowiedzialność, opiekuńczość i wytrwały opór stawiany zagrożeniom, a nie według właściwości cielesnych.

Drugi elementarny dualizm wywodzi się z naszej natury jako zwierząt stadnych (members of a herd). Człowiek nie jest zdolny do życia w pojedynkę; być człowiekiem, to znaczy być członkiem społeczeństwa. Nasza zbiorowa świadomość członków stada jest starsza, niż samoświadomość indywidualna.

Zbiorowość jest naszą ochroną przed zagrożeniami, jak to przedstawiono w rozdziale 9; siła pojawiającego się zagrożenia implikuje siłę naszej solidarności, będącej współczesną postacią atawistycznego instynktu stadnego. Jest to parametryczna relacja społeczna:




Nadchodzące zagrożenie (wróg)

--------------------------------------- = const

solidarność

Zagrożenie jest tym czynnikiem, który skłania ludzi do rezygnacji z indywidualnych praw i interesów dla wspólnego dobra. Gdy zagrożenie znika, ludzka solidarność słabnie, czasem całkowicie znika, ludzie zapominają, że są tylko członkami zbiorowości, niezdolnymi do przeżycia, jeśli zbiorowość zginie. Dlatego dalekowzroczne dążenie do przetrwania cywilizacji jest jedynie ekstrapolacją naszego interesu indywidualnego. Dla ludzi nie istnieje wieksza wartość, jak przetrwanie biosfery, której częścią jesteśmy.



Znaleźć linię startu

Nawet człowiek o takim dziedzictwie jak ostatni przywódca sowiecki Michaił Gorbaczow po serii rozczarowań doszedł do wniosku, że współczesny świat człowieka nie ma szans przetrwania. Powtórzył on konkluzje wielu raportów globalnych, w szczególności raportów dla Klubu Rzymskiego. Wszyscy oni zgadzają się, że musimy przekształcić istniejącą cywilizację przemocy w taką, która zapewni przeżycie ludziom i środowisku naturalnemu.; od czego jednak zacząć, gdzie znajduje się linia startu do tak wielkiej transformacji?

Wielu ludzi na Zachodzie uważa, że powinniśmy przekształcić tylko nasz świat zewnętrzny. Wierzą oni w strategię małych kroków w sferze usprawnień politycznych, społecznych i ekologiczno-ekonomicznych; wyobrażają sobie oni proces ewolucji jako linearny, bez załamań i stopniowy. Po 11 września 2001 roku głosy te dały się słyszeć coraz częściej.

Jest to jedynie myślenie życzeniowe. Świat rządzony przez monopole władzy politycznej, ideologicznej i gospodarczej, świat globalnie zorganizowanej przestępczości i korupcji, świat luksusu obok umierania w nędzy nie może w jakiś cudowny sposób przekształcić się w porządek światowy zdolny do przetrwania. Wszystkie te przejawy nierównowagi muszą zniknąć, ale żaden z nich nie jest punktem wyjścia to transformacji.

Inni, podążając za tradycją Dalekiego Wschodu, wierzą w transformację naszego świata wewnętrznego. Przedstawicielami tej opcji są cytowany wcześniej Ervin Laszlo i Sampooran Singh. Pierwszy mówi o „planetarnej świadomości”, drugi definiuje Rewolucję Globalną jako wielką transformacje duchową, rozwijającą nową, „globalna świadomość”.

Dla każdego zorientowanego nieco w sprawach ludzkich jest to ewidentna utopia. Niezbędna jest nam planetarna świadomość, ale ona może być tylko konsekwencją naszych działań, nie zaś pozycją startową.

Parametrem porządku naszej cywilizacji jest zdefiniowana wcześniej komunikacja przemocy lub inaczej mówiąc wszystkie postaci przemocy w myśleniu i działaniu. Od czego zaczyna się ludobójstwo? Od prześladowań. Od czego zaczynają się prześladowania? Od międzyludzkich uprzedzeń. Gdzie psychologicznie i neurofizjologicznie umiejscowione sa uprzedzenia? Oczywiście w mózgu limbicznym, w jego funkcjach. Powtórzmy jeszcze raz to, co było omawiane w poprzednim rozdziale.

Funkcje mózgu limbicznego

Niech mi wolno będzie powtórzyć tutaj pewną istotna materię poruszoną w poprzednim rozdziale. Jak nam wiadomo z poprzednich rozdziałów człowiek ma w istocie dwa mózgi i dwie pamięci, jeden służy myśleniu, drugi odczuwaniu, obydwa pochodzą z różnych faz ewolucji biologicznej: nieco starszy mózg paleossaków, zwany systemem limbicznym, postrzegający rzeczywistość w kategoriach wartości dobrych lub złych oraz nieco młodszy mózg korowy (neocortex) myślący logicznie i odróżniający to co możliwe od tego co złudne. Upraszczając tą prawdę aby wyrazić ją w języku potocznym, te dwa mózgi można przyrównać do dwóch braci: młodszy, inteligentny i zimnokrwisty, starszy uczuciowo wybuchowy i oddany młodszemu.

Mózg limbiczny jako źródło naszych emocji i wartości koduje tylko nasze wlasne przyjemności i nieprzyjemności, będąc całkowicie ślepym na wszystkie przykrości, jakie wyrządzamy innym ludziom. Nie możemy spostrzec tego mózgiem limbicznym, nie potrafimy odczuć tego, toteź przyjmujemy, ze jesteśmy w porządku. Tu leży źródło wszystkich międzyludzkich konfliktów, ponieważ mówimy innymi językami, mamy odmienną percepcję, prezentujemy odmienne wartości.

Rzuć okiem na gazetę, obojętnie jaką: wszyscy ludzie, zbiorowości, narody są przekonane, że są „w porzadku”, tylko „tamci” po drugiej stronie zawsze nie są w porządku. Akceptujemy wszelkie przejawy naszych – często nieświadomych – uprzedzeń, jako naturalny stan świata. Najprymitywniejsi ludzie na całym świecie żyją w ramach dwu stanów skrajnych: samouwielbienia i ksenofobii. Jako konsekwencje tego stanu rzeczy możemy odnotować, że:



    1. bardzo łatwo idealizujemy „bliskich” i „swoich” a demonizujemy „obcych”, chociaż idealni i demoniczni ludzie istnieją tylko w naszej wyobraźni;

    2. bardzo łatwo budujemy ideał systemu społecznego, tworząc utopie: kapitalistyczną, faszystowską, komunistyczną, wyznaniową lub inmną, jakkolwiek idealnego systemu społecznego nigdy nie stworzymy bo jesteśmy wciąż w ewolucji, w ciągłym przechodzeniu do wyższych poziomów samoorganizacji;

    3. bardzo łatwo staramy się podporządkować innych naszym priorytetom.

    4. W wyniku ślepoty naszego systemu limbicznego podzieliliśmy gatunek ludzki na wiele nieprzyjaznych sobie kategorii jak: rasizm, nacjonalizm, liberalizm, socializm, klerykalizm i in.Traktujemy tą różnorodność jako naturalny stan naszego świata zewnętrznego, lecz on jest tylko wytworem naszego mózgu limbicznego, stanem naszej wyobraźni.

Ponieważ każdy na tej Ziemi jest przekonany, że on sam, jego zbiorowość, jego naród jest w porządku w przeciwieństwie do „innych” przekonanie to nie wytrzymuje kryterium logiki: nikt z nas nie może być całkiem w porządku. Ta ślepota mózgu limbicznego, służąca dobrze życiu zwierzęcemu, przykładowo stadu szympansów, dzisiaj prowadzi nas do strasznych, trudnych do wyobrażenia konsekwencji

Nasz mózg limbiczny dostosowuje się zawsze do sytuacji bodźcowej; ta sama osoba może przejawiać odmienne zachowanie w odmiennych sytuacjach. Emocje – nawet te najsilniejsze i najwspanialsze są tylko funkcjami mózgu limbicznego , emitowanego przezeń pola energetycznego. Spójrz na to z zewnątrz i spokojnie. Zamiast oceniać lub potępiać działania innych starajmy się raczej zrozumieć inspirujące ich przyczyny. Nie oceniaj ludzi według ich emocji, lecz szukaj ich dna.

Napięcie emocjonalne może być zaraźliwe; jeżeli podniecenie jednego wywołuje podniecenie u drugich możemy mówić o rezonansie limbicznym. Zwykle zapłon rezonansowi limbicznemu daje jakaś mniejszość; ten rezonans może być „płaski”, ukryty lub nieliniowy, prowadzący do eksplozji zbiorowych emocji.

Jeśli emocje danej zbiorowości eksplodują, człowiek idzie za stadem jak bezrozumna istota; w takich sytuacjach nawet ludzie zrównoważeni i na wysokim poziomie etycznym mogą być zdolni do brania udziału w prześladowanich i ludobójstwie.To zjawisko rezonansu limbicznego, jakkolwiek inaczej nazywane, było badane przez wielu psychologów od Guy’a Le Bon do Carla Gustawa Junga.

Podczas mego życia doświadczałem rezonansu limbicznego i poznałem jego uwodzicielską siłę, paraliżującą zarówno wolę jak i rozsądek jednostki ludzkiej. Opanowani przez rezonans limbiczny zachowujemy się jak stado lemingów. Jeżeli człowiek pod wpływem rezonansu limbicznego pragnie zabijać wrogów, własne życie wydaje mu się bez wartości, nawet jeśli nie jest fundamentalistycznym wahabitą lecz np. europejskim chrześcijaninem..

Politycy często inspirują rezonans limbiczny wielkich zbiorowości aby uzyskać poparcie dla swoich decyzji; to należy do sztuki propagandy. Wojny i rewolucje byłyby niemożliwe bez wsparcia rezonansu limbicznego.

Post-sowiecka rzeczywistość dowiodła, że przemoc i okrucieństwo nie są właściwościami anonimowych struktur, lecz realnych ludzi żyjących we wspólnotach. Atawistyczne imprinty (Rozdz. 25) budzą i rozwijają rezonans limbiczny u całych narodów. I jak zawsze, najbardziej podatne na zarazę ksenofobii sa nastolatki, zabijające i dające się zabijać w emocjonalnym amoku.

Sterowanie mózgiem limbicznym

Nie mamy innego wyjścia, jak tylko sterować (control) naszym mózgiem limbicznym, wbudowując ujemne sprzężenie zwrotne (Rozdz.4).mózgu korowego z limbicznym. Ma ono dwa oblicza: Jednym jest empatia, emocjonalna zdolność do sympatii i wybaczania, drugie stanowi zimnokrwiste, pragmatyczne myślenie, na szczęście mogą one działać razem.

Traktując nasze idee jako wartości absolutne, myślimy ideologicznie. Ten kto myśli ideologicznie, jest sterowany przez swój lub cudzy mózg limbiczny. Tylko ten, kto myśli pragmatycznie, steruje sobą i swym otoczeniem. Żadnego człowieka nie można określić jako „dobrego” lub „złego” ponieważ byłoby to zbyt prymitywne a taka ocena oderwana od układu odniesienia jest całkowicie bez sensu. Każda żyjąca struktura jest nierównowagowa ( w sensie termodynamicznym), toteż wszystkie ludzkie sądy są płynne i rozmyte. Nasze kryteria wartości są subiektywne i zmienne.

Myślenie pragmatyczne zastosowane do doświadczenia życia uczy nas, że niema ludzi bezwartościowych, są tylko różni ludzie. Bardzo trudno jest oduczyć się zaszczepionej nam pogardy dla niektórych ludzi: narodów, ludów pierwotnych, kalek, upadłych moralnie, ofiar nędzy itp. Ale musimy się starać dokonać tego.

Różnica między myśleniem ideologicznym a pragmatycznym jest prosta; ideologiczne myślenie wyraża się w zasadzie: ”ponieważ ja jestem w porządku dostosuj się do mnie lub przepadnij”, myślenie pragmatyczne zaś wyraża się w odwrotnej zasadzie:”żyj i daj życ innym”. Znając te dwie zasady zawsze potrafimy odróżnić myślenie ideologiczne od pragmatycznego, nawet jeśli to pierwsze będzie głęboko ukryte. Pragmatyczne myślenie daje nam co najmniej następujące korzyści:


  1. otrzymujemy obiektywną wizję rzeczywistości co pozwala nam być bardziej odpornym na skrajne, sugestywne poglądy i psychologiczne mistyfikacje propagandy, odbieramy świat zewnętrzny bez iluzji i bez przesady.

  2. Myślenie pragmatyczne pomaga nam osiągnąć spokój umysłu ( hind. – samahdi) o którym Dalai Lama mówi, że jest jedyna wartością, którą możemy sobie przyswoić na zawsze. Jak osiąga się spokój umysłu, należy się uczyć od mistyków ( Dalai Lama; Strzelecka).

  3. Pragmatyczne myślenie albo „myślenie bezurazowe” służy długofalowemu interesowi narodowemu. Możemy dziś wyróżnić dwa rodzaje narodów: narody opanowane przez myślenie pragmatyczne, zdolne do współdziałania, budujące koalicje, oraz inne, pełne resentymentów, retrospektywne, żyjące w ideologicznym (wyznaniowym) podnieceniu, separujące się od sąsiadów. Skoro każdy kaleczy każdego, separatyzm narodowy staje się chorobą zranionej tożsamości narodowej. Takie narody żyją w przeszłości nie mogąc przezwyciężyć własnego rezonansu limbicznego.W epoce globalnego kryzysu cywilizacji który wymaga globalnej komunikacji i współpracy, narody te są na drodze do samozniszczenia. Myślę, że ludzie, którzy nauczyli się sterować swoim mózgiem limbicznym nie reprezentują już gatunku homo sapiens sapiens, lecz nowy gatunek: homo intellegens.

Nowy system wartości

Nie istnieje większa wartość ludzka jak wspólne przeżycie co możliwe jet tylko wraz ze środowiskiem naturalnym. Przetrwanie nie jest statyczne lecz dynamiczne, ponieważ wciąż jesteśmy w ewolucji, tylko ewolucja lub uwstecznienie (involution) są możliwe. Jeśli ktoś niszczy nas lub zagraża naszej ewolucji, zagraża przetrwaniu, nazywamy go wrogiem. Na wstępie powinniśmy wroga zdefiniować. Około pół wieku temu Norbert Wiener pisał w swym ostatnim dziele:



„Jest relatywnie łatwo służyć Bogu i walczyć ze złem jeżeli dobro i zło są oddzielone od siebie dwoma wyraźnymi liniami, gdy po jednej stronie stoją nasi niekwestionowani wrogowie, po drugiej wierni przyjaciele. Cóż jednak, gdy musimy wciąż pytać, gdzie jest przyjaciel a gdzie wróg?”(Wiener, God and Golem).

Powyższe pytanie powtórzyło później wielu wybitnych autorów. Rozmywanie się koncepcji wroga charakteryzuje wszystkie czasy kryzysu. Wróćmy jednak do dzieła Norberta Wienera:

Przyszłość daje bardzo mało nadziei tym, którzy spodziewają się, że nowe urządzenia techniczne stworzą świat, w którym będą mogli zrezygnować z myślenia. Pomoc jaką one mogą nam zaofiarować będzie wymagać od nas najwyższej uczciwości i inteligencji. Świat Jutra będzie coraz bardziej wymagającą walką przeciwko ograniczeniom naszej inteligencji, a nie będzie komfortowym wylegiwaniem się w hamaku kołysanym przez niewolnicze roboty”

Pierwszą linię wroga musimy starać się odnaleźć w naszym świecie wewnętrznym. Są to idee i emocje dające wyraz komunikacji przemocy. Jest to złe dziedzictwo przeszłości które musimy kontrolować: wszystko co utrudnia lub uniemożliwia zastosowanie prawa moralnego, wyrażającego szacunek i wsparcie dla każdego. Każdy i wszystko przeciwstawiające się temu, świadomie lub nie, jest naszym wrogiem. W odniesieniu do prawa moralnego można wyróżnić trzy typy stosunków międzyludzkich:



    • relacja symetryczna, oparta na wzajemnym poszanowaniu praw człowieka (Rozdz. 19). Dopuszczalna jest tylko komunikacja bez przemocy na drodze dialogu, kompromisu, przebaczenia i zadośćuczynienia;

    • jeśli jest to niemożliwe, powstaje stosunek asymetryczny na zasadzie opozycji bez użycia przemocy;

    • jeżeli i to jest niemożliwe, moralnym obowiązkiem staje się stosowanie przemocy przeciwko przemocy jako ostatecznego sposobu przeksztalcania przemocy w partnerstwo.

Ku społeczeństu przetrwania

Aby rozwinąć społeczęństwo równowaagi miedzyludzkiej i między człowiekiem a przyrodą – the human-human and human environmental sustainability (niestety, brak jest dobrej polskiej nazwy JS), trzeba pokonać olbrzymie przeszkody. Pierwszą przeszkodą jest struktura myślowa większości ludności świata, żyjącej nadal poza rozwojem cywilizacyjnym, formowanej przez nędzę, głód, choroby, brak wykształcenia, fanatyzm, niewolnictwo; rozdzielonych przez różnice kulturowe i różnice synergii. Jeżeli ocieplenie globalne, przeludnienie, zagłada środowiska naturalnego będą dalej rosnąć, stan ten będzie się pogarszał, jak ostrzegają przytaczane wcześniej raporty globalne.

Następną wielką przeszkodą są istniejące monopole władzy: politycznej, ideologicznej ekonomicznej. Globalny terroryzm i zorganizowana przestępczość są chorobą monopoli władzy, nie można ich wyleczyć bez usunięcia tych monopoli, co może się stać jedynie na drodze wprowadzenia systemu partnerskiej konkurencji. Nie będzie to łatwe, ponieważ monopole stawią silny opór.

Monopole polityczne bronią się nie tylko restrykcjami politycznymi, prześladowaniami i ludobójstwem lecz także istotnymi przywilejami za parawanem formalnej równości i różnymi, makiawelicznymi oszustwami. Nie wolno nam nigdy zapomnieć, że przemocy nie można ucywilizować, trzeba ją wyeliminować nawet przy użyciu broni. Srebrenica, Wschodni Timor, Ruanda-Burundi, Sierra Leone, Sudan, Afganistan i inne masakry nie powstrzymane przez ONZ uzasadniają to twierdzenie.

Monopole władzy nie tylko bronią się pasywnie, one także kontratakują. 11 września 20001 roku w Nowym Jorku widzieliśmy taki atak fundamentalizmu islamskiego. To jest tylko pierwsze spotkanie z tym fundamentalizmeme, istnieją jeszcze inne fundamentalizmy, prawie każdy kraj na świecie ma swych „talibów”, islamskich lub innych. Jeśli sytuacja będzie się pogarszać będą rosnąć w siłę, zachęcając coraz więcej ludzi do wejścia na ścieżkę Makbeta , prowadząca do totalnej zagłady.

Jak się będą bronić monopole ekonomiczne, zwłaszcza ponadnarodowe, nie jest jeszcze jasne. Prawdopodobnie będą proponować różne oszukańcze kompromisy aby spowolnić proces transformacji. To jest pieśń przyszłości.

Odpowiedzialna polityka musi rozwijać strategie dzielące monopole, nie pozwalając im na zawiązywanie koalicji. Gospodarka musi być traktowana jako część ekologii, bilansujące źródła ze zlewami w biosferze . Powinna ona realizować dwie zasady


    • symbioza z biosferą, oraz

    • ciągły wzrost współczynnika wydajności pracy.

Kto jest zdolny i kto jest powołany do realizacji tak giogantycznych zadań? Tylko światowa zbiorowość organizacji pozarządowych – Non-governmental Organizations – NGOs. Może ona wytworzyć nową elitę umysłową i nową elitę liderów organizujących nową cywilizację opartą na partnerstwie, jako nowym parametrze porządku.

Jak wspomniano wyżej, z upływem czasu nasza cywilizacja rodzi coraz więcej wynaturzonych umysłów, co jest jedną z przyczyn powstawania różnych „fałszywych proroków”: szaleńczych sekt i nie mniej szaleńczych ruchów fundamentalistycznych. Atak terrorystyczny 11 września w Nowym Jorku przynióśł falę nowej świadomości w całym świecie. W wielu krajach ucichły konflikty ideologiczne, wzrosło wspólne, pragmatyczne myślenie. Być może wszystkie nadchodzące katastrofy i klęski będą rozwijać podobnie pozytywne nastawienia psychologiczne. Jest to czas konsolidacji nieformalnych ludzkich środowisk w skali lokalnej, narodowej i ponadnarodowej.

Przyszłość potrzebuje nowej elity; nie elity pieniądza i stopni akademickich lecz elity ducha. Tacy ludzie żyją wszędzie, lecz są rozproszeni, trzeba ich zebrać razem, aby stali się promieniem lasera otwierającym bramę nowej ery.

Przyszłość potrzebuje różnorodności: różnorodności umysłów, organizacji, strategii, współdziałąjących i kooperujących między sobą. Krótko mówiąc: aby rozwinąć cywilizację planetarną musimy w pierwszej kolejności stworzyc wielką ogólnoludzką duchową rodzinę. .

To jest już wszystko na temat „co robić”. W następnym, ostatnim rozdziale znajdziemy nieco uwag na temat „jak to robić”. Jest to jednak tylko skromnym przyczynkiem do rozwijającej się nauki o ludzkiej świadomości i wynikającej z niej metapoltyki. Wy którzy to czytacie jesteście powołani do rozwijania tej nowej świadomości dalej, w rytmie przechodzących pokoleń.

Rozdział 27


PRAKTYKA ODPOWIEDZIALNEJ POLIYYKI
1.Definicje

Definicje i perspektywy odpowiedzialnej polityki omawiane były w rozdziale 20; tutaj zajmiemy się jedynie niektórymi ich aspektami praktycznymi. Proces działania politycznego można przedstawić w następującym schemacie:

Światopogląd

Metapolityka

Kadra

Stowarzyszenia

Podejmowanie decyzji

Skutki decyzji
Światopogląd jest naszym najogólniejszym układem odniesienia dla działań politycznych. Do niedawna nazywaliśmy go „ideologią”, lecz nazwa ta ma dziś złą konotację, jako zbiór arbitralnych wierzeń, sugerowanych jako prawda absolutna. Zgodnie z doświadczeniem historycznym i stosownie do „kopernikańskiej rewolucji” w metodologii nauk nie wierzymy już w prawdy absolutne w dziedzinie polityki, myślimy pragmatycznie, rozwijając nasze myśli i działania metodą prób i błędów.

Światopogląd daje nam podstawowy wzorzec odpowiedzialnej polityki, który możemy nazwać „polityka idealną”, obejmującą następujące zasady:



  • ludzie mogą przetrwać tylko wraz z całą biosferą, nazywaną enigmatycznie „naturalnym środowiskiem”;

  • aby przetrwać razem musimy stworzyć światowy porządek trwałego współistnienia (sustainable world-order);

  • ponieważ ludzie są jedynym gatunkiem, który może uratować lub zniszczyć życie na planecie, stworzenie trwałego systemu współistnienia ludzi ma pierwszeństwo wobec wzajemnej relacji człowieka i pozostałej przyrody;

  • definiujemy ten system trwałego współistnienia jako ogółnoludzką solidarność i symbiozę z poza-ludzką natura;

  • stworzenie takiego systemu wymaga przekształcenia dotychczasowego parametru porządku którym jest przemoc w partnerstwo, jako nowy parametr porządku. Z tego powodu nie jest możliwe udoskonalenie istniejącego porządku światowego tak, aby mógł przetrwać; musimy go zmienić, rozpoczynając nową erę, erę cywilizacji planetarnej. Wojny i klęski przyśpieszą ten proces.

Wszystkie powyższe wnioski światopoglądowe należą do polityki idealnej. Polityka idealna jest wzorcem, który powinniśmy mieć zawsze przed oczami, lecz droga do jej realizacji nie jest krótka ani prosta. Rozwiązania przynosi polityka realna.
Metapolityka określa odpowiedzialną politykę

Odpowiedzialna polityka obejmuje praktyczne zamierzenia i osiągnięcia. Język odpowiedzialnej polityki odnosi się do faktów rzeczywistych; jest to pierwszy poziom języka polityki w sensie metodologicznym. Natomiast przedmiotem metapolityki są decyzje polityczne i ich konsekwencje; jest to drugi poziom języka polityki, nie poziom politycznych faktów lecz poziom idei generujących te fakty. Wszystko co mówimy o polityce idealnej i realnej należy do metapolityki.

O ile polityka idealna reprezentuje wybór między dobrem a złem, odpowiedzialna polityka, jako polityka realna ma do wyboru tylko między większym i mniejszym złem. O ile polityka idealna nie zna kompromisów, odpowiedzialna polityka, jako polityka realna jest w znacznej części sztuką kompromisów. Bardzo często kompromis z silniejszym partnerem jest konieczny by zyskać na czasie i czekać na swoją szansę. Żaden kompromis jednak nie pozwala na rezygnację z postulatów polityki idealnej.

Ponieważ polityka realna jest zazwyczaj konfrontacją przeciwstawnych punktów widzenia może się zdarzyć że osiągamy to, „czego nikt nie chciał”. W takich trudnych warunkach musi odpowiedzialna polityka realizować swe postulaty praktyczne, które określamy następująco:



  1. postulaty dotyczące jednostek:

    1. bezpieczeństwo życia biologicznego (biologiczne przetrwanie);

    2. wzajemne poszanowanie praw człowieka obejmujące tożsamość indywidualną jak i zbiorową;

    3. wzajemna empatia (sterowanie mózgiem limbicznym);

    4. wolne od przemocy relacje ze środowiskiem naturalnym;

  2. postulaty dotyczące narodów i mniejszości narodowych:

    1. samostanowienie narodowe i autonomia mniejszości;

    2. bezpieczeństwo narodowe i rządy prawa (demokracja);

    3. gospodarka jako część ekologii, spełniająca zasadę równowagi źródeł i zlewów.;

    4. międzynarodowe bezpieczeństwo i współpraca dla międzynarodowej kontroli eksploatacji zasobów naturalnych Ziemi;

    5. równowaga i symbioza człowieka ze środowiskiem naturalnym.


2. Niektóre uwagi metapolityczne

Pierwsza uwaga odnosi się do koncepcji czasu, który ujmujemy w dualny sposób, jako nieznaną przyszłość i dobrze znaną przeszłość; teraźniejszość wydaje się nam jakby poza czasem, odgraniczając przyszłość od przeszłości.

Zachowanie się większości ludzi zdaje się sugerować, że żyjemy bez końca a świat wokół nas jest statyczny. W istocie współczesny czas zmienia się bardzo szybko, w polityce wrogowie stają się przyjaciółmi a przyjaciele wrogami. Słynny lord Palmerstone powiedział, że państwo (brytyjskie) nie ma stałych przyjaciół ani wrogów, ma tylko stałe interesy. Lecz te „stałe interesy” też się zmieniają, jakkolwiek bardziej powoli. Tylko interes przetrwania życia na planecie nie zmienia się.

Jeśli ktoś jest czynny w sferze polityki, nigdy nie może być zbyt ostrożny, a także – choć to może wydać się dziwne – nie powinien nikomu ufać. Typowy umysł polityczny jest sceptyczny, szuka wokół iluzji i odrzuca je, w szczególności iluzje pochodzące od tzw. „myślenia życzeniowego”, zawarte w plotce i uprzedzeniach międzyludzkich. Typowy polityk myśli pragmatycznie, jeśli posługuje się myśleniem ideologicznym to tylko po to, aby sterować ludźmi pobudzając ich emocje.

Pojemność umysłu przeciętnego człowieka jest raczej niewielka. Ponieważ można każdemu dostarczyć tylko tyle informacji, ile zdoła on przyjąć, nadwyżka informacji może budzic podenerwowanie i niemiłe emocje u odbiorcy. Dlatego nigdy nie dostarczaj zbyt wiele informacji, raczej za mało niż za dużo.

Politycy podobnie jak agenci slużb specjalnych powinni być wolni od iluzji i nie dawać nikomu szansy do szantażowania ich. Szantaż jest pospolitym sposobem sterowania ludźmi w świecie polityki, wielkiego biznesu i służb specjalnych; wykorzystują go nie tylko slużby wywiadowcze i przestępcy. Politycy powinni znać metody sterowania informacją jak również stosowania dezinformacji. Historia uczy nas, że narody przebaczają zbrodnie, lecz nie przebaczają politycznych błędów i klęsk wywołanych przez uleganie iluzjom.

Każda osoba ludzka i każda zbiorowość, także narodowa, ma swój słaby punkt, który nazywamy piętą Achillesa. Jest to miejsce, w które można łatwo uderzyć, lub które jest trudne do obrony. Słabości umysłowe lub duchowe, złudzenia ideologiczne, chciwość, zawiść lub nienawiść są typowymi piętami Achillesa. Powinniśmy poznać własną piętę Achillesa, lecz wiedzę tą należy utrzymywać w sekrecie i odwrotnie, powinniśmy znać pięty Achillesa naszych przyjaciół i wrogów i nigdy o nich nie zapominać. Każdy polityk powinien być zdolny odpowiedzieć sobie na trzy pytania:


  • co jest dla mnie najbardziej pożądaną wartością?

  • Co jest najgorszą wartością, której pragnę uniknąć?

  • Co jest moją własną piętą Achillesa?

Moralność polityczna jest zawsze dualistyczna: jest to solidarność ze swoimi a niechęć lub wrogość wobec tego co zagraża naszej wspólnocie.

Tak długo jak długo istnieje gdziekolwiek przemoc, jej powrót jest zawsze możliwy; tak długo też odpowiedzialna polityka nie może uniknąć tego, żeby nie być „makiawelistyczną” lub „brudną”, może być zmuszona do posługiwania się czasem nielojalnością, zdradą lub oszustwem, jako złem koniecznym.

Monopole władzy mogą być zastąpione tylko wolną konkurencją. Gospodarka wolnorynkowa, demokracja polityczna i wolność wyznania są narzędziami takiej konkurencji. Demokracja równoważy wolność i odpowiedzialność; jeżeli rezygnujemy z odpowiedzialności, tracimy wolność.

Demokracja jest produktem ewolucji świata zachodniego. Zakłada ona istnienie ludzi dysponujących wolnym czasem i zainteresowanych sprawami polityki jak również mających wolny dostęp do informacji. Ludzie muszą osiągnąć określony poziom dojrzałości politycznej, aby móc dobrze korzystać z narzędzia demokracji. Struktura polityczna jest projekcją struktury myślowej społeczeństwa i musi jej odpowiadać, w przeciwnym razie nie wytrzyma presji wydarzeń.

Demokracja jest formą zachowania wolności. Pionierzy muszą się uczyć demokracji, uczyć się żyć w wolności, uczyć się wzajemnego szacunku dla ludzkiej tożsamości i praw, uczyć się być politycznie odpowiedzialnymi, zdolnymi do dialogu i kompromisu. To wymaga jednak czasu i dobrych nauczycieli. Właśnie brak tego spowodował, że arogancja wyzwolonych niewolników amerykańskiego Południa dała w efekcie powstanie Ku-klux-klanu, że zniesienie kolonializmu w Afryce zaowocowało różnorodnością personalnych dyktatur a upadek komunizmu wywołał niewiarygodny folklor post-komunistycznej korupcji. Powinniśmy więc mieć nieco wyrozumiałości, cierpliwości i współczucia dla narodów świata szukających swojej drogi do wolności. Pozwólmy im osiągnąć dojrzałość do demokracji.
3. Kadra

Każdy program realizowany jest przez ruch polityczny. Żadnego programu nie można projektować w próżni, lecz zawsze i tylko dla danej działającej zbiorowości, dla jej struktury myślowej (Rozdz. 13). Jeżeli program i struktura organizacyjna nie będą odpowiadac strukturze myślowej kadry, staną się fikcyjne.

Każdy ruch polityczny jest obiektywizacją jakiejś elity. Raporty globalne, w szczególności raport Kinga i Schneidera twierdzą, że tradycyjne elity przeżywają kryzys, będąc niezdolnymi do przekształcenia cywilizacji. Słynny sowiecki dyssydent i laureat Nobla Włodzimierz Bukowski opisuje istniejące elity w następujących słowach:

Nie mówimy o tej lub innej partii, o tej lub innej części społeczeństwa. Nie, my mówimy o korupcji europejskich elit. Właściwą odpowiedzią na to zjawisko byłby nowy ruch oddolny (grass-roots). To jest jedyna właściwa odpowiedź. A więc idźcie do każdego kampusu, twórzcie małe komórki organizacyjne na każdym uniwersytecie, na każdym poziomie, w każdej szkole, wszędzie. Pozwólcie naszym młodym wyjść na pierwszą linię, stwórzmy ruch masowy”(Bukowsky).

Jak możemy jednak zobaczyć, ten oddolny ruch nie mówi wspólnym głosem. Kryzys współczesnej cywilizacji rozwija dwa przeciwstawne nurty elit; nazwijmy je elitami Starego i Nowego Społeczeństwa. Ich struktura myślowa różni się fundamentalnie, jest to raczej zderzenie przyszłości z przeszłością.

Elity Starego Społeczeństwa:



  1. są irracjonalne: rasistowskie, nacjonalistyczne, wyznaniowo fundamentalistyczne, marzące o wprowadzeniu totalitaryzmu nowego rodzaju;

  2. patrzą wstecz, chciałyby cofnąć koło historii;

  3. są zorientowane lokalnie, narodowo albo wyznaniowo;

  4. są nieprzyjaźnie nastawione do „obcych”;

  5. popieraja dyktaturę, hierarchię i przemoc;

  6. ignorują niszczenie środowiska naturalnego i grożące katastrofy globalne;

  7. reprezentują umysłowość zamkniętą, niekompatybilna z otoczeniem;

  8. niezdolne są do prowadzenia dialogu, traktują konflikt jako jedyny sposób rozwiązywania problemów społecznych.

Członkowie elity Nowego Społeczeństwa:

1. myślą racjonalnie, sa dobrze wykształceni, przyjaźnie nastawieni do ludzi i środowiska naturalnego;

2. są zorientowani przyszłościowo, szukający dróg do trwałego współistnienia człowieka z przyrodą;

3. są zorientowani na sprawy światowe (world oriented);

4. mają pozytywny stosunek do ludzkiej różnorodności;

5. szukają partnerstwa, przyjaźni i współpracy;

6. dają teoretyczny i praktyczny wkład w ratowanie życia na planecie;

7. są otwarci na kontakt i dyfuzyjni organizacyjnie, pracując w horyzontalnych sieciach włącznie z Internetem;



  1. odrzucają konflikt na rzecz dialogu i kompromisu.

Co motywuje do działania elity Starego Społeczeństwa? Zazwyczaj lęk przed zmieniającym się światem, nienawiść z której rodzi się jadowita agresja i nienasycona chciwość, te dwie potężne siły, które dotychczas kształtowały ludzką historię a dziś stanowią poważne zagrożenie dla życia na planecie.

Co z kolei motywuje ludzi reprezentujących Nowe Społeczeństwo? Zrozumienie nadchodzących katastrof globalnych w połączeniu z moralną wrażliwością i odpowiedzialnością. Wielu młodych ludzi, którzy w warunkach istniejącej rzeczywistości tracą poczucie sensu życia, odnajdują go we współpracy dla przetrwania życia na planecie. To co możemy im dać, to romantyczny klimat tworzenia nowej, wyżej zorganizowanej cywilizacji a także ideał mistyczny, realizujący wyzwania wszystkich religii do stworzenia wielkiej, ogólnoludzkiej rodziny na fundamencie miłości i wolności. To co dotychczas było utopią, dziś staje się praktycznie osiągalnym wyzwaniem, bo jest naszą OSTATNIĄ SZANSĄ.

Często używamy słowa „kryzys”, lecz cóż jest istota współczesnego kryzysu globalnego? Jest to agonia dotychczasowej cywilizacji, nadchodzący jej koniec. Wszelki umierający organizm słabnie i staje się nieodporny na choroby. Wiele mówi się o strasznej sytuacji ludzi w krajach ubogich, ale czy w krajach bogatych jest całkiem dobrze?

Jak donoszą współczesne media, więcej niż 30% młodych i dorosłych w krajach rozwiniętych cierpi na depresje i inne „choroby cywilizacji”, włącznie z rosnącą ilością chorób powodowanych lawiną mutujących się i rozmnażających wirusów. Wszystkie te choroby są efektem ubocznym kryzysu globalnego. Jedyne lekarstwo w makro-skali dla wielu ludzi stanowi idea przetrwania i odnowy cywilizacji, idea uratowania się i dalszego rozwoju.

Oddajemy ta ideę każdemu, kto sobie tego życzy. Myślę, że to właśnie stanie się najpotężniejszą motywacją w historii ruchów politycznych i duchowych. Ale nie jest to jeszcze ostatnie słowo. 11 września 2001 roku rozpoczęła się już era katarsis; straszliwych konfliktów, katastrof ekologicznych i demograficznych, braku żywności – ciemna godzina ludzkości. Ból zwykle stymuluje możliwości umysłowe człowieka; najbliższa przyszłość wzmocni naszą motywację w kierunku przekształcenia ciemnej godziny historii w zaranie bezpiecznego i trwałego istnienia. Dlatego, gdy nadejdzie ta ciemna godzina nie traćcie nadziei lecz róbcie wszystko, co będziecie mogli zrobić dla zwycięstwa życia..
4. Ruch

Pojawienie się populacji Nowego Społeczeństwa nie jest jakimś izolowanym zjawiskiem w biosferze; jest to przejaw energetycznego przejścia fazowego, typowego dla świata materialnego, które laureat Nobla Rene Thom tak ilustruje przykładem przechodzenia wody ze stanu ciekłego w stan gazowy:



„W teorii przejść fazowych w chemii fizycznej, gdy substancja fizyczna jest w stanie meta-stabilnym, i zaczyna zmieniać swój stan (jak woda gotowana w ponad 100o C ciśnienia atmosferycznego) gdzie losowo pojawiają się liczne „wysepki” nowego stanu ( w naszym przykładzie – bańki pary) lecz gdy nie osiągają masy krytycznej, rozpoczyna się proces „katastrofy” przejścia fazowego (tutaj: gotowanie się wody). ....takie stany, o lokalnie zmiennej morfologii, które nazwałem „wirtualnymi katastrofami” pojawiają się także w naszych społeczeństwach przed wielkimi zmianami społecznymi. Formują się niestałe grupy kontestujące, szybko się rozsypujące i organizujące na nowo, będące symptomem niestabilności, co powinni brać pod uwagę politycy”(Thom 1985).

W ten sposób Nowe Społeczeństwo pojawia się jako nieformalne środowisko społecznego fermentu w postaci różnych organizacji pozarządowych (NGO’s), szukając drogi do trwałęgo współistnienia z przyrodą w skali lokalnej, narodowej i globalnej. Jest to manifestacja nowej świadomości; odnosząc do tej nowej świadomości możemy wyróżnić trzy typy organizacji pozarządowych:



  • porządkujące materialne stosunki międzyludzkie, przeciwstawiające się przemocy, dążące do poszanowania praw człowieka, do zniesienia dyktatur i prześladowań, wprowadzając prawo samostanowienia narodów i autonomii mniejszości narodowych;

  • porządkujące stosunki między ludźmi a środowiskiem naturalnym, zabiegające o ochronę środowiska, uczące symbiozy z naturą, rozwijające odpowiedzialny biznes jako praktyczny wyraz gospodarki przyjaznej środowisku;

  • porządkujące życie duchowe człowieka na drodze wyznaniowych, poza-wyznaniowych i różnych charytatywnych form organizacji i pomocy.

Jeśli te stowarzyszenia będą się rozwijać, powstanie holistyczny ruch polityczno-ekologiczno-ekonomiczny bez precedensu w historii, składający się z koalicji organizacji współpracujących i konkurujących ze sobą.

Ten pluralistyczny ruch może przeniknąć wszystkie istniejące organizacje pozarządowe, a także biznes i administrację państwową. Połączenie wzorca politycznego i ekologiczno-ekonomicznego kształtować będzie moralność Nowego Społeczeństwa.

A jednak to Nowe Społeczeństwo jest wciąż stanem umysłu, świadomością a nie materialnym światem; w jaki sposób może się ono rozwinąć?

Nowe Społeczeństwo nie może być organizowane odgórnie, lecz tylko oddolnie. Nowe Społeczeństwo musi się wyodrębnić z tłumu organizacji pozarządowych. W jaki sposób? Przez wprowadzenie nowych, własnych, wyróżniających symboli przetrwania i trwałego istnienia (survival and sustainability): znaków, dźwięków i rytuałów zachowania się.

Nowe Społeczeństwo musi rozwinąć zadaniowo ukierunkowane (task oriented) organizacje, w szczególności odpowiedzialnej polityki i odpowiedzialnego biznesu, niezależne od monopoli władzy, realizujące prawidłowo sformułowane lokalne i narodowe programy działania. Ponieważ struktura myślowa i sytuacja polityczna oraz ekonomiczna narodów bardzo się różnią, organizacje te powinny być należycie przystosowane do umysłowości i potrzeb swoich krajów.

Nowe Społeczeństwo wymagać będzie innowacji organizacyjnych i technologicznych oraz ich zastosowań w sferze społeczeństwa i środowiska naturalnego. Nowe Społeczeństwo potrzebuje narodowych i ponadnarodowych koalicji istniejących organizacji, dążacych do kontrolowania ludzkich i naturalnych zasobów świata.


5. Podejmowanie decyzji

Czego potrzeba ludzkości aby osiągnąć trwałe przeżycie? Można to najkrócej wyrazić jako:



  • równowagę demograficzno-ekologiczną,

  • dostatek żywności,

  • bezpieczeństwo w makro- i mikro-skali,

  • osobistą wolność i samostanowienie wspólnot politycznych: narodów, mniejszości narodowych i tzw. ludów pierwotnych (indigenous peoples).

Wszystko to oznacza olbrzymią różnorodność zadań dla koalicji narodowych, ponieważ żaden naród sam nie byłby zdolnym ich zrealizować.

Co mamy rozumieć przez „koalicje narodów”? Koalicje rządów są już faktem, i rozwijają się dalej, w szczególności po 11 września 2001 roku, lecz okazują się one niezdolne do rozwiązywania problemów globalnych. Negocjacje dyplomatyczne, administracyjne i prawne ustalenia, sankcje ekonomiczne i społeczne , interwencje wojskowe i inne podobne działania w istocie nie mają żadnego wpływu hamującego na szybki rozwój kryzysu globalnego..

Rządy we współczesnej epoce globalizacji okazały się bezsilne! Jeśli chcemy pchnąć świat naprzód, reprezentanci Nowego Społeczeństwa muszą poruszyć potęgę monopoli gospodarczych, kościołów i całej opinii publicznej sterowanej przez media, przecież wszyscy są zagrożeni!

Te siły społeczne są paliwem; jedynie organizacje pozarządowe (NGO’s), w szczególności te które rozwijają odpowiedzialną politykę i odpowiedzialny biznes mogą dać im zapłon, aby maszyneria ludzka ruszyła z miejsca.

Oprócz NGO’s istnieje jeszcze wielka rzesza ludzi zatrudnionych w różnych dziedzinach życia społecznego, świadomych, że jeśli życie na planecie ma przetrwać, cywilizacja oparta na różnych formach pasożytniczej dominacji musi być zastąpiona przez nową cywilizację ogólnoludzkiej solidarności i symbiozy z przyrodą. Wszyscy oni należą już do nowej, rodzącej się cywilizacji, nie zaś do tej, która odchodzi w przeszłość. Ludzie ci są jednak rozproszeni. Potrzebne są nowe formy współdziałania na poziomie kontaktów indywidualnych i grupowych. Potrzebne są więc takie formy integracji które skumulowałyby ten rozproszony potencjał ludzki przekształcając go w „masę krytyczną”, tj siłę społeczną zdolną do wystąpienia w wyborach parlamentarnych a w konsekwencji do przekształcenia narodowego systemu państwa i prawa.

Jeśliby taka transformacja powiodła się w różnych krajach, wówczas powstałyby warunki do zniesienia monopoli władzy na świecie przez zastąpienie ich partnerską konkurencją polityczną (demokracja), ekonomiczną oraz konkurencją idei. Innej drogi niema, można się jednak obawiać, że wymagać ona będzie od ludzkości traumatycznych doświadczeń. Być może 11 sierpnia 2001 roku jest pierwszym z serii tych doświadczeń.

Wszystko to wymaga prawidłowego podejmowania decyzji. Najabrdziej wrażliwe na błędy są pierwsza i ostatnia faza procesu decyzyjnego: informacja o sytuacji wymagającej zmiany oraz praktyczne zastosowanie decyzji. Ta zależność jest oczywista: od jakości informacji zależy jakość decyzji. Przez błędną decyzję bardzo łatwo jest zmienić złą sytuację w jeszcze gorszą, co często możemy obserwowac w świecie stosunków gospodarczych i politycznych.

Powinniśmy się uczyć przede wszystkim sporządzania analitycznych i prognostycznych bilansów decyzyjnych, porównując nasze możliwe osiągnięcia z ograniczeniami. Takie bilanse decyzyjne powinny obejmować wszystkie pozytywne i negatywne, krótko-terminowe i długo-terminowe konsekwencje projektowanej decyzji, w szczególności jej konsekwencje finansowe.

Nowa decyzja nie powinna nigdy psuć tego, co dobrze funkcjonuje, nie niszczyć dotychczasowych osiągnięć, raczej modyfikować je i rozwijać. Poszukując informacji nie można ignorować „niewidzialnej ręki” służb specjalnych, ponadnarodowego kapitału i podziemia kryminalnego.

Odpowiedzialność jest odwrotna stroną wolności; im wyższy poziom decyzyjny, tym większa powinna być odpowiedzialność.


6. Skutki decyzji i sprzężenie zwrotne

Skutki prawidłowej decyzji mogą być zawsze zmarnowane przez wadliwe jej wykonanie. Wielką rolę odgrywa tutaj struktura myślowa, profesjonalność i poczucie odpowiedzialności wykonawców. Dlatego decydent nigdy nie powinien tracić z pola widzenia procesu wykonania decyzji.

Montesquieu, który przyjmował, że ludzie są skłonni zawsze do nadużywania swej władzy uznał, że podział władz na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą jest jest koniecznym warunkiem praworządności. Wspólczesny świat jest bardziej złożony niż w czasach Monteskiusza; olbrzymia ilość decyzji podejmowana jest w organizacjach państwowych, wspieranych przez państwo i niezależnych od państwa. Nie powinna istnieć żadna organizacja pozbawiona efektywnego nadzoru. W polityce nie można oczekiwać szybkich rezultatów. Nie jest możliwe ostateczne rozstrzygnięcie w polityce; każde rozstrzygnięcie jest tylko pomostem do następnego.

Nie jest możliwe również przewidzieć przebieg przyszłych zjawisk, nie możemy jednak mieć wątpliwości, że żyjemy w przeludnionym świecie rosnących braków materialnych. Może to budzić atawistyczną agresję jednostek i zbiorowości, czyniąc współżycie jeszcze trudniejsze. Będziemy musieli uczyć się żyć w świecie ograniczonych zasobów i rosnącego podziemia przestępczego. Będzie to wymagać od każdego, w szczególności od decydentów wielkiej odpowiedzialności zarówno w sensie moralnym jak i prawnym. Żadne zasługi nie mogą zwalniać z odpowiedzialności.



Jest moim głębokim intuicyjnym przekonaniem, że mamy przed sobą do przepłynięcia ciemną rzekę, na której drugim brzegu oczekuje nas światowe porozumienie polityczne, ekologiczne i duchowe. To jest długofalowy cel, do którego należy dążyć. .

V. ALFABETYCZNY SPIS WYKORZYSTANEJ LITERATURY

Abbott Larry, The Mystery of the Cosmological Constant, Scientific American May 1988

Ackoff R. L. Decyzje optymalne w badaniach stosowanych, PWN Warsaw 1969
Ajami Fouad The Summoning, Foreign Affairs, September/ October 1993 No.4 vol. 72
Akimov A. Heuristic Discussion of the Problem of Finding Long Range Interactions, Journal of New Energy, Winter 1997

Allen Sheila & Macey Marie, Race and Ethnicity in European Context, The British Journal of Sociology 1990 September vol. 41 No. 3
Allport G. W. Attitudes, in: Murchinson E. (ed.) Handbook of Social Psychology, N. Y. 1939
Aron Raymonde, La Fin de Siecle d’ideologie (Koniec wielku ideologii, Instytut Literacki, Paryż, 1956)

Arystoteles, Polityka, Wrocław Ossolineum 1953

Ashby Ross W. An Introduction to Cybernetics, Chapman & Hall, London 1958 ( Wstęp do cybernetyki Warszawa PWN 1963)

Asimov Isaac, Frontiers. New Discoveries about Man and His Planet, Outer Space and the Universe, Truman Talley Books/Plume, NY 1991

Austin John Langshaw How to do things with words, Oxford 1963 At the Claredon Press

Ayman Iraj, A New Framework for Moral Education, Institute of International Education and Development, Landegg Academy, Switzerland 1993

Baljon Arlette R. C. & Robbins Mark O., Energy Dissipation During Rupture of Adhesive Bonds, Science vol.271, January 1996

Bartley Robert L. The Case for Optimism. The West Should Believe in Itself, Foreign Affairs September/ October 1993, No. 4 vol. 72

Bateson Gregory, Mind and Nature. A Necessary Unity ( Umysł I przyroda, PIW Warszawa 1996)

Bendix R. Max Weber: An intellectual Portrait, Doubleday 1962

Bell Daniel, The End of Ideology. On the Exhaustion of Political Ideas in the Fifties, The Free Press of Glencoe, Illinois 1960

Berger Peter L., The Capitalist Revolution. Fifty Propositions About Prosperity, Equality and Liberty, Harper Collins NY 1991(Rewolucja kapitalistyczna. Pięćdziesiąt tez o dobrobycie, równości i wolności, Oficyna Naukowa W-wa 1995)

Berlyne D. E. Struktura i kierunek myślenia, Warszawa PWN 1969

Bertalanffy Ludwig von, Aber von Menschen wissen wir nichts (Robotss, Men and Minds), Econ Verlag, Duessseldorf-Wien

Betts Richard K. The New Threat of Mass Destruction, Foreign Affairs 1998 Jan.- Feb. Vol. 77 No.1

Billig Michael, Banal Nationalism, London 1995

Binhi V. N. On the Possible Mechanism of Biological Effects of Torsion Fields, Consciousness and Physical Reality, 3(5) 1998

Binhi V. N & Akimov A. E. On Physics and Psychophysics, preprint CISE VENT No. 35 1992

Binyan Liu, Civilization Grafting. No Culture is an Island, Foreign Affairs September/ October 1993, Noi. 4 vol. 72

Bobbio Norberto The Future of Democracy, Oxford Polity Press 1987

Bocheñski Józef M. Die zeitgenossische Denkmethoden, A. Francke AG Bern 1954, The Logic of Religion, N. York University Press 1965

Bohm David, Causality and Chance in Modern Physics, Routledge Kegan Paul London 1958 ( Przyczynowość i przypadek w fizyce współczesnej, Warszawa, KiW 1961)

Bohm David, Wholeness and the Implicate Order, Routledge Kegan Paul, London 1980

Bohm David, Thought as a System, Routledhe Kegan Paul, London 1992

Bohm David Memorial Symposium, Network, the Bulletin of SMN, August 1993

Boldrini M. Scientific Truth and Statistical Method, Griffin London 1972

Boltzmann Ludwig, Wissenschaftliche Abhandlungen, vol. 1-3, Leipzig 1909, Johann Ambosius Barth

Botkin James W. & Mahdi Elmandjra, & Mircea Malitza, No Limits to Learning. Bridging the Human Gap. A Report to the Club of Rome 1979, Uczyć się bez granic, Warszawa, PWN 1982)

Brooker Charles, The Effect of the Earth’s Magnetofield, Network, the Bulletin of SMN No. 59, December 1995

Bouratinos emilios, Consciousness and the Snare of Civilization. A Reappraisal of Human Evolution, Network, The Bulletin of Scientific and Medical Network N0 72, April 2000

Brown Lester R. The Twenty Nine Day. Accomodating Human Needs and Numbers to the Earth Resources, Worldwatch Institute Books, W. W. Norton & Comp. Inc. N. Y. 1978

Brown Mike, the Comment in: Glen Rein, Quantum Biology: Healing with Subtle Energy

Bross Irwing D. J. Design for Decision, Macmillan 1959 (Jak podejmowaæ decyzje, PWN Wwa 1965)

Bugaj Roman, Eksterioryzacja – istnienie poza ciałem, Sigma 1990

Brodie Richard, Virus of the Mind 1996 (Wirus umysłu, Ravi 1997)

Bruner Jerome, Beyond the Information Given (Poza dostarczone informacje. Studia z psychologii poznania, PWN Warszawa 1978)

Bukowsky Vladimir, Is Europe Heading for Dictatorship?,Current Concerns. The Monthly Journal for Independent Thought, Ethical Standards and Moral Responsibility, Zurich, January 2001

Bzhalava Josif Tejmurazovic Psichologija ustanovki i kibernetika, Izd. Nauka, Moscow 1966 (Nastawienie podstawa regulacji psychicznej, PWN Wwa 1970)

Caghill Roger, Something in the Air, Caghill Research Labs, Network, the Bulletin of SMN, No. 69 April 1999

Cairns Robert B. An Evolutionary and Developmental Perspective on Aggressive Patterns, in: Zahn-Waxler Carolyn, Cummings E. Mark, Ianotti Ronald, Altruism and Aggression. Laboratoty of Developmental Psychology. National Institute of Mrental Healt, Cambridge University Press 1986

Callhoun Craig, Nationalism and Ethnicity, Annual Review of Sociology 1993 No 19

Camilleri Santo F. & Berger Joseph Connor Thomas L. A Formal Theory of Decision Making, Michigan State University (read in manuscript),

Camilleri Santo F. & Connor Thomas L., Decision-Making and Social Influence. A Revised Model and Further Experimental Evidence, Michigan State University (read in manuscript)

Camilleri Santo F. & Bertger Joseph, Decision Making and Social Influence. A Model and an Experimental Test, Sociommetry 1967 Dec. Vol.30

Candy Julian, Beyond the Brain II. Frontiers in Consciousness and Healing, Network, the Bulletin of SMN No, 65 December 1997

Capra Fritjof The Turning Point. Science, Society and the Rising Culture 1982

Capra Fritjof, Das neue Denken. Ein ganzheitliches Weltbild im Spannungsfeld zwischen Naturwissenschaften und Mystik. Begegnungen und Reflexione, Scherz Verlag AG 1988

Capra Fritjof, The Systems View of Life.Elmwood Seminar. Unpublished lecture notes not to be quoted without author’s written permission.

Carless Jennifer Renewable Energy. A Conscise Guide to Green Alternatives, Walker & Comp., N.Y. 1993

Carpenter Stephen R., Fisher Stuart G., Grimm Nancy B., Kitchell James F., Global Change and Freshwater ecosystems, Annual Revue of Ecology and Systematics 1992 vol. 23

Charman Robert A. ,The Field Substance of Mind – A Hypothesis, Network, the Bulletin of SMN No. 63 April 1997

Cherfas Jeremy Greenpeace and Science: Oil and Water?, Science 16 March 1990, No. 4948 vol. 247

Cherry Colin, On Human Communication. A Review, a Survey and a Criticism, John Wiley 1957

Collin Rodney, The Theory of Cellestial Influence, Arkana 1993

Coue Emil, Self-Mastery Through Autosuggestion, Samuel Weiser NY 1974

Cook K. S. & Whitmeyer J. M. Two Approaches to Social Structure: Exchange Theory and Network Analysis, Annual Revew of Sociology, 1992, vol. 18, pp.109-27

Crick F. H. C. The Astonishing Hypothesis. The Scientific Search for the Soul, Macmillan 1994

Cripps Bob, The Aura and Reality, Network, the Bulletin of SMN No, 64 August 1997

Crutchfield James P. & Farmer J. Doyne & Packard Norman H. & Shaw Robert, Chaos, Scientific American, December 1986

Brodie Richard Virus of the Mind, 1996 (Wirus umysłu, Ravi 1997)

Cempel Czesław, Cosmic Substance. The “Consciousness-Energy- Matter” Triplet and its Evolution, Systems, 1997 vol.2 No. 2

Daft Michael J., The Theory Formerly Known As Stings, Scientific American, February 1998

The XIV Dalai Lama, The Power of Compassion, © his holiness the XIV Dalai Lama 1995( Moc Współczucia, Rebis Poznań 1996).

Danin Danił Wierojatnostnyj mir. Znanje 1981 Moskwa, (Rewolucja kwantowa. Narodziny mechaniki kwantowej, Wiedza Powszechna 1990)

Davidson John, The Gospel of Jesus: In Search of His Original Teachings, Element Books, Shatterbury 1995

Davie Grace “An Ordinary God”: the Paradox of Religion in Contemporary Britain, The British Journal of Sociology, September 1990, vol.41

Davies Paul C.W., The Search for Gravity Waves, Cambridge Univ. Press 1980

Davis Antony P. Synthetic Molecular Motors, Nature vol. 401 9 September 1999

Dawkins Richard, The Selfish Gene, Oxford University Press 1976 (Samolubny gen, Prószyński I ska, Warszawa 1996)

Dąbrowski Kazimierz Dezintegracja pozytywna, Warszawa PIW 1979

His Holiness XIV Dalai Lama, The Power of Compassion, 1995



De Gracia Donald, A Retrospective Analysis of the Phenomenology of OBE Accounts Collected Via the International Computer Networks, Network, the Bulletin of SMN No. 56 Winter 1995

Denett Daniel C., Consciousness Explained, Little Brown and Company, Boston Toronto London 1991

Dorst Jean, La force du vivant, Flammarion 1971 (Siła życia, PIW 1987)

Le Doux Joseph, Emotion and the Limbic System Concept, Neuroscience 1992 No 20

Le Doux Joseph, Sensory Systems and Emotion, Integrative Psychiatry 1986 No4

Dossey Larry, Energy Talk, Network, SMN Bulletin No. 63 April 1997

Drexler K. Eric, Engines of Creation. The Coming Era of Nanotechnology, Anchor Press 1986

Droescher Vitus B., Sie töten( und sie liben sich. Naturgeschichte sozialen Verhaltens, Hoffman und Campe Verlag, Hamburg 1974 (Cena miłości, Warszzawa, Wiedza Powszechna 1980)

Drucker Peter F. Technology, Management and Society, Harper & Row, N. Y. 1970

Drury Nevill, Human Potential. Element Books Ltd Longmead 1989

Easterbrook Gregg Science and God: A Warning Trend?, Science 15 August 19997 vol. 277

Ellison Arthur, Personal Consciousness Development in the Network, Network, the Bulletin of SMN No. 66 April 1998

EarthAction Alerts: 3/ 93 Protecting the Diversity of Life on Earth; 12/ 93 Protect the Land that feeds us.

Eggelston John, Multicultural Society:The Qualitative Aspects, Research Papers in Education, October 1986 vol.1 No3

Egner Robert E. Bertrand Russell’s Best, Unwin Books 1958

Ehrlich Paul & Ehrlich Anne Healing the Planet. Strategies for Resolving the Environmental Crisis, Addison-Wesley 1991

Eibl-Eibesfeldt Irenaeus Liebe und Hass, R. Piper 1970-84 ( Miłość i nienawiść, PWN 1978)

Eigen Manfred & Winkler Ruthild Das Spiel. R. Piper 1975 ( Gra. Prawa natury sterują przypadkiem, PIW 1983)

Eliade Mircea Histoire des croyances et des idees religiieuses vol.I De l’age de la Pierre aux mysteres d’Eleusis, Payot, Paris 1976 ( Historia wierzeń i idei religijnych Pax Warszawa 1988)

Erwin Douglas H., The Mother of Mass Extinction, Scientific American, July 1996

Evans M.D.R. & Kelly Jonathan, Prejudice, Discrimination and Labour Market: Attainments of Immigrants in Australia, American Journal of Sociology 1991 vol. 97 No3

Eysenck Hans J. & Carl Sargant, Explaining the Unexplained. Mysteries of the Paranormal, Multimedia Books Ltd 1993

Flangan Dennis, Flangan’s Version. A Spectator’s Guide to Science on the Eve of the 21st Century, Vintage Books 1989

Festinger L. A Theory of Cognitive Dissonance, Evanston 1957

Forrester J. W. World Dynamics, Wright-Allen Press Cambridge Mass. 1971

Findeisen Władysław (ed.) Analiza systemowa. Podstawy i metodologia, Warszawa PWN 1985

Flangan Dennis Flangan’s Version. A Spectator’ Guide to Science on the Eve of the 21st Century, Vintage Books 1989

Floya Anthias, Race and Class Revisited. Conceptualising Race and Racisms, The Sociological Review 1990 February vol.38

Freire Paulo, Pedagogy of the Opressed, Penguin Books 1972

Fromm Erich Der Moderne Mensch und Seine Zukunft. Eine Sozialpolitische Untersuchung, Europäische Verlagsanstalt 1955

Frosch Robert A.,The Industrial Ecology of the 21st Century, Scientific American, Sept. 1995

Fukuyama Francis, The End of History – ten years later. Los Angeles Times Syndicate International 1999.

Galbraith John Kenneth The Nature of Mass Poverty, Harvard University Press 1979 ( Istota masowego ubóstwa, PWN 1978)

Garaudy Roger Die Alternative. Ein neues Modell der Geselfschaft jenseits von Japitalismus and Kommunismus, Rowohlt 1974

Gaussens Jacques Les decisions en recherche et developpement, Dunod Paris 1971

Gillen Terry, Assertiveness 1997 (Asertywność, Petit 1998)

Gleick J. Chaos: Making a New Science, Viking N. Y. 1987

Gomery Ralph E. Technology Development, Science vol.220 6 May 1983

Goleman Daniel, Emotional Intelligence, (Inteligencja emocjonalna, Media Rodzina of Poznań 1997)

Grof Stanisław, The Adventure of Self-discovery, State University of NY Press, Albany, 1988

Grosser Hartmut (ed), Dynamo Action and Magnetic Field in Atmosphere, Nachrichten der Akademie der Wissenschaften in Gottingen II Mathematische-Physikalische Klasse, Jahrgang 1991 No. 2

Gunn E. James (ed.) Man and the Future. The University Press of Kansas 1968

Gunther John, Inside Africa (Afryka od wewnątrz, Książka i Wiedza, Warsaw 1958)

Gupta Sanjeev, Davoodi Hamid, Alonso-Terme Rosa, Does Corruption Affect Income Inequality and Poverty?, IMF Working Papers, IMF 1998

Hadden A. C. (ed.) 1901 Reports of the Cambridge Anthropological Expedition to Torres Straits, Physiology and Psychology, vol.II, Cambr. Univ. Press

Haraldsson Erlender, Miracles are my visiting cards 1987 (Cuda to moje wizytówki. Raport z badania parapsychicznego fenomenu Satya Sai Baby, Limbus 1950

Haken Herman Synergetics, Euro-Physics News 1976

Haken Herman Synergetics. An Introduction. Nonequilibrium Phase Transitions and Self-Organization in Physics, Chemistry and Biology, Springer 1978

Haken H. Daffertshofer A. Synergetics: The Approach of Self-Organization to Systems Engineering, in: Summer School Systems Engineering, Eds H. G. Natke & C. Cempel, Mitteilung des Curt-Risch- Instituts der Univ. Hannover, Hannover 1995

Harris Philip R. & Moran Robert T. Managing Cultural Differences, Gulf Publishing Comp. 1981

Hart Liddell B. H. Strategy. The Indirect Approach, N. Y. 1954

Hawking Stephen, Black Holes and Baby Universes and Other Essays 1993 ( Czarne dziury i wszechświaty niemowlęce oraz inne eseje, Zysk i ska 1997

Hawrylshyn Bohdan Road Maps to the Future. Towards More Effective Societies. A Report to the Club of Rome, Pergamon Press 1980 (Drogi do przyszłości. Ku większej efektywności społeczeństw, Polskie Tow. Współpracy z Klubem Rzymskim 1990)

Hayek Fridrich August von Der Weg zur Knechtschaft ( The Road to Serfdom) Deutsche Taschenbuch Verlag Muenchen 1976

Hayek Fridrich August von New Studies in Philosophy, Politics, Economics and the History of Ideas, Routledge & Kegan Paul 1978

Heilbronner Robert L. Die Zukunft der Menschheit. An Inquiry into the Human Prospect, Surkamp 1976

Heisenberg Werner von Schritte ueber die Grenzen. Gesammelte Reden und Aufsaetze, Piper 1971

Henri Lier van , Le nouvel age, Casterman 1962

Helgesen Geir & Li Xing Democracy or Min Zhu. The Challenge of Western Versus East Asian Notions of Good Government, Asian Perspective Spring-Summer 1996, Vol..20 No 1

Hoffmann Stanley, A New World and its Troubles, Foreign Affairs, America and the World, 1990

Hołownia Jan, Nauki przyrodnicze a strefy geopatyczne i radiostezja, Wyd. Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 1993

Homer-Dixon Thomas F. & Boutwell Jeffrey H. & Rathjens George W. Environmental Change and Violent Conflicts, Scientific American Feb. 1993

Huntington Samuel P. The Clash of Civilizations? Foreign Affairs Summer 1993 No. 3 vol. 72

Huston Michael Biological Diversity, Soils and Economics, Science 10 Dec. 1993 vol. 262

Hutten Ernest H. The Ideas of Physics, Oliver and Boyd LTD London 1967 ( Idee fizyki, Warszawa, PWN 1976).

Jacob Francois, le Jeu des Possibilities Essai sur la diversite du vivant, Random House Inc. 1982 (Gra możliwości, Państwowy Instytut Wydawniczy Warsaw 1987)

Jankowski Kazimierz (ed.) Przełom w psychologii, Warszawa, Czytelnik 1978

Jantsch Erich The Self-Organizing Universe. Scientific and Human Implications of the Emerging Paradigm of Evolution, Pergamon Press 1979

Jonker Abraham, The Origin of the Human Mind. A Speculation On the Emergence of Language and Human Consciousness, Acta Biotheoretica 1987 vol. 36

Jung G. C. The Archetypes and the Collective Unconsciousness, N. Y. Pantheon 1959

Kaku Michio Hyperspace. A Scientific Odyssey through Parallel Universes. Time Warps and Tenth-Dimension, Oxford University Press 1994 ( Hiperprzestrzeń. Wszechświaty równoległe, pętle czasowe i dziesiąty wymiar, Prószyński i Ska 1996)

Kaku Michio, VISIONS. How Science will Revolutionize the 21st Century, Anchor Books doubleday , 1997 (Wizje, Czyli jak nauka zmieni świar w XXI wieku, Ptrószyński I ska WarszAWA 2000

Kaplan Robert The Coming Anarchy, Elmwood Quarterly Spring 1994 No.1 vol. 10

Kapuściński Ryszard Szachin-szach, Warszawa, Czytelnik 1997

Kaszewska Elżbieta Pojemność kanałowa a przepustowość człowieka jako kanału informacyjnego, Acta Universitatis Wratislaviensis 1973, No 151, XIII Nauki psychologiczne

Kates Robert W. Sustaining Life on the Earth. Hope for an Environmentally Sustainably Sustainable Future lies in Evolving Institutions, Technology and Global Concern, Scientific American, October 1994

Katz D. Psychological Barriers to Communication in: W. Schramm (ed.) Mass Communication, Urbana 1960

Kennedy Paul Preparing for the 21st Century, Harper Collins Publisherrs London 1993 ( U progu XXI wieku, Puls Londyn 1994)

Keohane Rober O., Nye Joseph S. Jr., Power and Independence in the Information Age, Foreign Affairs, 1998, vol.77 No 5

Kiehn R. M., Electromagnetic Waves in the Vacuum with Torsion and Spin, in: Torsion, Velocity and Spin as Topological Coherent Structures available electronically by Bill Beaty bilb@eskimo.com

Kimche Jon The Unfought Battle, 1968, (Bitwa której nie było, Warszawa, MON 1970)

King Alexander & Schneider Bertrand The First Global Revolution. A Report by the Council of the Club of Rome, 1991 ( Pierwsza rewolucja globalna. Raport Rady Klubu Rzymskiego, Polskie Tow. Współpracy z Klubem Rzymskim 1992)

Kirckpatrick Sale, Dwellers in the Land. The Bioregional Vision, Sierra Club Books, S. Francisco 1985

Kirkpatrick Jeane J. and others The Modernizing Imperative Foreign Affairs, September/ October 1993, No. 4 vol. 72

Klimuszko Andrzej Czesław, Moje widzenie świata, Novum Warszawa 1989

Kortmulder K. Some Remarks on the Significance of David Bohm’s Views for Biology, Acta Biotheoretica 1987. vol. 36

Kortmulder K. & Eja Feuth-de-Bruijn, On Some Generative Orders of Behaviour, Acta Biotheoretica 1993, vol.41

Kortmulder K. Towards a Field Theory of Behaviour, Acta Biotheoretica 1994, vol. 42

Koshland Jr Daniel E., The Laws of Sociodynamics, Science, July 1990, vol. 240, No 4967

Kozielecki Józef Psychologiczna teoria decyzji, Warszawa, PWN 1975

Krall Hanna, Inne historie, Gazeta Wyborcza, Magazyn 9-10 stycznia 1998

Krauss Lawrence M., Dark Matter in the Universe, Scientific American, December 1986

Krauss Lawrence M., Cosmological Antigravity, Scientific American, January 1999

Krippner Stanley & Rubin Daniel, The Kirlian Aura, Anchor Books 1974

Kubin Jerzy Niektóre czynniki warunkujące skuteczność masowego ddzialywania, Studia Socjologiczne 1961, No 1

Kunicki-Goldfinger Wladysław J. H. Szukanie możliwości, PWN 1989

Kuhn Thomas S The Structure of Scientific Revolutions The University of Chicago 1962

Lanier-Graham Susan D. Lanier, Ecology of War, Walker Corp. N.Y. 1993

Larson Edward & Witham Larry, Scientists are still keeping the faith, Nature vol. 386, April 1997

Lasch Eli Erich, Cancer and Morphogenetic Field, Network, Bulletin of SMN No. 70 August 1999

Laszlo Ervin The Creative Cosmos. A Unified Science of Matter, Life and Mind, Edinburgh, Floris Books 1993

Laszlo Ervin, Towards a Physical Foundation for PSI Phenomena, 37th Annual Convention of the American Parapsychological Association, Amsterdam 6-10 August 1994 (paper)

Laszlo Ervin, Subtle Connections: Psi, Grof, Jung and Quantum Vacuum, The International Society for the System sciences and The Club of Budaspest,1996 (the paper received by E.mail)

Laszlo Ervin, Consciousness-Creativity-Responsibility, Network, the Bulletin of SMN No. 65 December 1997

Leakey Richard & Lewin Roger, The Sixth Extinction. Patterns of Life and the Future of Humankind, Doubleday 1995 ( Szósta katastrofa. Historia życia a przyszłość ludzkości, Prószyński I ska, Warszawa 1999)

Lennson Daniel J., An Approach to the Theory and Measurement of Ethnocentric Ideology, Journal of Psychology1949 No.28

Levi-Strauss Claude, smutek tropików, Warszawa 1964

Liddel Hart B. H. Strategy. The Indirect Approach, N. Y. 1954

Lipps J. H. & Signor P. W. Origin and Evolution of Metazoa, Plenum Press, NY, 1992

Livio Mario, Cosmic Explosions in an Accelerating Universe, Science vol.286 26 November 1999

Long Max Freedom, The Secret Science Behind Miracles, 1948 (Magia cudów. Wiedza tajemna starożytnych Kahunów, Media 1995)

Lorimer David, & Sheldrake Rupert, Dialogue on Henri Bergson, Network, the Buklletin of Scientific and Medical Network, No.63 August 1997

Lorenz Konrad Das Sogenannte Boese. Zur Naturgeschichte der Aggression ( On Aggression), Dorotha Schoeler Wien 1963 (Tak zwane zło, Warszaw, PIW 1972)

Lorenz Konrad Der Abbau des Menschlichen, Piper 1983 ( Regres Człowieczeństwa, PIW 1986)

Lovejoy C. Owen The Origin of Man, Science 23 Jan 1981 Vol. 211 No 4480

Lowe Good Mary & Lane Neel F. Producing the Finest Scientists and Engineers for the 21st Century, Science vol.266 4 November 1994

Lozowick Arnold H. & Steiner Peter O. & Miller Roger, Law and Quantitative Multivariate Analysis: An Encounter, Michigan Law Review June 1968

Lutosławski Wincenty, Pre-Existence and Reincarnation, George Allen & Unwin Ltd, London 1928

Mae-Wan-Ho, The Rainbow and the Worm. The Physics of Organisma, World Scientific 1993, Singapoore, New Yersey, London, Hong-Kong

Makarewicz Julian, Przebudowa społeczna, Książnica Polska, Tow. Nauczycieli Szkół Wyższych, Lwów 1923

Makhijani Arjun, Nuclear Power: No Solution to Global Climate Change, Science for Democratic Action, 1998 March, vol.6 No. 3

March Robert, Fizyka dla poetów, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa

Marks Jean, Plants, like Animals may Make Use of Peptide Signals, Science Sept. 1996, vol. 273

Maruszewsk M. & Reykowski J. & Tomaszewski T. Psychologia jako nauka o człowieku, KiW 1967

Materska M. Treœæ przygotowania teoretycznego a struktura czynnoœci praktycznych, Ossolineum 1972

Mathew Jessica T., Power shift, Foreign Affairs Jan/Feb. 1997

Maturana Humberto R. Varela Francisco Autopoietic Systems, Report BCL 9.4 Urbana Illinois: Biological Computer Laboratory, University of Illinois 1975

Matusewicz C. Psychologia wartości, PWN 1975

Maxwell J. Clark, Materia i ruch, E. Wende i ska Lwów 1928

Meadows Donella H. & Meadows Dennis L. & Behrens III William W. The Limits to Growth. A Report for the Club of Rome’s. Project on the Predicement of Mankind, Universe Books 1972 (Granice wzrostu, PWE 1973)

Meadows Donella H. & Meadows Dennis L. & Randers Jorgen, Beyond the Limits. Global Collapse or a Sustainable Future, London 1992 ( Przekraczanie granic. Globalne załamanie czy bezpieczna przyszłość, Centrum Uniwersalizmu przy U. W. 1995)

Mecklemburg Ernest, About Utilization PSI by the armies of the world, Front-PSI Bulletin 9/45/1987

Mecklemburg Ernest, Zeittunnel, Reisen an den Rand der Ewigkeit, Albert Lungen & Georg Mueller Verlag 1991

Mecklemburg Ernest, Vorkomisse aus der Ueberwelt, Albert Lungen & Georg Mueller Verlag 1993

Mehrabion J. & Ferris S., Inference of Attitudes from Nonverbal Communication in Two Channels, The Journal of Counselling Psychology 1967 vol. 31

Menninger K. Regulatory Devices of the Ego under Major Stress in: Monet A. & Lazarus R. (ed.), Stress and coping. An Anthology, Columbia Univ. Press 1972

Mesarovic Mihailo & Pestel Eduard, Multilevel Concept Model of World Development System (IIASA micro- fishe)

Mesarovic Mihailo A Goal-Seeking and Regionalised Model for Analysis for Critical World Relationships. The Concepts Foundation, Kybernetes 1972

Mesarovic Mihailo & Pestel Eduard, Mankind at the Turning Point. The Second Report to the Club of Rome, 1974 ( Ludzkość w punkcie zwrotnym, PWE 1977)

Meyer William B., Turner II B. L. Human Population Growth and Global Land-Use/ Cover Change , Annual Revue of Ecology and Systematics, 1992 vol.23

Miller Anne, Dowsing: a review, Network the Bulletin of SMN No. 66 April 1998

Milsum John H. The Hierarchical Basis for General Living Systems, in: Klir George J (ed.) Trends in General Systems Theory, Wiley-Interscience 1972 ( Podstawa hierarchiczna dla systemów ogólnych żywych, Ogólna teoria systemów pod red. G. J. Klir’a, WNT 1976)

Miller George The Magic Number Seven Plus Minus Two

Miller Stuart Painted in Blood. Understanding Europeans, Atheneum N. Y. 1987

Moody Jr. Raymond A., Life after Life 1975 (Życie po życiu, Pax 1979

Moody Jr. Raymond A. & Perry Paul, Coming back 1990 (Życie po życiu, Limbus 1991)

Moran Robert T., The Skill of Empathy is Critical to Success and Adjustment Overseas, International Management March 1988

Moran Robert T. A Formula for Success in Multinational Organizations, International Management, December 1988

Moore C. J. , Extracts from an Interview with Ervin Laszlo, Network Biuletin of SMN No. 53 December 1993

Montesquieu O duchu praw. przekł. Boya-Żeleñskiego, Warszawa, PIW 1957

Morris desmond, The Human Zoo, 1969 ( Ludzkie Zoo, wyd. Prima Wera 1997)

Morse Melvin, The Rigt Temporal Lobe and Associated Limbic Lobe Structures as the Biological Interface with an Intercommunicate Universe, Network Bulletin of SMN No. 68 December 1998

Mukhopadhyay Ashok Kumar, Frontiers of Research for Human Biologists next Hundred Years 1985

Mukhopadhyay Ashok Kumar, Conquering the Brain. Towards the Essence of the Multiversity and the Akhaneda Paradigm, Conscious Publications New Delhi 1995

Müller Gerd B. Novelty in Evolution: Restructuring the Concept, Annual Review of Ecology and Systematics 1991, vol. 22

Mumford Lewis, Technika a cywilizacja. Historia rozwoju maszyny i jej wpływ na cywilizację, Warszawa, PWN 1966

Munson Abby Genetically Manipulated Organisms: International Policy Making and Implications, International Affairs 1993 No.3 vol. 69

Nachalov & Parkhomov & Sokolov, Torsion Fields. Theoretical Basics of Experimental Phenomena, available electronically by Bill Beaty billb@eskimo.com

Naisbitt John Megatrends. Ten New Directions Transforming Our Life, 1982

Neumann J. von & Morgenstern O. Theory of Games and Economic Behavior, Princeton Univ. Press 1944

Nicholls David G., Bioenergetics. An Introduction to the Chemiosmotic Theory, Academic Press 1982

Nicholls David G. & Ferguson Stuart S.,Bioenergetics, Academic Press ltd 1995

Nicholls James M. & Newsome William T.,The Neurobiology of Cognition, Nature vol.402 December 1999

Niggli Hugo J., Biophotons: Our Body Produces Light!, Network, Bulletin of SMN No. 68 December 1998

Novikov Igor D. The Intwrview., Gazeta Wyborcza, Magazyn 2. 11. 2000

Nowacki Walenty, Civilization and Logic. The Law of Inversely Proportional Stupidity, Now Mail Order Books Forest Hills N. Y.1975

Obuchowsk Kazimierz Kody orientacji i struktura procesów emocjonalnych, Warszawa, PWN 1970

O’Connor Joseph & Seymour John Introducing Neuro-Linguistic Programming, Psychological Skills for Understanding and Influencing People, Thorsons (Harper Collins) 1990

O’Leary & Kaplan Stephen, Miracle in the Void: The New Energy Revolution, Network No. 70 August 1999

O’Shaughnessy John Inquiry and Decision, George Allen & Unwin 1972 ( Metodologia decyzji, Warszawa, PWE 1975)

Ossowski Stanisław, Struktura klasowa w społecznej świadomości, Ossolineum- PAN, Łódź 1957

Panksepp Jaak The Psychobiology of Prosocial Behaviors: Separation Distress, Play and Altruism, in: Zahn-Waxler Carolyn & Cummings E. Mark & Ianotti Ronald. Altruism and Aggression. Laboratory of Developmental Psychology, National Inst. of Mental Health, Cambr. Univ. Press 1986

Pappentin Frank, On Order and Complexity. General Considerations, Journal of Theoretical Biology, Academic Press, London 1980

Parnow E. I. Na prekrestkie biezkonioecznostiej, Atomizdat Moskwa 1967 (Na skrzyżowaniu nieskończoności, PWN 1970)

Peccei Aurelio, Cento pagine par L’avvenire, A. Mondadori 1981 (Przyszłość jest w naszych rękach, PIW 1987)

Pennisi Elizabeth, Do Mitochondrial Mutants Dim the Fire of Life?, Science vol. 282, 22 October 1999

Penrose Roger, The Large, The Small and the Human Mind, Cambridge Univ. Press 1997 (Makroświat, mikroświat i ludzki umysł, Prószyński 1997)

Peppas Nicholas A. & Langer Robert, Science vol. 263 25 March 1994

Peterson Norman D. Decisive Tables as a Tool for Legal Communication and Analysis, Jurimetrics Journal Sept. 1969

Phillips Stephen M., Extrasensory Perception of Subatomic Particles, Journal of Scientific Exploration, vol.9 No.4 1995

Piaget Jean Psychologie et epistemologie, Paris Editions Gouthier 1971 ( Psychologia i epistemologia PWN 1977)

Piaget Jean L’equilibration des structures cognitives, Probleme central du developpement, Presses Universitaires de France 1975 (Równoważenie struktur poznawczych, Warszawa, PWN 1977)

Platt John R., Strong Inference, Science 16 October 1964 vol. 146, No. 3642

Plucknett Donald L. & Winkelmann Donald L. Technology for Sustainable Agriculture, Scientific American Sept. 1995

Podgórecki Adam Założenia polityki prawa. Metodologia pracy legislacyjnej i kodyfikacyjnej, Warszawa, Wyd. Prawnicze 1957

Podgórecki Adam Zarys socjologii prawa, Warszawa, PWN 1971

Podgórecki Adam Tworzenie prawa, Pañstwo i Prawo 1976 No 12

Pollack Solomon L. & Hicks Harry T. jr. & Harrison William J., Decision Tables. Theory and Practice, Wiley Interscience 1971, (Tablice decyzyjne PWN 1979)

Pool Robert, Putting Game Theory to the Test, Science 1995, vol. 267

Porter J. R. & Washington R. E. Minority Identity and Self-esteem, Annual Review of Sociology, 1993 vol. 19

Powell Andre, Birth and Death: Passwords to the Human Spiritual Encounter, Network, Bulletin of SMN No. 65 December 1997

Powell Arthur E.,The Astral Body and Astral Phenomena (Ciało astralne , Dartex 1995)

Prangishvili A. S. Issledovanije po psichologii ustanovki, Miecnijerba Tbilisi 1967 (Psychologia nastawienia Warszawa, PWN 1969)

Prigogine Ilya & Stengers Isabelle, Order out of Chaos: Man’s New Dialogue with Nature,1984, ( Z chaosu ku porządkowi. Nowy dialog człowieka z przyrodą, PIW 1990

Ransford Emmanuel, The New Physics and the Wholistic Self, Network, Bulletin of SMN No. 61 August 1996

Ravindra Ravi, Yoga and the Future Science of Consciousness:Some Notes, Network, Bulletin No. 66 April 1998

Rein Glen, Quantum Biology: Healing with Subtle Energy, Quantum Biology Research labs, 1992

Rhee Song Nai, Jewish Assimilation:The Case of Chinese Jews, Comparative Studies in Society nd History, Nord-West Christian College, Eugene Oregon, January 1973, vol.15 No1

Rifkin Jeremy Declaration of a Heretic, Routledge & Kegan Paul, Boston 1985

Ring Kenneth, Lessons from the Light: What we can learn from the Near-Death Experience, Network, Bulletin of SMN No. 68 December 1998

Roberts Adam, Humanitarian War: Military Intervention and Human Rights, International Affairs, Cambridge Univ. Press 1993, vol. 69 No 3

Rokeach Milton (ed), The Open and Closed Mind. Investigations into the Nature of Belief Systems and Personality System, Basic Books Inc. N. Y. 1960

Rosecrance Richard, The Rise of The Virtual State, Foreign Affairs July/ August 1996

Rosenberg A. A. & Foggarty M. J. & Sissenwine M. P. & Beddington J. R. &

Ross Michael, TunnelVision, Network, Bulletin of SMN No. 71 December 1999

Russel Ruthen, Adapting to Complexity, Scientific American January 1995

Russell Bertand, Has Man a Future? Simon and Schuster NY 1962

Rustow Dankwart A., Democracy: A Global Revolution?, Foreign Affairs, America and the World 1990

Rybiński Grzegorz, Warszawski Roman, Vilcacora leczy raka, Tower Press Gdańsk1999

Ryzl Milan, Telepathie und Hellsehen, Ariston Verlag, Genf 1973

Sampooran Singh, The Human Survival, The Emergence of a New Global Civilization, Faith Publishers, Chandigarh, India1993

Sampooran Singh, Science of Life. A Framework for Global Governance for the Third Millenium, Faith Publishers, Chandigarh 1994

Sampooran Singh, The Piligrimage to the Third Millenium. Foundation of Human Survival and Revival, Faith Publishers, Chandigarch, India 1995

Sampooran Singh, The Masterplan Paradigm for Human Survival and Excellence, Faith Publishers, Chandogarh , India 1998

Sanua V., Sociocultural Facts in Responses to Stressful Life Situations, Journal of Health and Human Behavior No. 1 1960

Schellnhuber H. J. , „Earth Systewm“ Analysis and the Second Copernican Revolution, Nature vol.402 SUPP/ 2 december 1999

Schiffer Alex, Experimental’s Guide to the Joe Cell, Nexus No. 2 March-April 2000-08-10

Schlichting Carl P. & Piglincci Massimo, Phenotypic Evolution. A reaction Norm Perspective, Sinauer Associates Sunderland M. A. 1998

Sedlak Włodzimierz, Bioelektronika 1967-1977, Warzawa, Pax 1979

SedlakWłodzimierz, Homo electronicus, PWN, Warszawa 1980

Le Shan Lawrence, From Newton to ESP. Parapsychology and the Challenge of Modern Science, Turnstone Press Ltd, Wellingborough, Northamptonshire 1984

Sheldrake Rupert, A New Science of Life. The Hypothesis of Formative Causation, Paladin Grafton Books 1983

Sheldrake Rupert, Experiments that Could Change the World, Network, Bulletin of SMN No. 54 1994

Sheldrake Rupert, The Seven Experiments Project, Network, Bulletin of SMN No. 56 1995

Shepherd J. G. Achieving Sustainable Use of Renewable Resources, Science 1993 5 November vol. 262

Shapley Harlow, Of Stars and Men, Elek Books, London 1955

Shipov Gemedy J., A Theory of Physical Vacuum, A New Paradigm, GART, Moscow 1998

Scheppele Kim Lane Legal Theory and Social Theory, Annual Review of Sociology 1994, vol.20

Schneider Bertrand, La revolution aux pieds nus, rapport an Club de Rome, Fayard , Paris 1985 (Rewolucja bosych. Raport dla Klubu Rzymskiego, warszawa, PWE 1989)

Schumacher E. F. Das Ende unsehrer Epoche. Reden und Aufsaetze, Rowohlt 1980

Schuster Heinz Georg Deterministic Chaos. An Introduction, VCH Verlagsgesselschaft Weinheim 1988

Slaughter Anne-Marie, The Real New World Order, Foreign Affairs September/October 1997

Silva Jose & Stone Robert B.,You the Healer 1989 (Samouzdrawianbie metodą Silvy, Dom Wyd. Kos 1995)

Silva Jose & Miele Philip, The Silva Mind Control Method 1977 (Samokontrola umysłu metodą Silvy, Ravi 1996)

Silva Jose & Goldman Burt, The Silva Mind Control Method of Mental Dynamics 1988 ( Dynamiczna kontrola umysłu metodą Silvy, Ravi 1996)

Sinclair Upton, Mental Radio. Does it Work and How?, Werner Laurie London 1930, 1951

De Soto Hernando, El otro sendera 1989 (Inny szlak, Polskie Tow. Współpracy z Klubem Rzymskim 1991)

Spengler Oswald Der Mensch und die Technik. Beitrag zu einer Philosophie des Lebens, C. H. Beck’sche Verlagbuchhandlung, Muenchen 1913

State of The World, Worldwatch Institute Report on Progress Toward a Sustainable Society 1993, W.W.Norton, NY 1993

Stefański L.E. & Komar M., Od magii do psychotroniki, Wiedza Powszechna 1980

Stefanicki Robert, Baba przeszedł obok mnie, Gazeta Wyborcza, Magazyn 5-6 marca 1999

Sternberg Robert J. Human Intelligence: The Model is the Message, Science 6 Dec. 1985 vol. 230 No 4730

Strzelecka Kinga OSU, O. Bernard Kryszkiewicz 1915-1945, Ks. Św. Wojciecha 1976

Stuart Charles E., A Review of Recent Criticisms of ESP Research, The Journal of Parapsychology, December 1938

Sustainable America. A New Consensus for Prosperity, Opportunity, and A. Healthy Environment for the Future, February 1996, The President’s Council on Sustainable Development.

Swann Jngo, Everybody’s Guide to Natural ESP 1991 (Ponad umysł i zmysły, Limbus 1994)

Szumiñska Alina Wzajemna zależność między różnymi procesami myśli, Psychologia Wychowawcza 1963 No 5

Szymañski Andrzej & Szymañski Jan M. Program AURAP-1 i algorytmizacja prawa, Pañstwo i Prawo 1976 nr.7

Szymañski Jan M. Algorytmizacja i komputeryzacja prawa polskiego, Informatyka 1978 No. 4

Szymañski Andrzej & Szymañski Jan M. Cybernetics as a Logic of Communication and Control. A New Look at Cybernetics, appendix to: Jan M. Szymañski, Cybernetyka przeformułowana, Ossolineum-PAN 1988

Szymański Jan, Cybernetyka przeformułowana, Polska Akademia Nauk & Ossolineum, Wrocław 1988

Szymański Jan, Społeczne systemy działania. Logika systemów i inżynieria systemów, Samizdat 1988

Szymański Jan, Nowa Arka Noego. Systemowy punkt widzenia na naukę religie i perspektywy ewolucji człowieka, Fundacja HSR, 1993

Szymański Jan, Decyzje działania nowoczesnego człowieka, Fundacja HSR 1993

Szymański Jan, Cywilizacja ekologiczna, Fundacja HSR 1996

Szymański Jan, Życie systemów, Warszawa, Wiedza Powszechna 1990

Tallman Irving & Gray Louis N. Choices, Decisions and Problem-Solving, Annual Review of Sociology, 1990 vol.16

Tanzi Vito, Corruption Around the World: Causes, Consequences, Scope and Cures, IMF Working Papers, IMF May 1998; The Demise of the National State, IMF Working Papers , IMF August 1998

Tattersall Jan, Out of Africa. Again and Again? , Scientific American , April 1997

Thom Rene Stabilite Structurelle et Morphogenese. Esasai d’une theorie generale des modeles, W. A. Benjamin Massachusetts 1972

Thom Rene, Crisis and Catastrophe, in: Conversations in Castelgandolfo 1985, vol.II, Institute of Human Sciences, Vienna, ed. Krzysztof Michalski.

Thomas William A. Scientists in the Legal System. Tolerated Meddlers or Essential Contributors? Ann Arbor Science Publ. Inc. 1974

Thomson Chris, is Politics Dead?, Network No 75 April 2001homson Christopher, The Nature of Energy, Network Bulletin of SMN No. 58 August 1959

Tibi Bassam, Der religioese Fundamentalismus.im Uebergang zum 21 Jahrhundert (Bibliographishes Institut F. A. Brockham AG Mannheim 1995 (Fundamentalizm religijny, Warszawa, PIW 1997).

Tinbergen Jan & Dollzman Antony J. & Ettinger Jan Reshaping the International Order. A Report to the Club of Rome, Uitgeversmaatschapij Agon Elsevier, Amsterdam 1976 ( O nowy ład międzynarodowy, Warszawa, PWE 1978)

Tocqueville Alexis O demokracji w Ameryce, Warszawa, PIW 1976

Toffler Alvin Future Shock, 1970 (Szok przyszłości, Warszawa, PIW 1974)

Toffler Alvin, The Eco-Spasm Report, 1975 (Ekospazm, Czytelnik 1977)

Toffler Alvin, The Third Wave, 1980 (Szok przyszłości, Warszawa, PIW 1980)

Toffler Alvin & Toffler Heidi Creating a New Civilization. The Politics of the Third Wave, Turner Publishing 1995( Budowa nowej cywilizacji. polityka trzeciej fali, 1996 Zysk i ska )

Tores Camilo, Stuła i karabin, Warszawa, Pax 1970

Townes Charles, Of lasers and Prayer , Science vol.227, 15 August 1997

Toynbee Arnold J. A Study of History. Abridgement of volumes I-X by D. C. Somervell, Oxford University Press 1957

Treece Patricia, The Sanctified bodies (Ciała uświęcone, Ext Gdańsk 1994)

Tryon Edward P. Is the Universe a Vacuum Fluctuation?, Nature 1973 vol. 246

Turner B. L.II & Clark W. C. & Kates R. W. & Richards J. F. & Mathews J. T. & Meyer W. B. eds., The Earth as Transformed by Human Action, Cambr. Univ. Press 1990

Tyszka Tadeusz Analiza decyzyjna i psychologia decyzji, warszawa, PWN 1986

A Universal Declaration of Human Responsibilities. The Inter Action Council presented by Helmut Schmidt and Lord Callaghan, World Goodwill Ocasional Paper, April 1998

Valaskis Kimon & Sindell Peter S. & Smith Graham J. & Fitzpatrick Martin, The Conserver Society. A Workable Alternative for the Future 1979 (Propozycje dla przyszłości. Społeczeństwo konserwacyjne, Warszawa, PIW 1988)

Vellmans M., Consciousness from a first-person perspective, Behavioral and Brain Sciences No. 14(4) 1991

Vellmans M., Consciousness Causalty and Complementarity, Behavioral and Brain Sdciences, No. 16(2) 1991

Vermeij Geerat J. The Evolutionary Interaction Among Species: Selection, Escalation and Coevolution, Annual Review of Ecology and Systematics 1994, vol. 25

Villey Michael Historique de la nature des choses, Archives de Philosophie du droit, 1965 vol. X

Vitousek Peter M., Global Environmental Change: An Introduction, Annual Review of Ecology and Systematics 1992, vol. 23

Volterra Vito Lesons sur la theorie matematique de la lutte pour la vie, Gauthier-Villars 1931

Wade Jenny Changes of Mind, Sunny 1996

Wagner J. Siegfried Creativity in Biology and in the Human Mind (Manifestation of Concepts), Acta Biotheoretica 1985 vol. 34

Wallach Charles, Wojna psychotroniczna, Trzecie oko, Biuletyn Psychotronika No, 1(37) 1987

Watzlawick Paul & Beavin Janet H. & Jackson Don D. Menschliche Kommunikation. Formen. Stoerungen. Paradoxien, H. Huber Verlag 1971-1974

Wessman Carol A. Spatial Scales and Global Change: Bridging the Gap from Plots to GCM Grid Cells, Annual Revue of Ecology and Systematics, 1992 vol.23

Webb II T. & Bartlein P. J. , Global Changes During the Last 3 Million Years: Climatic Controls and Biotic Responses, Annual Review of Ecology and Systematics 1992 vol. 23

Weyl Herman Symmetry, Princeton Univ. Press 1960

Wheatley Doris M. & Unwin Alan W. The Alghoritm writer’s guide, Longman Group Ltd 1972 (Algorytmy Warszawa, PWE 1975 )

Wiener Norbert Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine, The MIT Press 1948 and 1961 ( Cybernetyka czyli sterowanie i komunikacja w zwierzêciu i maszynie, Warszawa,PWN 1971)

Wiener Norbert God and Golem Inc. A Comment on Certain Points where Cybernetics Inquires Religin, MIT Press

Wiener Norbert, The Human Use of Human Beings. Cybernetics and Society A Doubleday Anchor Book 1956 (Cybernetyka a społeczeñstwo, Warszawa, KiW 1961)

Wilber Ken, Quantum Questions. Mystical Writings of the World’s Great Physicists,Boulder & London, Shamballa 1984

Wilber Ken, A Brief History of Everything, Shambhalla Publ. Inc. Boston 1996 ( Krótka historia wszystkiego, Jacek Santorski Warsaw 1997)

Wilber Ken, A Brief History of Everything, Shambhalla 1996

Wilber Ken, The Spectrum of Consciousness, Quest Books 1977

Wilber Ken, Interview, Network Bulletin of SMN No. 67 August 1998

Wilber Ken, The Marriage of Sense and Soul, Newleaf 1998

Williams Phil & Woessner Paul. N. The Real Threat of Nuclear Smuggling, Scientific American Januar 1996

Winkworth Stephen Great Commertial Disasters, Macmillan 1980

Wojciechowski Jerzy A. Social Psychiatry in the Man-Made World, The American Journal of Social Psychiatry Summer 1986, No.3 vol.VI

Wojciechowski Jerzy A., Can man Survive the Development of Knowledge?, Commonwealth Human Ecology Council, London September 1993 No. 11

Woodhouse M. B., Energy Monism, Network Bulletin of SMN No. 62 1996

Wodziński Marcin, Chasydyzm polski?, Rita Baum, filozofia, literatura, sztuka No.3, 2000

Wolf Fred Alan, The Spiritual Universe. How Quantum Physics Proves the Existence of the Soul, Simon & Schuster 1996

Wrangham Richard & Peterson Dale, D4monic Males. Apes and the Origin of Human Violence ( demoniczne samce. Małpy człekokształtne I źródła ludzkiej przemocy, PIW, Warszawa 1999

Wymore A. Wayne A Wattled Theory of Systems, in: Klir George J. , Trends in General Systems Theory, Wiley-Interscience 1972 ( Spleciona teoria systemów w: Klir G. J. (red.) Ogólna teoria systemów. Tendencje rozwojowe, WNT 1976)

Yam Philip, Exploiting Zero-Point Energy, Scientific American December 1997

Yenmez Ismet Synergetische Effekte bei der Extraction von Eisen, Kobalt und Nickel mit organischen Liganden, Bochum 1978

Zahn-Waxler Carolyn, Cummings E. Mark, Ianotti Ronald Altruism and Aggression. Laboratory of Developmental Psychology, National Institute of Mental Health, Cambr. Univ. Press 1986

Ziembiñski Zygmunt “Logika prawnicza”, logika dla prawników, logiczne problemy prawoznawstwa, Studia Logica 1966

Żuławski Zygmunt Bogactwo wolność i moralność, Książka 1947

STRONY INTERNETOWE


Akimov A. E. & Shipov G. I., Torsion Fields and Their Experimental Manifestations (Abstract) 1996, available electronically by Bill Beaty:billb@eskimo.com

Allhuman Solidarity and Symbiosis with Nature, Foundation for Human Survival and Revival:http://www.kki.net.pl/~allhsr

The Andromeda Paradigm – Long Term Projections, http://www.trutax.org/collier/fut.htm

Allmanach of sciences, http://www.pmicro.kz/misc/UFL/Almanach/Almanach. Htm

Archer Erik Anthony, Something from Nothing-A Zero Point Primer Magical Blend Online

Issue #51: http://magical.eden.com/Issues/51/zeropoint.htm



Association for Holotropic Breathwork International: http://www.breakwork.com/Holo Transpersonal Links

Benford Sue M.,Journal of Theoretics.”Spin Doctors”: A New Paradigm Theoretizing the Mechanisms of Bioenergy healing: http://A:\benford.html

Global Trends 2015. A Dialogue About the Future with Nongovernment Experts. The Paper of U.S. National Intelloigence Council, Summary & Analysis by David Woolfson, Toronto Chapter Coordinator, World Future Society:

http://www.odci.gov/cia/publications/globaltrends2015/index.html



Braden Gregg, Living the Days of Prophecy. Prophets Conference 24 Feb. 2000: prophets@mani.net

Conversations With Research Scientists Initiates: Brain and Technology update, http://www.cco.net/~trufax/convers/conv2.html

Dr Steven Greer Receives Vatican Insider Endorsment, the letter from Axiom@greatmystery.org; CSETI – http://www.cseti.org

Hall Theodore D. The Ark 1996, http://www.cco.net/~trufax/guidebook/guide.html

Mack John, Pasport to the Cosmos: Human Transformation and Alien Encounters Abduction: Human Encounters with Aliens, received 16 Feb. 2001 by: prophets@greatmystery.org

Marx Hubbard Barbara, The Urgency to Evolve:


http://www.greatmystery.org/victoriaconference.html

Ransford Emmanuel ( randsf123@yahoo.com) Panpsychism, the Conscious Brain and Beyond, Science and the Primacy of Consciousness, The Noetic Press 2001, some more in: www.mindspring.com/~ńoeticj



Kaku Michio, Hyperspace,”readimg the Mind of God” . Greatmystery Bulletin List 2 30.10.2001

Greatmystery-admin@expr.net

Roberts Joseph., Communicating with Pod Mind. An Interview with Joan Ocean: http://www.greatmystery.org/prophets.html

Sarfatti Jack files: http://www.hia.com/hia/pcr

Shpilman Alexander A. (Sah@kaznet.kzi) The “Axiom (Spin) Field” and the weapons: http://www.pmicro.kz/misc/ufl/almanach

Sorli Amrit S., Centro d’Ompio. New Understanding of Time, Gravitation and Meditation in Science; http://www.ompio.it/cong-e.htm; E mail: mail@ompio.it




1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   26


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna